Definitions containing the research հին : 2367 Results

Ութեակ

See full entry →

cf. Ութերեակ.

NBHL (1)

Այսպէս խորհրդածեալ քառասնեակս թիւ, ութ հնգեակս, եւ հինգ ութեակս։ Յութեակն արժանի լինին անճառ վայելչութեանցն (յարութեան մարմնոց). (Սիսիան.։)


Ութերեակ, եկաց

See full entry →

adj.

eight, octonary;
eighth;
the number eight;
eight days.

NBHL (1)

Այսպէս խորհրդածեալ քառասնեակս թիւ, ութ հնգեակս, եւ հինգ ութեակս։ Յութեակն արժանի լինին անճառ վայելչութեանցն (յարութեան մարմնոց). (Սիսիան.։)


Ութիցս

See full entry →

adv.

eight times.

NBHL (1)

Յայս խորհուրդ եւ մովսէս մոքրի պահովք ութիցս հինգ։ Մեռուցանելով ի նոսա ութիցս ըստ յարութեան խորհրդոյն զհինգ զգայութիւնս հինգ քառասուն. (Արշ.։)


Ութկանգնեայ

See full entry →

adj.

of eight cubits.

NBHL (1)

Գիշերաղուէսք՝ հինգկանգնեայք, եւ այլք ութկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)


Ուժեղակ

See full entry →

cf. Ուժեղ.

NBHL (1)

Ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան։ Բազում ուժեղակ մարդկամբք այսր անդր ձգձգեալք։ Ուժեղակ մրցութեամբ ցուցանէր ի ժամանակի հալածանացն. (Յհ. կթ.։)


Ուղեկցեմ, եցի

See full entry →

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

NBHL (1)

Ուղեկցի այնոցիկ՝ որ գնային յեմաւուս։ Ուղեկցի կղէովպեանցն ի ճանապարհին եմաւուսայ. (Իգն.։ Վրդն. աւետար.։)


Ուղեկցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

travelling companion, accompanying, following, company;
convoy.

NBHL (1)

Դիւրընթացիկ լինիցի զկնի մեր յուղեկցութիւնս ճանապարհին. (Ճ. ՟Ա.։)


Ուղեղ, ուղղոյ

See full entry →

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

NBHL (1)

Հերձաւ գլուխն նորա, եւ արիւնն հանդերձ ըղեղաւն ցրուեալ ի վերայ վիմին. (Ոսկիփոր. հին. (նորն, ըղեղովն)։)


Ուղխեմ

See full entry →

va.

to inundate.


Ուղղախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

to speak correctly or properly.

NBHL (1)

Զդաստակերտն՝ զոր շինեաց յանուն իւր մշակ կողմնապետն արամայ, անուանէին հինք աշխարհին մաժաք, որպէս ոչ կարելով ուղղախօսել։ Կոչիւր աւագ այր. զայս ոչ կարելով ուղղախօսել յունաց եւ ասորւոց՝ կոչեցին աբգարիոս. (Խոր. ՟Բ. 13. 25։)


Ուղփաճեմ

See full entry →

adj.

cf. Ուղփեան.


Ունողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

possession;
power, authority;
շուրջ —, circuit, circumference.


Ուռնած

See full entry →

s.

hammerer.

NBHL (1)

Իբրեւ զուռնածս (հին տպ. զուռնաւորս), որք պատեն զշանթս հրայրեացս, մինն առնոյր, եւ միւսն իջուցանէր. (Զենոբ.։)


Շամշպետ

See full entry →

s.

tetrarch.


Շանթ, ից

See full entry →

cf. Շանդ.

NBHL (2)

Յերից քանքարաց արար նա վահան մի, այսինքն ի հինգ շանթ ոսկւոյ. (Եփր. թագ.։)

Որպէս եւ (Սիրաք. ՟Խ՟Բ. 18.) ըստ հին, եւ նոր թարգ.


Շարագրած, ի

See full entry →

s.

composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.

NBHL (1)

Շարագրածք հին արանց։ Զմի ի շարագրացն իւրոց. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Շարադասեմ, եցի

See full entry →

va.

to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.

NBHL (1)

Ի հինգն շարադասէր գիրս։ Յարանան առ միմեանս, եւ շարադասին (գարուն եւ ամառն). (Պիտ.։)


Շարամանեմ, եցի

See full entry →

va.

to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.

NBHL (1)

Ոլորէ զբանն մանուածով, շարամանալով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)


Շարժումն, ման

See full entry →

s. fig. ast.

movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.

NBHL (1)

Ընդ մերոյ աշխարհին շարժման եւ արեւմուտք եւս մեծապէս շարժեցան. (Եղիշ. ՟Գ։)


Շաւիղ, ւղաց

See full entry →

s. fig. ast.

path, road, way, passage;
trace, vestige, footprint;
conduct, deportment;
— մոլորակի, orbit of a planet;
— երկաթակուռ, cf. Երկաթուղի.

NBHL (1)

Շաւիղք նորա երկայնակեաց ժամանակաց. (Սիր. նոր. ՟Ա. 25. որ ի հինն դնի, ոստք։)


Շերոց, աց

See full entry →

s.

storax-grove.


Շիլ, շլաց

See full entry →

adj.

squint-eyed or goggle-eyed;
short-sighted or dim-sighted;
— ակնարկել, to goggle, to squint, to look askew.


Շինուած, ոց

See full entry →

s. fig.

building, edifice, fabric;
edification;
— մարդկեղէն, human work.

NBHL (1)

Ոչ ոք կթարէ հասանել յանձեռագործ շինուածն քրիստոսի։ Զշինուածս աշխարհին՝ զամբար ի ձեռն առեալ՝ հրոյ ճարակ տային։ Եթէ շինուածոց իցեմք ցանկացեալ, ունիմք շինուածս յերկինս առանց մարմնաւոր ձեռագործի. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Է. ՟Ը։)


Շիւանք

See full entry →

s.

acute cry, shriek, scream.


Շլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շլացութիւն.

NBHL (1)

Զաչացն շլութիւն փոփոխէր ի տեսանել. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. (հին տիպ. ՟Ժ՟Ե)։)


Շկօթակ առնեմ

See full entry →

sv.

to banish, to exile, to drive away.


Շմամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to throw up, to vomit, to eruct or belch from much eating and drinking.


Շմորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to trouble, to perturb, to upset.


Շնորհալից

See full entry →

adj.

full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.

NBHL (1)

Ողորմութեանց թագուհին, եւ շնորհալից տիրուհին. (Մաշտ. ջահկ.։)


Շնորհապարտ, ից

See full entry →

adj.

much obliged, very grateful, mindful of benefits received;
— գոհութիւն, gratefulness, gratitude, thankfulness;
— գտանիլ ումեք, -զանձն դաւանել առ ոք, to be indebted for, to owe, to be under obligations, to be beholden to;
— կացուցանել զոք, to oblige a person, to obtain a right to his gratitude;
— եմ բիւրուց խնամոցդ, ով եղբայր, I am grateful to you for all your care, my brother.

NBHL (1)

Պարտական շնորհին առելոյ. երախտապարտ. երախտագէտ. շնորհակալու. որպէս լտ. obligatus եւ gratiarum memor.


Շնորհիմ

See full entry →

vn.

to be granted, accorded;
ի բարութենէ իմմէ շնորհին կեանք ձեր, you owe your life to my forbearance.


Շուք, շքոյ, շքի, շքով

See full entry →

s. fig. adv.

shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.

NBHL (1)

Զարկանելիս զգեստու արարչին ծնողի՝ ի շուք պատկառանաց պարտաւորի մեղօք եւայի։ (Իւղն օծութեան) ճառագայթ շնորհաց, շուք մերոց դիմաց, նկարագրութիւն երեսաց։ Զշուք շնորհին յիսուսի պատկեր իւր կերպաւորեաց. (Նար. խչ. եւ Նար. ՟Լ՟Գ. եւ Նար. մծբ. (որք հային ի յաջորդ նշ)։)


Շպարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to rouge, to paint the face with rouge, to fard.


Շտապ, ի, աւ, իւ

See full entry →

s. adj. adv.

diligence, haste, hurry, promptitude, urgency;
urgent, pressing;
— տագնապի, too great haste, hurry, great urgency, hasty eagerness, precipitation;
constraint, imperious or urgent obligation;
pain, anguish, affliction, trouble;
—, — —, առ —, —աւ, hastily, in haste, expeditiously, speedily, diligently;
— տագնապաւ, with all possible speed or despatch, in a hurry, precipitately, post-haste;
առանց —ոյ, without hurry;
— տագնապի հասուցանել, ի վերայ դնել or ի վերայ հասուցանել, to urge, to press, to force, to compel, to oblige, to constrain;
to grieve, to pain, to agonize, to harass;
— քան զասելն, no sooner said than done.

NBHL (1)

Եւ ահա գայր այր մի ի շտապս ըստ հետեւակ գնացս ճանապարհին. (Ուռհ.։)


Շրշիւն

See full entry →

s.

murmur, rustling of leaves;
ի — տերեւոյ զարհուրի, he trembles at the fall of a leaf.

NBHL (1)

Ի շրշիւն տերեւոց զարհուրի ամբարտաւանն. (հինտ թրդ. խար շափ. տպ. շիշուն) (Վրք. հց. ՟Ե։)


Շրջաբերական, ի, աց

See full entry →

adj. s. adj. fig.

encyclical, circular;
periodical;
vagabond.

NBHL (2)

Հինգերորդ եւ շրջաբերական բնութիւնն, յորմէ առաջինքն ասեն կատարել զերկին։ Ի հինգերորդին զգալւոյ եւ շրջաբերականի էութեանն, որում հասաւ երկին. (Փիլ.։)

Արիստոտելէս եւ զհինգերորդ մուծանէ մարմին՝ զեթերայինն եւ զշրջաբերական. եւ շրջաբերական ասէ զհինգերորդն մարմին, զի շուրջանակի յինքն բերեալ լինի. (Նիւս. բն.։)


Շրջագայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

turn, walk, circulation;
turn, rotation, revolution.

NBHL (1)

Բոլորակին՝ որ իննսուն եւ հինգ ամով բովանդակէր զեղանակ շրջագայութեան ի նոյն. (Շիր. զատիկ.։)


Շրջան, աց

See full entry →

s.

turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.

NBHL (1)

Ժողովեալ ամաց շրջաբերութեան լուսնին, եւ արեգական տարբերութիւն հհաւաքեալ՝ ժողովին. որ լինի մի շրջանն՝ հինգ հարիւր երեսուն երկու։ Արեգակն ի քսան եւ ութ ամին դարձաւ (ի նոյն կէտ ծագման), եւ լուսինն յիննեւտասն, որ լինի շրջան արեգական եւ լուսնի։ Ի յառաջին շրջանին ելն ադամայ ի դրախտէն. եւ յերկրորդ շրջանին ենովք փոխեցաւ ... ի հինգերորդ շրջանին բաժանումն լեզուացն ... Յեօթներորդ շրջանին ի ձեռն մովսէսի կոչէ զազատութիւնն ի վերայ իսրայէլի. եւ այլն. (Զ՝քր. կթ։ եւ Տօմար.։)


Շրջեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

adj.

to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.

NBHL (1)

Շրջեցուցի զձեզ յանապատ ամս քառասուն։ Եւ զնոսա ընդ հրապարակսն առ առակէ, կամ շալակաւ շրջեցուցանէին։ Շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին։ Շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ։ Զվրան ժամուն եւ զտապանակ կտակարանացն ընդ իւրեանս շրջեցուցանել.եւ այլն։


Ոգեծնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation or animation.

NBHL (1)

( Աւուրք) քառասուն հինգ յոգէծնութիւն անդրանիկի. քառասուն, շնչաբերութիւն արուի. (Վրդն. ծն.։)


Ոգեպահ

See full entry →

adj. s.

life sustaining;
necessary food, scarce food.

NBHL (1)

Ոչինչ գտանիւր ամենեւին ոգեպահ պարենի աւուր միոյ։ Զպէտս ոգեպահին այնուիկ վճարէին. (Յհ. կթ.։)


Ոլորեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to entwine, to twist, to twine, to wreathe, to braid, to plait;
to plot, to hatch, to frame.

NBHL (1)

Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով ... շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)


Ողող

See full entry →

s.

inundation;
alluvion.


Ողոմպիադ, աց

See full entry →

s.

olympiad.

NBHL (1)

Ժամանակք թագաւորաց, եւ ողոմպիադաց, որ թարգմանի ըմբշամարտաց։ Յաւելից ի սոյն եւ զդիր ողոմպիադացն, որք ի յունաց գրեցան։ Յունաց առաջին ողոմպիադն կարգեցաւ։ Առ վաթսներորդիւ եւ հինգերորդիւ ողոմպիադաւն։ Յունաց ողոմպիադք (մրցանքն, եւ թուականն). ՟Ա. ողոմպիաս, յորում յաղթէր կուռբոս հեղիացի ի ստագին։ Յաղթեաց յողոմպիոջն վեցիցս, ի պիթիոջն վեցիցս. եւ այլն. (Եւս. քր.։)


Ողորկ, ի, ից

See full entry →

adj. fig.

sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.

NBHL (1)

Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 40։)


Շնփին

See full entry →

s.

dog's-dung.

NBHL (1)

Զշնփինն եւ զհին դոզ մարդոյ յիրար խառնեալ՝ սրսկեցին շուրջ զտնկովն. (Վստկ. ՟Ղ՟Թ։)


Շոգոլի, լւոյ, լւով, լեաց

See full entry →

s.

vapour, exhalation.

NBHL (1)

Զայսպիսի հինինումն՝ ժողով տրտմութեան առնեմք, հեծեծումնզ զնա եւ շոգոլի կոչելով. (Նիւս. կազմ.։)


Շողոմարար, աց

See full entry →

adj. s.

flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.

NBHL (1)

Շղոմարար հպատակութեամբ վարէր առ թագաւորն։ Մեռանի անձամբ ընդ այլ շղոմարարսն յաշխարհին մարաց։ ոչ կարեմք փոյթ ընդ փոյթ շղումարար հաճութեամբ թագաւորիդ յանձն առնուլ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 2։)


Շոճի, ճւոյ

See full entry →

s.

pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.


Շուայտ

See full entry →

cf. Շուայտաբարոյ.