Definitions containing the research չափ : 1772 Results

Դիւրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.

NBHL (1)

Վասն դիւրութեանս՝ զոր դու հրամայեցեր մեզ առնել։ Որչափ ի ձեռս իւրեանց էր, դիւրութիւն առնէին նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)


Դնեմ, եդի, դիր

See full entry →

va.

to lay, to set, to put, to place;
to constitute, to found, to establish;
to apply;
— ի վերայ, to impose;
to put on;
— ընդ մէջ, to interpose;
վերստին —, to reinstate;
անուն —, to give a name, to name;
մարտ —, to make war;
պատիւ —, to honour, to show honour and respeet;
— զունկն, to obey;
— արծաթ ի շահ, to place money, to invest;
— գիրս, to compose books;
— ի սրտի, to think;
— առաջի, to propose;
— զանձն ի ձեռին, — զոգի ի բռին, to expose one's life;
to dedicate one's self;
— յապականութիւն, to to destroy;
մեզս —, վնաս ինչ or բազայս ի վերայ —, to blame;
to accuse, to impute;
— բանս, բան — ընդ ումեք, to agree, to come to an understanding;
to promise, to make an appointment;
վէրս —, վէրս ի վերայ —, to wound;
— ի դպրոց, to send to a hoarding-school;
— զոք ի նախատինս աղգաց, to make one the shame or laughing-stock of nations;
ի պահ —, to reserve, to put by;
խորհուրդ յանձին —, to take a resolution or decision;
պատուէր —, to give orders, to command;
— առ մինեանս, ընդդէմ մինեանց, to compare, to confront;
ընդդէմ բանս —, to speak against, to contradict, to oppose;
ձայն զկնի — ուրուք, to cry after some one, to call;
կեանս եւ մահ — ընդ ումեք, to agree to live or die together;
զգիշեր տիւ գնալ, to turn night into day;
քայլս —ի գնալ, to begin to walk;
եդից զքեզ յազգս, I will make thoe a father to nations;
եդից զքեզ յանապատ, I will turn thee into a desert;
սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, to condemn to be shot (to put to the sword);
հանդստեան եւ գիւր կենաց — զանձն, to abandon ones self to dissipation;
դսրովանս թշնամանս, to outrage, to offend, to insult;
ասպատակ —, to ravage with troops;
արշաւանս —, to make inroads, to plunder;
երկիւղ մահու — ի վերայ, to threaten with death;
աղաղակ —, to cry;
աշխար —, to weep;
— առ իմիք, to add, to subjoin;
— զանձն ուրուք, to kill some one, to slay.


Դողամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to totter, to stagger;
to tremble;
to start;
to shudder;
to quake, to shiver.

NBHL (1)

Զոգիդ անտես առնես, եւ վասն օդոց ոտից այդչափ սարսռես եւ դողաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)


Ազատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.

NBHL (1)

Այնպիսին է ազատութիւն, որ ոչ յանչափս եւ յանօգուտս ծախիցէ, եւ ոչ ի հարկաւորսն ժլատիցի. (Նիւս. կուս.։)


Ազգապետ, աց

See full entry →

s.

chief, governor of a nation or family.

NBHL (1)

Գործակից լինէր ազգապետի մարդկան ամենայն ինչ։ Իսահակ այսչափ ազգի ազգապետ. (Փիլ. լին. ՟Ա. եւ ՟Դ։)


Ազդողական, ի, աց

See full entry →

adj.

efficacious, energetic.

NBHL (1)

Միայն մարդ բնաւորեցաւ ընդունել ըստ ազդողականին զգիտութիւն։ Երկաւորութեամբ ազդողական շնչոյս զօրացեալ։ Մասունս չափոց զազդողականաց հինգ զգայութեանց. (Սահմ. ՟Դ։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ. եւ ՟Ղ՟Գ։)


Ախոյան, ի, ից, աց

See full entry →

s.

antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.

NBHL (1)

Ընդդէմ խրոխտ ախոյենին (կամ ախոյանին)։ Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն։ Յաղթել ախոյանից ... Կործանին վատանուն յախոյանէ անտի։ Ի փախուստ կացուցանելով զինքն առանց նահատակեցելոցն ախոյանից։ Նախամարտիկ եւ առաջին ախոյանից։ Ախոյանաց քաջալերութիւն. (Խոր. հռիփս։ Բուզ. ՟Ե. 4։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Սարկ. քհ.։)


Ախտ, ից

See full entry →

s.

illness, disease, indisposition;
affection, passion;
vice, bad habit;
menses;
seed of man;
— ցաւոց՝ դառնութեան, calamity, plague, disaster, any thing troublesome;
— արտասուաց, tears;
— քնոյ, sleep;
— մահու՝ մահացու, mortal malady;
զ—ս մահու ջերանիլ, to be seriously, mortally ill;
— մարդահաճութեան, adulation, flattery;
ապաս ունել ախտի, մեծարել զախտ, to give one's self up to vice, pleasure.

NBHL (1)

Այնչափ յախտի կամք, եւ չիմանամք զոգւոցն ծիւրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Ածանցական, ի, աց

See full entry →

adj.

derivative.

NBHL (1)

Ածանցական է, որ յէէն (այս ինքն ի նախեղակ բառէ) ունի զգոյութիւնն. որպէս ի մարդոյ՝ մարդկայինն, ի ծովէ՝ ծովայինն. Երզն. քեր.։ Իսկ ի բայս՝ ըստ յն. եւ լտ. չի՛ք անցողական, որպէս ի հյ. եւ ի տճկ. փախչիմ, փախուցանեմ, եւ այլն. այլ կայ ածանցական, այս ինքն բայ՝ որ կազմի միջանկեալ թարմատար մասնկամբ իւիք բաղդատութեան, որ ոչ այնչափ փոխէ զնշանակութիւնն, որչափ պճնազարդէ.


Ականակիտ

See full entry →

adj.

limpid, clear.

NBHL (1)

Զհրաշալի սպիտակափառ ականակիտ (մարգարիտ)։ Վճիտ եւ ականակիտ չափաբերական մանուածոց. (Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ։)


Ակն, կան, կամբ

See full entry →

s.

eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;

NBHL (1)

Կամ ակն ածելով՝ ցորչափ լինի երեւել յաչս այլոց.


Ակն, ական, կանք

See full entry →

s.

precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.

NBHL (1)

Կամ ակն ածելով՝ ցորչափ լինի երեւել յաչս այլոց.


Ակն, ական, կունք

See full entry →

s.

source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.

NBHL (1)

Կամ ակն ածելով՝ ցորչափ լինի երեւել յաչս այլոց.


Ահա

See full entry →

adv.

behold!

NBHL (1)

Զահա հասեալսն ի չափ խրատէ. (Նախ. ժող.։)


Ահագին, գնի, ից

See full entry →

adj.

terrible, alarming, frightful;
horrible, hideous, monstrous.

NBHL (1)

Իբր մեծ եւ երեւելի, ծանր, եւ սաստիկ. բազում. անհնարին. շատ մենծ, չափէ ի դուրս. աճայըպ. հիքմէթլի, մէֆրէթ.


Աղագ, ի, աւ

See full entry →

s.

reason, cause, account, sake.

NBHL (1)

Քաղդէացւոց իմաստութեանն աղագաւ այսչափ ինչ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Անճառ, ից

See full entry →

adj.

ineffable, unspeakable.

NBHL (1)

Այնչափ լի էր անճառ ճառիւք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Անմարմին, մնոց

See full entry →

adj.

incorporeal, immaterial.

NBHL (1)

Անմարթ է կապեցելոյ ի մարմին՝ զանմարմնոյ բնութեան զչափ իմանալ. (Լմբ. սղ.։)


Անմեծար

See full entry →

adj.

vile, abject, degraded.

NBHL (1)

Որ անմեծարն է ի մեծութեանն, յաղքատութեանն ո՞րչափ եւս. (Սիր. ՟Ժ. 34։)


Անմուտ

See full entry →

adj.

the entrance to which is shut;
without entrance;
impenetrable, inaccessible.

NBHL (1)

Զի՞ այդչափ փութաս յանմուտսն մտանել. (Ոսկ. մտթ.։)


Անյագ, աց

See full entry →

adj. adv.

insatiable, greedy, gluttonous;
— ուտել, to devour;
cf. Անյագաբար.

NBHL (2)

Իբր Անյագական, անյագելի. անդադար. սերտ. սաստիկ. անչափ.

ԱՆՅԱԳԱԲԱՐ. ἁκορέστως. avide, κατακόρως, ad satietatem, immodice. Առանց յագելոյ. անյագութեամբ, անչափ բաղձանօք. ցյագ. ցյափրութիւն. յանչափս. անդադար. անխոնջ. սերտիւ. եւ Անխնայ. առանց կշտանալու, անհագաբար.


Անյագութիւն, ութեան

See full entry →

s.

insatiableness, greediness, gluttony.

NBHL (1)

ἁπληστία, τὸ ἁκόρεστον. insatiabilitas, aviditas inexplebilis. Չյագելն. որկորստութիւն. եւ անյագ լինելն. անգահութիւն. եւ Սաստիկ տենչ. անչափ կարօտ. գաթը հավէս.


Անյիշատակ

See full entry →

adj.

forgotten;
immemorial.

NBHL (1)

Զիա՞րդ լինիցին այսչափ մեղք անյիշատակ. (Կոչ. ՟Բ։)


Աննիւթ, ից

See full entry →

adj.

immaterial.

NBHL (1)

Մակամտածութեամբ աննիւթք, որպէս ձեւք (ըստ երկրաչափից). (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)


Աննման, ից

See full entry →

adj.

unlike, dissimilar, different;
not uniform;
incomparable.

NBHL (1)

Խառնումն աննմանիցն անչափապէս. (Դիոն. ածայ.։)


Անոտն

See full entry →

adj. adv.

footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.

NBHL (1)

ԱՆՈՏՔ. Կողմն ոտից, ուր դադարեն չափք ոտ ոտից, եւ մնայ տեղին այն առանց ոտից. ոտքին կողմը, ոտքին ծարէն դուրս.


Անորիշ

See full entry →

adj.

inseparable, indivisible.

NBHL (1)

Անորիշ է, որ հարցականին հակառա ասի. ո՛րգոն, Որ ոք, որպիսի ոք, որչափ, որքան. (Թր. քեր.։)


Անուանի, նեաց

See full entry →

adj.

renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.

NBHL (1)

Այնչափ անուանի եղեալ քաջութեամբն. (Ագաթ.։)


Անուղիղ

See full entry →

adj.

crooked;
indirect.

NBHL (1)

Ոչ ուղիղ. թիւր. ծուռ. ձախողակ. շեղեալ. եւ ըստ երկրաչափից՝ Սուր կամ բութ (անկիւն).


Անուն, նուան, ուանք, անց

See full entry →

s. gr.

name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.

NBHL (2)

(Աստուած) ո՛չ անուամբ չափեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Զոր յականէ յանուանէ գիտէր թագաւորն։ Հինգ հարիւրով չափ յականէ յանուանէ ճանաչեմ. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)


Անուր, անրոց

See full entry →

s.

iron collar (of a pillory);
collar;
ring.

NBHL (1)

Ո՛չ չափ անչափին, տեղի անուրին, կամ երբ անբաւին. (Գանձ.։)


Անպայման

See full entry →

adj. adv.

unlimited, immense;
without condition.

NBHL (2)

Ոյր չիք պայման եւ չափ. անչափ. անբաւ. եւ Տարապայման. մէֆրէթ.

Անչափութեամբ. անպատմելի օրինակաւ. յանչափս. յոյժ յոյժ. իֆրաթ.


Անպարագիր

See full entry →

cf. Անպարոյր.

NBHL (1)

ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ որ եւ ԱՆՊԱՐԱԳԻԾ. ἁπερίγραφος, ἁπερίγραπτος. incircumscriptus, non circumscriptus, incomprehensibilis, immensus. Անպարագրելի. անպարոյր. անբովանդակելի. զոր չէ մարթ շրջափակել ծրիւ. անվայրափակ. անսահման. անեզրական. եւ անչափ. ընդարձակ յոյժ յոյժ.


Անպարագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

immensity.

NBHL (1)

Անպարագիրն կամ անբովանդակելին գոլ. անբաւութիւն. անչափութիւն.


Անպարունակ

See full entry →

cf. Անպարոյր.

NBHL (1)

Անպարունակելիդ վարակեալ դրժանօք. (Պիտ.) իբր անչափ եւ անհամար։


Անպարունակելի

See full entry →

cf. Անպարունակ.

NBHL (1)

Անպարունակելիդ վարակեալ դրժանօք. (Պիտ.) իբր անչափ եւ անհամար։


Անպարտակիր

See full entry →

adj.

that suffers innocently, innocent.

NBHL (1)

Յանպարտակիրդ մարմին չափեալ զբնութեանս մերում զտաժանականն տագնապ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)


Անջրպետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

space, interval;
separation, partition.

NBHL (1)

Չէ իսկ հաւասար մարդկեղէն ողորմութիւնն եւ աստուածական, այլ որչափ ընդ չարութիւն եւ ընդ բարութիւն ինչ ի միջի իցէ, նոյնչափ ընդ սա եւ ընդ նա անջրպետութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)


Անսահման, ի

See full entry →

adj.

infinite, unbounded;
interminable;
unlimited;
indefinite;
incomprehensible.

NBHL (1)

Լայնաբար ասի զայլոց իրաց՝ իբ Առաւելեալ յոյժ յոյժ. անչափ. անթիւ. անորոշ. տարօրէն. ելեալ ըստ չափ օրինաւոր, եւ այլն. նիհայէթսիզ, հատտէն դաշրա, գըյաստան էֆզուն.


Անսահմանաբար

See full entry →

adv.

without limit;
indefinitely;
indeterminately.

NBHL (1)

ԱՆՍԱՀՄԱՆ. ԱՆՍԱՀՄԱՆԱԲԱՐ. ἁορίστως, ἁπεριορίστως. indefinite, infinite, incircumscripte. Իբրեւ անսահման՝ ըստ կրկին նշ. առանց սահմանի. անչափութեամբ. անորոշակի. եւ Արտօրէն.


Անսպառ

See full entry →

adj.

infinite, interminable;
perpetual, durable;
inexhaustible.

NBHL (1)

ἁπέραντος, ἁτέρμων, ἁπειλήμενος , διαρκής, ἁδιάλειπτος. infinitus, termino carens, immensus, indeficiens. Ոյր չիք սպառումն կամ սպառուած. անհատ. անպակաս. անծախ. անանց. եւ անեզր. անվախճան. անկատարած. անհուն. անչափ. անսախման. անդադար. յաւիտենական. դիւքէնմէզ. հատսըզ. հիսապսըզ. նիհայէթսիզ. էպէտի.


Անխէթ

See full entry →

adj.

unsuspicious;
sincere.

NBHL (1)

Այնպէս դիւրեցաւ եւ հարթեցաւ, զի բազումք անխէթ եւ աներկեղ գնան ընդ այնպիսի ճանապարհ։ Զայլն ամենայն անխէթ ի վերայ դնիցէ (հաստատուն հիման՝) շինօղն։ Անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւել։ Յետ այսչափ մեղաց անխէթ եւ անկասկած կամք։ Ամենեցուն դիւրեաց՝ անխիղճ անխէթ եւ անխափան զվարդապետութիւնն համարձակել. (Ոսկ. ես. եւ Մտթ. ՟Ա. 13. 17։ ՟Բ. 1։ եւ Չհ. ՟Ա. 7։)


Անխնայ

See full entry →

adj. adv.

without compassion;
indiscreetly, prodigally, profusely.

NBHL (1)

Նըմա զիմաստըն չափով տայ, զհօրն իւր ունի ինքն անխընայ. (Շ. ի սողոմ.։)


Անծանօթ, ից

See full entry →

adj. adv.

ignorant;
unknown;
foreign;
ignoble, obscure;
յանծանօթս, ignorantly, unwittingly;
incognito, without being known;
յանծանոթս — լինել, to be in disguise;
to feign or counterfeit.

NBHL (1)

Վկայութիւնն Աստուծոյ ի միշտ ճանաչելն (մեր՝) ըստ իսկութեան չափոյն անծանօթ մնայ. (Լմբ. սղ.։)


Անծեղ, ի, աց

See full entry →

s.

magpie, pie.

NBHL (1)

ԱՆԾԵՂ կամ ԱՆՁԵՂ Թռչուն նման կկուի, կամ կաչաղակի, ի չափ աղաւնոյ, սպիտակափետուր սեւախառն, երկայն տտամբ. սագսըղան, կամ իպիպիկ գուշու։ Գաղիան.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Բ։ Իսկ (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։) եւ Եփր. խր. գրի ԱՆԾԵՂՔ՝ որպէս անգեղք կամ անկեղք։ γῦψ. vultur.


Անծին, ծնի

See full entry →

adj.

unbegotten, unborn;
barren, steril.

NBHL (1)

Ցրտութիւնն անծին է, իսկ չափաւորապէս ջերմն ծննդագործ. (Մաքս.։)


Անկազմ

See full entry →

adj.

unbuilt, unfurnished, unprepared, not ready;
unbound.

NBHL (1)

Անկազմ սակաւուքն զայնչափ բազմութիւն զօրացն ցրուեաց. (Փարպ.։)


Անկանիմ, անկայ, անկիր

See full entry →

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

NBHL (2)

Որչափ աւուրք անկան մեզ ի գնալն. այս ինքն ծախեցան, անցին. (Օրին. ՟Բ. 14։)

Կերպից (այս ինքն կերպարանաց) մարդկան փոփոխումն յայնչափ բիւրս, եւ ոչ ուրեք անկանել ի միմեանս (նմանութեամբ). (Նիւս. բն.։)


Անկէտ

See full entry →

adj.

without a point;
without pause, eternal.

NBHL (1)

Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.


Անկիւն, կեան, կեանց

See full entry →

s.

"angle;
corner, nook;
— ճանապարհի, turning of the road;
բութ —, obtus-angled, obtus-angular;
սուր — acute-angled;
— հատանել, cf. Ական հատանել."

NBHL (1)

ԱՆԿԻՒՆ գրի եւ ԱՆԳԻՒՆ.(լծ. լտ. անկուլուս. յն. ղօնի՛ա, ղօ՛նիօս. պ. խիւնկ, փիւնճ. ռմկ. գունջ). քէօշէ. պուճագ. զավիյէ. γωνία. angulus. Տեղի՝ յոր յանգին անձկութեամբ երկոքին կողմանք շինուածոց. եւ ըստ երկրաչափից՝ խոտորնակ բերումն կամ անկումն երկուց գծից ի մի կէտ աւարտման։ Լայնաբար՝ կողմն ինչ առանձին. գոգ. խորշ. ծայր. ծագ. յամենայն լեզուս պէսպէս առմամբ.