to be ignorant;
to forget one's self.
Անգիտանաս, ո՛վ դու, իմոց բիւրաւոր եւ զանազան ախտից։ Անգիտանալոյ վասն տնօրինական մարդասիրին խորհրդոյ. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
without a head, headless;
without a leader or chief.
Ոմանք ի նոցանէ առանց ոտից են, եւ ոմանք անգլուխք. (Նիւս. բն.։)
limb, member;
— — յօշել, to dissect, to dismember, to anatomize, to carve.
Անպիտանս ի ձեռաց եւ յոտից առնէին, եւ ի բոլոր անդամոց. (Յհ. կթ.։)
not sentenced, not condemned.
Ի կիկղոպայց երկիրն՝ յանօրինաց, յանդատից հասաք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
not deserving condemnation, blameless.
Ա՛յլ դատապարտելոցն, եւ ա՛յլ անդատապարտիցն վայելէ ժուժկալութիւն. (Կլիմաք.։)
statue;
bust;
— վիթխարի, colossus.
Զկռապաշտիցն ընդ ձեռն երեւելի անդրեացն առ ինքն ձգեալ ընդունէր զերկրպագութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
Եթէ նստիցիս, աներկիւղ իցես։ Փափուկք աներկեւղք։ Ծառայ աներկիւղ ի Տեառնէ իւրմէ. եւ այլն։
Աներկեղ լիցիս ի մահաբեր նետից սատանայի. (Նեղոս.։)
beginning of the month, calends.
Յամսամտի ամսոյն։ Զողջակէզսն ամսամտից։ Մասամբք տօնից կամ ամսամտիւք. (Ել. ՟Ե. 2։ Թուոց. ԻԹ. 6։ Կող. ՟Բ. 16։)
lasting a month, of a month's duration;
— մի ժամանակ, a month's time, space of a month.
Եւ էր ընդ նմա ամսօրեայ մի ժամանակ։ Եթէ ամսօրեայ ժամանակ յաճախիցէ ամպն։ Զամսօրեայ աւուրս ուտիցէք։ Կերիցեն ամսօրեայ ժամանակաւ։ Թագաւորեաց սեղղում ամսօրեայ մի աւուրց. (Ծն. ՟Ի՟Թ. 14։ Թուոց. ՟Թ. 22. ՟Ժ՟Ա. 20. 21. ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.
Զիս ամրացո՛ ի սրոյ նոցին ... Ամրացուսցես աջով քոյին ի գաղտաձիգ նետից նորին. (Յիսուս որդի.։)
restriction, modification, contraction, limitation;
— մտաց, attention.
Գօտիք ամփոփումն (կամ անփոփումն, այս ինքն զսպումն) երեւեցուցանեն եւ ժողով՝ ցանկութեանց եւ այլոց ախտից. (Փիլ. ել. ՟Ա. 19։)
cf. Ամօթալի.
Խրատիցես զամօթալից բարսն յանձին ունել. (Ոսկ. եփես.։)
at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.
Զայգունն դեռեւս ուտիցէ, եւ առ երեկս բաշխեսցէ կերակուրս. (Ծն. ԽԹ. 27։)
cf. Այժմեան.
Այժմու աթոռդ՝ զոր ունիս։ Այլ ազատիլ յայժմուս ախտից. (Շ. թղթ.։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Հոգեւոր ախտից այլ եւ այլ գոլով վնասքն՝ այլ եւ այլ ունին եւ զբժշկութիւնսն. (Վրք. հց. Դ։)
but, yet, still, however;
only, but;
now, then.
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Հոգեւոր ախտից այլ եւ այլ գոլով վնասքն՝ այլ եւ այլ ունին եւ զբժշկութիւնսն. (Վրք. հց. Դ։)
besides, moreover, more.
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Հոգեւոր ախտից այլ եւ այլ գոլով վնասքն՝ այլ եւ այլ ունին եւ զբժշկութիւնսն. (Վրք. հց. Դ։)
to be transformed;
to be disguised;
to be transfigured.
Այլակերպեցայց, եւ մտից ի պատերազմ ... Եւ այլակերպեցաւ արքայն Իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ԻԲ. 30։)
of another sect, of a different faith;
sectary.
Զգինի իմաստից հելլենացւոց, կամ հրէից, կամ այլաղանդոցն՝ մի առանց խորհելոյ եւ քննելոյ ըմպեր եւ աշակերտիր. (Լմբ. առակ.։)
insensible, inanimate, dull, stupid;
besotted, infatuated, stupefied.
ՅԱՆԶԳԱՅ, ՅԱՆԶԳԱՅՍ. Իբրեւ անզգայ եւ անմիտ. եւ անզգալի օրինակաւ. առանց զգալոյ՝ իմանալոյ՝ գիտելոյ. անզգայաբար. անզգայութեամբ. յանզգաստից. անբանաբար. չզգալով, առանց իմնալու, անխելքութենով. սէրսէմլիյիլէ. ագըլսըզլըղըլա. տույմատան.
insensibly, imperceptibly;
stupidly;
cf. Անզգայաբար.
ՅԱՆԶԳԱՅ, ՅԱՆԶԳԱՅՍ. Իբրեւ անզգայ եւ անմիտ. եւ անզգալի օրինակաւ. առանց զգալոյ՝ իմանալոյ՝ գիտելոյ. անզգայաբար. անզգայութեամբ. յանզգաստից. անբանաբար. չզգալով, առանց իմնալու, անխելքութենով. սէրսէմլիյիլէ. ագըլսըզլըղըլա. տույմատան.
cf. Անզգայանամ.
Զի՞նչ վայելումն իցէ կերակրոյն եթէ անզգայեալ ցաւովք ուտիցեմ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)
want of a vigilance, carelessness, inattention.
Իսկ Յն. տայ եւ զայս միտս, ի դիմամարտիցն յանկարծ գալստենէ։
incautious, uncircumspect, inconsiderate, imprudent, unwary, heedless.
ԱՆԶԳՈՅՇ. ԱՆԶԳՈՒՇԱԲԱՐ ἁφυλάκτως. Առանց զգուշութեան. անզգուշութեամբ. անպահպանաբար. յանզգաստից. յանկարծ.
without precaution, inadvertently, imprudently.
ԱՆԶԳՈՅՇ. ԱՆԶԳՈՒՇԱԲԱՐ ἁφυλάκτως. Առանց զգուշութեան. անզգուշութեամբ. անպահպանաբար. յանզգաստից. յանկարծ.
without sacrifice;
unworthy to be sacrificed.
Եթէ ուտալով ուտիցի յաւուրն երրորդի, անզո՛հ է. մի՛ ընկալցի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 7։)
odd, not a pair;
different, dissimilar;
— գործել, to spoil the pair, to render dissimilar.
Որ բախտիւք (մեծութեան) անզոյգ են, եւ զոյգ եւ նման ազգակցութեամբ վայրին։ Զոյգս տալով անզուգից, ո՛չ ի պատիւ նուաստիցն, այլ ի քակտումն լաւին։ Որ զպատիւսն աննմանիցն տայ, անզոյգ եւ անկշիռ է. իսկ անզոյգն (այս ինքն անզուգութիւնն) աղբիւր է չարեաց։ Անզոյգ եւ անիրաւ եւ անհամբոյր չարութիւն. (Փիլ.։)
interminable, infinite, perpetual.
Եւ այլոց եւս ախտից եւ չարութեանց անզրաւ եւ անվճար բազմութիւն. (Փիլ. տեսական.։)
that cannot be taken;
incomprehensible, inconceivable.
Անըմբռնելի՝ մտաց արագման։ Անըմբռնելի իմաստից. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Ե։)
that cannot be jolted out of its place, fast;
firm, steadfast.
Ծանրագոյն զգայութիւնք անընդոստ կան, մինչեւ յօդոյս բախեալ ընդոստիցեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
dry.
Անցո՛ ընդ գետս այս երկրային, անթաց յախտից՝ գարշապարին. (Յիսուս որդի.։)
uncircumcised.
Արուն անթլփատ սատակեսցի։ Ամենայն անթլփատ մի՛ կերիցէ ի նմանէ։ Տալ առն անթլփատի։ Յայլազգեաց անթլփատից։ Անկանիցիմ ի ձեռս անթլփատից։ Թողուլ զորդիս նոցա անթլփատս. եւ այլն։
uncircumcision;
prepuce.
Հեթանոսք էիք մարմնով որ կոչեցեալն է անթլփատութիւն։ Հաւատացեալ է ինձ Աւետարանն անթլփատութեան, որպէս Պետրոսին՝ թլփատութեան։ Դատիցի՝ որ ի բնէ անթլփատութիւնն, զօրէնսն կատարելով, զքեզ՝ որ գրովն եւ թլփատութեամբն յանցաւոր օրինացն իցես. եւ այլն։
Թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)
innumerable.
Եւ որ ի սոյնս յարմարին անթուելեաց ախտից զանազանութիւնք. (Սկեւռ. ես.։)
that bears a curse;
that curses.
Ի վնասակար եւ յանիծաբեր անձին ախտիցս. (Շ. թղթ.։)
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն. (Ագաթ.։)
Անիմաստից անձինք։ Ի ձեռն անիմաստիցն. (Մագ. ՟Լ։)
incomprehensible;
insensible.
Զանտեսն աչաց, եւ զանլուրն ականջաց, եւ զանիմացն սրտից. (Տօնակ.։)
on guard, cautions;
royal guard, body-guard;
— լինել, to be cautious, to be on guard.
Զամենայն իշխան օրամտիցն ի սպաս անձնապահաց թագաւորին (այս ինքն անձնապահ գոլոյ կամ անձնապահութեան). (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 2։)
that adores himself, interested, selfish, egoistical.
Անձնապաշտիցն վարձս ընդէ՞ր տայ. (Ոսկիփոր.։)
selfishness, self-love;
egotism.
Սատանայական ախտիցն եղբայր անձնասիրութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously.
Սաւուղ ագահացեալ ի պաճարս հօտիցն. (Լմբ. առակ.։)
clothes, attire, dress, garb, raiment.
Զգեստ. ծածկոյթ մարմնոյ, ոտից, եւ այլն. հագուստ, հագնելիք. կիյէճէփ.
Տո՛ւք ագանելիս ոտից դորա. (Ճառընտ. ՟Բ։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
Կայան ոտից տեառն մերոյ։ Կանգնեցին զտունն տեառն ի կայանի իւրում։ Կացին ի կայանի իւրեանց. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 2։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 13։ ՟Լ. 16։)
Վերին, կամ ճշմարտիցն կայանից. (Յճխ.։ Սարգ.։)
cf. Կայան;
station, rail-way station;
terminus;
wharf;
landing place;
— կառաց, coach-stand;
— ելից, մտից, departure;
arrival.
basket, pannier;
cf. Կայթիւն;
—ք դրուատեաց, rounds of applause, plaudits;
—ս հարկանել, տալ cf. Կայթեմ.
ԿԱՅԹ 3 (ԿԱՅԹՔ, թից.) գ. ԿԱՅԹՔ. κρότος crepitus plausus Իբր նոյն ընդ ձայնիս Ճայթիւն, կամ Ցայտիւն, եւ արմատ Կայթելոյ, է Բխումն ոտից յոստոստելն ուրախութեամբ. դոփիւն, եւ Շաչիւն շառաչիւն.
clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.
ԿԱՅԹԻՒՆ եւ ԿԱՅԹՈՒՄՆ. κρότος crepitus, strepitus, plausus, qui fit manu, pedibus, remis etc. Կայթք. կայթելն. ճայթիւն, ցայտիւն. բաբախիւն ձեռաց կամ ոտից, եւ այլն դոփիւն. ծափք.
stability, firmness.
Հաստատութիւն եւ կայումն ըստ առաքինութեան վարուցն հաստիցի։ Ցո՛յց զկատարեալ կայումն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Կայութիւն.
Հաստատութիւն եւ կայումն ըստ առաքինութեան վարուցն հաստիցի։ Ցո՛յց զկատարեալ կայումն. (Նիւս. երգ.։)
Արասցես զսիւնակս խորանին յանփուտ փայտից՝ կանգնաւորս. ի տասն կանգնոյ զերկարութիւն միոյ սիւնակին առնիցես։ Նոյնպէս արասցես երկոցունց անկեացն կանգնաւորս. այսինքն որոշեալ կանգնօք չափեալս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 16. 24։ ՟Լ՟Զ. 20։)
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
Կանխել ի սէրն աստուծոյ, կամ ի կենցաղօգուտ երկս արհեստից։ Կանխել յառաջ քան զժամանակն դատել. (եւ այլն. Յճխ.։ Պիտ.։ Սարգ. եւ այլն։)