war, battle, combat, fight;
temptation;
առտնին or քաղաքական —, intestine or civil war;
պաշտօնարան —ի, War-Office;
պաշտօնեայ or ոստիկան —ի, Minister of War;
պատրաստութիւնք —ի, warlike preparations;
արիւնռուշտ —, bloody battle;
մահացու —, war to the death, deadly fight;
դաշտ —ի, battle-field;
ըստ օրինաց —ի, according to the laws of warfare;
— հրատարակել, to declare war against;
— ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, to threaten with war;
պատրաստիլ ի, —, to prepare for war;
երթալ ի —, to go to the wars;
առաջին նուագ մտանել ի —, to be in one's first battle;
ձեռն արկանել ի —, to undertake a war;
ի —գրգռել, դրդել, to excite to war;
to engage in war;
— յարդարել ընդդէմ, to combat, to attack;
տալ —, — մղել, to be at war, to make war, to war against, to give battle to, to fight a battle with;
եղեւ — խիստ յոյժ, a bloody battle was fought;
գրգռել, բորբոքել զ—, to excite, to kindle war;
սաստկացաւ —ն, the combat was fierce;
կորուսանել զ—ն, to lose the day, or a battle;
ի ժամանակս —ի, in time of war;
արծաթով պնդի —ն, gold is the sinew of war;
cf. Ընտանի;
cf. Իր;
cf. Խանձեմ;
cf. Մարտ.
Պատերազմունք դիւաց, կամ մարմնոյ, ախտից, փորձութեանց, եւ այլն. (Վրք. հց. ստէպ։)
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
Պատերազմին, եւ պատերազմեալ լինին։ Որ ոք ի մարմնական ախտից պատերազմեսցի։ Ընդէ՞ր այսպէս պատերազմիմք ի դիւաց։ Զի՞նչ արարից հա՜յր, զի պատերազմիմ ես պոռնկութեամբ եւ սրտմտութեամբ։ Պատերազմեալ եղեւ ի պոռնկութենէ. (Վրք. հց. ստէպ։)
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Այլ այս Աստուծոյ գթութեանն է, սակաւ տանջել, եւ մեծամեծս համարել զգանն. զի ոչ ժուժայ զբազում տանջանս պատժապարտիցն տեսանել. (Գէ. ես.։)
deceiving, captious, false, deceitful, fallacious, delusive, sophistical, feigned, dissembled, concealed, artificial, illusory, vain;
seducing, untrue, lying;
—ք, deception, deceit, fraud, cheat, illusion, delusion, vanity, sophistry, feint, error, falsehood, lie;
cunning, craft, wile;
ի —ս արկանել, to deceive, to gull, to dupe, to lead into error.
Առեալ ի չաստուածոցն ծրարս թարախածորս ի պատիր ախտիցն, որպէս զծրարսն Կիւպրիանոսի առ ի պատիր յուստինեայ կուսի. (Խոր. առ արծր.։)
fit vessel;
quiver, case for arrows.
Սատաանայ, եւ օձն՝ պատկանդարան նետից նորա. (Տօնակ.։)
cf. Պատշաճիմ.
Եթէ համբարտակն վստահութեան՝ մեղօք յատակի՜, այսու արձանօք պատկանեցելովք աջով քո պաշտպան՝ դարձեալ կառուսցի։ Այս են պատկանեալ թախծականացն կերպագրութիւնք։ Սլաքս նետից պատկանեալ դեղովք ի շտեմարանս խորութեան սրտի. (որ հայի եւ ի Պատկանդարանն)։ Օճառք անվատնելի զինուց ինձ պատկանեսցին, զչարին հալածել զգունդ. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Զ։)
to fill with respect, to put to shame, to abash, to confound, to cover with shame, to make blush, to put to the blush.
Ի մի՜տ առ զբազմաչար հնարս թշնամւոյն, եւ պատկառեա՜ ի նետից նորա. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
portrait-painter;
effigy;
iconographist.
Որպէս քաջ պատկերագիրքն զի յոտից սկսանին. (Վրդն. պտմ.։)
painted;
— նկարագիր, portrait, likeness.
Արձանս պատկերակերպս ի քարանց եւ ի փայտից ի ձեռն արուեստից նիւթեն. (Վրք. ոսկ.։)
iconomachus.
Ի ժամանակս պատկերամարտիցն զնորին իսկ զանարատ Աստուածածնին զերանելի պատկերն ընկեցին ի ծովակն՝ որ կոչի Ղազարու. (Հ. կիլիկ.։)
iconomachy, iconoclasty, war against images.
εἱκονομαχία imaginum oppugnatio, iconoclastia. Մոլորութիւն եւ գործ պատկերամարտից.
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
Մտանել յերեսաց քոց ի պատնէշ։ Պատիցէ զնա (զքաղաքն), եւ շինիցէ ի վերայ նորա պատնէշս մեծամեծս։ Փակեցից զճանապարհս նորա պատնիշօք։ Հովուեսցեն զասորեստանեայն սրով, եւ զերկիրն Նեբրովթայ ի պատնիշի իւրում.եւ այլն։
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
Մի ոք բռնազբօսութիւն կարծիցէ, այլ ճշմարիտ պատշաճութիւն։ Ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել. (Սեբեր. ՟Գ։ Նիւս. երգ.։)
foot-stool;
pedestal;
socle.
Երկի՛ր պագէք պատուանդանի ոտից նորա։ Եդից զթշնամիս քո պատուանդան ոտից քոց։ Երկինք աթոռ իմ են, եւ երկիրս պատուանդան ոտից իմոց.եւ այլն։
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
Պատուասիրեն բիւրաբեղուն բանիւք գովեստից զսկզբնալոյսն կենացն գոյից։ Զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուասիրեցին, (Նար. կուս.։ Շ. ընդհանր.։)
window, casement;
dormer-window;
sky-light;
niche, wall-press;
sluice, flood-gate;
chimney;
senses;
վանդակ —ի, blinds, Venetian blinds;
—ք բացան երկնից, it rains pailfuls;
cf. Կարկառիմ;
cf. Հայիմ.
Թէ զաչացս պատուհանս ստուերացուսցես։ Տեսցեն պատուհանք աչացս իմաստից. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Ի՟Ե։)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Զատել ի հիւծմանց ախտից՝ առողջութեամբն պատսպարեցայց. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
Բարձրաձայն կարկաչիւք զերկրագործսն ... Իւրաքանչիւր արուեստից պատրաստաբար յարդարէին. (Լաստ.։)
to prepare, to make or get ready, to put in condition;
to provide with, to dispose, to put in order, to fit, to dress;
— բանս ի բերան ուրուք, to prompt, to suggest.
Ես պատրաստեցի տու եւ տեղի ուղտոյցդ։ Զեն զենլիս, եւ պատրաստեա՛։ պատրաստեցին զպատարագսն։ Որոգայթ պատրաստեցին ոտից իմոց։ Ի նմա պատրաստել զանօթս մահու։ Որ պատասխանի տայ բանս դիմադարձութեան, պատրաստէ անձին իւում բանս հեռանալ։ Պատրաստեա՛ յելս զգործս քո։ Դու պատրաստեցեր զուղղութիւն։ Պատրաստեցեք զէնս։ պատրաստեաց զտիեզերս իմ առ իւրով։ Դիւրեալ եւ պատրաստեալ են ճանապարհք աստուածապաշտաց։ Պատրեաստեալք իբրեւ զհուր ի պատերազմ։ որպէս ոք զի պատրաստիցի առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց։ Գունդ գործէին, մարտի պատրաստէին. (յն. ձեռնարկէին). եւ այլն։
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
Ի պատրաստութիւն սրտից նոցա հայեցաւ ունկն քո. Զի այսպէս է պատրաստութիւն։ Յարիցէ ի ծաղկէ արմատոյ նորա ի վերայ պատրաստութեան իւրոյ։ Փող հարկանէր, պատրաստութիւն լինէր, ճակատ յարդարէր։ Ի կատարումն ածել զպատրաստութիւն տան քոյ։ Լսելի եղեւ պատրաստութիւն նորա մինչեւ ի հեռաստան. (Եւն։)
to return, to retire.
Պարանի, խափանի. ոչ՛ն յուր մարի իմաստից գրոյ։ 2
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
Յաւուրս պահոց ընթեռնուլ, զի պարապով լուիցեն։ Գնացէք յարկս ձեր, եւ ես պարապով քննեցից, եւ գտից զպատճառն. (Մխ. երեմ.։ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Ե.։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
Ոչ յայլ ինչ պարապէին, բայց ասել ինչ կամ լսել նորագոյնս։ Ուխտիցն պարապիցէք. (Գծ. ՟Ծ՟Է. 21։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 5։)
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
Զերծուցանել ոչ յաջողեցան ի պարաւանդելսյ ոտից նորա ի շղթայս։ Ընդ իւր տանէր եւ զարքայն սմպատ պարաւանդեալ ի շղթայս. (Խոր. ՟Գ. 51։ Յհ. կթ.։)
burning.
Իսկ անիմաստիցն եյրիչ վտակք, հրդեհիչք եւ տոչորականք. (Ագաթ.։)
cf. Տառապեմ.
Մերկ իցեն ասէ, եւ կարօտեալ աւուրն պարենի, եւ նորին աղագաւ տուայտեալ շրջին։ Զի մի ասիցեն, թէ աստ ցանկ միայն տուայտիցիմք. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Երզն. մտթ.։)
wedding presents;
dower.
ἁντίφερνα antipherna, dotalitium. Տուեալն յառնէ վարձանք կնոջ. փոխարէն իմն օժտից բերելոց ի հարսնէ. ձիրք. պարգեւ.
to dispose.
Դառնացեալ աղբերք եւ լիճք ջրակուտից ի քաղցրութեան ճաշակս տրամադրին. (Թէոդոր. կուս.։)
dispositio;
class of verbs.
Վայրենի ախտիցն տրամադրութիւն։ Իրիցագոյն է քան զանիրաւութիւն արդարութիւն. եւ քան զիւրաքանչիւր ոք ի հակռակ տրամադրութեանցն. (Փիլ. լին.։)
Ի գիւտս իմաստից տրամադրութեանց. (Արծր. առջբ։)
judicious, reasonable.
Ստորակէտ, տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ եւ եւս կարօտացելոյ նշան, զառաջին կիտէն ասէ. իսկ տրամախոհին չեւ եւս անգեցելոյ, այսինքն աստ խորհրդոյ (իմաստից) չեւ եւս կատարեալ. (Երզն. քեր.։)
disjunctive sign, divisible point.
Ըստ մասին իւրաքանչիւրն աւարտիցէ զկետիցն, եւ տրոհակաց. (Մագ. ՟Լ։)
to divide, to sort.
Մի՛ տրոհեսցես ի բազմականացդ։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից տրոհես եւ ժողովես։ Տրոհեալ ի դիմաց՝ ուրոյն զատուցմամբ։ Թէ ընդ հրեշտակսն պարակցութեան, յորմէ տրոհեցայ. (Նար.։)
cf. Տրոհումն.
Գոյից տիրօղ՝ տրոհմամբ տիրապէս՝ իւրաստեղծն հօտից տածօղ. (Նար. խչ.։)
division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.
Գոյից տիրօղ՝ տրոհմամբ տիրապէս՝ իւրաստեղծն հօտից տածօղ. (Նար. խչ.։)
noisy.
Ի տրոփական դոփմանէ ոտիցն թնդեալ տանիքն, ի վայր փլուզեալ. (Յհ. կթ.։)
mourning, dejected, gloomy, sorrowful, mournful.
Խնդութեամբ երեւեալ տրտմազգեստիցն աւետաբեր բանիւ. (Սկեւռ. յար.։)
Տրտմազգեստեալ զգաստիցն դասք. (Խոր. հռիփս.։)
saddening, painful, vexatious, provoking.
Ուստի մերժեալ են տրտմականք ամենայն։ Զարթուցանէ զսիրտն եւ զզգայարանսն ի տրտմականացն եկամտից. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)
masterly, doctoral.
Րաբունական իմաստից հանճար՝ նուազեալ պակասին յանբարեսէր բարուց. (Տաղ.։)
rabbi, master, doctor, instructor;
—նեաց պետ, chief-rabbi.
Րաբունւոյդ բարւոյ։ Րաբունւոյն ի քեզ բնակեալ։ Րաբունեացն պետ, եւ ձիր իմաստից՝ տէր յիսուս քրիստոս. (Ժմ.։ Մագ. խլ։ Նար. գանձ խաչի.։ Րաբունին էից ի քէն ծնանի. Գանձ.։)
vile, abject, despicable, miserable.
Իբր հյ. Որ ոտին է, ի համարի ոտից. տրուպ. որպէս լտ. ռու՛տիս. տխմար, գեղջուկ, գռեհիկ.
cf. Տրուպ.
Ի յախտից գերեալ՝ րուպս ի խոր գըլեալ. (Գանձ.։)
to sow, to strew;
to spread, to scatter, to diffuse;
to sprinkle, to besprinkle.
Արտասուօք կնոջն, որ ի վերայ ոտիցն տեառն մերոյ ցանեցան. (Եփր. հռ.։)
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
Այր ցանկացող իմաստից ես դու, եւ դարձեալ՝ ցանկալի ես աստուածեղէն հոգւոյն. (Վրդն. դան.։)
to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
Միշտ ցանկայ մարդ անյայտիցն գիտակ լինել. (Գէ. ես.։)
cf. Ցանկամ.
Միշտ ցանկայ մարդ անյայտիցն գիտակ լինել. (Գէ. ես.։)
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
Զցանկութիւն տնանկաց լուար տէր։ Տէր առաջի քո է ամենայն ցանկութիւն իմ։ Զի սկիզբն նորա ճշմարիտ ցանկութիւն խրատու է։ Ցանկութիւն իմաստութեան տանի յարքայութիւն։ Առ ամենայն ցանկութիւն բաւական։ Հաց ցանկութեանց (այսինքն ցանկալի) ոչ կերայ։ Խօսի բանս խաղաղութեան ըստ ցանկութեան (այսինքն հաճոյից) անձին իւրոյ։ Ըստ ամենայն ցանկութեան քում, կամ անձին քոյ՝ զենցես, եւ ուտիցես միս ըստ օրհնութեան տեառն Աստուծոյ քոյ.եւ այլն։
net, seine;
net-work;
snare;
cf. Ցանցատեսակ;
սփռել զ—, to spread nets;
անկանիլ ի —ս, to be caught, taken in a net;
to be snared, netted, entrapped.
Իբրեւ զձկունս ծովու՝ ձգեաց զնա ցանցիւ իւրով։ Խունկս ծխեսցէ ցանցից իւրում։ Սփռեսցէ զցանցն իւր։ Որպէս ձկունք որսացեալք ցանցիւք չարեօք (յն. չարօք)։ Անկցին ի ցանցս նորա մեղաւորք։ Ցանց ձգեաց ոտից իոց։ Արկից զցանց իմ զնովաւ, եւ պատեսցի ուռկանաւ ի պաշարումն. եւ այլն։
anger, indignation, passion, wrath, ire, rage, fury;
ի — ածել, to provoke, to anger, to incense;
գրգռել զ— ուրուք, to rouse or stir up wrath, to put into a passion;
թափել զ— բարկութեան, to vent one's anger or spleen;
մեծապէս ցասմամբ եռալ ախտից, to be aggravated, to become worse;
լինել ցասմամբ ընդ ումեք, to be angry with, to quarrel with a person.
pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.
Իցե՞ն երբէք ցաւք ըստ ցաւոցս լեալ։ Ցաւք իմ նորոգեցան յիս։ Առ ոչինչ զցաւսն համարեցաւ։ Ցաւք սաստիկք։ Ունին զիս աւուրք ցաւոց։ Ցաւք սրտի իմոյ։ Միով միով ցաւօք ի վերայ հարեալ մարմնոյն զայրացելոյ։ Զցաւս վիրաց քոց բժշկեսցէ։ Առ ցաւս իւր ճչիցէ։ Աղաղակեսջիք առ ցաւս սրտից ձերոց։ Գիտէ համբերել ցաւոց։ Մինչդեռ էին նոքա ի ցաւսն, կոտորեցին։ Չպատմէին միմեանց զցաւս իւրեանց.եւ այլն։
causing pain, dolorons;
hurtful, unwholesome.
ՑԱՒԱԲԵՐ ՑԱՒԱԲԵՐԱԿԱՆ. ἁλγεινός dolorem adferens, molestus, gravis. Որ ինչ բերէ զցաւ, զհիւանդութիւն. առիթ ցաւոց եւ ախտից.
Ախտիցն հեշտագունիցն եւ ցաւաբերիցն. (Պղատ. տիմ.։)