Definitions containing the research յո : 10000 Results

Ճակատամարտ, ից

See full entry →

s. adj.

troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.

NBHL (1)

Դիմարդարձէին զօրքսն պարսից եւ ամենայն ճակատամարտիցն հոնաց ընդդէմ ճակատամարտին հայոց. (Մեսր. երէց.։)


Ճահաւոր

See full entry →

adj.

cf. Ճահ.

NBHL (1)

Առաքելով զճահաւոր եւ զ՝ի դէպ յորձանսն. (Փիլ. այլաբ.։)


Ճահաւորեմ

See full entry →

va.

cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.

NBHL (1)

Եւ զի՞նչ յոքունցն ... բերել ի նորոց այժմ՝ ճահաւորել տարացոյց. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)


Ճահողակի

See full entry →

cf. Ճահողապէս.

NBHL (1)

Հա՛րկ է յոյժ ճահողապէս հնչել զձայն բերկրանաց. (Նար. կուս.։)


Ճահողապէս

See full entry →

adv.

cf. Ի ճահ.

NBHL (1)

Հա՛րկ է յոյժ ճահողապէս հնչել զձայն բերկրանաց. (Նար. կուս.։)


Ճահուկ

See full entry →

s.

troop, pack.

NBHL (1)

Որպէս առիւծ հուր շնչէ, յորժամ ի ճահուկս աղուեսաց խառնիցի. (Ոսկ. հռ. ՟Լ՟Բ։)


Ճաճանչաւոր

See full entry →

adj.

radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.

NBHL (1)

Ճաճանչաւոր եւ մարգարտական զրահիւն արքունի. (Կաղանկտ. յորմէ եւ Ուռպ.։)


Ճայթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to shiver, to splinter, to split;
to crackle, to crack, to crash;
to burst, to blow up, to chap.

NBHL (1)

Բարեբանեալք ճայթէին իբրու յոյժ ուրախութեամբ. (Պիտ.։)


Ճայրոտեմ, եցի

See full entry →

va.

to darken, to dim, to obscure, to cloud;
— զաչս, to dazzle, to hallucinate, to offuscate, to blind.

NBHL (1)

Որք զերեսս զհարկաւորագոյն զգայութեանց (այսինքն զաչս) ճայրոտեալք՝ շլացան. (Փիլ. տեսական.։)


Ճանապարհ, աց

See full entry →

s. adv. fig.

way, road, route, street, path;
issue;
journey;
mediation;
means, way, manner, method, process;
—ք մարմնոյ, the senses;
— արքունի, highway, public road, thoroughfare;
վարուն —, great thoroughfare;
կիցք —աց, cross-road;
անկոխ, ղարտուղի —, by-way, by-path;
— անգնաց, անկոխ, impassable road;
տըղմալից —, dirty or muddy road or street;
— երկնից, the way of heaven, the path of virtue;
աւուր միոյ —, a day's journey;
— երից աւուրց, three day's journey;
զ—այն, ի —ին, առ —աւ, զ—աւ, on the road, by the way, on a journey, during the journey;
— արարեալ, on or by the way;
— առնել, to go along, to travel, to undertake a journey;
to open, to prepare a way;
ի — անկանել, to set out on, to begin a journey, to start;
— ունել, to advance, to go forward, to get on;
անցանել զ—աւ, to take a wrong course, to go astray, to err;
թիւրել զ—ս ուրուք, to mislead, to lead astray, to put out of the right way, to cause to err;
արգելուլ, փակել, խափանել զ—, to interrupt or block the way, to stop up, to obstruct;
դնել ի —, to see off on a journey;
յաջողել զ—ս իւր, to prosper, to get on prosperously, to thrive;
ի —ի իւրում երթալ, to go one's own way;
to pursue one's point;
գնալ զ—ս or զ— ուրուք, to go by the same way as, to tread in the same steps;
to follow, to imitate;
ընդ ո՞ր —, by what road ? by what way ? which way ?
ընդ ուղիղ —ն, straight forward;
այս — հանէ ի գիւղ մի, this road leads to a village;
զրուցատրութեամբ կարճի —ն, company shortens distance.


Ճանապարհագնացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

travelling.

NBHL (1)

Ճանապարհագնացութեանն յարութեամբ. (Փիլ. յովն.։)


Ճանապարհակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.

NBHL (1)

Զհեթանոսսն կոչել ի ցանկոց, եւ ի գռեհից, եւ ի ճանապարհակցաց. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Ճանապարհորդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to travel, to make a journey;
to set off, to start, to take the road, to begin one's journey, to walk, to go.


Ճանճիռն

See full entry →

s.

flay, flies.

NBHL (1)

Ո՛վ բերան հայհոյիչ, յորժամ հասանի օր մահուան քո, յայնժամ դնեն ճանճիւռն հրեղէն ի բերան քո, եւ քարշեն ի գեհենն. (Եփր. քրզ.։)


Ճաշ, ոյ, ոց

See full entry →

s.

dinner, noon-day meal;
repast, entertainment, feast;
—ոյ ժամ, the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth;
cf. Ճաշաժամ;
սպասք, սեղան, զանգակ —ոյ, dinner-service, dinner-table, dinner-bell;
— անպաճոյճ;
frugal meal or table;
— գործել, to get dinner ready;
— առնել, to give a dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner-party;
պատրաստ է —ն, dinner is on the table;
—ք զ—ս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն, dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers;
cf. Ժամ.

NBHL (2)

Ժամանակ ճյոյ. (Ճ. ՟Ա.։)

Արարի ինձ ճաշ մեծ։ Թողուլ զճաշն քո։ Տա՛ր զճաշդ ի գուբն առիւծուց։ Առնիցես ճաշ կամ ընթրիս։ Կոչել զհաման ի ճաշ տիկնոջն։ Յարեաւ թագաւորն ի ճաշոյ անտի։ Կերիցէ ճաշ յարքայութեան.եւ այլն։


Ճաշակ, աց

See full entry →

s.

taste, flavour, savour;
foretaste, prelibation, proof, gustation;
drinking-vessel, cup, mug, glass, tumbler;
measure of gallons;
դուզնաքեայ —, weak or slight effort;
առնուլ զ—, to try, to taste, to relish;
առնուլ զ— քաջասրտութեան նորա, to prove his courage;
—աւ զծով չափել, to empty the sea with a tea-spoon.

NBHL (1)

ՃԱՇԱԿ. κύαθος (լծ. գաւաթ) cyathis τρύβλιον catinus, patina κοτύλη (լծ. կթղայ) cotyla, sextarius եւ այլն. դաղմ. չա՛շա. Բաժակն, եւ ամենայն անօթ՝ յորում պահին կամ որով բաժանին իրք մատռուակեալք. գաւաթ.


Ճաշակական, ի, աց

See full entry →

adj.

gustative.


Ճաշակելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.

NBHL (1)

ՃԱՇԱԿԵԼԻՔ լեաց. գ. γεῦσις gustus. իսկ ի սուրբ գիրս ՝ αἱσθητήριον sensorium, sensus. Զգայութիւն ճաշակոյ. որ եւ ՃԱՇԱԿԱՐԱՆ. Ճաշակաւորութիւն. ճաշակելութիւն.


Ճաշակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.


Ճաշակումն, ման

See full entry →

s.

act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.

NBHL (1)

Փութան հասանել ի բաղձալին եւ ի յոյժ ախորժելի ճաշակումն, որ կայ մնայ միշտ. (Յճխ. ՟Ժ։)


Ճապաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.

NBHL (1)

Սովորութիւն իսկ էր թագաւորաց մերոց փեսայութեան ... դահեկանս ճապաղել, եւ թագուհեացն մարգարիտ. (Խոր. ՟Բ. 47։)


Ճապաղիք, ղեաց

See full entry →

s.

effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.

NBHL (1)

Զօրքն հայոց եւ վրաց յանխնայ դնէին զամենայն պարսիկսն արեան ճապաղիս ընդ երեսս դաշտին. (Պտմ. վր.։)


Ճապատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to glide or crawl like a serpent or worm, to twist about, to twine or coil round;
to writhe.

NBHL (1)

Նոյն ընդ Ճաղպատիլ. շաղապատիլ. եռալ զեռալ. գալարիլ. երկայնիլ եւ կարճիլ սողնոց եւ զեռնոց ծեքծեքմամբ. (յորմէ եւ ճապկըտիլ. եւ ճապուկ)


Ճառ, ից

See full entry →

s. adv.

discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.

NBHL (1)

Որ զաւազակն ի մի ճառ (այսինքն բարբառ) բանից յական թօթափել ի դրախտ անդր թօթափէր։ Հայրն անուն ճառիւքն իւրովք (այսնիքն յորջորջմամբ) տայ իմանալ զորդին. (Կոչ. ՟Բ. ՟Է։)


Ճառագայթաբեր

See full entry →

adj.

beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).

NBHL (1)

ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)


Ճառագայթարձակ

See full entry →

adj.

casting or emitting rays, radiant, sparkling, shining, brilliant, resplendent.

NBHL (1)

Որ արձակէ յիւրմէ զճառագայթս. յորմէ ճառագայթք հատանին.


Ճառագայթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.

NBHL (2)

Արեգակն գոլով հայր՝ ճառագայթեաց զորդի։ Ճառագայթեալ անբաժանաբար յինքենէ զորչի. (Կիւրղ. գանձ. յորմէ եւ Պիտառ.։)

Գիտութիւնն աստուծոյ ի սիրտն ճառագայթէ։ Որ ի նմանէ յոգիս մեր ճառագայթի։ Զգալի լոյս ճառագայթեալ յաչս. (Լմբ. սղ.։)


Ճառագլուխ, գլխի

See full entry →

s.

commencement of a discourse or treatise, chapter.


Ճառեմ, եցի

See full entry →

va.

to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.


Ճատրկուց

See full entry →

s.

chess, game of -;
— խաղալ, to play at chess.

NBHL (1)

Ճատրկուց խաղացեա՞լ ես. (ասէ, այո՛. Վրդն. պտմ.։)


Ճարակ, աց

See full entry →

s. fig.

pasture, feed, food, forage, fodder, provender;
pasture ground or land, meadow;
food, pasture, aliment, nourishment, prey;
— հրոյ, fuel, combustible;
— լինել, to be food to, the prey of, a prey to;
հրոյ — լինել, մատնիլ, to be a prey to the flames, to be burnt, devoured, consumed by fire;
սրոյ — լինել, մատնիլ, to perish by the sword;
սրոյ — տալ, to put to the edge of the sword, to slay;
— գտանել, to spread over, to wind or creep about;
— տալ հերձուածոց, to keep up, to foment divisions;
առ — ախտից, for cherishing or caressing the passions;
բազմախողխող երկաթոյն նա տայր ի —, he mowed them down with the murderous steel, or sweeping brand;
գիտութիւնք — են մտաց, knowledge is the food of the mind;
ճար եւ — առնել, to find a remedy;
to repair, to redeem, to retrieve, to make reparation or amends for.

NBHL (2)

Զանձինս աներկիւղ տան մեղացն ճար, եւ նիւթ չարին կամց. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Դ։)

Խորհուրդս յուզէին՝ ճարակ գտանել. (Արծր. ՟Դ. 12։)


Ճարակաշատ

See full entry →

adj.

abounding in fodder, in pasture, very grassy.

NBHL (2)

Ուր իցէ ճարակ անասնոց բազում. արօտ յուռթի.

Որ ցորեան եւ գարի բերէր երկիրն, յորժամ աւեր մնայցէ ի մարդկանէ, խոտալից ճարակաշատ լինի անասնոց. (Ոսկ. ես.։)


Ճարակումն, ման

See full entry →

s.

pasture, pasturage;
dilatation, extension.

NBHL (1)

Զի մի՛ ճարակումն բոցոյն (ցանկութեան) եւ զձեզ կերիցէ. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Գ։)


Ճարտասան, ի

See full entry →

s.

orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.

NBHL (1)

Զյոյժ հռչակելին ճարտասանաց զդիմոսթենէս։ Իմաստասէրն, եւ ճարտասանն, համայն եւ քերթողն. (եւ այլն. Պիտ.։)


Ճարտարապետ, աց

See full entry →

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.


Ճարտարապէս

See full entry →

adv.

cleverly, skilfully, dexterously.

NBHL (1)

(Վասն) աստուծոյ) ուսանել պարտ է, թէպէտեւ ոչ յոյժ արտարապէս, այլ իբրու գաղափարաւ. (Արիստ. աշխ.։)


Ճարտարասոյզ

See full entry →

adj.

insidious, artful, crafty.

NBHL (1)

Սկսաւ (ագովնիա) սայթաքել՝ ճարտարասոյզ բանիւքն խօսել ընդ յովաբու (առ որսալոյ զնա). (Եփր. թագ.։)


Ճարտարմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

acuteness, perspicacity, penetration;
dexterity, address, cleverness;
sophistry, cavilling, pettifogging, sophism, subtlety, quirk.

NBHL (1)

իբր յն. փիլիսոփայութիւն. φιλοσοφία . Իմաստասիրութիւ, եւ իմաստակութիւն.


Ճարտարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.


Ճգնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ճգնիմ.

NBHL (1)

որ եւ ՃԳՆԻԼ. Հանդիսանալ ի ճգնութիւն յո՛ր եւ է կարգի. առաքինանալ. նահատակիլ ընդդէմ. մրցիլ. կրթիլ.


Ճգնեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to force, to molest, to trouble, to vex, to torment;
to endanger, to jeopard.

NBHL (2)

յորմէ եւ Ճ. ՟Ժ

Զկէսն ի քաղցոյ եւ ի ծարաւոյ ճգնեցուցանէին. իբր յոգիս ապաստան առնել։


Ճգնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.

NBHL (1)

Զարմասցուք ընդ ճգունսն, զոր մեծ ճգնողն (յոբ) ճգնէր. (Իսիւք.։)


Ճեղքեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճեղքում.

NBHL (2)

Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)


Ճեղքում, քի

See full entry →

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.

NBHL (2)

Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)


Ճեմելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

s.

walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.


Ճեմիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to walk, to take a walk, to walk out.


Ճենճերահոտ

See full entry →

adj.

having an odour of burnt grease.

NBHL (1)

Զգարշելի ծխեալ ճենճերահոտ զոհից. (Վանակ. յոբ.։)


Ճեպեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճեպեցուցանեմ.

NBHL (2)

Առաքինաբար առ հաւատսն յորդորեալք ճեպեցէ՛ք զանձինս. (Լծ. ածաբ.։)

Փութամ ճեպիմ միշտ զձեզ յորդորել. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 15։)


Ճիգն, ճգունք, ճգանց

See full entry →

s. adv.

effort, endeavour, attempt, study;
labour, work, pains, suffering, hardship, toil, fatigue;
danger, hazard, jeopardy;
crisis;
conflict, contest, combat, fight;
cf. Ճգնութիւն;
— ի —, close or hard by, one after the other, without intervals;
ամենայն ճգամբք, with all one's strength or ability;
ճգունք մարտի, the toils of war;
տանել մեծամեծ ճգանց, to bear or sustain great hardships;
զամենայն յանձին ունել, թափել, ի մեջ առնուլ, բազում ճգունս առնել, to strive or struggle hard, to do one's best or utmost, to redouble one's endeavours, to make superhuman efforts;
— դնել, to make an effort, to strive, to endeavour;
— դնել զյետին —, յետին ճըգամբք գուն գործել, to make a last effort, or final efforts.

NBHL (1)

Ո՛րչափ եւ պատիւն մեծ է, նոյնպէս եւ ճգունքն մեծամեծք. որ ի քահանայութեանն աշտիճանին իցէ։ Ճգունս յանձն առնուլ. (Ոսկ. տիտ.։)


Ճիշդ, ճշդի

See full entry →

adj. adv.

just, exact, precise, correct, punctual, regular;
strict, rigorous;
sparing, scanty;
sordid, niggard;
cf. Ճշդիւ.