Definitions containing the research յո : 10000 Results

Կոխան

See full entry →

s. adj.

cf. Կոխ. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.

NBHL (1)

Սրբութիւնն կայր կոխան յորդւոցն այլազգեաց. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 45։)


Կոծեմ, եցի

See full entry →

va.

to beat, to strike, to reiterate blows.

NBHL (1)

Անդադար բերմամբ բռնութեան յորձանիցն կոծէ յամենայն կողմանց. (Պիտ.։)


Կոծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.

NBHL (2)

Որ անյուսութեամբն լան եւ կոծին եւ ցտին զհրաժարեալսն հերկրէս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

ԿՈԾԻՄ. συγκροῦμαι collidor κυμαίνω fluctuo. Բախիլ (ալեաց կամ յալեաց). Ծփիլ. ալեկոծիլ. յուզիլ.


Կոծումն, ման

See full entry →

s.

cf. Կոծանք.

NBHL (1)

Ժողովէր հեշտութեամ զկոծումն քարանց վասն վկայութեանն քրիստոսի։ Ածաւ վկայն անդրանիկ ի կոծումն քարանց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)


Կոկոզաբան, ից

See full entry →

adj.

boastful, bombastic.

NBHL (1)

Կայր զյօնսն պռզտեալ, կոկոզաբանէր լի յոքորտանօք։ Լի ամբարտաւանութեամբ կոկոզաբանէր ի վերայ մեծամեծ գործոցն գործելոց. (Արծր. ՟Գ. եւ 14։)


Կոկոզաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to boast, to brag, to vapour, to talk ostentatiously;
to tell boastful stories.

NBHL (1)

Կայր զյօնսն պռզտել, կոկոզաբանէր լի յոխորտանէր ի վերայ մեծամեծ գործոցն գործելոց. (Արծր. ՟Գ. 5. եւ 14։)


Կողաքակ լինիմ

See full entry →

sv.

to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.

NBHL (1)

Գուցէ ստեսցէ ի սիրոյն նորա, եւ լիցի միաբան ընդ կայսերն յունաց, եւ կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ. (Բուզ. ՟Դ. 16։)


Կողկողագին

See full entry →

adj. adv.

groaning, moaning, wailing;
plaintive, mournful, querulous;
lamentable, sorrowful;
painfully, sorrowfully, most sadly, lamentably, pitiably.

NBHL (2)

Որ յոյժ կողկողի, եւ կողկողելով. Լալագին. ողորմագին. ցաւագին. կղկաթելով, եւ նախանձաբեկ լինելով.

Եւ պաղատանք յոյժ կողկողագին. (Գանձ.։)


Կողկողանք, նաց

See full entry →

s.

whining, groaning, tears, lamentation, complaint;
compassion, pity.

NBHL (2)

Յորդորելով միոյն զմիւսն առ ի կողկողանս եւ յողբումն մեռեալ մանկանցն. (Նիւս. ի մկ. բեթղ.։)

ծանօթ առեալ (կուսին) զտէրդ րաբունեան որդեակդ յոյժ կողկողանօք. (Տաղ յար.։)


Կողկողեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to excite pity or compassion.


Կողկողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.


Ճռուողեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

cf. Ճռուեմ;
to speak pompously, magniloquently, arrogantly.


Ճրագ, աց

See full entry →

s.

candle, light, flambeau;
taper;
յարդարել, լուցանել, շիջուցանել զ—ն, to snuff;
to light;
to put out, extinguish or blow out a candle or light.

NBHL (1)

Ոչ շիջուսցես զճրագդ իսրայէլի։ Դու ես ճրագ իմ տէր։ Ճրագ է բան ոտից իմոց։ Քննեցից զերուսաղէմ ճրագաւ։ Ճրագ ամպարշտաց շիջցի։ Նա էր ճրագն, եւ այլն։ Ճրագ ճշմարտութեան սուրբ յովհաննէս մկրտիչ։ Ճրագ օրինացն մովսեսի. (Շար.)


Ճրագաձեւ

See full entry →

adj. s. mar.

lamp-shaped;
an ancient Greek oared-vessel, lychnis.

NBHL (1)

Որ ունի զձեւ ճրագի, այսինքն ճրագարանի, լապտերի, կանթեղի. այն էր ազգ նաւու երբեմն առ յոյնս, որպէս ցռկանաւ. ... (ναῦσ) λύχνον.


Ճօշ

See full entry →

cf. Ճաւշ.

NBHL (1)

ՃՕՇ. որ եւ ՃԱՒՇ, ՋԱՒՇ, ՃՕՇԱՆ կամ ԶԱՒՇԱՆ. պ. ճէվշէն, ճիւշիւշ. յոքն՛՛. ճիւվէզ, ճէվաշին (որ է սիրտ, եւ լանջք) Լանջապանակ. լանջանոց զինուորական. զրահ. վերտ.


Մ (mèn)

See full entry →

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

NBHL (1)

Մ. Լծորդ է երբեմն ընդ ն. զոր օրինակ՝ ամբիծ, իբր անբիծ. ըմբերանել՝ իբր ընբերանել. բամբասել կամ բանբասել։ Եւս առաւել՝ բաղադրական մասնիկդ համ, փոխի ստէպ ի հան. զի Հանդէս՝ է իբր համայն տեսիլ. հանգոյն՝ իբր համգոյն. հանուր՝ իբր համուր, համօրէն. հանգանակ, իբր համագայութիւն կամ համարկութիւն. եւ այլն։


Մագաղաթ, ից

See full entry →

s.

parchment;
scroll.

NBHL (1)

ՄԱԳԱՂԱԹ ՄԱԳԱՂԱՏ. (լծ. եբր. մէկէլլա ի կալալ, որ է գալարել, գլորել. որպէս եւ թ. քէաղըտ, քէաղատ է թուղթ). δέρρις (թ. տէրի ). membrana, charta. իտ. pergamina կամ carta pecora βιβλίον volumen, liber. Նուրբ մաշկ մորթոյ գառան եւ ուլից յղկեալ ի պէտս գրութեան որպէս թուղթ տեւական. որ եւ է դիւրաւ գալարելի. եւս եւ Գիրք. մատեան. ... (եբր. սէֆէր, յորմէ ի մեզ սոփեր)


Մագիլ, գլի, գլաց

See full entry →

s.

claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.


Մագնիտ, աց

See full entry →

cf. Մագնեստիս.

NBHL (1)

Մագնիտն քար արտաքս ելեալ թուի յայլոց քարանց բնութենէ եւ զօրութենէ։ Ըմբռնէ եւ երկաթ զերկաթ՝ յորժամ ի մագնիտն քարէն ըմբռնիցի. (Նիւս. բն.։)


Մագնեստիս

See full entry →

s.

loadstone, magnet;
magnetic fluid.

NBHL (1)

Մագնիտն քար արտաքս ելեալ թուի յայլոց քարանց բնութենէ եւ զօրութենէ։ Ըմբռնէ եւ երկաթ զերկաթ՝ յորժամ ի մագնիտն քարէն ըմբռնիցի. (Նիւս. բն.։)


Մազդեզն, զանց

See full entry →

s. adj.

Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.


Մազկռինչ

See full entry →

adj.

in agony, dying, at the last gasp;
— մերձ ի մահ լինել, to be very low, dying, to be giving up the ghost, in the pangs of death, on one's death-bed.

NBHL (1)

Յարոյց յաղբեւացն, յորում մազակառաչ հիւանդութեամբ անկեալ կայաք. (Լծ. կոչ.։)


Մալեմ, եցի

See full entry →

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

NBHL (1)

Զօրէն պարսից (պարսաքարանց) ճարճատեալ՝ մալէ, յորս քաջամուխն լինի. (Մագ. լ։)


Մալխ

See full entry →

cf. Մալուխ.

NBHL (3)

Դիւրին է մալխոյ մտանել ընդ ծակ ասղան՝ քան մեծատան յարքայութիւն աստուծոյ մտանել. (Մտթ. ՟Ժ՟Թ. 22։ Մկ. ՟Ժ. 25։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 25։)

Բայց նոյն բառ ի մեզ, եւ գրեթէ յամենայն լեզուս նշանակէ երբեն եւ զՀաստ չուան, որ եւ Կառան, եւ Պարան նաւու. ... ուստի Մենինսքի ի լտ. դնէ անխտիր որպէս ուղտ, եւ պարան նաւու. եւ զանազանէ յարաբացին զբառքս ճէմէլ, ուղտ. եւ ճիւմմէլ. յորմէ եւ իտալ. կօ՛մենա, պարան.

ՄԱԼԽ կամ ՄԱԼՈՒԽ. κάμηλος camelus եւ restis, funis crassior, rudens navis. Փոխադրութեամբ տառից լինի խամուլ, խամլ. այն է յայն լեզուս՝ քա՛միլօս, քամէ՛լուս, կամալ, ճամալ. այսինքն Ուղտ։ Եւ յայս միտ իմանան յոլովք զբան տեառն,


Մախաթ, ոյ

See full entry →

s.

large or packing-needle;
awl, pricker, bodkin.


Մախամ, ացայ, մախեալ, մախցեալ

See full entry →

vn.

to envy, to be envious or jealous of;
to grudge.

NBHL (1)

Մի՛ մախասցիս ընդ ուղղեցելումն, որ մախացեալն եղեր (ի բանսարկուէն), եւ մախալ հաւանեալ, եւ յաղագս նորին ի խոնարհ անկար։ Մի՛ մախասցիս ընդ մեզ քա՛ղցր՝ զյոլով կամ զսակաւ բանսդ բարբառեա՛. (Ածաբ. նոր կիր. եւ Ածաբ. կարկտ.։)


Մածանիմ, ծայ

See full entry →

vn.

cf. Մածնում.

NBHL (2)

Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։

Կենարար փայտիւն, յորում մածար. (Շար.։)


Մածնում, եայ

See full entry →

vn.

to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.

NBHL (2)

Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։

Կենարար փայտիւն, յորում մածար. (Շար.։)


Մածուն, ծնոյ

See full entry →

s.

curds, curdled milk, clotted cream;
*— ծախեմ, puss in the corner;
*— ծախեմ խաղալ, to play at puss in the corner.


Մածուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.

NBHL (1)

Ի պատժարանի փայտին մածուցեր (զսուրբ ոտսդ)։ Յիշատակաւ բեւեռացդ՝ որով ի գործի մահուն մածուցար։ Մածուցանէ իբրեւ զսառն, եւ պնդէ. (Նար. ՟Լ՟Զ. Նար. ղ. եւ Նար. յովէդ.։)


Մակաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inference, conclusion, conjecture, supposition, hypothesis.

NBHL (1)

(սեռ. խնդ) ἑπί super. Ի վերայ. ի. վըրան. Բառս կամ մասնիկս այս ըստ ինքեան է անպէտ՝ հանդերձ բազում մասամբք ածանցից՝ ի բարդունիւնս կամ բաղադրութիւն, այլ պիտանացու եղեալ յուսմունս.


Մակադրական, ի, աց

See full entry →

adj.

adjective, epithet;
— անուն, surname.

NBHL (1)

Պետրոս (որ եւ կեփաս, այսինքն վէմ), զմակադրական յորջորջումն անուանն դնելով առաջի։ Ապա զմակադրական անունն յարեալ՝ ասէ, շմաւոն պետրոս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)


Մակադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

imposition, superposition;
surname.

NBHL (2)

Ի մակադրութեան անուան ... փոխեալ յորդիսն որոտման. (Շ. տաղ. (ա՛յլ ձ. ի մակադրական)։)

ἑπίθεσις, ἑπίθεμα եւ այլն. Յաւելուած անուան, կամ իրի. յորջորջումն.


Մակաձի

See full entry →

s.

horseman, rider.


Մական, ի, աց

See full entry →

s.

stick.

NBHL (1)

σκῆπτρον sceptrum βακτηρία baculus, scipio, fulcrum. Գաւազան. ցուպ. յո՛ր եւ է պէտս.


Մականուանեմ, եցի

See full entry →

va.

to surname, to entitle.


Մականուն, նուան

See full entry →

s.

surname;
title.

NBHL (3)

Զմականուանս խաչին պատուականի, յոս, երկրպագելի, եւ այլն. (Ճ. ՟Բ.։)

Մականուն է, որ եւ երկանուն կոչի, որ հանդերձ այլով իսկիւ (այսինքն յատուկ անուամբ) ի վերայ միոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս, եւ ձայն գոչման յովհաննէս. (Թր. քեր.։)

Սիմոն՝ անուն, եւ նախանձայոյզն՝ մականուն. (Երզն. քեր.։)


Մակացեալ, ցող, ցու

See full entry →

adj.

learned, skilled, erudite.

NBHL (1)

Յունականին ներհուն եղեալ, յոգնիմաստիցն մակացեալ. (Շ. վիպ.։)


Մակացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

knowledge, erudition, science.

NBHL (2)

Մակացութիւն ենթակայումն է անձին. եւ զենթակայէ ասի զքերականութենէ։ Առաքինութիւն՝ չարութեան ներհական է, եւ մակացութիւն՝ անգիտութեան. (Արիստ. ստորոգ.։)

Քոյով իմաստասիրական մակացութեամբդ հրատարակել. (Մագ. ՟Խ՟Ե։)


Մակաւասար

See full entry →

adj.

plain, level, even, equal.

NBHL (1)

Մակաւասարն, որ է ի վեր քան զհաւասարն. եւ այլն։ Շա՛տ է գիտել՝ թէ ի հայումս հասարակն եւ մակաւասարն են նոյն. զի ոչ հայիմք ի յանգս ձայնից, այլ ի նշանակութիւնն. իբր զի անխտիր հասարակ են արուի եւ իգի ձայնքս մարդ, ձի, շուն, արծուի, ծիծառն, աքիս։


Մակեղուտ

See full entry →

adj.

accessory, additional.

NBHL (1)

Անունն երկակի է, կա՛մ եղուտ, կամ մակեղուտ. եւ սա ասի մակեղուտ ամենայն պատահումն՝ որ յէութեան (այսինքն ի գոյացութեան) ունի զգոլն։ Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ լինի՝ որ էր մակեղուտ. որպէս յոժամ մարդոյ ասեմք յատուկ գոլ զծիծաղականն։ Մակեղուտ է, որպէս սեաւն, սպիտակն։ Պատուականագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)


Մակընթացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

flux or flow;
— եւ տեղատութիւն, the ebb and flow, tide.

NBHL (1)

ἑπιδρομή, ἑπιδρομία excursio, incursus, irruptio, afflexus. Ի վերայ կամ ի վեր յարձակումն. բարձրութիւն. եւ Հոսումն ջուրց յորդութեամբ. բարձրանալն ծովու.


Մակոյկ, կուկի, կաւ

See full entry →

s.

skiff, wherry, bark, boat;
— նաւու, yawl;
հնդիկ —, canoe.

NBHL (1)

Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւոյ մակոյկն (կամ նաւամակոյկն)։ Լաւագոյն քան զմակոյկ՝ նաւաստին։ Ո՞ւր զմակոյկդ վարէք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Մահ, ու, ուան, ուց

See full entry →

s.

death, decease, departure from this life;
massacre, slaughter, carnage, butchery;
plague;
— անասնոց, epizooty, murrain, rot;
—ունք, mortality;
արհաւիրք —ու, pangs, terrors of death;
վճիռ —ու, sentence, decree of death;
—ու չափ, mortally, to death;
at the cost of one's life;
մեղք —ու չափ, deadly or mortal sin;
այն հիւանդութիւն չէ ի —, that illness is not to death, not mortal, or fatal;
քեւ մազապուր եղէ ի —ուանէ, I owe you my life;
բնական, երջանիկ, փառաւոր, յաւերժական —, natural, happy, glorious, eternal death;
յանկարծական, անճողոպրելի, բռնական, տարաժամ, եղեռնական, աղետալի, ողբալի, ցաւագին, ամօթապարտ, խայտառակ —, sudden, certain, violent or unnatural, untimely, tragical, sad, deplorable, painful, shameful, ignominious death;
մերձ ի — լինել, to be dying, near one's last moment, to breathe one's last, to be at the point of death, at the last gasp;
ի դրունս —ու հասանել, to be at death's door;
հիւանդանալ ի —, to be deadly sick;
բնական —ուամբ մեռանել, to die a natural death;
ընդ —ուամբ արկանել, —ու պարտ առնել, to sentence, to condemn to death;
ի — մատնել, տալ ի —, —ու սպանանել, to deliver to death, to put to death;
երթալ ի —, to go in search of death;
to rush on death;
դիմագրաւ լինել, խիզախել ի —, to face, to dare death;
խնդրել — անձին, to desire, to wish for death;
երկնչել ի —ուանէ, to dread, to fear death;
—ու հասանել, to meet death;
խոցիլ առ ի —, to be mortally wounded;
զ—ու գան հարկանել, to beat to death;
—ու վախճանիլ, ճաշակել զ—, to die, to depart from this life;
ածել —ունս, to carry or bring death.

NBHL (4)

Քուն անուանեալ զմահ՝ յայտնի ետ մեզ զյոյս յարութեան. (Իսիւք.։)

Ձեռն տեառն եղից ի խաշինս քո մահու մեծաւ յոյժ։ Հարից զքեզ եւ զժողովուրդ քո մահուամբ. (Ել. ՟Թ. 3. 15։)

Են մեղք՝ որ մահու չափ են. այսինքն ծանր յոյժ, կամ մահացուցիչ հոգւոյ. ((ռմկ. մահացու) ՟Ա. Յհ. ՟Ե. 16։)

Մահտարաժամք, եւ յոլով աշխատութիւն, մահտարաժամից, տենդից եւ դողից. (Գանձ.։)


Մահաբեր, ից, աց

See full entry →

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.


Մահածին

See full entry →

adj. s. chem.

death bearing, mortiferous, mortal;
azote.

NBHL (1)

Յայնժամ ծածկեալ զեգիպտացին, եւ աստ զիշխանըն մահածին։ Ձեռն իմ ձգեալ յուղէշ ծառին, կթել պըտուղ ինձ մահածին. (Յիսուս որդի.։)


Մահակուլ լինիմ

See full entry →

vn.

to be swallowed up by death.

NBHL (1)

Ոչ ըստ յոնանու ի ձկանէն, այլ լրմամբ հոգւոյն (լեալ) մահակուլ՝ որ յադամայ ի դժոխս. (Կիր. պտմ.։)


Մահահոտ

See full entry →

adj.

savoring of death, deadly, murderous, sanguinary.

NBHL (1)

Զամենայն յուզէին զարհուրեցուցիչ եւ մահահոտ աչօք. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)


Մահանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.

NBHL (1)

Թէպէտեւ զդատաստանս զայս կրեն մահանալովն, այլ ոչ զօրէն անասնոց յոդէութիւն դառնան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Մահարար, աց

See full entry →

adj.

death giving or causing.

NBHL (1)

Զծառայն հիւանդ՝ յախտ մահարար, կեցոյց բանիւ կենդանարար։ Մի՛ զփափկութիւնըս մահարար՝ ասէք անձին կենդանարար։ Եւ թէ ի սրոյն այն մահարար՝ մնացեալ առ իս էք յուսաբար. (Շ. խոստ. եւ Շ. եդես.։)