Definitions containing the research յո : 10000 Results

Ձեռնձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.

NBHL (2)

Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)

χειροτονεία extensio manus. cf. ՁԵՌՆԱՐՁԱԿՈՒԹԻՒՆ. յոր բերի ասելն,


Ձեւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Կերպարանիմ.

NBHL (2)

Հարք որդեսէրք՝ երկիր եւս պագանել առաջի իւրեանց տան (զաւակաց), եւ ի ծառայութիւն ձեւանալ. (Խոսր.։)

Եփրատէս վերածի յովհաննու. փիսովն ձեւանայ մատթէի. (Տօնակ.։)


Ձիաբոյծ, ուծից

See full entry →

s.

horse-breeder.

NBHL (1)

Եւ զի ոչ եօթն նախահարս ունին թուել ի վերագոյնսն՝ ձիաբոյծս պայծառս. (Բրս. յուդիտ.։)


Ձիական, ի, աց

See full entry →

adj. s. zool.

of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.

NBHL (1)

Ձիականօք, եւ հետեւակօք. (Նար. գանձ հոգ. յորմէ եւ Գանձրն.։)


Ձիավարժ, ից

See full entry →

s.

horse-breaker;
horseman, rider.

NBHL (2)

Ընդունայն եւ ձիավարժն պերճանայ, յորժամ ոչ վարժէ զձիսն. (Իսիւք.։)

Ձիավարժք դժուարերասանս ձիոցն փութով խեղդեն սանձօքն. (Բրս. յուդիտ.։)


Ձիացուլ, ցլուց

See full entry →

s.

hippocentaur, centaur.

NBHL (1)

Յետոյ կուսէ ձիոց կերպարանք, եւ արջառոյ՝ մարդկան. որ զձիացոլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ձիընթաց, ից

See full entry →

adj. s.

riding;
stadium;
—ք, horse-races, races;
course.

NBHL (1)

Արուեստ ձիընթացին յայնժամ յայտնի լիցի, յորժամ անփորձ ձիօք յաղթեսցեն. (Կլիմաք.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։))


Ձիընթացք

See full entry →

cf. Ձիընթացարան.

NBHL (1)

Եմուտ ի մէջ ժողովրդեանն, յորժամ զձիընթացսն կատարէին. (Հ=Յ. յնվր. ՟Գ.։)


Ձիթենի, ենւոյ, ենեաց

See full entry →

s.

olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.

NBHL (2)

Ձիթենի յունարէն ելէա կոչի. (յորմէ ելլադա, հելլենք). (Եզնիկ.։)

ἑλαία olea, oliva, olietum, olivetum. Տունկ՝ որ բերէ զձիթապտուղ, յորմէ եւ զձէթ. եբր. զայթ.


Ձիւթ, ոյ, ով

See full entry →

s.

pitch, tar;
— ծամելի, mastic.


Ձիւնաբեր

See full entry →

adj. s. fig.

bearing snow;
great abundance of snow;
snow storm;
calamity, evils, pain, grief.

NBHL (1)

Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի տօթացելոյ օգնական է։ Ձիւնաբեր եղեւ յոյժ. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 13։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 22։)


Ձիւնագոյն

See full entry →

adj.

snow-coloured, as white as snow, snowy.

NBHL (1)

Որ է ի գոյն ձեան. ձիւնատեսիլ. սպիտակ յոյժ. որ եւ ՁԻՒՆԱԹՈՅՐ.


Ձկնորս, աց

See full entry →

s.

fisher, fisherman;
նաւակ, կարթ, երեքարձէն — ի, fisherboat, smack;
— hook;
harpoon, fishspear;
քաղաք — աց, fisher-town.


Ձմեռնանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.

NBHL (2)

Ամառն անձրեւայոյզ, աշուն ձմեռնացեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Ի վտանգի էր նաւն՝ յոյժ ձմեռնացեալ ի լճին, եւ տագնապեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ձմերային, այնոյ, ոց

See full entry →

adj. s.

wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.

NBHL (3)

Ի վշտանալն յովսեփայ ի պոռնկութենէ ձմերայնոյ. (Սեբեր. ՟Ը։)

Ամիսն՝ յորում դառնայ ամառնային յեղանակն արեգական ի ձմեռնային. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Ի մէջ ձմերայնի մրրկօք պատեալ։ Տապ ձմերայնոյն (այսինքն եռանդն ալէկոծութեան) ի ներք էր ի նաւին։ Դու ես պատճառ ձմերայնոյս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. յովն.։)


Ձմերոց, աց

See full entry →

s.

house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.

NBHL (1)

Յուտի գաւառ ի խաղխաղ քաղաքի ի ձմերոցս արքայութեան հայոց. (Ագաթ.։)


Ձոյլ, ձուլոյ

See full entry →

adj. s.

smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.


Ձոր, ոց

See full entry →

s.

valley, vale, dale;
bed of a torrent.

NBHL (1)

κοιλάς, φάραγξ, χείμαρρος vallis, convallis, toorens. Ծործոր. լեռնամէջք, յոր ծորին ջուրք լերանց. հովիտ զնստագոյն. անցք հեղեղատի. հեղեղատ ցամաքեալ.


Ձորագաւառ

See full entry →

s.

province full of valleys.

NBHL (1)

Յարձակեցան ի ձորագաւառսն տայոց. (Եղիշ. ՟Է։)


Ձորալիր

See full entry →

adj.

inundating or overflowing valleys.

NBHL (1)

Իբրեւ զջուր ձորալիր պարանոցաթաղ յորդեսցի. (Ես. ՟Լ. 28։)


Ձու, ոց

See full entry →

s.

egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.

NBHL (1)

Անբաւութիւն ձկանց եւ հաւուց, յորոց ի ձուոցն միայն կերակրեալ լինէին. (Փարպ.։)


Ձուլեմ, եցի

See full entry →

va.

to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.

NBHL (1)

Զլոյծ ջուրն յորդանանու քարակարկառ ձուղեցեր. (Ճշ.։)


Ղ (ghad)

See full entry →

s.

the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.

NBHL (3)

Գիր բաղաձայն, Ղատ յորջորջեալ, ձայնակից գոգցես ընդ կրկին լլ, կամ ընդ թլուատ ր, կամ ընդ նչ. մեղմ քան զարաբական ղայն, եւ թանձր քան զյունականն ղամմա. ընդ որում երեւի նոյնանալ մերս ղ՛, ղիւն կոչեցեալ. որ գրի եւ ղ՛. լ՛. լ՝։

Ղ. Դնի ի մեզ, ուր ուրեք յայլ լեզուս է լ. որպէս ղեւի, ղեւոնդ, ղամբար, էղի էղի. եւ այլն։ Իսկ γ տառն յունաց դուն ուրեք լինի ի մեզ ղ. այլ հասարակօրէն փոխի ի գ. զոր օրինակ ղաթոն, կամ ագաթոն. գէորդ, գրիգոր եւ այլն։

Ղ. Երբեմն ի հայկական բառս լծորդ է ընդ խ. զի անխտիր գրի յոմանց բախտ, բաղդ. մժեղ, մժեխ. սանդուղք, սանդուխք. վախճան, վաղջան. եւ այլն. որպէս եւ եղբայր՝ ռամկօրէն ասի եխպար, ախպար։


Մտադիւրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eagerness, diligence, goodwill, cheerfulness;
մտադիւրութեամբ, cf. Մտադիւր.

NBHL (1)

Յուսացեալ եւս իցեմք յուղղոց ունկնդրաց ի կամացն մտադիւրութիւն. (Եզնիկ.։)


Մտախաբութիւն, ութեան

See full entry →

s.

seduction, deceit.

NBHL (1)

Մտախաբութեամբք ոմանք զինքեանս մոլորեցուցին, զայն վարկանելով բարի՝ յոր ինչ իւրեանց միտքն միտեցին. ընթերցի՛ր ըստ յն. մտաբախութիւն։


Մտախոհ

See full entry →

cf. Մտախորհ.

NBHL (2)

Այնուհետեւ աշակերտքն մտախորհք լինէին վասն ինքեանց՝ յոյժ ծանունս զբանն համարելով. (Նանայ.։)

ՄՏԱԽՈՀ եւ ՄՏԱԽՈՐՀ. σύννους, στοχαζόμενος cogitabundus, conjectans. Որ խորհի ընդ միտս իւր. խելամուտ. զգաստ. յուզեալ ի միտս. զղջական. եւ Որոճելով. քննելով.


Մտախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

meditation, ponderation, reflection.

NBHL (1)

Տրտմութեան յումեք եղելոյ՝ աչքն մտախորհութեամբ լի են եւ ստրջանօք. (Փիլ. իմաստն.։)


Մտախոյզ

See full entry →

adj.

investigating, examining.

NBHL (1)

Ի յոմանց ազգցա փանաքի մտախոյզ ախտարակաց խտրադիմայ հմայից. (Նար. մծբ.։)


Մտածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.

NBHL (1)

Մեծ օգուտ է մտածութիւն վասն անցելոցն, զի մի՛ նմանապէս անդրէն կործանեսցուք ի մեղսն։ Պա՛րտ է յոյժ մտածութեամբ փորձել, առ որ իւրաքանչիւր ոք պատշաճ ունի։ Բազում մտածութեամբ ըստ կամաց աստուծոյ առնել պարտ է. (Բրս. հց.։)


Մտածօրէն

See full entry →

adv.

considerately.

NBHL (1)

Ոչ գիտեմ, զիա՛րդ հաւանեալ, մտածօրէն մինչեւ յիս իսկ՝ տրտմական ախտիւ յուզեալ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)


Մտահաճոյ

See full entry →

adj.

pleasing, agreeable, to one's liking;
condescending, meek.

NBHL (1)

Իբրեւ զյոյժ սիրելի եւ զմտահաճոյ. (Բրսղ. մրկ.։)


Մտահարուստ

See full entry →

adj.

witty, very intelligent, ingenious, lively.

NBHL (1)

Մտահարուստն յովհաննէս բազում ինչ աշխատեաց. (Կիր. պտմ.։)


Մտավարժ, ից

See full entry →

adj.

intelligent, clever, learned, erudite.

NBHL (1)

Բնութեանցն օրինակք, եւ գրոցն վկայութիւնք բաւական էին հաւանեցուցանել զմտավարժս. (Եզնիկ.։)


Մտացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj.

reasonable, rational, sensible, intelligent, wise, judicious.

NBHL (1)

Զի մտացեաց աւելի ահ եւ երկիւղ ի միտս արկանիցէ։ Ճշմարիտ է, եւ մտացեաց յոյժ յայտնագոյն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Մտաւոր, աց

See full entry →

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

NBHL (1)

Ոչ ամենայն գնայուն՝ կենդանութիւն մտաւոր եւ բանաւոր ունի։ (Եզնիկ.։)


Մտերիմ, րմի, մաց

See full entry →

adj. s.

intimate, cordial, confident, familiar;
favourite;
— ծառայ, true or faithful servant.

NBHL (1)

Այո՛ աղաչեմ եւ զքեզ մտերիմ իմ եւ լծակից. յն. մտերիմ լծակից. (Փիլիպ. ՟Դ. 3։)


Մտերմաբար

See full entry →

adv.

faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.

NBHL (1)

Մտերմաբար նմա ի ծառայութիւն բերէր. (Յհ. կթ.։)


Մտերմական, ի, աց

See full entry →

adj.

familiar.

NBHL (1)

Մտերմական ծառայութիւն, կամ ծառայութեամբ։ Զպարտս մտերմական սակին վճարել. (Յհ. կթ.։)


Մտերմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.

NBHL (1)

τὸ γνήσιον, εὕνοια genuitas, sinceritas, integritas, benevolentia. Հաւատարմութիւն. հարազատութիւն. անկեղծութիւն. ողջմտութիւն, միամտութիւն ծառայութեան.


Մտուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Մուծանեմ.

NBHL (1)

Եւ այլ ջուրս ածեալ՝ ընդ յոլով տեղիս մտոյց անյայտ գնացիւք. (Խոր. ՟Գ. 56։ եւ Վրք. հց. ձ։)


Մտրակ, աց

See full entry →

s. fig.

whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.

NBHL (1)

Կայթեսցո՛ւք մտրակաւ հոգւոյն ի վերայ եգիպտական զօրուն սատանայի։ Զծուլութիւն մարդկային ազգիս իբրեւ մտրակաւ զարթուցանէ ի ստադինս. (Նար. յովէդ.։ Մագ. ՟Ա.։)


Մտրակեմ, եցի

See full entry →

va.

to horse whip, to lash, to whip;
to prick, to spur;
to stimulate.


Մրադիր

See full entry →

cf. Մրազարդ.

NBHL (1)

Մրազարդ կամարաձեւ կցուածք յունից. (Արծր. ՟Ե. 11։)


Մրազարդ

See full entry →

adj.

dark with down, downy, furnished with soft dark hair;
— յօնք, black eye-brows.

NBHL (1)

Մրազարդ կամարաձեւ կցուածք յունից. (Արծր. ՟Ե. 11։)


Մրափ

See full entry →

cf. Նիրհ.

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Նիրհ. քնափութիւն. յորմէ


Մրմունջ, մնջոց

See full entry →

s.

murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.

NBHL (1)

ψιθυρισμός susurratio. որպէս եւ μελέτη (յորմէ մեղեդի). declamatio եւ այլն. Մռմռումն ընդ ունչս կամ որպէս զմունջ. մրմնջելն. երգ մեղմաձայն. մեղմ ձայն երգոց. հեծութիւն, ողբոց եւ այլն. մռլտոց, քթին տակէն երգելը, թրմնջալը.


Մրջիմն, ջման

See full entry →

cf. Մրջիւն.

NBHL (1)

Մրջիմն, եւ աղաւնին։ Աղաւնին տերեւ ետ մրջմանն, որ ոչ խեղդէր ի ջուրն։ Եւ մրջիմն եհար զերանս որսորդին, յորմէ զերծաւ աղաւնին. (Ոսկիփոր.։)


Մրջիւն, ջեան

See full entry →

s.

ant, emmet, pismire.

NBHL (1)

Մրջիմն, եւ աղաւնին։ Աղաւնին տերեւ ետ մրջմանն, որ ոչ խեղդէր ի ջուրն։ Եւ մրջիմն եհար զերանս որսորդին, յորմէ զերծաւ աղաւնին. (Ոսկիփոր.։)


Մրջմնակեր

See full entry →

adj. s. zool.

ant-eaten;
ant-bear, ant-eater, myrmecophagus, tamandua.

NBHL (1)

Ընծայ չարայուշի՝ մրջմնակեր. պատարագէ է. (Վրք. հց. ՟Ը։ ձ։)


Մրտենի, նւոյ, նեաց

See full entry →

cf. Մուրտ;
պսակ —, myrtle-wreath.

NBHL (1)

Զարդարեալ ոստովք մրտենեօք (կամ նօք, կամ նովք). (Ճ. ՟Բ.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։ Տե՛ս եւ Վստկ. ՟Մ՟Կ՟Ա։)