Definitions containing the research այս : 9493 Results

Մակագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վերնագիր.

NBHL (1)

Ոչ է մեզ ստուգել զայս, այլ իբրեւ մակագրութիւնս ինչ եւ տիպս արտագրել. (Նիւս. բն.։)


Մակադրական, ի, աց

See full entry →

adj.

adjective, epithet;
— անուն, surname.

NBHL (1)

Պետրոս (որ եւ կեփաս, այսինքն վէմ), զմակադրական յորջորջումն անուանն դնելով առաջի։ Ապա զմակադրական անունն յարեալ՝ ասէ, շմաւոն պետրոս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)


Մակադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.

NBHL (1)

Արդ հոռոմոց կայսըր կացեալ, պերփեռուժէնըն մակադրեալ. (Վահր.։)


Մակաղատեղ, ի, ից

See full entry →

s.

fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.

NBHL (1)

Ժողովք, կամ դադարք. ((գուցէ՝ որպէս մակ աղի, այսինքն ի ձայն աղի հաւաքումն հօտից։))


Մականուն, նուան

See full entry →

s.

surname;
title.

NBHL (2)

Մականուն է, որ եւ երկանուն կոչի, որ հանդերձ այլով իսկիւ (այսինքն յատուկ անուամբ) ի վերայ միոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս, եւ ձայն գոչման յովհաննէս. (Թր. քեր.։)

Առեալ ածէ զնա առ քահանայապետութեանն մականուն. (այսինքն առ քահանայապետն) (Դիոն. եկեղ.։)


Մակացեալ, ցող, ցու

See full entry →

adj.

learned, skilled, erudite.

NBHL (1)

Որպէս Մակ կացեալ. այսինքն հասու կամ վերահասու եղեալ.


Մակացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

knowledge, erudition, science.

NBHL (1)

ἑπιστήμη scientia, disciplina. Մակ՝ այսինքն ի վերայ կալն գիտելեաց. գիտութիւն. հասողութիւն. հմտութիւն. ուսումն. եւ Իրք ուսանելիք.


Մակդիր, դրի

See full entry →

s.

adjective, epithet, attribute, predicate.

NBHL (1)

Ենթանկեալ ընդ անուամբ եւ այսք, որք եւ սոքա տեսակք կոչին. իսկ, առասական, մակդիր, առինչունակ, եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Մակեղուտ

See full entry →

adj.

accessory, additional.

NBHL (1)

Անունն երկակի է, կա՛մ եղուտ, կամ մակեղուտ. եւ սա ասի մակեղուտ ամենայն պատահումն՝ որ յէութեան (այսինքն ի գոյացութեան) ունի զգոլն։ Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ լինի՝ որ էր մակեղուտ. որպէս յոժամ մարդոյ ասեմք յատուկ գոլ զծիծաղականն։ Մակեղուտ է, որպէս սեաւն, սպիտակն։ Պատուականագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)


Մակերեւոյթ, ութի

See full entry →

s.

surface, superficies, area;
outside.

NBHL (1)

Եռականգնումն, կամ մակերեւութւոջն, կամ այսպիսեացն իմիք՝ ոչինչ նայնց է ներհական. (Արիստ. քանակ.։)


Մահաբեր, ից, աց

See full entry →

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.

NBHL (2)

Լի թունօք մահաբերին. (Յկ. ՟Գ. 8. (այսինքն մահաբեր օձին, կամ մահաբեր թունիւք)։)

Ի մէջ խորաձորոցն օձք եւ կարիճք լի թիւնաւոր մահաբերին լցեալք. (Խոր. պտմ. հռիփս. (այսինքն լ թիւնիւ, կամ թիւնաւոր մահաբերօք)։)


Մահահոտ

See full entry →

adj.

savoring of death, deadly, murderous, sanguinary.

NBHL (2)

Մերժեցին կործանեցին զմահահոտ զմեքենայսն. (Շար.։)

Կրեցի ի դահճաց անտի մահահոտ իմն կտտանօք գանս։ Սասկ այսպիսի մահահոտ դրժողութեանցն։ Յայսպիսի մահահոտ չարութենէ. (Յհ. կթ.։)


Մահանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.

NBHL (1)

Թէպէտեւ զդատաստանս զայս կրեն մահանալովն, այլ ոչ զօրէն անասնոց յոդէութիւն դառնան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Մահաշունչ

See full entry →

adj.

pernicious, exhaling death, malignant, deathly.


Մահապարտ, աց

See full entry →

adj.

worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.

NBHL (1)

Մահապարտ առնել. այսինքն դատապարտել ի մահ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։)


Մահարար, աց

See full entry →

adj.

death giving or causing.


Մահարձան, աց

See full entry →

s.

monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.

NBHL (1)

ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.


Մահացու, աց

See full entry →

adj. s.

deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.

NBHL (2)

Մահացու անօթ, կամ զէն, այսինքն սուսեր. (Պիտ.։)

Նմա մատուցին զընծայս խորհրդոյ՝ շարժեալ իմաստիւք, զմուռ մահացու, ոսկի արքայի, կնդրուկ աստուծոյ. (Շ. տաղ. (գուցէ գերլի էր, մահացուի, այսինքն այնմ՝ որ հանդերձեալ էր մեռանել վասն մեր)։)


Մահացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.

NBHL (1)

Մահ՝ որ զկենդանիսն մահացուցանէր, այսօր ի ձայնէ նորա զմահացեալն կենդանի եցոյց. (Ճ. ՟Գ.։)


Մահկանացու, աց

See full entry →

adj.

mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.

NBHL (3)

Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու հանգոյն ամենեցուն։ Մահկանացուն զիա՞րդ խելամուտ լիցի ճանապարհաց իւրոց։ Բնակութիւն ամենայն մահկանացուի երկիր է։ Երկեար ի մահկանացու մարդոյ։ Մի՛ ի մարմինս մահկանացուս աստուածակերպ ճոխանալ։ Պա՛րտ է մահկանացուիս այսմիկ զգենուլ զանմահութիւն.եւ այլն։

ՄԱՀԿԱՆԱՑՈՒ. որպէս Մահացու (ըս ՟Ա նշ) այսինքն մահածու. մահաբեր. մահառիթ.

Այսպիսի չարալլուկ եւ մահկանացու (ախտ) սխտանայ ոգին այսուիկ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Մահուչափ

See full entry →

adj. adv.

mortal, extreme;
mortally, to death;
— ատել, to hate mortally, to bear a deadly hatred, to abhor, to loath.

NBHL (2)

ՄԱՀՈՒ ՉԱՓ կամ ՄԱՀՈՒՉԱՓ. Մահուամբ չափ, այսինքն մինեւ ի մահ. cf. ՉԱՓ.

Են մեղք՝ որ մահու չափ են. այսինքն ծանր յոյժ, կամ մահացուցիչ հոգւոյ. ((ռմկ. մահացու) ՟Ա. Յհ. ՟Ե. 16։)


Մաղասկաթ, աց

See full entry →

adj.

epileptic;
lunatic.

NBHL (1)

Յառաւելութենէ մաղասոյն կաթելոյ փրփրեալ իբրեւ կատաղի. կաթեցուցիչ զլորձունս մոլեգնութեան. ջերմութեամբ արեան երեւեալ իբր այսահար, եւ գիսախռիկ, կամ ճիւաղ.


Մաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to bolt, to sift, to riddle;
cf. Միտ.

NBHL (1)

Յաճախութիւն բանիցս ասացելոց այսր անդր մաղեցին զմիտս՝ հեռանալ ի խնդրոյն. (Սեբեր. ՟Թ։)


Մաղկատիմ, եցայ

See full entry →

va.

to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.

NBHL (2)

Մաղկատեալք լինէին ապաշաւանօք. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. ոսկ.։)

ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.


Մաղձատար աման

See full entry →

sn.

gallbladder.

NBHL (1)

Մաղձատար աման. այսինքն լեղին, կամ ընդունարանն լեղւոյ. (Նիւս. կազմ.։)


Մաղձընկալ

See full entry →

s.

choledochus.

NBHL (1)

χολήδοχος, κύστις bilis exceptor, vesica quae bilem accipit. որ եւ ՄԱՂՁԱԺՈՂՈՎ, եւ ՄԱՂՁԱՏԱՐ. իսկ գ. ՄԱՂՁԸՆԿԱԼ ԱՄԱՆ, այսինքն Աման լեղւոյ, կամ լեղին՝ ընդունարան մաղձոյ.


Մամոնայ, ից

See full entry →

s. fig.

Mammon, god of riches;
riches, wealth.

NBHL (1)

Որոց աստուած ժամանակացս այսոցիկ, այսինքն մամոնայ ժամանակացս այսոցիկ կուրացոյց զմիտս նոցա. (Եփր. ՟բ. կոր. (որպէս եւ արծաթսիրութիւնն կոչի կռապաշտութիւն)։)


Մայտան, ի

See full entry →

cf. Հրապարակ.

NBHL (1)

Բառ ռմկ. մէյտան. այսինքն Հրապարակ.


Մայրածին

See full entry →

adj.

set and risen again (sun);
born of incest.

NBHL (1)

Մակդիր արեգական, ըստ որում մտեալ ի մայր իւր յարեւմուտս՝ ծնանի վերստին յարեւելս։ Զոր պարսից յառասպելս անհեթեթս փոխեալ՝ ասէին զմիհրն՝ այսինքն զարեգակն ծնունդ լինել մարդոյ, յորժամ անկցի ոք ընդ մօր իւրում.


Մայրական, ի, աց

See full entry →

adj.

maternal.

NBHL (2)

Յայնժամ որդիքըն մայրական (այսինքն մօր իմոյ), մարտեան ընդ իս պատրողական. (Շ. եդես.։)

Ի կանայս՝ այն, որ մայրական որովայնք կոչին. (Պղատ. տիմ.։)


Մայրատանջ

See full entry →

adj.

vexing or tormenting one's mother.

NBHL (1)

Ո՞ հայրատանջ եւ մայրատանջ դատաստանս յիրաւի կրեսցէ, յաստեղաց ակամայ ի սատակումն բուսողաց (այսինքն ծնողաց) եկեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Մայրաքաղաք, աց

See full entry →

s.

metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.

NBHL (1)

Զի մի՛ լիցի աւերումն այսպիսի մայրաքաղաքաց սրբոց. (Մագ.։)


Մայրենի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj. s.

maternal, motherly;
by mother's side;
— հաւ, maternal grandfather;
—ք, mother's country or birth-place.

NBHL (1)

Աբեսողոմ ընտրեաց զմայրենի փշաբերութեանն (այսինքն զայլազգի մօր) չարութիւն. (Պիտ.։)


Մայրի, րւոյ, րեաց

See full entry →

s.

wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.

NBHL (1)

δρυμός, ὔλη, λόχμα sylva, nemus, saltus. Որպէս թէ Մայրաստան. այսինքն Անտառ Մայր փայտից եւ ամենայն անպտուղ ծառոց. մացառք.


Մայրիկ

See full entry →

s.

mam, mamma, dear mother.

NBHL (1)

Մա՛յրիկ, զայս թեկղ կա՛լ առ քեզ յիմ տեղւոջ։ Մայրի՛կ իմ, ծարաւի եմ։ Մայրիկ իմ, մայրիկ իմ, մնա՛ ինձ։ Քաղցրիկ մայրիկ իմ մայրիկ, մի՛ թողուր զիս. (Ճ. ՟Գ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի.։)


Մայրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

maternity, motherhood.

NBHL (1)

Նա զայսպիսի ցուցեալ մայրութիւն առ որդւոյ իւրոյ քաջալերութիւն. (Սիսիան.։)


Մայրպետ, աց

See full entry →

s.

abbess, superior.

NBHL (1)

ἁρχιμανδρῖτις abbatissa. Մայրապետ. պետ մայր, եւ պետ մարց, այսինքն հաւատաւոր կանանց. մայր վանից կուսանաց. աբբասուհի.


Մանգղիոն, աց

See full entry →

s.

engine of war, machine.

NBHL (1)

Բարձեալ բերէին սանդուխս, եւ մանգղիոնս եւ պէսպէս մենքենայս։ Կազմեցին շուրջ զմանգղիոնս եւ մեքենայս։ Մանգղոնից մենքենայից. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 50։ ՟Զ. 31. 51։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 15։)


Մանելիք

See full entry →

s.

distaff.

NBHL (1)

Զայս ասաց մարիամ, եւ առ ի ձեռն զմանելիս իւր. (Հ. ապր. ՟Է.։)


Մանեմ, եցի

See full entry →

va.

to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.

NBHL (3)

Ա՛ռ մանեա՛ զայս չուան, որպէս ես մանեմս. եւ մանեաց ծերն մինչեւ ցինն ժամն գիրկս իբրեւ երկերիւր եւ քսան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Զճիճին յիշէ, որ ի վերայ ջուրցն երագ երագ մանի մանի. այսինքն մանուածով ընթանայ, սողի. (Լծ. նար.։)

Ո՛չ որպէս ներ պարզ անուանս, այսպէս ունի եւ ներ մանեալսն. այսինքն ի բաղադրեալս. (Պերիարմ.։)


Մանկագոյն

See full entry →

adj.

youngest, younger, minor, under age.

NBHL (3)

Եթէ եղբայր մանկագոյն կարգեսցի ուսուցանել զերիցագոյնն ըստ հասակին։ Թէ դիպեսցի պառաւուն մեղանչել զնոյն (յանցուած) մանկագունին, ծանրագոյն մեղադրութեան արժանի մանկագունացն (այսինքն քան զմանկագոյնս) լինել. (Բրս. հց.։)

Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)

Մանկագոյն քան զդրախտն՝ գինըմպութիւն. քան զօրէնս երիցագոյն՝ պահք։ Ոչ մանկագոյն գիւտս հարցն է գանձս այս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)


Մանկագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

procreation, generation.

NBHL (1)

Պարտ է ոչ մարմնոցն լքելով ի ձեռն մանկագործութեանն, այլ ի հանդարտ մասին (այսինքն վիճակի) բաղկանալով այնմ որ բուսանելոցն է. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Մանկակալ, աց

See full entry →

s.

wet-nurse;
nurse, nursemaid.

NBHL (1)

Եղիցին թագաւորք դայեակք (այսինքն դաստիարակք) քո, եւ կանայք նոցա մանկակալք քո. (Ես. ՟Խ՟Թ. 23։)


Մանկական, ի, աց

See full entry →

adj.

infantile, puerile, childish.

NBHL (2)

Տացուք զայսոսիկ մանկականի քոյոց տիոց. (Խոր. ՟Ա. 31։)

Յայս իջեալ չարախոհութիւն, եւ ի մանկական անմտութիւն. (Պրպմ.։)


Մանկակեր, աց

See full entry →

adj.

eating one's own children.

NBHL (1)

Զմանկակերն զեկոյց պղծութիւն. (Նիւս. կազմ.։ (Ըստ յն. է եւ մակդիր կռոնոսի, այսինքն ժամանակի՝ որ է վատնիչ ամենայն ժամանակաւորաց։))


Մանկամարզ, ից

See full entry →

adj. s.

gymnastic;
gymnastic-master.

NBHL (1)

Վարժիչք եւ մանկամարզք զայսոսիկ՝ որ յասպարիսաց նահատակութիւնս ընթանան, յառաջ ածելով. (Բրս. պհ. ՟Բ։)


Մանկամիտ

See full entry →

adj.

weak minded, puerile;
crazy, stolid, stupid.

NBHL (1)

Իմաստուն առնէր զձեզ զմանկամիտ եւ զանիմաստ բազմամեայ տղայսդ. (Երզն. լս.։)


Մանկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.

NBHL (2)

Արքայն արքայից իջեալ՝ մանկացեալ ընդ տղայս. (Ճ. ՟Գ.։)

Այսօր գթայ հայրն վերին, եւ արարչին մայր ստեղծանէ. այսօր մայր տեառն մանկանայ, որ ծնաւն զօծեալն աստուած. (Տաղ.։)


Մանկասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nourishment, care, or education of children.

NBHL (1)

Առ ծնողս զծերատածութեանցն մատակարարէ խնամս, եւ առ տղայս զմանկասնութեանց։ Ընդ որով ծերատածութիւնքն աճեն, եւ խաղաղ մանկասնութիւնքն զարգանան. (Պիտ.։)


Մանկավարժ, ից

See full entry →

s.

pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.

NBHL (1)

Որոց ոչ այսպէսն պատահեսցի մանկավարժն. (Պիտ.։)