Definitions containing the research առ : 10000 results

Բռնակալեմ, եցի

va.

to tyrannize.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՌՆԱԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. ԲՌՆԱԿԱԼԵՄ. τυραννεύω, δυναστεύω tyrannidem exerceo, impero, regno Բռնանալ. իշխել. տիրել. տիրաբար կամ բռնութեամբ առնուլ, ունել. նուաճել՝ որպէս հզօր, կամ որպէս բռնաւոր հարստահարօղ.


Բռնական, ի, աց

adj.

violent, tyrannical.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ լինի բռնութեամբ. կամ Բո՛ւռն եւ հարկեցուցիչ. (առաւել ըստ յետին ոճոյ)

Բժիշկք նախ դեղըմպութեամբ զհիւանդաց մաղձն արտաքս բերեն, եւ ապա բռնական դեղօք զախտն փարատեն եւ յառողջութիւն ածան. (Լծ. կոչ.։)


Բռնահարեմ, եցի

va.

to force, to oppress, to molest;
to fist.

· Calfa

NBHL (2)

Բռնահարեաց, եւ բռնադատեաց զնա, եւ տառապեցոյց զնա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 14։)

Վայել էր զանապականելին՝ բռնահարել զբնութեան զընդ ապականութեամբ, զի զնա ի բաց փոխեսցէ յապականութենէն. (Պիտառ.։)


Բռնահարութիւն, ութեան

s.

vexation, oppression.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ λαβή եղի ըմբռնելոյ. առիթ.


Բռնամարտիկ

s.

wrestler, pugilist, boxer, athlete, martial, warliko;
inexpugnable.

· Calfa

NBHL (3)

Որք ի սկիզբն պատերազմաց զփորձ առեալ բռնութեան՝ յոլով բռնամարտիկս ժողովեն. (Կամրջ.։)

Մերթ որպէս Դժուարակռուելի. անառիկ.

Որպէս ի պատերազմունս զօրավարքն առնեն, զբռնամարտիկ տեղի ինչ հմտագունից քաջամարտացն տալով. (Ոսկ. գծ.։)


Բռնանամ, ացայ

vn.

to encroach, to invade, to subject, to tyrannize, to rule, to reign.

· Calfa

NBHL (7)

Բուռն լինել եւ բուռն առնել այլոց. ըմբռնել եւ պինդ ունել. ընդ բռամբ առնուլ. բռնաբար կամ բուռն զօրութեամբ իշխել. զօրանալ ի վերայ այլոց. զօրաւոր գտանիլ, եւ բռնակալել. գոռոզանալ. հարստահարել. յաղթահերել. որպէս κρατέω, ἑπιτίθημι, καταδυναστεύω, βιάζω valeo, supero, impono, insisto

Այլ առաւել որպէս τυραννεύω, δυναστεύω tyrannidem exerceo, impero

Որք էին բռնացեալ զառաջինն. (Նեեմ. ՟Է. 15։)

Ի թագաւորէի զատինաց, որ առ եղիական պատերազմաւն բռնացաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Բուսիրոս առ կողմամբքն Նեղոս գետոյ բռնանայր։ Կիփսեղոս կորնթացւոց բռնացաւ։ Պանետիոս նախ ի սիկիզիա բռնացաւ։ Զբռնացելոյն երուսաղեմացւոց զՍողոմոնէ ասեն առաքեալ առակս առ իմովմոս (այսինքն առ քիրամ, ասէ փիւնիկեցի գրիչն). (Եւս. քր.։)

Ըստ ամենայն առմանցս իմա՛ եւ բանս մատենագրեաց մերոց.

Ընդէ՞ր այսքան հակառակութիւնս ի մէջ մեր բռնանալ. (Լմբ. ատ.։)


Բռնաւոր, աց

adj. s.

violent, impetuous;
tyrant, usurper.

· Calfa

NBHL (2)

Անհողմութիւնս, եւ շունչս բռնաւորս։ Յաղագս բռնաւոր թշնամանաց, հարուածոյ, վիրաց։ Բռնաւոր ահիւ հարկաւորաւ։ Ծովուն պատառեցելոյ, եւ բռնաւոր խզմամբ այրս անդր ժողովեցելոյ. (Փիլ.։)

Դառն եւ բռնաւոր ծառայութեամբ։ Ըստ բռնաւոր կամացդ. (Փարպ.։)


Բռնաւորական, ի, աց

adj.

tyrannical, violent.

· Calfa

NBHL (1)

Նուաճելն բռնաւորական բանիւ առաւել էր թագաւորին շնորհ. (Խոր. ՟Բ. 89։)


Բռնաւորեմ, եցի

va.

to force;
to tyrannize, to encroach.

· Calfa

NBHL (1)

Բուռն առնել. բռնադատել. ստիպել. եւ Պինդ ունել զանձն իւր, կամ զայլ ինչ.


Բռնաւորութիւն, ութեան

s.

tyranny.

· Calfa

NBHL (2)

Զներգործութեան զբռնաւորութիւնն հաւաստի առաջի կացոյց ի ձեռն այնց, որով նմա՝ հակառակ այլազգեացն էր բռնութիւն. (Փիլ. սամփս.։)

Բռնաւորութեամբ զառաքինութիւն գործեն. (Վրք. հց. ձ.) իմա՛ բռնաւորելով զանձինս, կամ բռնութիւն կրելով։


Բռնաքար, աց

s.

stone thrown with the hand.

· Calfa

NBHL (1)

Մէն մի բռնաքար առ այր հրամայէին, զի բերցեն ընկեսցեն՝ շեղջ կուտել. (Բուզ. ՟Գ. 7։)


Բռնեմ, եցի

va.

cf. Ըմբռնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

δράσσω, ἑγκρατέω prehendo, teneo Ի բուռն առնուլ, բռամբ պինդ ունել. ըմբռնել. արգելուլ. ունիմ, (կալայ). բռնել. դութմագ.


Բռնի

adv. adj.

violently, forcibly, in spite of, by all means, involuntarily;
forced, violent, involuntary, constrained;
bound.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԲՌՆԱԲԱՐ ըստ ամենայն առման.


Բռնխէթք

s.

cuff, boxing-match.

· Calfa

NBHL (1)

Ալիք եւ անդունդք զնաւորդս նեղիցեն, ձմեռն եւ սառնամանիք զհողագործսն, եւ բռնխէթք զըմբշամարտիկսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. յն. բուռն հարուածք։)


Բռնութիւն, ութեան

s.

violence, force, concussion, constraint;
usurpation, tyranny;
push, assault, vehemence, vivacity, transport;
fury, phrensy, impetuosity.

· Calfa

NBHL (3)

τυραννίς, δυναστεία, βία vis, violentia, asperitas Բուռն առնելն. բռնանալն. բռնաւորութիւն. հարստահարութիւն. բռնաբարութիւն ազատութեան. հարկ.

Առ վշտի բռնութեան ծառայէին մարդիկ։ Հանից զձեզ ի բռնութենէ եգիպտացւոցդ։ Քաղաք ամենեւին սուտ, բռնութիւն ի մէջ նորա։ Յաղթահարել կամ վարել բռնութեամբ։ Ածին զնոսա ոչ բռնութեամբ։ Մեծաւ բռնութեամբ ի ձեռաց մերոց եհան.եւ այլն։

Ազատել զմեզ ի ծառայութենէ բանսարկութիւնն բռնութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Բտեմ, եցի

va.

cf. Բուծանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

(առաւել ռմկ) Բուտ տալով սնուցանել՝ պարարել. բուծանել.

Հեշտասէրն՝ որ բտէ զմարմինն որպէս զանասուն, հրոյ ժառանգ է։ Բտէիք զմարմինս ձեր հանգստեամբ եւ մեղօք. (Եփր. վաշխ.։ եւ Ոսկիփոր.։)


Բրաբիոն, աց

s. bot.

recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ԲՐԱԲԻՈՎՆ. յն. վռավի՛օն. լտ. պռա՛վիում, եւ բռէ՛միում. βραβεῖον bravium, praemium Յաղթանակ. մրցանակ. վարձ յաղթութեան յասպարիսի. մրցանակ. պսակ, արմաւենի, ձիթենի, դաբնի, ծաղիկ անթառամ, խիլայ, եւ այլն.

Զմարտ քո ոչ առնեմ առանց բրաբիոնի. (ՃՃ.։)

Հիւսէր զառաւել բրաբիովնացն պայծառակերպութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)


Բրած

s.

hollow, cavity.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջապէս առնէր զբրածն։ Դնել առաջի բրածին. (Ճ. ՟Ա.։)


Բրդգզեալ

adj.

ragged, tattered.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՐԴԳԶԵԱԼ կամ ԲՐԴԱԳԶԵԱԼ. Ունօղ զհանդերձ պատառատուն՝ որպէս զբուրդ գզեալ. քճքճեալ. գըզգըզած՝ քըճքըճած հագուստով, քրջեր հագած.


Բրդեմ, եցի

va.

to crumble;
— ի բարկութիւն, — ի սրտմտութիւն բարկութեան, to be on a passion, to be angry, mad.

· Calfa

NBHL (4)

διαθρύπτω comminuo, contero, frango Պատառել՝ մանրել՝ փշրել՝ գզել որպէս զբուրդ. ասի առաւել զհացէ. որ եւ ԲԵԿԱՆԵԼ ԶՀԱՑ. բրդել, ջարդել.

Բաղարջ լինիցի, եւ բրդեսցես զայն պատառս պատառս։ Բրդեա՛ քաղցելոց զհաց քո. (Ղեւտ. ՟Բ. 6։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 7։)

Նմանութեամբ՝ Շարժել զոք ի ցասումն կամ ի կիրս սնաստիկս. կր. Գրգռիլ. վառիլ. բորբոքիլ. որպէս թէ անձամբ զանձն պատառոտել.

Ի մեծ բարկութիւն բրդէին զառաջին տէրն ձեր. (Եղիշ. ՟Գ։)


Բրդոռ

s.

ospray.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ հաւ կայ, բրդոռ ասեն, որ զայն ձագն (ընկեցեալ յարծուոյ) առնու եւ սնուցանէ. (Վանակ. հց.։)


Բրեմ, եցի

va.

to dig, to hoe, to dig with a mattock, to hollow, to trench, to sink, to undermine;
to scratch.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ զաչս մեր բրեսցես, ոչ եկեսցուք առ քեզ։ Բրեցին զաչս նորա. եւ այլն։


Բրէտ

s.

wasp.

· Calfa

NBHL (1)

Պիծակ եւ գոռեխ, եւ մժեխ, եւ շանաճանճ, եւ բրէտ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ծ՟Դ։ (Ի Հին բռ. գրի, Կրէտ)։)


Բրիչ, ըչի, ըչաւ

s.

hoe, pickaxe, spade, mattock.

· Calfa

NBHL (1)

Երկաթի բրիչ ի ձեռն առեալ՝ խոնջեալ աշխատին. (Լաստ. ՟Զ։)


Բրտանամ, ացայ

vn.

to become rude, rough, gross or uncivil;
to thicken.

· Calfa

NBHL (1)

σκληρύνομαι duresco, ξηραίνομαι areo, aresco, τυλοῦμαι calleo, πήγνωμαι pangor, algeo Բիրտ լինել իրաց, այսինքն խիստ եւ պինդ կամ կարծր՝ որպէս բիր կամ փայտ. խստանալ. կոշտանալ. պնդանալ. պաղիլ. չորանալ. քոս կապել. պնտանալ, պինտնալ, կարծրնալ, սառիլ, փատ կտրիլ.


Բրտացուցանեմ, ուցի

va.

to make hard, coarse, thick or rusty.

· Calfa

NBHL (3)

Տալ բրտանալ (ըստ ամենայն առման).

Զմարմինս արեւակէզ առնելով՝ զօրէն լորանեալ մշակի բրտացուցանեն. (Պիտ.։)

(Անշնորհակալուն լինել) այնպէս բրտացուցանէ եւ կսկծեցուցանէ զոգիս, որպէս սառն զմարմինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)


Բրտութիւն, ութեան

s.

harshness, asperity, roughness, crudity, aridity;
rusticity, incivility, rudeness, impoliteness, brutality, caprice;
— մարմնոյ, callosity, callus.

· Calfa

NBHL (1)

Կակղէ զապառումն բրտութիւն օդոյն՝ հրոյն եռանդեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Բքաբեր

adj.

stormy;
snowy, full of snow.

· Calfa

NBHL (1)

Որ բերէ՝ առնէ՝ պատճառէ զբուք, զմրրիկ, զձիւնաբեր.


Բքայոյզ

cf. Բքաբեր.

· Calfa

NBHL (1)

Յուզեալ բքով. մրրկայոյզ. բքախառն.


Գ (kim)

s.

the third letter of the alphabet and the second of the consonants. It is sometimes confounded with or used for the letters կ and ք;
three;
third.

· Calfa

NBHL (5)

Տառ բաղաձայն՝ ի կարգէ իսպառ անձայնից, անուանեալ գիմ, որ ի յարիլն ընդ ձայնաւոր՝ տայ հնչիւն փափկիկ, նուրբ քան զք, եւ թաւ քան զկ, այլ առաւել մերձաւոր սմին եւ լծորդ.

կ. մանաւանդ թէ զկնի ն տառի՝ գ հնչի կակուղ որպէս կ. վասն որոյ եւ անխտիր գրի, անգիւն, անկիւն. վտանգ, վտանկ. ժանգ, ժանկ. տունգ, տունկ. եւ այլն. որպէս եւ գայթակղիմ, գայթագղիմ. կղերք, գղերք։

Գ. Ի տառադարձութեան դնի փոխանակ յն. ղամմա. արաբ. ճիմ. եբր. կիմէլ. ասոր. կօմալ. լա. ճէ, կամ կա. զոր օրինակ, գաբրիէլ, գեհովն, գողգոթա, եւն։

Առ փափկութեան տառիս գ, երբեմն յայլ լեզուս նոյն բառ գտանի առանց այսր տառի. զոր օրինակ, գառն, գարուն, գիտեմ, գինի. ըստ յն. ասի, առին կամ առնիօն, էար կամ ար, իտէօ, իտա, ինօս, եւն։

Խորհրդաւոր իմաստ տառիս՝ ըստ անուանն.


Գագաշիմ, եցայ

vn.

cf. Բանդագուշիմ.

· Calfa

NBHL (3)

ԳԱԳԱՇԻՄ ληρέω deliro, nugor գրի եւ ԳԱՐԳԱՇԻԼ. Ցնորիլ. բանդագուշել. աղճատիլ. կակազել իբր զառամեալ. խանգարիլ ուշոյ. պիհուտէ սէօյլէմէք, հէրզէ եէմէք.

Եթէ էիր զառանցեալ (կամ զառամացեալ), ասէի, եթէ գագաշիս. (ՃՃ. ի փոկաս.։)

Գիւտ գագաշեալ, եւ գերեզմանի գարշապար, եւ մահու մերձաւոր. (Գիւտ թղթ. առ անյաղթ.։)


Գազաղանամ, ացայ

vn.

to be reduced to ashes, to burn to ashes.

· Calfa

NBHL (1)

Մոխրիլ. յաճիւն դառնալ, իրօք կամ նմանութեամբ.


Գազանաբար

adv.

brutally, fiercely, cruelly.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանաբար գոչելով՝ առհասարակ դողացուցաներ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Գազանաբարոյ, ից

adj.

brutal, beastly, fierce, inhuman, savage, wild, rude.

· Calfa

NBHL (1)

Ահաւոր ցուցանէ զսպառազինութիւնի նոցա, եւ գազանաբարոյս. (Մխ. երեմ.։)


Գազանաբեկ

adj.

torn by a wild beast.

· Calfa

NBHL (2)

θηριάλωτος a feris captus, discerptus Ի գազանէ բեկեալ, պատառեալ, գիշատեալ, խածեալ. (եբր. թըրքա, այսինքն գզեալ) որ եւ ԳԱԶԱՆԱԳԷՇ, ԳԱԶԱՆԱԾԱԽ.

Ըզգազանաբեկն ռչ բերի առ քեզ։ Զմիս գազանաբեկին։ Ճարպ մեռելոտւոյ եւ գազանաբեկաց. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 38։ Ել. ՟Ի՟Բ. 31։ Ղեւտ. ՟Է. 24. եւն։)


Գազանաբնակ

adj.

desert, where the beasts five.

· Calfa

NBHL (1)

Նա՝ որ գազանաբնակն էր ընդ առիւծս եւ ընդ ինձս. (Նար. երգ.։)


Գազանաբոյծ

adj.

keeper of a menagery.

· Calfa

NBHL (1)

Ելին երկու գազանաբոյծք, եւ շողոքորթէին նմա, զի մտցէ ի դառագդղն իւր. (Ճ. ՟Ա.։)


Գազանագոյն

adj.

ferocious, savage.

· Calfa

NBHL (2)

θηριωδέστερος, ἁγριώτερος effraenatior, agrestior Առաւելեալ ի գազանութեան. առաւել ամեհի. կատաղի. վայրենագոյն. դժնդակագոյն. եւ Սաստկագոյն. եավուզ, հիտտէթլի, վահշի.

Գազանագոյն քան զամենայն կենդանիս վարազ, կամ առիւծ։ Յաղագս գազանագունին կենդանւոյ փղի. (Եզնիկ.։ Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)


Գազանակ

s.

small wild beast.

· Calfa

NBHL (1)

Զգազանակս ծովայինս ծառայեցուցին. (Լմբ. սղ.։)


Գազանակուր

adj.

devoured or torn by a wild beast.

· Calfa

NBHL (1)

Զիս ըստ յովսեփայ գազանակուր պատճառեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)


Գազանամարտիկ

adj.

cf. Գազանամարտ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԳԱԶԱՆԱՄԱՐՏ. ըստ ամենայն առման.


Գազանամարտութիւն, ութեան

s.

combat with wild beasts.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորն թրակացւոց առ գազանամարտութեան նահատակութիւն կոչեաց զնա. (Ոսկիփոր.։)


Գազանամիտ, մտաց

adj.

brutal, beastly, fierce, savage, inhuman, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Եթե չարաբարոյ իցէ, առիւծ գազանամիտ է. եթէ յափշտակօղ իցէ, գայլ է։ Զգազանամիտ բարս մարդկան կոչէ գայլս, եւ զգօնամիտս կոչէ գառինս. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ես.։)


Գազանամտութիւն, ութեան

s.

cf. Գազանաբարոյութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ուտեն ընդ առաւօտս գազանամտութեամբ զանձինս անմեղաց. (Լմբ. ժղ.։)


Գազանանամ, ացայ

vn.

become cruel, savage, to be fierce.

· Calfa


Գազանասիրտ

adj.

ferocious heart.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանասիրտք քան զառիւծս ի կոտորելն իւրեանց. (Եփր. թագ.։)


Գազանացուցանեմ, ուցի

va.

to render fierce or cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Վառել զփիղսն ... գազանացուցեալս անապակաւ. այլ ձ. գազանացեալս. յն. արբեցուցեալս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 1։)


Գազանընկէց

adj.

thrown before wild boasts.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԱԶԱՆԸՆԿԷՑ ԱՌՆԵԼ. Ընկենուլ առաջի գազանաց.


Գազանութիւն, ութեան

s.

brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.

· Calfa

NBHL (1)

Մռնչեալ առիւծաբար գազանութեամբ անտոնինոս. (Խոր. ՟Բ. 22։ (Իսկ Սարգ. յկ. ՟Դ. ըստ ձ. երկիցս գրի Գազութիւն. որպէս թէ գազանն իցէ իբր փուշ գազ՝ գզօղ եւ պատառօղ)։)


Դժուարաբաց

adj.

obscure, that is not clear or open.

· Calfa

NBHL (2)

Են դեւք, որ ի բերանն նստին, եւ զփակեալն դժուարաբաց առնեն. (Կլիմաք.։)

Իմաստասիրել դժուարաբաց բառիւք. (Պրոկղ. յոսկ.։)