Մինչդեռ յերկրի է ոսկին, յուզեն զհողն. յորժամ յայտ եղեւն, դարձեալ յերկիր անյայտացուցանեն. (Բրս. ընչեղ.։)
Անողորմածութեան նորա այնուհետեւ հիւրասիրութիւն նորա յոյժ ամբաստան լիցի. (Ոսկ. ղկ.։)
Յանողորմածութենէ յողորմածութիւն փոխեսցիս։ Զանց առնես անագորոյն մտօք, եւ անողորմածութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7. եւ ՟Ա. 15։)
τὸ ἁνηλεές cf. ԱՆՈՂՈՐՄԱԾՈՒԹԻՒՆ. Անգթութիւն. եւ Անխնայութիւն. խստութիւն. մէրհամէթսիզլիք, գըյագլըգ.
Ըստ յոյն քերականաց ԱՆՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ կոչի՝ անորիշ կատարեալն ἁόριστος. Indefinitivus. (Երզն. քեր.։)
ἁοριστία. infinitas. Անսահմանն գոլ (յո՛ր եւ է կարգի).
Անստացուածութեամբ հանդիպեցան արքայութեանն երկնից. (Վրք. ոսկ.։)
cf. ԱՆՎՍՏԱՀ. ըստ ՟Ե նշ. (յն. օտար ի յուսոյ).
Զինչ գործիցէք, ի փառս աստուծոյ արասջիք. դուք աւադիկ հայհոյութիւն եւ անփառաւորութիւն գործէք զինչ գործէքդ. (Ոսկ. կող.։)
Յիշեա՛, յորժամ աշխարանքն կայցեն, եւ անցաւորքս երթիցեն. (Մաշկ.։)
εὑτέλεια. vilitas. Յետնութիւն. անպիտանութիւն. յոռութիւն.
Սովոր եմ հաւանել դատաստանի, եւ ոչ ապականելի եւ անօգուտ բանից. (Վանակ. յոբ.։)
Ապարահութիւն դաշտանին, զի դարձաւ նա վերստին, վկայէ վասն տղայութեանն դառնալոյ. (Եփր. ծն.։)
Որդիքն ահարոնի՝ զի ապիրատեցան, անարգեցան ի քահանայութենէ անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ջրհեղեղին զրոյցք ի յունական առասպելարկութենէն յոյժ հեռի ի բաց են, զոր առ դեւկաղիոնաւն ասեն ջրհեղեղէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
περισσότερος, -ον. եւ այլն. amplior, major, melior, excellentior, -ius. Որ է աւելի քան զայլս. մեծագոյն. յոլովագոյն. լաւագոյն. գերագոյն. ա՛լ աւելի, ա՛լ շատ, ա՛լ աղէկ.
Առաւելագոյն ողջախոհասցին։ Եւս առաւելագոյն յորդորեցից ի վերայ իմ զաստուածառաքն բարկութիւն. (Պիտ.։)
Ոչինչ հաստատուն եւ կայուն է յառընթերակայ կեանսս. (Բրս. աղ.։)
Տանելով առընթերակայիցն քաջութեամբ՝ խնդային յուսացելովքն. (Բրս. խ. մկ։)
Զարթեաւ արդարն յովսէփ յաստուաբեր քնոյն. (Եպիփ. ծն.։)
Կամարաձեւ կարակին, զոր առաջին իմաստասէրքն աստուածակամար կոչեն, յոյժ անմիտքն՝ գօտի աստուածական. (Տօնակ.։)
Ի ժամ հրաժարմանն յանցաւոր կենցաղոյս, յորում առաւել հոգեխառնի եւ աստուածարէ հոգի. (Վրդն. ծն.։)
Յայնժամ մանաւանդ բազմանան փորձութիւնք՝ յորժամ սկսցի ոք ոգեպէս զպատուիրանս Աստուծոյ ընդունել եւ փոյթ յանձն առնուլ ի ներքս ի միտս իւր զարդիւնաւորականութիւնն. ի միտս իւր զարդիւնաւորականութիւնն. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
Այսոքիկ արդիւնաւորեցան զկնի ծննդեան յովհաննու. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԱՐԵԱՆԱՌՈՒ կամ ԱՐԵԱՆ ԱՌՈՒ որ եւ յոքնակի ասի Առուք արեան կամ տարեանց. Առօղ զմասն նոյն արեան, կամ ունօղ զնոյն առու արեան այլոյ. այսինքն ազգական համարիւն.
Խոնարհ բանիւ շահեաց զաւելախնդիրսն զայոսիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմաւոր. յոքնական. բազմապատիկ.
Բազմայեղ ձեւով՝ յոլովակի անուամբ ստորոգէ զնա. (Ոսկիփ.։)
Բազում վնասուու առիթ. վնասակար յոյժ.
Որ ունի զբազում արմատս. արմատացեալ յոյժ. շատ արմատ կապած.
Ահա վկայութիւն Աստուծոյ բազմօրեայ. (Սիսիան.։)
Ոչ եթէ զանձն ազատէ ի բամբասութենէ, այլ զնոսա կամի ածել յուղղութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։)
cf. Քերովբիմ.
Արա՛ աթոռ քեզ երկնային, բազմեա՛ց յոգիս ըստ քրովբէին. (Յիսուս որդի.։)
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
cf. Քերովբիմ.
Արա՛ աթոռ քեզ երկնային, բազմեա՛ց յոգիս ըստ քրովբէին. (Յիսուս որդի.։)
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
cherub;
cherubim.
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
Արա՛ աթոռ քեզ երկնային, բազմեա՛ց յոգիս ըստ քրովբէին. (Յիսուս որդի.։)
chersonese, peninsula, (Crimea).
ՔԵՐՍՈՆ կամ ՔԵՌՍՈՆ. (ի յն. խէ՛ռսօն, խէ՛րրոն. թ. գըռ, խըռ. այսինքն չոր եւ ցամաք, ամայի. յորմէ քէռսօ՛նիսօս, կամ քէրըընիսըս. խըռըմ, գըրըմ ). Ցամաք կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի, այլ կից ընդ ցամաք երկիր միով ծայրիւ. որպիսի են խըռըմ, եւ մօռա.
to detach, to separate, to extrange, to remove, to take away;
— ի ստենէ զորթն, — զմանուկն ի կաթին սովորութենէ, to wean;
— զսիրտ յաշխարհէ, ի հեշտութեանց, to wean or detach one's heart from worldly matters.
Կամէր զնա քեցել ի ճշմարիտ եւ յուղիղ կրօնիցն. (Աթ. անտ.)
dinner, noon-day meal;
repast, entertainment, feast;
—ոյ ժամ, the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth;
cf. Ճաշաժամ;
սպասք, սեղան, զանգակ —ոյ, dinner-service, dinner-table, dinner-bell;
— անպաճոյճ;
frugal meal or table;
— գործել, to get dinner ready;
— առնել, to give a dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner-party;
պատրաստ է —ն, dinner is on the table;
—ք զ—ս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն, dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers;
cf. Ժամ.
Ժամանակ ճյոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
Արարի ինձ ճաշ մեծ։ Թողուլ զճաշն քո։ Տա՛ր զճաշդ ի գուբն առիւծուց։ Առնիցես ճաշ կամ ընթրիս։ Կոչել զհաման ի ճաշ տիկնոջն։ Յարեաւ թագաւորն ի ճաշոյ անտի։ Կերիցէ ճաշ յարքայութեան.եւ այլն։
taste, flavour, savour;
foretaste, prelibation, proof, gustation;
drinking-vessel, cup, mug, glass, tumbler;
measure of gallons;
դուզնաքեայ —, weak or slight effort;
առնուլ զ—, to try, to taste, to relish;
առնուլ զ— քաջասրտութեան նորա, to prove his courage;
—աւ զծով չափել, to empty the sea with a tea-spoon.
ՃԱՇԱԿ. κύαθος (լծ. գաւաթ) cyathis τρύβλιον catinus, patina κοτύλη (լծ. կթղայ) cotyla, sextarius եւ այլն. դաղմ. չա՛շա. Բաժակն, եւ ամենայն անօթ՝ յորում պահին կամ որով բաժանին իրք մատռուակեալք. գաւաթ.
gustative.
that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.
ՃԱՇԱԿԵԼԻՔ լեաց. գ. γεῦσις gustus. իսկ ի սուրբ գիրս ՝ αἱσθητήριον sensorium, sensus. Զգայութիւն ճաշակոյ. որ եւ ՃԱՇԱԿԱՐԱՆ. Ճաշակաւորութիւն. ճաշակելութիւն.
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.
Փութան հասանել ի բաղձալին եւ ի յոյժ ախորժելի ճաշակումն, որ կայ մնայ միշտ. (Յճխ. ՟Ժ։)
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
Սովորութիւն իսկ էր թագաւորաց մերոց փեսայութեան ... դահեկանս ճապաղել, եւ թագուհեացն մարգարիտ. (Խոր. ՟Բ. 47։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
Զօրքն հայոց եւ վրաց յանխնայ դնէին զամենայն պարսիկսն արեան ճապաղիս ընդ երեսս դաշտին. (Պտմ. վր.։)
to glide or crawl like a serpent or worm, to twist about, to twine or coil round;
to writhe.
Նոյն ընդ Ճաղպատիլ. շաղապատիլ. եռալ զեռալ. գալարիլ. երկայնիլ եւ կարճիլ սողնոց եւ զեռնոց ծեքծեքմամբ. (յորմէ եւ ճապկըտիլ. եւ ճապուկ)
discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.
Որ զաւազակն ի մի ճառ (այսինքն բարբառ) բանից յական թօթափել ի դրախտ անդր թօթափէր։ Հայրն անուն ճառիւքն իւրովք (այսնիքն յորջորջմամբ) տայ իմանալ զորդին. (Կոչ. ՟Բ. ՟Է։)
beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).
ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)
casting or emitting rays, radiant, sparkling, shining, brilliant, resplendent.
Որ արձակէ յիւրմէ զճառագայթս. յորմէ ճառագայթք հատանին.
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
Արեգակն գոլով հայր՝ ճառագայթեաց զորդի։ Ճառագայթեալ անբաժանաբար յինքենէ զորչի. (Կիւրղ. գանձ. յորմէ եւ Պիտառ.։)
Գիտութիւնն աստուծոյ ի սիրտն ճառագայթէ։ Որ ի նմանէ յոգիս մեր ճառագայթի։ Զգալի լոյս ճառագայթեալ յաչս. (Լմբ. սղ.։)