Definitions containing the research յո : 10000 Results

Ճառագլուխ, գլխի

See full entry →

s.

commencement of a discourse or treatise, chapter.


Ճառեմ, եցի

See full entry →

va.

to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.


Ճատրկուց

See full entry →

s.

chess, game of -;
— խաղալ, to play at chess.

NBHL (1)

Ճատրկուց խաղացեա՞լ ես. (ասէ, այո՛. Վրդն. պտմ.։)


Ճարակ, աց

See full entry →

s. fig.

pasture, feed, food, forage, fodder, provender;
pasture ground or land, meadow;
food, pasture, aliment, nourishment, prey;
— հրոյ, fuel, combustible;
— լինել, to be food to, the prey of, a prey to;
հրոյ — լինել, մատնիլ, to be a prey to the flames, to be burnt, devoured, consumed by fire;
սրոյ — լինել, մատնիլ, to perish by the sword;
սրոյ — տալ, to put to the edge of the sword, to slay;
— գտանել, to spread over, to wind or creep about;
— տալ հերձուածոց, to keep up, to foment divisions;
առ — ախտից, for cherishing or caressing the passions;
բազմախողխող երկաթոյն նա տայր ի —, he mowed them down with the murderous steel, or sweeping brand;
գիտութիւնք — են մտաց, knowledge is the food of the mind;
ճար եւ — առնել, to find a remedy;
to repair, to redeem, to retrieve, to make reparation or amends for.

NBHL (2)

Զանձինս աներկիւղ տան մեղացն ճար, եւ նիւթ չարին կամց. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Դ։)

Խորհուրդս յուզէին՝ ճարակ գտանել. (Արծր. ՟Դ. 12։)


Ճարակաշատ

See full entry →

adj.

abounding in fodder, in pasture, very grassy.

NBHL (2)

Ուր իցէ ճարակ անասնոց բազում. արօտ յուռթի.

Որ ցորեան եւ գարի բերէր երկիրն, յորժամ աւեր մնայցէ ի մարդկանէ, խոտալից ճարակաշատ լինի անասնոց. (Ոսկ. ես.։)


Ճարակումն, ման

See full entry →

s.

pasture, pasturage;
dilatation, extension.

NBHL (1)

Զի մի՛ ճարակումն բոցոյն (ցանկութեան) եւ զձեզ կերիցէ. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Գ։)


Ճարտասան, ի

See full entry →

s.

orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.

NBHL (1)

Զյոյժ հռչակելին ճարտասանաց զդիմոսթենէս։ Իմաստասէրն, եւ ճարտասանն, համայն եւ քերթողն. (եւ այլն. Պիտ.։)


Ճարտարապետ, աց

See full entry →

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.


Ճարտարապէս

See full entry →

adv.

cleverly, skilfully, dexterously.

NBHL (1)

(Վասն) աստուծոյ) ուսանել պարտ է, թէպէտեւ ոչ յոյժ արտարապէս, այլ իբրու գաղափարաւ. (Արիստ. աշխ.։)


Ճարտարասոյզ

See full entry →

adj.

insidious, artful, crafty.

NBHL (1)

Սկսաւ (ագովնիա) սայթաքել՝ ճարտարասոյզ բանիւքն խօսել ընդ յովաբու (առ որսալոյ զնա). (Եփր. թագ.։)


Ճարտարմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

acuteness, perspicacity, penetration;
dexterity, address, cleverness;
sophistry, cavilling, pettifogging, sophism, subtlety, quirk.

NBHL (1)

իբր յն. փիլիսոփայութիւն. φιλοσοφία . Իմաստասիրութիւ, եւ իմաստակութիւն.


Ճարտարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.


Ճգնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ճգնիմ.

NBHL (1)

որ եւ ՃԳՆԻԼ. Հանդիսանալ ի ճգնութիւն յո՛ր եւ է կարգի. առաքինանալ. նահատակիլ ընդդէմ. մրցիլ. կրթիլ.


Ճգնեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to force, to molest, to trouble, to vex, to torment;
to endanger, to jeopard.

NBHL (2)

յորմէ եւ Ճ. ՟Ժ

Զկէսն ի քաղցոյ եւ ի ծարաւոյ ճգնեցուցանէին. իբր յոգիս ապաստան առնել։


Ճգնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.

NBHL (1)

Զարմասցուք ընդ ճգունսն, զոր մեծ ճգնողն (յոբ) ճգնէր. (Իսիւք.։)


Ճեղքեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճեղքում.

NBHL (2)

Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)


Ճեղքում, քի

See full entry →

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.

NBHL (2)

Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)


Ճեմելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

s.

walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.


Ճեմիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to walk, to take a walk, to walk out.


Ճենճերահոտ

See full entry →

adj.

having an odour of burnt grease.

NBHL (1)

Զգարշելի ծխեալ ճենճերահոտ զոհից. (Վանակ. յոբ.։)


Ճեպեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճեպեցուցանեմ.

NBHL (2)

Առաքինաբար առ հաւատսն յորդորեալք ճեպեցէ՛ք զանձինս. (Լծ. ածաբ.։)

Փութամ ճեպիմ միշտ զձեզ յորդորել. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 15։)


Ճիգն, ճգունք, ճգանց

See full entry →

s. adv.

effort, endeavour, attempt, study;
labour, work, pains, suffering, hardship, toil, fatigue;
danger, hazard, jeopardy;
crisis;
conflict, contest, combat, fight;
cf. Ճգնութիւն;
— ի —, close or hard by, one after the other, without intervals;
ամենայն ճգամբք, with all one's strength or ability;
ճգունք մարտի, the toils of war;
տանել մեծամեծ ճգանց, to bear or sustain great hardships;
զամենայն յանձին ունել, թափել, ի մեջ առնուլ, բազում ճգունս առնել, to strive or struggle hard, to do one's best or utmost, to redouble one's endeavours, to make superhuman efforts;
— դնել, to make an effort, to strive, to endeavour;
— դնել զյետին —, յետին ճըգամբք գուն գործել, to make a last effort, or final efforts.

NBHL (1)

Ո՛րչափ եւ պատիւն մեծ է, նոյնպէս եւ ճգունքն մեծամեծք. որ ի քահանայութեանն աշտիճանին իցէ։ Ճգունս յանձն առնուլ. (Ոսկ. տիտ.։)


Ճիշդ, ճշդի

See full entry →

adj. adv.

just, exact, precise, correct, punctual, regular;
strict, rigorous;
sparing, scanty;
sordid, niggard;
cf. Ճշդիւ.


Ճիպռ, ճպռի, աց

See full entry →

s.

blearedness.

NBHL (1)

ռմկ. ճպուռ. (յորմէ ճպռոտ աչք ). Բիժ աչք. ճայրոտութիւն.


Ճղճիմ

See full entry →

adj.

stingy, scurvy, niggard, sordid, covetous, miserly.

NBHL (1)

Մարդկան փոխ տալ՝ յանխնայ առատանաս, եւ յորժամ զքո տէրն իցէ կերակրել, աստ ճղճիմ եւ տմարդի գտանիս։ Ընչասէր եւ ճղճիմ լինի այնպիսին։ Որ յայնպիսի իրս հարեալ իցէ, եւ ճղճիմ լինի։ Ընդէ՞ր աղքատ կայցես, ընդէ՞ր տնանկ, հի՞մ ճղճիմ։ Ճղճիմ եւ կցիր ոք իցէ։ Ճղճիմք եւ կցիրք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20. 24. եւ այլն։)


Ճղճմճիմ

See full entry →

vn.

cf. Ճղմճմճիմ.

NBHL (1)

ՃՂՃՄՃԻԼ կամ ՃՂՄՃՄՃԻԼ. Ճղճիմ լինել ի տուրս. ճշդել եւ խնայել յոյժ.


Ճղմճմճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be very sordid or grasping, close-fisted.

NBHL (1)

ՃՂՃՄՃԻԼ կամ ՃՂՄՃՄՃԻԼ. Ճղճիմ լինել ի տուրս. ճշդել եւ խնայել յոյժ.


Ճճեկեր

See full entry →

adj.

worm-eaten, rotten.

NBHL (1)

ՃՃԵԿԵՐ ՃՃԵՀԱՐ. εὑρωτιῶν, καὶ βεβρώμενος cariosus, situ obsitus, et corrosus. որ եւ ՃԻՃԵԿԵՐ, ՃԻՃԵՀԱՐ. Կերեա կամ հարեալ ի ճճեաց. կրծեալ յորդանց, ի ցեցոյ, եւ այլն.


Ճմլեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճմլեցուցանեմ.


Ճմլեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?

NBHL (1)

Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զաստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)


Ճնճղուկ, ղկաց

See full entry →

s.

sparrow;
— ճճուէ, ճռուողէ, the sparrow chirps, chirrups, pips.

NBHL (1)

Ճնճղուկն ստուգաբանի ի ձայնէն. արդ որպէս նորա ճճուելն։ Ճնճղուկն միշտ ի ճռուողել կայ, յորմէ եւ զանուն ստացաւ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)


Ճշգրտապատում

See full entry →

adj.

cf. Ճշմարտապատում.

NBHL (1)

Զյունական տառ ճշգրտապատում առընթեր ունիմ. (Լմբ. սղ.։)


Ճշգրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to verify, to prove the truth, to certify, to assure;
diligently or exactly to investigate;
to seek with accuracy, to inform oneself minutely;
cf. Ճշգրտեցուցանեմ.

NBHL (1)

Երկոց եւ քրտանց յոլովութիւն, կամ ճշգրտելով ասել՝ անբաւութիւն. (Սարկ. խրատ ուսմ.։)


Ճշդավաճառ, աց

See full entry →

adj.

sold or selling with difficulty, stintedly, with much ado.

NBHL (1)

Զգուշանալ ի ճշդավաճառ ցորենոյ անտի. (Եւագր. ՟Խ՟Է։ յորմէ եւ Մաշկ.։)


Ճշդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.

NBHL (1)

ՃՇԴՈՒԹԻՒՆ. σφιγγία parsimonia, sordes. որպէս Ռշդութիւն. խնայութիւն. կծծութիւն. եւ Խստութիւն.


Ճշմարիտ, րտից, տաց

See full entry →

adj. adv.

true, unquestionable, real, certain, sure;
veridical, faithful, upright, frank, sincere;
in truth, truly, indeed, really, in realty, verily;
— իցէ ? is it true ?

NBHL (1)

Այո՛ ճշմարիտ ես։ Ճշմարիտ էք. (Կլիմաք.։)


Ճշմարտաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truthfulness, veracity.

NBHL (1)

Պարծանս առնուլ ի վերայ ճշմարտաբանութեան նորա. (Վանակ. յոբ.։)


Ճշմարտագոյն

See full entry →

adv.

cf. Ճշմարիտ.

NBHL (2)

Առաւել կամ յոյժ ճշմարիտ. ստուգագոյն.

Մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է (տղայոց), եւ գործիս՝ ճշմարտագունիցն նմանս կազմել. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Ճշմարտատես

See full entry →

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

NBHL (1)

Մովսէս ճշմարտատեսն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)


Ճշմարտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճշմարտեցուցանեմ.

NBHL (1)

Լսելիք ճշմարտեալք զաստուծոյսն։ Ձեռք ճշմարտեալք ի բարի գործս հաւատով։ Ահա մեք եւ մանկունք մեր ճշմարտեալ։ Ճշմարտեալ ի կերպարանս աստուծոյ՝ ժառանգեսցուք զարքայութիւն. (Յճխ. ստէպ։)


Ճշմարտիւ

See full entry →

adv.

truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.


Ճշմարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.


Ճոխաբան

See full entry →

adj.

eloquent, fluent.

NBHL (2)

Ոչ երեւին գրեալ ի յոլովից ճոխաբան պատմութեանց. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)

Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Ճոխաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.

NBHL (1)

Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Ճոխաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s. rhet.

haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.

NBHL (1)

Զծայրագոյն յոքնատեսակ ճոխաբանութեա քո սիրական գովասանական բանս. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)


Ճոխաճեմ

See full entry →

adj.

copious, abundant;
haughty, pompous, stately, lofty.

NBHL (1)

Առատ. յոգնազեղուն, լիուլի.


Ճոխանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

NBHL (1)

ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.


Ճոխացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to enrich, to make wealthy, to endow, to gift, to adorn;
— զոք պարգեւօք, to load with kindness, to heap up benefits, presents, honours upon one, to overwhelm with gifts.


Ճողփիւն

See full entry →

cf. Ճղփիւն.

NBHL (1)

Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)


Ճողփումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ճղփիւն.

NBHL (1)

Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)