very pleasant, most agreeable.
Աճել յուղղութիւնս՝ քաջահաճոյք լինել. (Մխ. երեմ.։)
of lofty stature, tall, well-shaped.
Ունիս զսոսինձն քաջահաս, որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
very faithful;
most confiding.
Քորք քաջահաւատ յուսով ընդ առաջ ելանեն փրկչին. (Նար. տաղ.։)
very erudite, well versed, skilful, very learned;
bachelor;
— գիտունեանց, bachelor of sciences;
— լինել իմիք, to be well acquainted with, to be a connoisseur in, to know thoroughly.
Քաջահմուտ կամեցեալ լինել ընթերցողաց (այսինքն կամիմք՝ զի լինիցին)։ Չլինելն քաջահմուտ արքայութեան երկնից եւ յարութեան։ Յարուեստական եւ քաջահմուտ բժշկի դեղոց ողջացայք. (Խոր. ՟Բ. 65։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Երզն. լուս.։)
sweet-voiced, euphonic, harmonious, sonorous, resonant.
Քաջաձայն նոր սիոնի յօրհնաբանութիւն Աստուածոյ. (Պրոկղ. յոսկ.։)
having a strong how;
skilful in archery.
Ունօղ նագեղոյն եւ քաջաղեղան։ Քաջաղեղն զինուորաց զնպատակն նշաւակեալ։ Էր յոյցի քաջաղեղն յորսս. (Խոր. ՟Ա. 28։ Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Ե։)
very shrewd;
— լինել, to penetrate.
յորմէ եւ (Ուռպ.)
Յորդորէ քաջամուխ լինել ի խորս անքնին։ Եւ մալէ՝ յորս քաջամուխն լինի. (ՃՃ.։ Մագ. լ։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
Ունիս քեզ օգնական եւ յոյս քաջամտութեան զտէր. (Աթ. սղ.։)
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
Զօրքն հայոց եւ զօրագլուխք քաջայա՞ղթք իցեն, եթէ յամրեղք. (Ղեւոնդ.։)
very bold, most audacious or daring, hardy, dauntless;
boldly, daringly, hardily.
Արիութիւն է ... գոլ վստահացեալ ի դժուարինսն, եւ քաջայանդուգն առ վիշտսն. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Ոչ յոյժ քաջայարմարն. (Փիլ. ել.։)
well disposed, very willing, very diligent.
Զգաստս եւ քաջայօժարս զաշակերտսն յորդորէ լինել. (Աթ. ՟Ը։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)
Բազումք գայթագղէին, եւ յոլովք քաջանային. (Նախ. ՟գ. մակ.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Երբեմն քաջանուն զօրքն հայոց ի մէջ այլ զօրացն ամենայնի երեւէին. (Փարպ.։)
quite ready.
Ատենակիցքն (էին՝) քաջապատրաստք. (Բրս. յուդիտ.։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդ հաւատով, եւ յորդորական սիրով. (Եփր. աղ.։)
solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.
Հալածումն զքաջապնդութիւն ընթացողին թարգմանէ։ Տղայոցն է կաթն կերակուր. իսկ գինի յաղագս քաջապնդութեան ջերմութեան՝ կատարելոցն վայելումն լինի. (Նիւս. ստեփ. եւ Նիւս. երգ.։)
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
Աղբիւր՝ գիտութիւն. յորմէ մարդասիրութիւն քաջապտուղ լինի. (Մխ. առակ.։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
shadowy, well shaded, umbrageous.
Ընդ հովանեաւն, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին՝ դիւրաշուք եւ քաջաստուեր. (Փիլ. յովն.։)
courage, stout-heartedness, intrepidity.
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
Արքայութիւն երկնից քաջավայելուչ պսակք արդարութեան պատուականք։ Զատս զքաջավայելուչն ի դժուարատեսակէն. (Բրս. հայեաց.։)
Զյոյժ քաջավայելուչ՝ պատուականութեամբ զբարգաւաճեալն ի տունկ ձիթենի. (Պիտ.։)
εὑπρεπής, -ός decorus, decens, speciosus, formosus. Բարեվայելուչ. կարի վայելուչ եւ պատուական. յոյժ վայելչական եւ յարմար. գեղեցիկ. շքեղ. չքնաղ. սիրուն, ըռինտ, աղուոր, օրինած.
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Արծուի քաջատես։ պետրոս եւ յովհաննէս. մին սրագոյն (այսինքն բարկ), եւ մին քաջատես։ Աչք յորժամ ի խաղաղ օդս եւ ի մարգս եւ յաղբիւրս եւ ի դրախտս զբօսնուցուն, առողջագոյնք եւ քաջատեսք. նոյնպէս եւ՝ մտաց ակն եթէ յեղտիւրս հոգեւոր բանիցն ճարակիցի, սուրբ՝ յստակ եւ քաջատես լինի. (Ոսկ. փիլիպ. եւ յհ. եւ մտթ. յորմէ եւ Խոսր.։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
Քաջատոհմիկ էր ըստ յոբայն։ Հոգ արար աբրահամ քաջատոհմիկ միածնին յաղագս ամուսնութեան՝ ազնուական լծակցութեան։ Զի մի՛ ժանտանայցէ քաջատոհմութիւնն՝ փոխանորդութեամբ ծառայական ազգին խառնակեալ. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. երգ.։)
Քաջատոհմիկ պերճութիւն իշխանաց եւ նախարարաց հայոց. (Յհ. կթ.։)
very brave, valiant, doughty.
Քաջաւետ առաքինութեամբ պսակեալ յարքայութեանն. (Յճխ. ՟Զ։)
well, very well, properly, as it ought to be.
Քաջիկ եւս յուդայ մխիթարէր զզօրսն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
sharp-witted, acute.
Հոգին (ելեալ ի մարմնոյ) սրատեսիկ եւ քաջիմաց եւ առաւել զգայուն լինի. (Կաղանկտ.։)
cf. Քաջառողջութիւն.
fine-branched.
Զքաջուղէշ եւ զպտղեղ զյովաբայն բոցակէզ հրդեհիւ տոչորէր անդաստան ... Եւ ես քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի. (Պիտ.։)
ՔԱՋՈՒՂԷՇ կամ ՔԱՋՈՒՂԵՇ. εὑθηνῶν, -νούσα vigens, abundans. Որոյ ուղէշքն են ընտիր՝ իրօք կամ նմանութեամբ. յուռթի. աղէկ ճղերով՝ տալերով.
well instructed, learned;
fond of science.
εὑδίδακτος bene doctus εὑμαθής docilis. Քաջ յուսման կամ ուսեալ. քաջուշեղ. հանճարաւոր. ուշիմ. յարմար առ գիտութիւն եւ առ կրթութիւն.
great learning, vast erudition, well grounded knowledge;
fondness for science, learning well.
որ եւ ՔԱՋՈՒՍՄՆՈՒԹԻՒՆ. Քաջուսումն լինել. բարիոք կրթութիւն յուսման. քաջավարժութիւն. խելամտութիւն. քաջուշեղութիւն, ուսումնասիրութիւն.
drawn by four horses.
Մարտ քառաձիոց։ Յարձակմանէ քառաձիոցն ընթադրեալք, յոտիցն եւ յանուոցն կասան. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Քառասնամեան.
Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)
quadragenarious;
of forty years.
Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)
cf. Քառասնորդ.
Եզ. եւ յոք. ա. Իբր Քառասնօրեայ.
of forty days.
Պահելով քո քառասնօրեայ։ Անճաշակ լինելով քո քառասնօրեայ։ Եւ ոչ ընդ մեզ քառասնօրեայ լրմամբ յորովայնին. (Շար.։ Շ. մտթ.։)
cf. Քառակերպ.
Գիր նկարեալ ի դէմս երեսաց գոյութեան դիմաց քառատեսակ քարտենի. (Նար. խչ.։)
fourth;
quarter, fourth part;
quarter of an hour;
*quadrant;
— լուսնի, quarter;
cf. Ժամ.
Քառորդն՝ երրորդին է յայտնագոյն։ Յորս առ ի քեզ քառորդ վտակ՝ յորդահոսան գետ հոլովի. (Անյաղթ պորփ.։ Շ. եդես.։)
Chisleu, the ninth month of the Hebrews.
Ամիս եբրայեցւոց, որ ըստ անշարժ տումարին առ թարգմանչօք համեմատէր տրէ ամսոյն հայոց, եւ նոյեմբերի հռովմայեցւոց։ (Նեեմ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 9։ ՟Ժ. 5։ Զաք. ՟Է. 1։)
cf. Քասքնիմ.
Գիտելով զճշմարտութիւն աւետարանին՝ քասքնէր։ Մի՛ քասքաներ, յորժամ ի պէտս խրատուն հարկանէ զքեզ գաւազանաւ հայր քո. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
cf. Քատակ.
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
Անդ դիպեալ ճարտարապետին հայոց՝ տրդատայ քարագործի. (Ասող. ՟Գ. 27։)
cf. Քարաթոթոշ.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն).
stallion, newt.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն)
cf. Քարաժեռ.
Քարաժայռքն (կամ քարաժեռայքն) բաժինս ի մարմնոյ նորա առնութիւնն։ Յեզր քարաժայռ ձորակին։ Յամուրս քարաժայռ ձորոյն խորոփեաց տայոց։ Փորուած այրի՝ անհամբոյր առ ի բնակել սակս քարաժեռ խոժոռութեանն. (Յհ. կթ.։)
Քարաժայոք յայսմ կող մանէ, եւ քարաժայռք յայնմ կողմանէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
Քարաժայոք յայսմ կող մանէ, եւ քարաժայռք յայնմ կողմանէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Քարաժայռքն (կամ քարաժեռայքն) բաժինս ի մարմնոյ նորա առնութիւնն։ Յեզր քարաժայռ ձորակին։ Յամուրս քարաժայռ ձորոյն խորոփեաց տայոց։ Փորուած այրի՝ անհամբոյր առ ի բնակել սակս քարաժեռ խոժոռութեանն. (Յհ. կթ.։)
bdellium.
Արցախ ... կողթ. յորում լինի քարախունկ. (Խոր. աշխարհ.։)
heap of stones;
like a heap or pile of stones.
Զլոյծ ջուրն յորդանանու քարակարկառ ձուլեցեր. (Ճշ.։)
heap of stones.
(յորմէ Կարկառակոյս) Կոյտ քարանց.
Առ ի յոյժ թանձրանալ դիականցն անկելոցն իբրեւ զքարակոյտս դերբկաց երեւէին. (Եղիշ. ՟Զ։)