cf. Կարկեմ.
· Calfa
Զանդուռն լեզուն կարկեցուցանել։ Կարկեցոյց զհրէայսն։ Կարկեցոյց զիշխանն մահու։ Ըմբերանալ եւ կարկեցուցանել զնոսա. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։ Նար. յովեդ։ Տաղ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
short, little, of short stature;
dwarf.
· Calfa
Էր սուրբն պետրոս կարճահասակ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Գ. եւ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի. եւ այլն։)
Ասէին վասն հօրն յովհաննու կարճահասակին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Զ։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
· Calfa
Այր երկայնամիտ բազմապատիկ է խորհրդովք, իսկ կարճամիտն յոյժ անմիտ է. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 29։)
ԿԱՐՃԱՄԻՏ. Վատասիրտ. Վհատեալ. տարակուսեալ. անյոյս.
to shorten, to make short, to abridge, to abbreviate;
to grow shorter;
կարճատեն աւուրք, the days are growing shorter;
կարճատէ օրն՝ տիւն, day-light fades, the day wanes or is going down.
· Calfa
Կարճատեաց ձեզ կենացդ ժամանակ՝ ամենեցուն տէր. (Փիլ. յովն.։)
cf. Կարճահասակ.
· Calfa
Յովհաննէս կարճիկն։ Հայրն յովհաննէս կարճիկս այս։ Վասն յովհանու կարճկանն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ը։)
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
· Calfa
ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.
Իսկ Եփր. աւետար. պարզէ ըստ յունին այսպէս.
red, reddish;
— ներկել, to dye red.
· Calfa
πυρράζων rubescens. Ունօղ կամ ունելով զգոյն կարմիր. կարմրացեալ, եւ առաւել կամ յոյժ կարմիր.
red-bordered or fringed;
— շրթունք, coral, ruby or rosy lips.
· Calfa
Կարմրալար շրթմամբ. (Նար. յովէդ.։)
celery;
վայրի —, parsley.
· Calfa
Իսկ ՎԱՅՐԻ ԿԱՐՈՍ՝ այն է, զոր յոնք կոչեն բեդռասէլինօն, որպէս թէ վիմակարոս։ (Բժշկարան.։ եւ Հին բռ.։)
shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.
· Calfa
Կազմեն կարուակք յոդեաց կօշուկ, եւ զգեստ. (Ուռպել.։)
boot & shoe-making, shoe-maker's calling.
· Calfa
Անխնամութիւն կարուակութեանն ոչ եւս ի բարի, այլ յոչ բարի զարուեստն մակացոյց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
· Calfa
Կարօտ եմ յոյժ, եւ աղաչեմ. (Սարգ. յիշատ.։)
Ոչ եթէ նա ինչ կարօտ մերովքս իցէ, այլ մեք ամենեւին նորայովքն։ Մեծատուն ո՛չ է այն՝ որ բազմօք կարօտ իցէ, այլ այն որ չիցէն իւիք կարօտ։ Դեղօք, եւ ոչ սրոյ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես. եւ այլն։)
Մի՛ կարօտ առներ զիս ի յուսոյ իմմէ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Աստուած չէր կարօտ յուխտս եւ ի պատարագս նոցա. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
in want of, unprovided, bare of, out of, without, poor, needy, necessitous, indigent.
· Calfa
Մի՛ լինիցի ի միջի քում կարօտեալ։ Ոչ պակասէ կարօտեալ յերկրէ։ Մի՛ կծիկիցես զձեռն քո յեղբօրէ քումմէ կարօտելոյ։ Մի՛ յապաղեր բարի առնել կարօտելոյ։ Անձին կարօտելոյ եւ դառն իբրեւ զքաղցր թուի։ Տնանկք եւ կարօտեալք։ Քոյոցն կարօտելոց.եւ այլն։
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
· Calfa
Ի յունաց ճարտարութենէ անտի կարօտեալ կայցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Աշխատելոցն է հանգիստ, եւ կարօտելոցն է արքայութիւն. (Մանդ. ՟Դ։ (յորս երբեմն միանան կրկին նշանակութիւնք։))
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
· Calfa
Կացուրդ յովհանու կարապետի։ Կացուրդ սրոց քառասնիցն։ Կացուրդ ղազարու յարութեան, կամ գալստեան տեառն, կամ համբարձման։ Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ՝ որ դաւթեան կացուրդ, կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ առած, (անցաք մեզ ընդ հուր եւ ընդ ջուր, եւ այլն). (Գանձ.։ Տաղ.։ (ա՛յլ է եւ կցուրդ։))
πανήγυρις, πομπή coetus publicus, pompa, festivitas, nundinae . Կացումն հանդիսական. (որ գրի եւ Կացորդ, եւ Կացարդ). Հանդէս տեսարանաց եւ տօնից. հասէմախմբութիւն. Ժողով. տօն ամենաժողով. տօնախմբութիւն. եւ տօնավաճառ. որպէս յն. բանի՛ղիրիս, յորմէ ռմկ. բանայիր, տօնանմա, աչա՛յ, զիննէթ.
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
· Calfa
Կացուցանել զկամս արարչին։ Կատարեալս կացուցանել։ Պատկառելիս կացուցանել։ Մերկ եւ թափուր կացուցանել։ Ազատ կամ թշնամի կամ գլուխ կացուցանել։ Տեղեկատոյն կամ քաղցրագոյն կացուցանել։ Վկայ կացուցանել։ Յանդիման կամ մերձ կամյոտն կամ յոտին կացուցանել. եւ այլն։
ἴστημι, καθίστημι statuo, constituo ἁποκαθίστημι restituo. առնել՝ զի կացցէ յոտին կամ հաստատուն. դնել. զետեղել, հաստատել. կանգնել. կարգել. առնել. կատարել. կեցընել, դնել, ընել.
clay-work or hrick-work.
· Calfa
Զզոօրսն յունաց տարցուք յաղուանս ի գործ կաւագործութեան գաղատոս որմաշէնս մերոց քաղաքաց, ապարանից, եւ այլոց պիտոյից. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
argil mixed with silver.
· Calfa
Ծնանի հուր յերկաթոյ եւ ի քարէ. Լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ. (Փարպ.։)
to gnash, to grind;
— զատամունս, to gnash one's teeth;
— ի ցրտոյ, to shake or shiver with cold, to shiver all over.
· Calfa
to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.
· Calfa
Ի կատարածի իւրեանց ծառայութեան կափոյց զնոսա ի մէջ հեթանոսաց. (Եփր. համաբ.։)
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
· Calfa
Հայեսցին ի նա՝ յոր խոցեցին։
to cling to, to crawl on the ground.
· Calfa
(Տունկ որթոյ) առաւել ես տարածեալ կբնի յիւրացման զնստագոյն եւ յոյժ խորին վայրս երկրի. (Պիտ.։)
cf. Կենդրոն.
· Calfa
cf. Կենդրոն։ (Ա՛յլ է եւ յտկ. անուն ԿԵԴՐՈՆ. յորմէ Կեցրոնեան ձոր)։
doubtful, uncertain, ambiguous;
undecided, wavering, pusillanimous, irresolute;
suspicious, distrustful;
— լինել, to be suspected, doubted;
— թուիլ, to seem doubtful;
cf. Կեղածաբար.
· Calfa
Կեղակարծ եւ գայթ ի գայթ խոստովանութիւն։ Կեղակարծ եւ յուսոյ։ Կարծեօք եւ կեղակարծ իմացութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. լ։ Նանայ.։)
Ի կեղակարծ իրս ասէ վկայութիւն պիտոյ է. (Երզն. մտթ.։)
Ի հաստատութիւն յուսոյ կեղակարծ մարդկան մտաց. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Որ անյոյս լինի գտանել զողորմութիւն ի թագաւորէ, եւ կեղակարծ մտօք խնդրէ։ կեղակարծ ես ի յուսոյ հատուցմանն։ Ի հատուցումն փոխարինի գտանել կեղակարծ լիցի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to doubt, to have doubts about;
to suspect, to surmise, to distrust.
· Calfa
Եւ զի այլ է (միտքն) քան զզգայութիւնս, ոչ զոք կարծեմ յիմաստնոցն կեղակարծել. (Նիւս. կազմ.։)
doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.
· Calfa
ԿԵՂԱԿԱՐԾԻՔ ԿԵՂԱԿԱՐԾՈՒԹԻՒՆ. Խեղ կամ կաղ կարծիք. կասկած. երկիւղ. երկբայութիւն. տարակոյս. վէճ.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
Վկայութեանցն կեղակարծութիւն. (Լմբ. սղ. (այսինքն երկբայիլն ընդ վկայութիւնս)։)
cf. Կեղակարծիք.
· Calfa
ԿԵՂԱԿԱՐԾԻՔ ԿԵՂԱԿԱՐԾՈՒԹԻՒՆ. Խեղ կամ կաղ կարծիք. կասկած. երկիւղ. երկբայութիւն. տարակոյս. վէճ.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
Վկայութեանցն կեղակարծութիւն. (Լմբ. սղ. (այսինքն երկբայիլն ընդ վկայութիւնս)։)
to wound, to hurt;
to embitter, to gall, to ulcerate, to vex, to torment.
· Calfa
Որպէս թէ Կեղով տանջել, կամ կեղեքել, եւ նեղել յոյժ. լլկել. եւ իբրու խեղդել եւ քաղել զոգին. չարչրկել. ... որպէս ἐλκόω ulcero, exulcero.
to lean, to incline, to be prone to, to feel inclined or disposed for, to lean to the side of, to have an inclination to.
· Calfa
Իշխանականաւն հակամիտեցին յոր եւ կամեցան. (Լմբ. ժղ.։)
Եւ մերոյն խոսրովու ոչ յոք հակամիտեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
prep. adv. against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
· Calfa
Յօրէ յորմէ կացեր հակառակ. (Աբդ. 11։)
Այսօր վիմին հաւատոյ եւ յովհաննու սիրելւոյ ընդ հակառակս ընթացեալ ի գերեզման յարուցելոյն. (Շար.) այսինքն մի քան զմի եագելով, կամ մին որպէս ծեր, եւ միւսն որպէս երիտասարդ, եւ այլն։
opposed;
opposing, adverse.
· Calfa
Զհակառակադրաց հաւատոյն, վասն որոց ճառէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
cf. Հակադրութիւն.
· Calfa
ἁντίθεσις oppositio.Հակադրութիւն. դիմադրութիւն. հակակայութիւն. ընդդիմութիւն. առարկութիւն.
contrariety, opposition, resistance, hostility, adversity;
contestation, dispute, quarrel, contest;
combat, conflict;
— յուղել զիմեքէ, to strive for;
— կրել, to experience adversities;
եղեւ — մէջ նոցա, a dispute arose between them;
—ի ներքս անկեալ, in consequence of disagreement;
— ձիոց, horse-racing.
· Calfa
contradiction.
· Calfa
Ասութիւն հակառակ նախասացելոյն յիւրմէ. այո՛ եւ ո՛չ ասելն զնոցին իրաց ըստ նմին բանի.
communication, participation, correspondence;
copartnership.
· Calfa
Զայնպիսիսն ի յընտրութենէ հաղորդակցութեանն։ Զընտրեալն (զկերակուր) երիցագոյնն հաղորդակցացն մուծանէր ի տունն, յորում հաղորդակցութիւնն լինէր. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
pyx, box, sacred vase, ciborium.
· Calfa
Սրբատուփ. տուփն՝ յորում պահի սուրբ հաղորդութիւն.
cf. Հաղորդեմ.
· Calfa
Մատուսցէ զպատարագն սուրբ. յորմէ եւ զմկրտեալն հաղորդեցուսցէ. (Շ. ընդհ.։)
communication, participation, connection;
relations;
intercourse;
correspondence;
communion;
carnal communion;
սուրբ —, the Eucharist, the Lord's Supper;
զատկական —, pascal communion;
աղօթք յետ հաղորդութեան, post-communion.
· Calfa
Հաղորդութեան յորջորջումն յայտ առնէ, թէ զանազանութիւն բազմութեանն ի մի անձնաւորութիւն գան սովաւ. (Լմբ. պտրգ.) այսինքն հաղորդելով քրիստոսի՝ լինին եւ հաւատացեալք մի մարմին ի քրիստոս։
rye;
cf. Հայքար.
· Calfa
Ռմկ. ՀԱՃԱՐ ասի եւ անթեփ ցորեանն. յորմէ ձաւար, այն է պուլղուր, պուրղուլ։
ՀԱՃԱՐ 3 ՀԱՃԱՐ, կամ ՀԷՃՐ. ըստ արաբ. է Քար. յորմէ՝
Հաճար էրմանի, ազգ քարի ելեալ յաշխարհէն հայոց։ (Բժշկարան.։)
cf. Հաճեցուցանեմ.
· Calfa
Հաճլե զպարտս վտանգի լծոյ ծառայութեանն թագաւորաց. (Ագաթ.։)
to be contented, satisfied, pleased, gratified;
to agree, to acquiesce, to consent, to approve;
to be reconciled, to become friends again;
to deign;
to taste;
չ— ընդ, to disapprove, to dislike;
հաճեալ է նա ընդ քեզ, you please him;
հաճեսցի տէր իմ արքայ, may it please your Majesty.
· Calfa
Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեա՛ տէր։ Հաճեցար դու ընդ նոսա։ Ընդ ողջակէզս իսկ ոչ հաճեցար։ Ոչ հաճեցայց ընդ այն։ Հաճեցան հաւանեցան ընդ հաշտութիւնն աղեքսանդրի։ Հաճեցան, յանձն առին։ Հաճէի՝ կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա։ Առաւել եւս հաճեալ եմք ելանել ի մարմնոյ աստի։ Այլ իմ զձեր արծաթն առեալ, եւ հաճեալ եմ։ Ի ճանապարհի՝ յոր եւ հաճեցաւ։ Ի ժողովս նոցա ոչ հաճեսցին միտք իմ։ Յովնաթան հաճեալ էր ընդ դաւթի յոյժ։ Ի՞ւ հաճիցի դա ընդ տեառն իւրում։ Հաճեսցի ընդ ձեզ աստուած.եւ այլն։
agreeable, pleasing.
· Calfa
Վարս ունէիր աստուծոյ հաճոյական։ Խօսել բանս հաճոյականս ըստ ժամանակի։ Ողջակէզ կամ պատարագ հաճոյական։ Հաճոյական ծառայութիւն, կամ աղօթք, մաղթանք, խունկ. (Շար.։ Շ. բարձր.։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Բ.։ Խոսր.։ Նար.)
to please, to humour;
to like, to be pleased with, to consent.
· Calfa
Հաճոյանալ, կամ հաճոյացեալ աստուծոյ. (Խոսր.։ Յճխ. ՟Դ։ Նախ. յոբ.։)
Զի հօր քո կամք հաճոյասցին՝ զարքայութիւն տալ ընդ նոսին. (Յիսուս որդի.։)
agreement, satisfaction;
accord, approbation, consent, complaisance, acquiescence, compliance;
desire, wish, pleasure, will;
—ք, grace, sweetness, loveliness, amiableness;
առանց քոյին հաճութեան, without your consent, in spite of you;
արա ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց, do with me according to your pleasure.
· Calfa
Զհաճութիւնն ենովքայ առ աստուած. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
savour, taste;
check, moderation;
— դնել, to moderate, to check.
· Calfa
ՀԱՄ 2 ՀԱՄՔ. Ընդունարան զգալի հեշտութեան յորովայնի. ստորին որովայն. ներքին արմատն արութեան եւ իգութեան. ծին. ἵστρον inguina եւ այլն. ... (ուստի հյ. ամուլ՝ է անծնունդ. եւ թ. համիլէ ՝ յղի)
ՀԱՄ 3 Մասնիկ բաղադրիչ կամ բարդիչ, որպէս Կից. բաղ. շար. մի. հոմ. համայն. եւ այլնն։ (լծ. թ. պ. հէմ. յն. ամա, օմօ. յորմէ լտ. սիմուլԼ եւն). Յար բեւ նման պէսպղիսութեան յն. συν, συμ-, συγ-, συλ-, συρ- եւ լտ. cum, con-, col-, cor- եւ այլն. Լինի ի մեզ համ, հան, հալ, հաղ. յան. ան. ամ. որպէս տեսանես ի բառս սկսեալս այսպիսի ձայնիւք։
γεῦμα gustus եւ χυμός (որ է հիւթ, համ.) humor, succus, sapor . Ճաշակ ախորժ կամ անախորժ՝ զոր առնուն ճաշակելիքն յուտելեաց եւ յըմպելեաց. առարկայն, եւ որակութիւնն կամ զգածումն լեզուի եւ քմաց եւ կոկորդաց, իրօք կամ նմանութեամբ.
concordant, unanimous;
concordance.
· Calfa
ՀԱՄԱԲԱՐԲԱՌ ԴՐՈՒԱԿՔ կամ ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՀԱՄԱԲԱՐԲԱՌՔ. ἀρμονία, ὀμοφωνία harmonia, concordantiae Ձայնակցութիւն տեղեաց աւետարանչաց ընդ միմեանս. որպէս եւ նմանաձայն բանք սուրբ գրոց ողջոյն. համեմատութիւն վկայութեանց.
cf. Բնակակից.
· Calfa
Անասնոցն, եւ մանաւանդ սննդակցաց եւ համաբնակացն մարդկան։ Աղաւնի ձեռնընդել եւ համաբնակ մարդոյ։ Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ. (Փիլ. յորմէ եւ Պիտ.։)