Definitions containing the research առ : 10000 results

Երկբերանի, նւոյ

adj.

cf. Երկբերան.

· Calfa

NBHL (1)

(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)


Երկբոյս

adj.

born or produced doubly, double;
having two qualities.

· Calfa

NBHL (1)

Զչարութիւն ընդ պտղաբերին տնկել առաքինութեան՝ բորոտութեան եւ պիսակութեան է՝ երկբուսին եւ խառնակին ընտանի։ Իժն իբր երկբոյս եւ երկկերպի եղեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լիւս.։)


Երկգունակ

adj.

of two sorts, diverse.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանե՞ս զերկգունակ երդմանն, զի ի փառս, եւ ի զօրութիւն բազկի իւրոյ երդնու. (Ոսկ. ես.։)


Երկդիմի

cf. Երկդիմեան.

· Calfa

NBHL (5)

Մրջնառիւծս ասեն՝ թէ երկդիմի է, զմի ինչ ունելով ի մրջմանց, եւ մի ինչ դարձեալ յառիւծուց. (Իսիւք.։)

Մի՛ անջրպետեր ի մարդ առանձնապէս, եւ յաստուած բան, երկդիմի տպաւորելով մեզ զէմմանուէլ». այսինքն երկձայնեայ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Ձայնիս մերոյ երկդիմի ունելով զօրութիւն՝ յասելն եւ յերգելն։ Երկդիմի է խոհականութեան տեսակ. է՛ որ ընդհանուր, եւ է՛ որ մասնաւոր։ Երկդիմի է մահ, է՛ որ մարդոյ, եւ է՛ որ ոգւոյ առանձին։ Երկդիմի անկուածս պայծառս զարդարէ. (Փիլ.։)

Զձորձս երկդիմիս գարշելիս մի՛ արկանիցես զքեւ». իբր յայլ եւ այլ նիւթոց, կամ խառն ի ձեւոյ արանց եւ կանանց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 19։)

Դարձեալ՝ Անորոշ, ունակ կրկին հայեցուածոց հակառակաց. ներհական. խարդախ.


Երկդրամեան, մենի

s.

didrachm, two drachms or pence.

· Calfa

NBHL (1)

Քսան դանգ է երկդրամեանն, եւ կէս երկդրամենին եղիցի հաս տեառն։ Երեք երկդրամեանք արծաթոյ. (Ել. ՟Լ. 13։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3=25։ Թուոց. ՟Գ. 47։ Յես. ՟Է. 21։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 24։)


Երկեակ

adj.

binary.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զերկեակսն՝ ի պոռնկութենէ, եւ ո՛չ յամուսնութենէ ածելով առ զուգաւորութիւնն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Երկերիւր, ոց

adj.

two hundred.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ առ մայր նորա երկերիւր արծաթոյ. (Դտ. ՟Է. 4.) իմա՛ զօրութեամբ, կշիռ, դրամ. եւ այլն։

Երկերիւր թիւըդ ի քառակաց է (ի չորից յիսնից) ... սոքա շարադրեալ՝ ծնանին զերկերիւր. (Փիլ. լին.։)


Երկեցուցանեմ, ուցի

va.

to intimidate, to frighten, to terrify, to cast down;
to startle.

· Calfa

NBHL (1)

Արի՛ եւ երկեցո՛ զսոսա օրինօքն տեառն աստուծոյ». ուր գրեալ է ի բազմաց. Եւ կեցո՛։


Երկեւան

s.

doubt, suspicion, fear.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ եթէ այնպէս սրբեաց, եթէ երկեւանն ինչ մնայր առ ի քննել զբորոտութիւնն։ Մեկնութեամբն փարատիցի երկեւանն։ Մեղմով յայտ ածէր զնոցա մտացն երկեւանսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 26. եւ 11։)

Այժմ զիս առնէ իշխան մարմնոյ նորա (յոբայ), եւ յայտնեմ զերկեւանս մտաց նորա. (Վանակ. յոբ.։)


Երկթերթի

cf. Երկթերթ.

· Calfa

NBHL (1)

Բերան իմ եւ լեզու եւս երկթերթի. (Կեչառ. աղեքս.։)


Երկիցս

adv.

twice;
— անգամ, two times.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիցս եւ երիցս զփորձ առեալ կշտամբեցաւ. (Եղիշ. ՟Գ։)


Դաշտորայք, րէից

s. pl. the fiels, the open country.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեխառնութիւն առնէ երկրի, եւ շինութիւն դաշտորէից. (Ոսկիփոր.։)


Դասալիք

adj.

deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.

· Calfa

NBHL (1)

Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)


Դասալքութիւն, ութեան

s.

desertion

· Calfa

NBHL (1)

Ամօթալի դասալքութիւն. (Գր. տղ. առ տուտ.։)


Դասակ, աց

s.

troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).

· Calfa

NBHL (1)

Դասակք անդւոց, կամ անդէոց։ Արջառոցն դասակ։ Զդասակս խողաց։ Ընդ դասակս այծեացն։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից. (Յովէլ. ՟Ա. 18։ Յհ. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Փարպ.։ Նար. ՟Կ՟Բ։)


Դասական, ի, աց

adj.

ordinal;
classical;
arranged, divided.

· Calfa

NBHL (1)

Դասական (անուն) է, որ զդաս յայտնէ. առաջին, երկրորդ եւ այլն։ Դասականն (մակբայ). յետ այսորիկ, յառաջագոյն, մի ըստ միոջէ. եւ այլն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)


Դասակցիմ, եցայ

vn.

to be in the same class or society, to enrol one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ, ընդ առաքելոցն գումար դասակցեալ. (Նար. կուս.։)


Դասակցութիւն, ութեան

s.

admission, company.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կուսական դասակցութեանց փառաբանիս. (Շար.։)


Դասապետ, աց

s.

the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.

· Calfa

NBHL (1)

Դասք եւ դասապետք վայելչական պարուց։ Դասապետք հրեշտակացն անեղծից. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)


Դասապետեմ, եցի

vn.

to be the first or chief in an assemblage.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ նոսին դասապետեալ փառաւորապէս. (Նար. յովէդ.։)


Դասապետութիւն, ութեան

s.

office of a master of the choir;
hierarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Կայիւք շուրջ զաստուծոյվ տարեալ անընդմիջապէս ասէ զառաջինս դասապետութիւնս զայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)


Դասաւորեմ, եցի

va.

cf. Դասեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ որում մարգարէն դասաւորէ՝ ասելով. ժողովեցարո՛ւք ի լեառն սիոն քահանայք եւ ծերք. (Յհ. կթ.։)


Դասաւորութիւն, ութեան

s.

order, ordonnance, arrangement;
system;
— բառից, syntax.

· Calfa


Դասեմ, եցի

va.

to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.

· Calfa


Դաստիարակարան

s.

place of educa-tion;
preceptor.

· Calfa

NBHL (1)

Զքեզ (զխաչդ) եդ առաջի բանալիք բացարան, իբրեւ զընդակից դաստիարակարան. եւ այլն. (Նար. խչ.։)


Դաստիարակեմ, եցի

vn.

to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.

· Calfa

NBHL (1)

παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.


Գալարեմ, եցի

va.

to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրու շարժմամբ առ միմեանս՝ գալարելով զսոսա, եւ գալարեալ շուրջ զմիմեամբք եւ ի յիրար մտանելով. (Պղատ. տիմ.։)


Գալարումն, ման

s.

roll;
fold, contraction, shrink;
wrench, sprain, distortion, twisting, tortuosity.

· Calfa

NBHL (1)

Գալարելն, իլն. ոլորք. խառնուրդ.


Գալուստ, գալստեան

s.

arrival, approach, accession.

· Calfa

NBHL (2)

Բայց թէ յինչ պատճառանաց այսր գալուստ նռցա, ոչ գիտեմ. (Խոր. ՟Բ. 54։)

Ի կարգի եկեղեցական գրոց՝ Գալուստ ասի Քրիստոսի, Մարդեղութիւն, Տեառնընդառաջն, Ծաղկազարդն, եւ Կատարած աշխարհ. որպէս եւ Գալուստ հոգւոյն սրբոյ՝ Օրն պենտեկոստէից։ (Շար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)


Գահագլուխ

s.

first rank, head, first place;
president.

· Calfa

NBHL (2)

Գահագլուխ քաղաքն հռովմայ։ Թողեալ զաշխարհ իւր եւ զգաւառ, եւ զգահագլուխ մեծութիւնս. (ՃՃ.։)

(առաւել յոքնակի). πρωτοκλισία primus in convivio locus Գահերիցութիւն. յառաջագահք. առաջին բարձ.


Գահակալ, աց

s.

successor;
vicar.

· Calfa

NBHL (1)

Որք ի մեծութեան գոյիցս գահակալք են՝ թագաւորք եւ իշխանք. (Համամ առակ.։)


Գահակալութիւն, ութեան

s.

succession to the throne or to some dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Կայսերական աթոռոյդ, եւ հայրապետական գահակալութեանդ. (Թղթ. գագկայ առ ռոման.։)


Գահասիրութիւն, ութեան

s.

ambition, immoderate desire of honour and grandeur.

· Calfa

NBHL (2)

Քահանայք գահասիրութեամբ մի հակառակեսցեն ընդ միմեանս. (Կանոն.։)

Ի փառասիրութենէ եւ ի գահասիրութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Գահավիժեմ, եցի

va.

to precipitate.

· Calfa

NBHL (2)

Գահավէժ առնէին զնոսա ի ծայրից բարձրավանդակին. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Է. 12։)

Ածին զնա մինչեւ յարտեւան լերինն ... գահավէժ առնել զնա. (Ղկ. ՟Դ. 29։)


Գահավիժութիւն, ութեան

s.

precipitation;
high precipice.

· Calfa


Գահաւանդ, աց

s.

cf. Գահաւանդակ.

· Calfa

NBHL (3)

Քան զորս գեր ի վերոյ կայ այն եառն՝ երկուք գահաւանդակօք բաժանեալ. (Նիւս. երգ.։)

Որ բազում գահաւանդակօք բաժանեալ է։ Զառաջին գահաւանդակն ելանիցէ։ Եօթն գահաւանդակօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ. եւ վջ։)

ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.


Գահաւանդակ, աց

s.

cap, height, ele vation, precipice, very high and steep place.

· Calfa

NBHL (3)

Քան զորս գեր ի վերոյ կայ այն եառն՝ երկուք գահաւանդակօք բաժանեալ. (Նիւս. երգ.։)

Որ բազում գահաւանդակօք բաժանեալ է։ Զառաջին գահաւանդակն ելանիցէ։ Եօթն գահաւանդակօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ. եւ վջ։)

ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.


Բանարարութիւն, ութեան

s.

composition, work of sense;
poem, poetry;
delegation, deputation.

· Calfa


Բանաւոր, աց

adj.

reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.

· Calfa

NBHL (3)

Անշնչական եկեղեցի, անբանն ի բանաւորէն կառուցեալ, մեծ է քան զմարդ, առաւել քան զբանաւոր, գերազանց քան զմտաւոր. (Նար. ՟Լ՟Է։)

ԲԱՆԱՒՈՐ. Խօսուն. բարբառօղ նիւթապէս.

Բանաւոր հօտ, գառինք։ Ողջակէզք բանաւորք. (Ժմ.։ Շար.։ Խոր. հռիփս.։)


Բանաւորութիւն, ութեան

s.

reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ստոյգ հոգեշահ բանաւորութիւնս առաջ նորոգեա՛. (Փարպ.։)

Պատճառ կենդանութեան, առիթ բանաւորութեան. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Բանաքաղ

adj. s. plagiary;
compiler;
curious.

· Calfa

NBHL (1)

(Կախարդք) բանաքաղ լինին յաւետարանէն Քրիստոսի, եւ ի ներքս խառնեն գրով. (Նոննոս.։)


Բանդագուշիմ, եցայ

vn.

to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.

· Calfa

NBHL (4)

Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Որդիք անառակ ծնողօք բանդագուշեցան. (Պիտ.։)

Յամառեալ բանդագուշիս յագահութենէ, յանառակ արբեցութենէ, եւ այլն. (Եփր. քրզ.։)

φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.


Բանդեմ, եցի

va.

cf. Բանտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բանդեաց զնա յամուր մախանաց։ Զաղքատս եւ զօտարս զրկէ եւ բանդէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)


Բանդիռն

cf. Բամբիռն;
cf. Փանդիռն.

· Calfa

NBHL (1)

Կիթառն, փանդիռն։ (Հին բռ.)


Բանեար

s.

feud, quarrel, dispute, wrangling;
cf. Բան.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Բանք հակառակութեան. կագ, կռիւ. խօսք խօրաթա.

Զծառայսն Ղովտայ, որ զբանեարսն սիրէին. (Եփր. ծն.։)


Բանիբուն

adj.

learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.

· Calfa

NBHL (1)

Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)


Գերազանց

adj.

excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.

· Calfa

NBHL (3)

(Ծառ) գերազանց առ ամենեքումբք պտղաբերօքն. (Պիտ.։)

ԳԵՐԱԶԱՆՑ. մ. ԳԵՐԱԶԱՆՑԱԲԱՐ. Գերազանց օրինակաւ, առաւելութեամբ. Նշանակեաց զերկուս բնութիւնս՝ գերազանց միաւորեալս ի վեր քան զմիտս եւ զբանս. (Զքր. կթ.։)

ὐπερέχων, διάφορος excellens, praestans, eximius Գեր ի վեր զանցեալ. բարձրագոյն. վերագոյն. գերագոյն. վեհագոյն. վսեմագոյն, առաւելեալ. ի վեր քան.


Գերազանցեմ, եցի

vn.

to surpass, to surmount, to excel, to exceed.

· Calfa

NBHL (3)

Գերազանցեալ քան զամենայն, որք զայնու ժամանակաւ էին առաքինիք. (Խոր. ՟Գ. 67։)

Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)

ὐπερβάλλω, ὐπερβαίνω, ὐπερέχω excello, excedo, supero, transcendo Գերազանց լինել քան զայլս. յառաջել անցանել. առաւելուլ. եւ Զանցանել ըստ չափ.


Գերազանցութիւն, ութեան

s.

excellence, sublimity

· Calfa

NBHL (2)

սրբութիւն սրբոց զգերազանցութիւն փառաց խաչին կոչէ. (Շ. բարձր.։)

ὐπερβολή, ὐπερβολία, ὐπεροχή exsuperatio, excessus, excellentia Անցումն զանցումն. գերագունութիւն. առաւելութիւն. մեծութիւն. անչափութիւն, կամ անցանելն ըստ չափ.


Գերազարդ

adj.

well ornamented, rich, superb.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձրագոյն քան զառաջինն, եւ գերազարդ վայելչութեամբ. (Շար.։)