Definitions containing the research ել : 10000 Results

Ընձուիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to unclose, to blossom, to be born;
to dawn, to appear, to show one's self.

NBHL (3)

ἁνατέλλω orior Ծագել, բղխել. (լծ. ընդ Ընձիւղիլ, եւ Ընծուիլ).

Յարեւելս կոյս է տնկագործութիւն դրախտին. քանզի ոչ եթէ մտանէ եւ սուզանի եւ շիջանի, այլ միշտ բնաւորեցաւ ընձուել ուղիղ բանն ... որպէս ծագեալ արեգակն. (Փիլ. այլաբ.։)

Խունկեղէգն, որ յարմատս եղեգան ընձուի. (Վրդն. ել. (նոր ձեռ. ընծայի)։)


Ընչաթափեմ, եցի

See full entry →

va.

to deprive one of his property, to despoil, to exhaust, to extenuate, to reduce to the last shifts;
to be deprived of one's property.

NBHL (1)

ἁποκενόω evacuo cf. ԸՆՉԱԹԱՓ ԱՌՆԵԼ) որ է Դատարկել յընչից.


Ընչանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to exist, to be created.

NBHL (1)

Ինչ մի լինել. էանալ եւ գոյանալ.


Ընչասէր

See full entry →

adj.

loving riches, avaricious, greedy, covetous;
— լինիմ, — սիրեմ, to hoard up, to save sordidly, to be niggardly.

NBHL (1)

ԸՆՉԱՍԷՐ ԼԻՆԵԼ. ԸՆՉԱՍԻՐԵԼ. չ. φιλοχρημονέω pecuniae avidus sum Սիրել զինչս.


Ընչասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

passion for riches, avarice, avidity, greediness.

NBHL (1)

Ագահութեանն (ընդդէմ դնել) զչափաւորութիւնն, ընչասիրութեանն՝ զարհամարհանս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)


Ընչավատն

See full entry →

adj.

spendthrift, prodigal.

NBHL (1)

Ընչավատն որդւոյն հեռացելոյ. (Տօնակ.։)


Ընչաւէտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be enriched, to become wealthy.

NBHL (1)

Մինչդեռ առողջ ես եւ ընչաւետանասդ, չարչարեցելումն օգնեա՛. (Ածաբ. աղք.։)


Ընչաքաղց, ից

See full entry →

adj.

avaricious, niggardly, miserly, sordid.

NBHL (1)

Ըստ ընչաքաղցն լինելոյ եւ օգտածարաւ. (Յհ. կթ.։)


Ընչեղ

See full entry →

cf. Ընչաշատ.

NBHL (1)

Ընչեղ եւ բազմաստացուած էր։ Ի սիրելեաց ընչեղաց. (Փիլ.։)


Ընչեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj.

created;
visible, sensible.

NBHL (1)

Յոչնչէ եղեալ ինչ. գոյաւոր, երեւելի (ըստ յն)


Ընչեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ընչաւէտութիւն.

NBHL (1)

Աղքատութիւն եւ ընչեղութիւն յետոյ ի ներքս եմուտ։ Լաւաագոյն է ընչեղութիւն զոր ի ձեռս ունին, քան զոր երազողք ստեղծանեն։ Կեանք մարդոյ ոչ ի դրժելի ընչեղութենէ ստացուածոցս, այլ յիմաստութենէ լինին ... եւ ոչ հանճար՝ ընչեղութեան հաղորդել սովորեաց. (Ածաբ. աղք.։ Ածաբ. կարկտ.։ Ածաբ. ժղ.։)


Ընտանակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

familiarity, participation.

NBHL (1)

Ընտանակցութիւն անտանելի պատուհասից. (Պիտ.։)


Ընտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to seed, to come to seed.

NBHL (3)

ԸՆՏԱՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԱՄ. σπερματίζω semento Ունդ լինել. սերմանանալ. հընտի երթալ.

Եւ կտաւն ընտացեալ էր. (Կիւրղ. ել.։)

Գարին հասեալ պարարեալ էր, եւ կտաւն ընտացեալ էր. (Եփր. ել.։)


Ընտանասուն

See full entry →

cf. Ընտասուն.

NBHL (1)

Ընդասուն. ընտանի սննդեամբ. ընդել սնեալ. յն. ընդելագոյն.


Ընտանեակ, եկաց

See full entry →

adj. s.

familiar, one who is of the family, acquaintance, intimate friend.

NBHL (1)

Զտառապեալ ընտանեակսն թափել ի բռնութենէ. (Ագաթ.։)


Ընտանեբար

See full entry →

adv.

familiarly, domestically, confidently.

NBHL (4)

Կամէր ընտանեբար միտ մտանել անօրինին. (Եղիշ. ՟Դ։)

Զամենեցունց Աստուածն մեզ ընտանեբար կոչել. (Խոսր.։)

Ընտանեբար բացարել. (Արիստ. եւ Պորփ.։)

Ընտանեբար պատշաճել աներեւութիցն զերեւելիսս. (Դիոն.։)


Ընտանեգոյն

See full entry →

adj.

very familiar;
proper.

NBHL (3)

ԸՆՏԱՆԵԳՈՅՆ կամ ԸՆԴԱՆԵԳՈՅՆ. οἱκειότερος, -τατος magis familiaris, conjunctior, aptior, convenientior, proprius γνήσιος genuinus Առաւել կամ կարի ընտանի. մերձաւորագոյն. եւ Ընտելագոյն. եւ Դիպողագոյն. եւ Սեպհական.

Չարութիւն, որ զընտանեգոյնն բնութեամբ կենդանի զմարդ՝ անձեռնընդել եւ վայրենի գործ է. (Փիլ.։)

Կամ մ. Կարի ընտանեբար. դիւրընտել օրինակաւ.


Ընտանեկան

See full entry →

adj.

familiar;
— կեանք, domestic life.

NBHL (1)

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ կամ ԸՆԴԱՆԵԿԱՆ. Ընտանի, եւ ընդել, հեզիկ.


Ընտանենամ, եցայ

See full entry →

vn.

to familiarize one's self, to grow tame, familiar with, to keep company, to frequent, to communicate;
to get inured, to accustom one's self;
անապատի —, to be accustomed to a hermits life;
— կանոնի հաւատոց, to observe the precepts of the Faith.

NBHL (3)

ԸՆՏԱՆԵՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՆԱՄ. οἱκειοῦμαι, ἠμεροῦμαι familiaris vel domesticus reddor, adjungor, concilior, mansuefio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՆԱՄ, կամ ԸՆԴԱՆԱՆԱՄ. Ընտանի, եւ ընդել լինել. մերձաւոր, եւ վարժ գտանիլ. կցորդիլ. մօտիկ ըլլալ, մասնակցիլ.

Գազանս՝ ի մարդկանէ ընտանենալ պարտ է. եւ բազում անգամ գիտացի ընտանեցեալս՝ առիւծս, ինծս, արջս, ոչ միայն առ կերակրօղսն՝ վասն հարկաւորացն շնորհի, այլեւ առ այլսն։ Սիրէ զյանդիմանօղսն, եւ ընդ խրատօղսն առաւել ընդանենայ. (Փիլ.։)

Անապատի ընտանեցաւ։ Ընտանեսցո՛ւք տուելոյ շնորհին. (ՃՃ.։)


Ընտանեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render familiar, to tame, to civilize, to humanize;
to accustom.

NBHL (6)

ԸՆՏԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. οἱκειόω , ἠμερόω familarem reddo, concilio, adscisco, mansuefacio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ կամ ԸՆԴԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ ընտանենալ կամ ընդելնուլ. ընտանի եւ մերձաւոր կացուցանել. յանկուցանել. ընդելացուցանել. հեզացուցանել. հանդարտել. մօտիկցնել. եւ վարժեցնել.

Անհպիցն եւ անհասանելեացն ընտանեցուցեր։ Զմերժեալս ընտանեցուսցես. (Նար. ՟Ե. ձ։)

Ընդ իրեարս ընտանեցուցանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)

Լաւ համարեալ զերկմտութիւնն ընտանեցուցանել ճշմարտութեամբ քան ստութեամբ. այսինքն հանդարտել. (Փիլ. լին.։)

(Ծերքն յարագիլս) ըստ արժանի հասակին ընտանեցուցանելով՝ յաննախանձ առատութեան կեան. իմա՛, հանդարտելով զանձինս ի տան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Եւ ἑθίζω assuefacio, consuefacio Սովորեցուցանել.


Ընտասուն

See full entry →

adj.

familiar, brought up in the house;
cf. Ընդասուն.

NBHL (1)

Ոչ ընդ անձեռնընտելսն հաւասարէ (աղաւնին), եւ ո՛չ ընդ ընդասնունդսն դեգերեալ՝ ծխոյ աղտեղութեամբ ներկանի. (Պիտ.։)


Ընտոծին

See full entry →

cf. Ընդոծին.

NBHL (1)

Եւ փոխանակ գրելոյ Ընդածին. այսինքն ընդաբոյս. բնածին. բնաւորական. յն. սեռական. γενικώτατος generalis


Ընտուստ

See full entry →

adv.

by one's self, or itself;
of one's self, naturally;
of one's own head;
of the house, from one's home;
of the family possessions, of one's own wealth.

NBHL (1)

Մանկանց ոչինչ է առանձինն՝ որ ոչ ծնողացն է. կա՛մ ընտուստ տալով, եւ կամ պատճառս ընդունելութեան մատուցանելով։ Զարժանաւորսն ասացից, ոչինչ ընտուստ (այսինքն յանձնէս) առ ի զարդարել եւ լաւ երեւեցուցանել յաւելեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)


Ընտրական, ի, աց

See full entry →

adj.

elective, eligible, electoral;
better, singular, exquisite.

NBHL (2)

Ընտիր. ընտրեալ. լաւ. գովելի. ըրինտ, ընտրած, ջոկած, օրինած.

Ընտրական նիւթ, կամ սերմանք, կրօնք, բարք, շրթունք, քննութիւն, կամք։ Ընտրական բառիւք։ Ընտրականացն բարեմասնութեան՝ Աստուծոյ հաճելեացն. (Նար.։)


Ընտրան

See full entry →

s. adj. adv.

choicest, flower;
—աւ, select, choice, picked;
by choice, by selection;
մանկունք —աւ, the flower of the youth;
կաչառք —աւ, rich or precious gifts.

NBHL (4)

ԸՆՏՐԱՆ ԸՆՏՐԱՆՔ. Ընտրելն, իլն. ընտրութիւն, ընտիր ընտիր զատուցեալքն.

Ժիրաժիր մանկունս ընտրանաւ զայն յուսումն արուեստականաց տային. յն. ստորակարգելով. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 12։)

Զմիս ընտրանաց (յն. ընտրելոց) կերիցէ. (Զաք. ՟Ծ՟Ա. 16։)

Զի որ ընտրանաւն ինչ ոք իցէ, աւելի իմն պատուական է, եւ աւելի իմն գութ կայ ընդ նմա այնր՝ որ ընտրիցէն. (Ոսկ. ես.։)


Ընտրեալ

See full entry →

adj.

select, elect;
virtuous, honest, upright.

NBHL (2)

Յեսուայ՝ պաշտօնէին Մովսիսի՝ ընտրելոյ։ Արանց ընտրելոց։ Իսրայէլ ընտրեալ իմ։ Իսրայէլի ընտրելոյ իմոյ։ Ընտրեալք իմ եւ ծառայք իմ։ Ի յագուրդ ընտրելոց իմոց, եւ այլն. զի Ընտիր դուն ուրեք վարի ի հոլովականն։

Ընտրեալն առաքելականացն դասուց Պօղոս։ Ո՞վ ոք յընտրելոց. (Նար.։)


Ընտրիչ

See full entry →

adj. s.

choosing, electing;
elector.

NBHL (1)

Կամօք ընտրիչ լինել որոց ախորժենն. (Իգն.։)


Ընտրողական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

able to discern, having judgment, rational;
of ones free will;
wise, discreet;
judgment, criterion, free will or choice.

NBHL (2)

διακριτικός discretivus Կարօղ ընտրել. դատմամբ ընտրօղ. որոշիչ.

Պահողքն պարտին լինել ընտրողական գիտութեամբ (պահելով եւ զխորհուրդս եւ զբանս) եւ այլն. (Մանդ. ՟Գ։)


Ընտրողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

choice, election;
discernment, discretion, judgment, understanding;
ընտրողութեամբ, discreetly.

NBHL (2)

διάκρισις discretio Կարողութիւն կամ ներգործութիւն ընտրելոյ. դատումն. որոշողութիւն.

Չէ՛ պարտ ընտրողութիւն առնել հրամանաց առաջնորդին. (Նեղոս.։)


Ընտրումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ընտրանք.

NBHL (3)

Ընտրութիւն. ընտրելն, եւ իլն.

Ճանաչել ընտրմամբ. (Պիտ.։)

Յընտրման չարեաց լա՛ւ է զնուազագոյնն ընդունել. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)


Ըստանձնեմ, եցի

See full entry →

va.

to assume, to take, to put on, to put on one's back, to embrace, to undertake.

NBHL (3)

Ըստ անձին այսինքն ի վերայ անձին առնուլ. բարձեալ բերել. բառնալ յուսս. շալակել. որ եւ ասի՝ Ըստ անձին ունել. ուստի եւ Յանձն առնուլ. շալկել, վրան առնել, բեռնաւորիլ.

Ըստանձնել ծանրագոյն բեռն. (Ճ. ՟Ա.։)

ԸՍՏԱՆՁՆԵԼ ի վերայ այլոյ. ԸՍՏԱՆՁՆԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Բեռնաւորել. բարձուցանել.


Ըստանձնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the wearing, the clothing.

NBHL (1)

Բառնալն կամ կրելն ի վերայ ուսոց եւ թիկանց. զոր օրինակ զմաշկեակ կամ զմուշտակ.


Ըստգտանեմ, գտի

See full entry →

va.

to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.

NBHL (5)

καταγινώσκω (որ է ըստգիտել, ստորաճանաչել, կամ ընդդէմ ճանաչել) reprehendo, arguo, decerno adversus aliquem, condemno, accuso, incuso գրի նովին հնչմամբ եւ ՍՏԳՏԱՆԵԼ. Արատ եւ յանցանս գտանել՝ ի վերայ այլոց. ըմբըռնել ի յանցանս. մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել մտօք կամ բանիւ. մեղադրել, դատապարտել.

Զիւրեանց զանիրաւութիւնսն ըստգտցեն։ Մի՛ ոք ըստգտցէ զիմաստունն։ Այս ըստգտանելի՛ է. եւ այլն. (Փիլ.։)

Ո՛րքան բարիս գործէ ապաշաւն, եւ ըստգտանել զինքն. (Մխ. երեմ.։)

Ո՞վ ոք գտաւ ինքեան վնասակար, եւ ոչ ստգտաւ։ Ի մէջ բարեացն առաւելութեան ստգտեալ է եւ նա. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Է։)

Անձամբ զանձինս ունելով ըստգտող. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Ը.) (ուր վրիպակ է յաւելուածդ ստուգաբանութեան ի գրչէն. ըստգտանել՝ սուտ գտանել ճշգրտի. յայտ է թէ ոչ ուղիղ վերծանելով՝ սըտգտանել)։


Ըստերիւրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ստերիւրեմ.

NBHL (2)

ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ, նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.

Չկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն. (Եզնիկ.։)


Ըստիմանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to shoe, to put on shoes, or boots.

NBHL (3)

ὐποδέω subligo, calceo Ագանել զաման ոտից՝ զկօշիկ. տրեխաւորիլ. պատել զոտս եւ զսրունս. ... (լծ. եւ յն. իմա՛դիօն, ագանելիք, զգեստ. լտ. ըսդիվա՛լէ, կօշիկ, զանկապան. թ. եէմէնի, ագանելիք ոտից, եւ կապ գլխոյ).

Ունել. հի՛զան, ըստիմանի, զինի։ Ունելն նշանակէ զըստիմանելն, զինելն. (Արիստ. ստորոգ.։)

Մակ ունելոյս բաւական ասաց գոլ զըստիմանելն, զզինել. (Անյաղթ անդ։)


Ըստնմանէք

See full entry →

s. pl.

the following, successors, posterity.

NBHL (1)

Դաս ունի այբն նախկին գոլոյ, եւ ըստ նմանէքն եւ տեսակ զատելոյ յայլս զատուցեալ. (Մագ. քեր.։)


Թ (tho)

See full entry →

s.

the ninth letter of the alphabet and the fifth of the consonants;
nine, ninth.

NBHL (2)

Թ. Ի բառս ինչ պատահաբար լծորդ գտանի ընդ ծ, եւ ս. զոր օրինակ, թեքել, ծեքել. թիւր, ծուռ. թոյլ, ծոյլ. որպէս եւ ծուխն է թուխ գունով. եւ թուր, եւ սուր են նոյն։

Անուն տառիս Թո, կամ Թոյ, յօդիւ լինի Թոն կամ Թոյ՛ն. զոր չէ՛ պարտ շփոթել ընդ բառս Թօն, Թոյն ըամ Թիւն.


Թագագանգուր

See full entry →

adj.

curled in form of crown or diadem, curled, crisp.

NBHL (1)

Զհերսն գանգրագեղոյ զվայելուչ թագագանգուր վարսիցն՝ զայն ի բաց խզել հրամայէր. (Բուզ. ՟Դ. 3։)


Թագազարդ

See full entry →

adj.

crowned, adorned with a crown.

NBHL (1)

Զի թագազարդ տեսանելոյ (զմիածինդ) ակնունէիր ի ծննդենէ. (Սկեւռ. աղ.։)


Թագազարդեմ, եցի

See full entry →

vn.

to crown, to adorn with a crown.

NBHL (2)

Թագիւ զարդարել. թագաւոր կամ թագաւորակերպ առնել. պսակել.

Նստաւ ի վերայ առաքելոցն եւ թագազարդեաց զնոսա՝ ըստ Դաւթայ։ Զգերիսն թագազարդեալ. (Ճ. ՟Թ.։)


Թագակապութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Թագադրութիւն.

NBHL (1)

ԹԱԳԱԿԱՊՈՒԹԻՒՆ կամ ԹԱԳԿԱՊՈՒԹԻՒՆ. Թագաւորեցուցանելն. եւ Թագաւորելն.


Թագաւորազն, զին, զանց

See full entry →

cf. Թագաւորազարմ.

NBHL (1)

Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)


Թագաւորազուն, ազանց

See full entry →

cf. Թագաւորազարմ.

NBHL (1)

Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)


Թագաւորական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

royal, regal;
royalist;
— ճանապարհ, the king's highway, main road, the highway;
թագաւորական օձ՝ թագաւորական իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ.

NBHL (2)

Արիագոյն (այսինքն լաւագոյն) ասես լինել զքաղաքն ի թագաւորական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

Զձուս քարբից փշրելով ... զթագաւորական օձն ի մէջ ածիցեմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)


Թագաւորակերպ

See full entry →

adj.

king-like, like a king, regal, royal.

NBHL (1)

Արքայակերպ. թագաւորավայել.


Թագաւորակից, կցի, կցաց

See full entry →

cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.

NBHL (3)

Զինքն կարծիցէ թագաւորակից մեզ լինել. (Խոր. ՟Ա. 25։)

Թագաւորակից լինել Քրիստոսի. (Երզն. մտթ.։)

Մերթ՝ Ժամանակակից ի թագաւորելն.


Թագաւորակցիմ

See full entry →

vn.

to reign together;
to reign contemporarily.

NBHL (2)

ԹԱԳԱՒՈՐԱԿՑԻԼ. Թագաւորակից լինել.

Խառնեցաւ արիւն նորա ընդ արեանն Քրիստոսի՝ առհաւատչեայ յաւիտենական թագաւորակցելոյն ընդ նմին. (Հ. կիլիկ.։)


Թագաւորանիստ

See full entry →

adj.

capital, where the king resides.

NBHL (1)

Ժողովեալք ի թագաւորանիստ տեղին ի յԱրտաշատ։ Տայր տանել ի թագաւորանիստ քաղաքն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)


Թագաւորեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be crowned;
to reign.

NBHL (3)

βασιλεύω regno, impero, rego Թագաւոր լինել. ունել եւ վարել զթագաւորութիւն.

Թագաւորք՝ որ թագաւորեցին յերկրին եդոմայեցւոց, մինչչեւ թագաւորեալ էր թագաւոր յիսրայէլի։ Թագաւորեաց ընդ նորա Յոբաբ։ Միթէ թագաւորելով թագաւորեսցե՞ս ի վերայ մեր։ Թագաւորեաց ամս.եւ այլն։

Արշակ թագաւորէ հայոց։ Զայսու ժամանակօք լինի թագաւորեալ հռոմայեցւոց Տրայիանոս։ Արտաքոյ ցեղի նորա թագաւորեցելոյ. (Խոր.։)


Թագաւորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make king, to crown;
թագաւորեցուցի ձեզ թագաւոր, I have given yon a king;
— զճշմարտութիւն, to preach the truth publicly.

NBHL (2)

βασιλεύω regem creo, constituo Տալ թագաւորել. թագաւոր կարգել. թագ կապել ումեք. թագաւորցընել, թագաւոր նստեցնել.

կոչել զկինն յարքունիս թագաւորեցուցանել զնա. յն. թագ դնել նմա. (Եսթ. ՟Ա. 11։)