Definitions containing the research յո : 10000 Results

Մայրապետ

See full entry →

cf. Մայրպետ.

NBHL (1)

Մայրապետն բրինէ (ի վանս փեբրոնեայ). (Ճ. ՟Ա.։ Հ. յունիս. ՟Ի՟Ե.։)


Մայրաքաղաք, աց

See full entry →

s.

metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.

NBHL (1)

Արար զգորտինայ միտրապօլիս, որ է մայրաքաղաք. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ա.։ Այլ անսովոր է գրեալն յոմանց.)


Մայրեւոր, աց

See full entry →

s.

pine forest;
woodman, hewer down or feller.

NBHL (1)

Որպէս Մայրաւոր. անտառ՝ յորում են մայրք.


Մայրի, րւոյ, րեաց

See full entry →

s.

wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.

NBHL (1)

Ի յորջս եւ ի մայրիս եւ ի կաղաղս գազանացն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մանանայ, ի, ից

See full entry →

s.

manna.

NBHL (2)

ՄԱՆԱՆԱՅ ասի յոմանց եւ Աւիշկն իբր մեռոն կաթեալ ի մարմնոց սրբոց.

Ի սուրբ ոսկերացն երանելւոյն նիկողայոսի միշտ մղխէ մանանայ անուշահոտ. (Մարթին.։)


Մանանեխ, ի

See full entry →

cf. Մանանիխ.

NBHL (3)

ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.

Նման է արքայութիւն երկնից հատոյ մանանխոյ. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 31։ ՟Ժ՟Է. 19։ Մրկ. ՟Դ. 31։)

Նշանակել զարքայութիւնն երկնից ուռկանիւ եւ գանձիւ եւ մանանեխիւ. (Ոսկիփոր.։)


Մանաւանդ

See full entry →

conj. adv.

more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.

NBHL (3)

Մակբայ ... բաղդատականն՝ առաւել կամ աւելի (յն. մա՛լլօն ) ... եւ սաստկութեանն, յորդ, յոյժ, կարի շատ, սաստիկ, յաւէտ, մանաւանդ (յն. մա՛լիսդա ). (Թր. քեր.։)

Եւ մանաւանդ՝ մարմնաւորք եւ երեւելիք։ Մանաւանդ զի յուսացեալ եւս վստահ իցեմք. (Եզնիկ.։)

Թէ իցեն երկու կամ երեք ժողովեալ յանուն նորա, մեծամեծս կարասցեն, ապա ո՞րչափ մանաւանդ յոլովագոյնքն. (Բրսղ. մրկ.։)


Մանկաբար

See full entry →

adv.

like a child, childishly, in a puerile manner.

NBHL (1)

Վարդապետել խոստանայք յո՛յժ մանկաբար եւ հզօրաբար. (Առ որս. ՟Ա։)


Մանկագոյն

See full entry →

adj.

youngest, younger, minor, under age.

NBHL (3)

Մի ոմն մանկագոյն ի նախարարացն հայոց. (Եղիշ. ՟Ա։)

Յառաջեաց յովհաննէս, զի մանկագոյն էր, բայց ոչ եմուտ ի գերեզմանն. պատուեաց զպետրոս, զի գլխաւոր էր. (Զքր. կթ.։)

Մկրտչին եւ աստուածաբանին (յովհաննու) անունն (ի) հին գրեանն մի է, բայց մանկագոյն հարքն մեր փոխեալ են, ըստ որում եւ միտք անուանցն այլափոխին. յովանէս՝ ձայն, եւ յովհաննէս՝ հնազանդութիւն. (Վրդն. աւետար.։)


Մանկական, ի, աց

See full entry →

adj.

infantile, puerile, childish.

NBHL (2)

Տացուք զայսոսիկ մանկականի քոյոց տիոց. (Խոր. ՟Ա. 31։)

Փոխանակ ամենայն զբօսանաց մանկականաց՝ միայն սէր քո բորբոքեսցի յոգի իմ. (Սարկ. աղ.։)


Մանկամահ

See full entry →

s.

mortality among children.

NBHL (1)

Մահ բազմութեան մանկանց. հիւանդութիւն կոտորիչ տղայոց.


Մանկասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of children.

NBHL (1)

Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)


Մանկատիպ

See full entry →

adj.

young.

NBHL (1)

Խնամեաց ի նա (ի կոյսն իրայիտա), զի յոյժ մանկատիպ էր, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Գ.։)


Մանկատռփութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մանկամոլութիւն.

NBHL (1)

Կարի չար յոյժ քան զասացեալսս մեծ՝ մանկատռփութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մանկարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մանկածնութիւն.

NBHL (2)

Մանկագործելն. զաւակագործութիւն. որդէծնութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ. ստէպ։ Առ րս. ՟Դ. յորմէ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Մագ. ՟Ե։)

Ճեպ տայ մանկարարութեան, փոյթ յորդորման առեալ զաճեցէ՛քն. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Մանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.

NBHL (1)

νεότης juventus, -ta. Մանուկ գոլն. հասակ եւ վիճակ մանկան. տղայութիւն. պատանեկութիւն. առոյգ հասակ.


Մանկտի, կտւոյ

See full entry →

s.

infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.

NBHL (3)

Ո՛վ սողոն, յոյնք միշտ մանկտի էք. քանզի ծեր յոյն այր (այսնիքն հնագէտ) երբէք ոչ գտանի։ Յաւելաւ ստադիոն մանկտւոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զայլս գերի վարեալ կանամբք եւ մանկտեաւ։ Գնացին փախստեայ յաշխարհն յունաց հանդերձ կանամբք եւ մանկտեամբք. (Ոսկ. անոմ. ՟Գ։)

Քարշեցէ՛ք մանկտի, քարշեցէ՛ք. եւ մանկունքն զհետ երթային. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)


Մանուած, ոց

See full entry →

s. fig.

spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.

NBHL (1)

Յորդանան յորդահոսեալ, շրջան առեալ շուրջ մանուածով։ Մանուած ալեօք դաշնաւորեալ՝ դիմեալ երթայր առ արարիչն. (Տաղ.։)


Մանուածոյ, ից

See full entry →

adj. fig.

spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.

NBHL (1)

Արասցե՛ս երկուս վերջս յոսկւոյ սրբոյ մանուածոյս յօրինեալս գործ հիւսկէն։ Ծոպ մանուածոյ. (Ել. ՟Ի՟Ը. 14։ Օր. ՟Ն՟Բ. 12։)


Մանուկ, նկան, նկունք, նկանց

See full entry →

s.

babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.

NBHL (4)

παῖς puer παιδίον, παιδάριον puerulus νεανίσκος, νέος, νήπιος, -ον, βρέφος juvenis, infans. cf. ՄԱՆԿՏԻ. յորմէ ռմկ. մանչ, մանչուկ, մանչիկ. Տղայ մանրիկ. սաղմն, եւ երեխայ նորածին, կամ սակաւահասակ. զաւակ, որդի. տղե կ.

Ո՞վ պատմեսցէ աբրահամու, եթէ սնուցանիցէ մանուկ սառա։ Յղացաւ ռեբեկա կին նորա, եւ խաղային մանկունք ի նմա։ Ուխտաւոր աստուծոյ եղիցի մանուկն անդստին յորովայնէ մօր իւրոյ։ Զի՞նչ արասցուք մանկանն որ ծնանիցի։ Տեսին զմանուկն հանդերձ մարեմաւ մարբն իւրով։ Արի՛ ա՛ռ զմանուկդ եւ զմայր իւր.եւ այլն։

Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց կատարեսցի օրհնութիւն. ((յն. տղայոց, եւ ստնդիեցաց). Սղ. ՟Ը. 3։)

Ի բերանոյ մանկանց տղայոց զարքայն երկնից յօգնութիւն կոչէին. (Շար. (յորս կա՛մ մանուկն, կա՛մ տղայն դնի իբր ածակ։))


Մանրախիճ

See full entry →

s.

coarse sand, pebbles, gravel.


Մանրամանակ

See full entry →

s.

minute, second.

NBHL (1)

ἁκαρής χρόνος, -νου, ῤοπή punctum temporis, momentum. Մանր մասն ամանակի. վայրկեան. րոպէ. ... (լտ. մինու՛դում. յն. րօբի՛. յորմէ րոպէ եւն)


Նեխեմ, եցի

See full entry →

va.

to putrefy, to corrupt, to rot.

NBHL (1)

(Անձրեւ) յորդն եւ անչափն նեխէ եւ ապականէ եւ կորուսանէ. (Ագաթ.։)


Նեխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become putrid, to be corrupted, spoiled, rotten, stinking.

NBHL (1)

Նեխիլ կամիմ ի վէրս իմ։ Իբրեւ ի նեխելոյ գիշոյ փախչէին ի մէնջ։ Միս՝ որ ոչ ունիցի յինքն զաղն, նեխեսցի յոյժ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)


Նեխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նեխ.


Նեխումն, ման

See full entry →

s.

cf. Նեխ.


Նեղ

See full entry →

adj. s. fig.

narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.

NBHL (1)

Ի մարդն ի ստամոքս է նեղաղին, յորմէ մղի կերն յորովայն. (Նիւս. կազմ. ըստ Լեհ.։)


Նեղանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

cf. Նեղասրտիմ;
to be narrowed;
to become impoverished, to be reduced to misery.

NBHL (1)

Անկեալ յէութենէն (ի գոյից), նեղացայ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Նեղասիրտ, սրտաց, ից

See full entry →

adj.

impatient, touchy, crabbed, peevish, surly, surly-humoured, choleric, morose, irascible, passionate, hasty.

NBHL (1)

Խիստք, եւ նեղասիրտք եւ ցոփասիրտք մի՛ մերձեսցին ի պաշտօն քահանայութեան. (Կանոն.։)


Նեղասրտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be impatient, fretful, to fidget, to lose patience, to be vexed;
to be ill-tempered, cross, angry, irritated, exasperated.

NBHL (2)

Նեղասրտեցայ յոյժ ի բազում աշխատութենէն։ Մի՛ նեղասրտիր, այժմ արձակեմ զսա, եւ խօսիմ ընդ քեզ։ Ոչ նեղասրտեցաւ, եւ խոժոռեցաւ ինչ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Զ։)

Անդստին իսկ տրտմելոյն դիպի, յորժամ նեղասրտիցի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)


Նեղասրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impatience, ill-temper, intolerance, vexatiou, irritation, exasperation, bursts or fits of passion or rage.


Նեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to narrow. to make narrow, to contract, to straighten, to restrain, to tie down, to press, to constrain;
to give trouble, to disquiet, to incommode, to inconvenience, to importune, to annoy, to trouble, to torment, to harass, to infest, to plague, to molest, to maltreat, to oppress;
զոք ամբոխին, to crowd, to oppress, to press, to squeeze;
ժողովուրդքն նեղէին զնա, he was oppressed by the throng;
էշն նեղեաց զինքն ընդ որմն, the ass thrust herself unto the wall.

NBHL (1)

Նեղեցան որդիքն Իսրայէլի յոյժ։ Եւ նեղեցաւ Դաւիթ յոյժ։ Ողորմեա՛ ինձ տէր. զի նեղեալ եմ ես. եւ այլն։


Նեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of width or amplitude, narrowness, straightness;
care, trouble, tribulation, grief, sorrow, affliction, inquietude, displeasure;
fatigue, weariness;
importunity, incommodiousness, annoyance, tedium;
torment, worry, vexation, oppression.

NBHL (2)

Վասն դժուարամատոյց նեղութեան ամրութեան վայրացն։ Առ նեղութեան անձանց յոգւոց հանցեն։ Ի նեղութեան սովոյ.եւ այլն։

Լուաւ ինձ յաւուր նեղութեան։ Արհամարեցաք զնեղութիւն ոգւոց նորա, յորժամ աղաչէրն զմեզ, եւ ոչ լուաք նմա. վասն այնորիկ եկն ի վերայ մեր այս նեղութիւն։ Ի նեղութեան իմում ես առ տէր կարդացի։ Նեղութիւնք եւ վիշտք գտին զիս. եւ այլն։


Նեղուց, ի

See full entry →

s.

straits, channel;
isthmus;
pass.


Նենգագործ

See full entry →

adj.

cf. Նենգաւոր.

NBHL (1)

Նենգագործն նախանձեալ ըստ շինութիւն աշխարհիս հայոց. (Ասող. ՟Գ. 4։)


Նենգախոշոշ

See full entry →

adj.

killing by surprise or treachery, guileful, assassinating.

NBHL (1)

Տակաւին եւս ներգործէ զչարութիւն իւր նենգախոշոշ բռնաւորն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Նենգաւոր, աց

See full entry →

adj.

fraudulent, cunning, wily, sly, insidious;
gloomy, sullen, saturnine;
treacherous, disloyal, perfidious, felonious;
roguish, swindling.

NBHL (1)

Որ երանենն՝ խաբեն զձեզ ասէ. նենգաւոր դեւն՝ յորժամ զառաքինին այլազգ ոչ կարէ մեղկել, երանէ ի խորհուրդս՝ իբրեւ ի ծայրսառաքինութեան հասեալ, զի յամբարտաւանութիւն արկցէ. ուստի հրաժարել պիտոյ է. (Գէ. ես.։)


Նենգեմ, եցի

See full entry →

va.

to defraud, to deceive, to cheat, to dupe, to cozen, to trick, to gull, to swindle;
to circumvent;
to betray.

NBHL (1)

Աբրահամ զՍառա գործակից ունէր, իսկ ճգնողիս (յոբայ) նենգէր կինն. (Իսիւք.։)


Նետ, ից

See full entry →

s.

arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.

NBHL (1)

(յորմէ ռմկ. նետել ՝ է ձգել իբրեւ զնետ). βέλος, βολίς, τόξευμα jaculum, telum, sagitta. Փքին. սլաքաւոր եղէգն կամ մական բու՛ռն ձգեալ աղեղամբ.


Նետաթափ

See full entry →

cf. Նետաձիգ.


Նետաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shooting, letting fly an arrow.


Նետաձիգ

See full entry →

adj. s.

drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.

NBHL (3)

Հրամայեաց նետաձիգ առնել զնա։ Ինքեանք զինքեանս նետաձիգ առնէին միշտ բանիւք իւրեանց։ Զբազումս նետաձիգ առնէր բանսարկուն ի գեղ նորա։ Դեւք նետաձիգ առնեն ի միտս քո զչար եւ զանսուրբ մտածութիւնս. (Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Նետաձիգ արարին ի սուրբ վկայն Քրիստոսի։ Եւ նետաձիգ արարեալ ի նա՝ աւանդեաց զհոգին առ աստուած. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։)

Նետաձիգ լինէր թշնամեացն յովբայ։ Զի մի երեւեալ՝ մարտիցէ, եւ մի՛ նետաձի լիցի՝ զօղեալ. (Իսիւք.։ Ածաբ. ի կիպր.։)


Նետեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ձգեմ.

NBHL (2)

ՆԵՏԵԼ. որպէս Ձգել զնետ. նետաձիգ լինել. (յորմէ ազգ նետողաց՝ թաթարք)

Ոմն բարկացեալ վասն ոչ ունելոյն յաջողումն ի խաղն՝ նետեաց ընդդէմ երկնից՝ իբր թէ կամելով վրէժ առնուլ յաստուծոյ. եւ ի միւսում աւուրն ընդ նստելն ի խաղալ՝ նոյն նետն ուժգնակի յարձակմամբ եւ արիւնաթաթաւ անկաւ առաջի նորա եւ ցցեցաւ ի վերայ զհայրն (զմեռեալ) կապել ի սիւն, եւ նետաձիգ լինել ի նա որդւոցն . . . երկուքն նետաձիգ եղեն, եւ երրորդն յոյժ բարկացաւ ընդդէմ նոցա, եւ ոչ բնաւ կամեցաւ նետել ի հայրն. (անդ։)


Ներածական, ի, աց

See full entry →

adj.

introductory.

NBHL (1)

Յորս յարձակեցաւն, ստորադասէ յենթակայէ ներածական։ Թեւակոխեցի մերով մակստացական եւ ներածական վարժմամբ։ Զներածական քո մտածութեան տրամակայումն դիտաւորութեան ծանեայ. (Մագ. ՟Լ. ՟Խ՟Ա. ՟Կ՟Դ։)


Ներածեմ, եցի, ծի

See full entry →

va.

to introduce.

NBHL (3)

Մի՛ ինձ աստ զանյուսութեան ներածցես զերկիւղ ո՛վ դու, այլ զբնաւորականին։ Թէ ախտ ներածես վարկանել (կամ ներածիլ վարկանիս) յերկիւղն, սակս է՞ր ոչ ի քաղցն եւ ի ծարաւն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Գոգցես թէ յանգոյութիւն զգոյն խնդրէ ներածել. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Զանազանութիւն ներածէ զյոլովն եւ զնուազն. (Պիտառ.։)


Ներածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

introduction.

NBHL (1)

Ներածութիւն պորփիւրի։ Փորձեցայց ի ձեռն սակաւուց իբր ներածութեան յեղանակի զառ ծերունեացն անցանել բանիւ. (Պորփ. յորմէ եւ Յհ. կթ.)


Ներակրթեմ

See full entry →

va.

to instruct well.

NBHL (1)

ՆԵՐԱԿՐԹԵԼ. ἑγγυμνάζω exerceo, instruo. Քաջ կրթել. ներվարժել. հրահանգել. կր. միջամուխ լինել՝ դեգերիլ յուսումն.


Ներամսեայ

See full entry →

adj.

monthly.

NBHL (1)

Ոստայնս՝ ոչ յոլովագոյնս՝ քան եթէ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Ներամտեմ

See full entry →

vn.

to enter, to introduce oneself.


Ներանձնական

See full entry →

cf. Ներանձնաւոր.

NBHL (1)

Ոչ յոլովագոյն դեգերեալք տեղեկագոյնն լեալ իմաստութեան ներանձնական արհեստից. (Սիւն. առ գերմ.։)