shining, gleaming, radiant, brilliant.
· Calfa
Քառեակ մանեկաւ նշուլափայլ մաքուր ուլանցն յեռմամբ. (Նար. կուս.։)
lancet;
incision-knife or surgical-knife, bistoury;
— պայտարաց, fleam.
· Calfa
Վասն առողջութեան մարմնոյ թոյլ տան նշտրով փորձել զվէրս. (Եփր. խրատ.։)
Նըշտարակն վասն իւր ինքեան փախչելի է, վասն զի ցաւեցուցանէ. իսկ վասն առողջութեան ընտրելի. (Անյաղթ պորփ.։)
creation of the soul, animation.
· Calfa
Մարդկային շնչածնութեան նախախնամութիւն (առ յաստուծոյ). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
· Calfa
Ի շնչականացն որոշեցեր, հոգւով իմանալեաւ խառնեցեր։ Ո՛վ շնչականդ ի բանականաց. (Նար. ՟Ե. ՟Ը։)
ՇՆՉԱԿԱՆ. որպէս Շնչառական.
Հոգւով բերանոյ նորա ... ո՛չ ոգի ի ձեռն շնչականն գործեաց յառաջ խաղացեալ. (Աթ. ՟Թ։)
having the breath of life, breathing.
· Calfa
Մարդն առաջին արիւնաւոր եւ շնչակեաց կենդանի հաստատեցաւ հոգեւորեալ. (Տօնակ.։)
cf. Շնչաւոր.
· Calfa
Քառանիւթեայ շնչակիր լրութիւնք երեւելեացս (երկնաւոր կենդանիք). (Պիտ.։)
breathing together;
of the same mind or feeling, unanimous.
· Calfa
Միաւորութիւն է պատճառ շնչակցութեան եւ կրակցութեան. քանզի եւ միննզ ըստ մասին՝ այսպիսի է մի, միաւորեալ ըստ մասանց, եւ շնչակից՝ ըստ հաղորդութեան առաջնոյ պատճառի. (Մաքս. ի դիոն.։)
suffocating, stifling.
· Calfa
Հեղձուցիչ շնչոյ եւ շնչաւորաց. եւ Հոգեկորոյս. մահառիթ.
to be animated, to live, to breathe, to respire.
· Calfa
Յորում է շունչ կենդանի. որք կտրեն շնչանալ։ Ի վատթարին կեայ մարդն ցանկութեամբք եւ հեշտութեամբք, եւ ամենեքումբք՝ որովք խնդայր շնչացեալ. իսկ յառաքինւոջն մեռան։ Մանկանցն ծնունդ՝ ի սուրբ աջոյդ քումմէ ի ներքս ի միասին հաստատեալ շնչանայ. (Փիլ.։)
to animate, to give a soul to, to cause to breathe, to vivify.
· Calfa
Նախ առնլով աստուած հող յերկրէ՝ զմարդն եստեղծ, եւ ապա այսպէս շնչացոյց ի ձեռն փչմանն. (Նիւս. կազմ.։)
respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.
· Calfa
Շնչաւորք կոչին մարդիկ եւ անասունք, գազանք եւ թռչունք. զի ամենայն որ թոք ունի, եւ տուրեւառ օդոյ, նա կոչի շնչաւոր. (Շ. բարձր.։)
Ի նմին յամառութեան կան՝ զամենայն ինչ կենդանի եւ շնչաւոր համարելով։ Եդ կրօնս պիթագորաս զշնչաւորաց միս չճաշակել։ Ամենայն արարածոց՝ շնչաւորաց եւ անշնչից. (Եզնիկ.։)
առաքեալքն դիրք եւ օրէնք շնչաւորք լեալ շնորհօք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
առաքեցաւ գաբրիէլ առ շնչաւոր արքայարանն թագաւորին հրեշտակաց։ Ե՛րթ առ կոյսն մարիամ, գնա՛ առ շնչաւոր քաղաքն. ե՛րթ առ բանաւոր դրախտն իմ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Փչէ զկենդանութիւն յամենայն մարմինս, եւ ինքն առեալ մարմին շնչաւորի մարդկային ազգէ. (Եփր. ծն.։)
ψυχικός ad animum vel animam pertinens, animalis, vivens, vitalis, sensibilis, carnalis, indulgens carni ἑμπνέον inspirans, respirans, animale ἕμψυχος, ἑμψυχούμενος animatus, anima praeditus πνευματικός spiritualis. cf. ՇՆՉԱԿԱՆ՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ունօղ զշունչ զգայական կամ անբանական. զգայուն. կենդանի, բանաւոր կամ անբան. մարմնեղէն, եւ մարմնասէր.
act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.
· Calfa
Շնչաւորն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. շնչաւորիլն. կենդանութիւն, եւ մարմնասիրութիւն. անբանութիւն.
Անօրինացն չիք յիշեցուցիչ առաջի տեառն. զի հեռի է ի նոցանէն հոգին սուրբ, զի շնչաւորութեամբ թաղին. (Մծբ. ՟Զ։)
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
· Calfa
Երկու են ամանք. երակ, եւ շնչափողք. երակն՝ արիւն առաւել ունի քան զշունչ. իսկ շնչափողքն շունչ առաւել քան զարիւն։ Հնչումն. յոր եւ գործի ի բնութենէս՝ կազմեալ ի ձեռն այնր՝ որ ասի խոշոր՝ շնչափողոյն, բերանոյ, եւ լեզուոյ։ Շուչն ոռոգելով զշնչափողսն. (Փիլ.։)
Կրկին գոլով սորա՝ զմինն ըստ շնչափողիցն ի թոքն հասոյց, եւ զմիւսն առ շնչափողօքն յորովայնն. (Պղատ. տիմ.։)
Շնչափողաւ, լեզուաւ, շրթամբք եւ ատամամբք յառաջաբերումն է ձայնի. (Շ. թղթ.։)
Շնչափողն ի ծածուկ ի ներքս ամրացեալ՝ զիա՞րդ անդադար ունի զօդոցն եւ զշնչոց տալ եւ առնուլ զմատակարարութիւն։ Ի մենակ հողոյ լինել ոսկերացն կարծրութիւն, եւ շնչափողոյն փափկութիւն. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)
ՇՆՉԱՓՈՂ. πνεύμων pulmo. որպէս Թոք, եւ թոքառաջք, որ է արմատ շնչափողոց.
ἁρτηρία arteria. Փող շնչոյ (իբր նէֆէս պօռուսու). խռչափող. շնչաբեր երակ. մեծ շնչերակ՝՝ ջլուտ եւ աճառապատ՝ պինդ քան զմիս, եւ կակուղ քան զոսկր. խռչակ.
to breathe, to respire, to puff;
to blow;
to inspire;
to exhale, to emit;
— զօդ, to breathe, to take breath, to respire;
զհուր —, to send forth or emit fire, to break into a volcanic eruption;
— չարախօսութիւն, to whisper in the ears, to accuse in secret;
շնչեսցեն հողմք, let the winds blow;
let the storm rage;
շնչէ հողմն ուժգին, the wind blows hard;
շնչեաց հողմն աջողակ, a fair or favourable wind arose.
· Calfa
Վեսուբ լեառն ի գլխոյ շուրջ զդեղսն եւ զքաղաքսն այրեաց։ Յողիացւոց կղզիսն հուր շնչեալ երեւեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Եթէ հողմ շնչէր (կամ հնչէր)։ Շնչեսցեն հողմք։ Ե՛կ հարաւ, շնչեա՛ ի պարտէզ իմ։ Ի շնչել հարաւոյն։ Իբրեւ զհողմ որ ցօղագին շնչիցէ։ Ոգի տեառն շնչեաց ի նա։ Շնչեաց ի նոսա, եւ ցամաքեցան.եւ այլն։
ՇՆՉԵԼ. Առնել տուրեւառ շնչոյ.
Եթէ եւ առ դոյզն մի շնչելեացս փող (յն. փող շնչառութեան) արգելցի, մահ ի վերայ հասանէ. (Փիլ. բագն.։)
blowing, whistling;
hissing, hiss.
· Calfa
Զի թէ քննիչ է սրտից, ո՛չ որ ի նմանէ շնչիւն յառաջ գայ, ծածկի ի նմանէ. (Լմբ. իմ.։)
breath, puff, wind;
whistling;
respiration, breathing;
inspiration.
· Calfa
πνοή, πνεῦσις spiritus, spiratio, flatus, haltus συρισμός sibilus. Շնչելն (ըստ ամենայն առման). փչումն. հնչումն. հնչիւն. եւ Շչիւն.
Շնչումն եղեւ իբրեւ սաստիկ հողմոյ։ Շնչմունք հողմոց։ Քաղցրախառն օդոց շնչմունք. (Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Փարպ.։)
Խոտն ոչ կարէ կալ առաջի հրոյն շնչման. (Իսիւք.։)
Տեսանէ ինձ մի, զի ելանէր ի լեառն ստէպ շնչմամբ (ռմկ. (Քշալով). Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
dog's-dung.
· Calfa
Զշնփինն եւ զհին դոզ մարդոյ յիրար խառնեալ՝ սրսկեցին շուրջ զտնկովն. (Վստկ. ՟Ղ՟Թ։)
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
· Calfa
Ետես դաւիթ, եթէ շշնջեն ծառայք նորա։ Զինէն շշնջէին ամենայն թշնամիք իմ։ Որ շշնջեն զանիրաւս, ոչ ծածկեսցի։ Մատուցեալ շրշնջէ առ անշնչին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 19։ Սղ. ՟Խ. 8։ Իմ. ՟Ա. 8։ ՟Ժ՟Գ. 17։)
շուն զայնոսիկ ասէ, որք վայրապար ընդդէմ տեառն իւրեանց շշնջեն. (Ոսկ. խչ. (յն. կատաղիլ)։)
ψιθυρίζω mussito, susrro. Շշունջս առնել. շչելով խօսել. քրթմնջել. տրտնջել. հծծել. քըսփըսալ, փըսփըսալ, քթին տակէն մըռըլտալ.
cf. Շշնջումն.
· Calfa
Աստուածայնոցն երգոց շրշընջմունք քաղցրահնչակն ձայնից. (Մաքս. եկեղ.) յն. մի բառ, μελίσματα , մեղեդիք։
whispering, whisper, murmur;
noise, rumour;
աղօտ —, a hollow or rumbling noise;
a secret rumour.
· Calfa
Աստուածայնոցն երգոց շրշընջմունք քաղցրահնչակն ձայնից. (Մաքս. եկեղ.) յն. մի բառ, μελίσματα , մեղեդիք։
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
· Calfa
զայս շշուկ առեալ մօր որդւոցն զեբեդեայ՝ խնդրէր որդւոցն զգահերիցութիւն. (Լմբ. վերափոխ.։)
σύγχυσις confusio. ռմկ. շըշընկոց. Շչումն եւ հնչումն շփոթ եւ աղետաւոր ձայնից. լուր խառնակ. խառնակութիւն. շփոթ. յոյզք. աղմուկ. իրար անցում.
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
· Calfa
Հողմախառն շոգի հոգւոյն աստուծոյ, որ սովոր է զմարդիկ յուղղութիւն ածել. (Ագաթ.։)
ՇՈԳԻ. որպէս Շող լուսոյ. ճառագայթ. ճաճանչ. (յն. ագդի՛ն վերծանեալ իբր ադմի՛ս, ադմօ՛ս ).
vapory, misty, foggy, hazy.
· Calfa
Խառն ի շոգւոյ եւ ի միգէ. միգամած. աղջամղջին, կամ աղջամւողջ.
to tell tales, to spread malicious or false reports, to slander, to speak ill of;
to flatter.
· Calfa
Աչառանօք երեսաց շոգմոգէ նենգաբանութեամբ. (Սարկ. քհ.։)
Ուրախանալ ընդ յանդիմանել (ուրուք) պարտ է առաւել քան զշոգմոգել. (Պիտառ.։)
περιλαλέω garritu perstrepo, obblatero, nugor. Շոգմոգութիւն առնել. շաղակրատել. շողոքորթել. մարդահաճել.
evil or malicious reports, delation, story, tale, report, backbiting, slander, scandal;
flattery.
· Calfa
Շոգմոգութիւնք, եւ առ ունկն ճառք, եւ ակնարկման նշանակ. (Բրս. ճգն.։)
vapour, exhalation.
· Calfa
Զայսպիսի հինինումն՝ ժողով տրտմութեան առնեմք, հեծեծումնզ զնա եւ շոգոլի կոչելով. (Նիւս. կազմ.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
· Calfa
Շողայր սուսեր իլ բազուկսդ առաքինիսդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
στίλβω, φαίνω, -ομαι splendeo, luceo, appareo γαυριάω glorior. Ցոլանալ. նշողել. շողշողել. փայլել. փայլատակել. ճառագայթել՝ շանթել լուսոյ, հրոյ. եւ փողփողել ՛րաց յերեսաց լուսոյ. փալփլիլ, պլպլալ.
to get warm, to become heated, to burn.
· Calfa
Բացօթեայ ի ձմերայնի եւ յամարայնի, սառուցեալ եւ շողացեալ. (Հ. նոյ. ՟Ի՟Ա.։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
· Calfa
Ջնջնել զարծաթ եւ զտել կարես դու եւ առանց հրոյ, այլ շողացուցանել եւ եռանդնացուցանել՝ հրով միայն կարես դու. (Եփր. համաբ.։)
Զսնափառութեանն սուսեր շողացուցանէր։ Ոչ է այս արութիւն զինուորի՝ յիւր ապարանս թուր շողացուցանել, եւ զօդ հարկանել. (Արիստակ. մկրտ.։ Լմբ. առ լեւոն.։)
διαπυρίζω excandefacio. Տալ շողանալ. շանթացուցանել. հրաշեկ առնել. ջեռուցանել, եւ տոչորել.
beamy, radiant, shining, effulgent, luminous, brilliant, sparkling, splendid.
· Calfa
Ունօղ եւ արձակօղ զշող լուսոյ. ճառագայթարձակ. լուսանշոյլ.
radiance, effulgence.
· Calfa
Էջ կամ իջումն շողոյ. շողակաթ. շառաւիղ լուսոյ. ճառագայթ.
cf. Լորձն, լորձունք.
· Calfa
Բառ ռմկ. (լծ. տողիք. յն. լտ. թ. սալի՛վա, սալէա՛ ). այսինքն Լորձունք. թուք կաթեալ.
Շողիք արջառոց, եւ այլն. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Գ։)
flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.
· Calfa
Շղոմարար հպատակութեամբ վարէր առ թագաւորն։ Մեռանի անձամբ ընդ այլ շղոմարարսն յաշխարհին մարաց։ ոչ կարեմք փոյթ ընդ փոյթ շղումարար հաճութեամբ թագաւորիդ յանձն առնուլ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 2։)
κόλαξ adulator, blandus. որ գրի եւ ՇՂՈՄԱՐԱՐ, ՇՂՈՒՄԱՐԱՐ, ՇՂՈՂՄԱՐԱՐ. Որ շողոմս առնէ. շողոքորթ. ողոքիչ. հրապուրիչ (անձն կամ բան կամ գործ) մարդահաճոյ. մարդելոյզ. քծնօղ. աղուիսաբարոյ.
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
· Calfa
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ καταθέλγω եւ այլն. mulceo, adulor, blandior. Շողոմս առնել. քծնիլ. շողոքորթել. ողոքել.
cf. Շոճի.
· Calfa
Մո՛ւտ ի բուրաստանդ, եւ յարմատոյ շոճի թփոյն առ վարդենեօքդ առցես հոտ. (Պտմ. վր.։ (Թուփ ասի թերեւս մատաղ տունկն շոճւոյ։))
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
ՇՈՃ մանաւանդ ՇՈՃԻ. πιτή, πίτους abies, pinus. Սոճ. սոճի. ազգ նոճի եւ դիոյ՝ որպէս փստղենիլ ընտանի եւ վայրի. եւ որ ինչ է ի նմին ծառոյ. չամ, չամ աղաճը,
pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.
· Calfa
Մո՛ւտ ի բուրաստանդ, եւ յարմատոյ շոճի թփոյն առ վարդենեօքդ առցես հոտ. (Պտմ. վր.։ (Թուփ ասի թերեւս մատաղ տունկն շոճւոյ։))
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
ՇՈՃ մանաւանդ ՇՈՃԻ. πιτή, πίτους abies, pinus. Սոճ. սոճի. ազգ նոճի եւ դիոյ՝ որպէս փստղենիլ ընտանի եւ վայրի. եւ որ ինչ է ի նմին ծառոյ. չամ, չամ աղաճը,
cf. Շոպշոպեմ.
· Calfa
Շոպելոյ ընչիցն եղեւ պատճառ։ Առ ի զծաղիկ պատկառանացն ի բաց զգեստուցն մերկանալ՝ շոպելովն. (Պիտ.։)
Բազումք բարեկամանան մեծատանց՝ վասն յընչիցն առատութենէ շողոքորթութեամբն շոպելոյ. (Լմբ. առակ.։)
ἁφαιρέω aufero, intercipio, demo, detraho. որ է ՇՈՊՇՈՊԵԼ. Յափ արկանել. յափշտակել (զուտելիս եւ զզգենլիս, զինչս), կորզել. ձրձել. ի բաց հանել. շորթել. կապտել. եւ Ճողոպրել. փրծուցանել. ափ ձգել, փրցընել, փաշել առնել տանիլ.
to assume wrongfully, to usurp, to appropriate, to take forcible possession of, to ravish, to ascribe or impute to oneself.
· Calfa
Զիա՞րդ արարեր զդա ընծայս տաճարին, եւ դարձեալ առ քեզ շորթեցեր. (Ոսկ. գծ.։)
κατασπάω divello, extraho. Ձրձել. շոպել բռնի զձորձս եւ զայլ իրս. զերծուլ. կորզել. քարշելով ի բաց հանել. յափշտակել. եւ զերծուցանել. ճողոպրել. ի բաց բառնալ.
cf. Շուայտաբարոյ.
· Calfa
Զնուիրական գլուխն (յհ. մկ) եւ զհրեշտակաց պատկառելին՝ շուայտ եւ անյագ աղջիկն բերէ. (Ժմ. յն.։)
ἁσελγής lascivus. Արմատ յաջոդ բառից, որպէս Շուայտոտ. պագշոտ.
intemperate, gluttonous, drunken, crapulous;
debauched, dissolute.
· Calfa
cf. ՇՈՒԱՅՏ. Ցոփ. զեղխ. խենէշ. անառակ.
to give oneself up to debauchery, to eat and drink to excess, to guzzle, to gormandize, to live in gross debauchery.
· Calfa
Կերակրովք եւ ըմպելեօք առ լցեալ շուայտին։ Ի շաղղակերութեան շուայտէր իբրեւ առիւծ մարմնակեր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Գէ. ես.։)
Դա՛ռն ծեր՝ շուայտեալ, պորտոյ ծառայ։ Շուայտեալք եւ արբեցողք, որք ոչ երբէք յագէին իւրեանց խորտկօք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Վասն է՞ր շուայտիմք եղբարցն թշուառութեամբք։ Զշուայտելն ի վերայ գահոյիցն փղոսկրէից։ Դիտեա՛ ինձ եւ զշուայտեալսն ի վերայ փղոսկրաց մահճացն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Զօրէն անմիտ աղաւնեացն հեշտասիրաց առ միմեանս շուայտելով. (Արշ.։)
ՇՈՒԱՅՏԻՄ ἑμπίμπλομαι, γαστρίζομαι expleor, ventri indulgeo τρύφω deliciis studeo κατασπαταλάω, ἁσελγέω lascivia եւ այլն. որ եւ ՇՈՒԱՅՏԱՆԱԼ. գրի եւ ՇՈՒԱՅԹԻԼ. Զեղխիլ եւ անյագութեամբ բերիլ ի հեշտալիս մարմնոյ, ի կերակուրս, յըմպելիս, եւ ի ցանկութիւնս. շռայլիլ. անառակիլ. ցոփանալ. խենեշանալ. յղփանալ. յօրանալ. փափկանալ
low debauchery, guttling, intemperance, surfeit, excess, orgies, drunken revelry.
· Calfa
Ի սաստիկ խահակերութենէ, շուայտութենէ խառնակութեան (ըստ մարմնոյ՝) մոռասցին միտքն զինքն. (Փիլ. այլաբ.։)
κρεπάλη crapula πλησμονή, κόρος expletio ἁσελγία luxuria πολυτέλεια sumptuosus apparatus τρύφημα deliciae συνουσία coitus եւ այլն. (լծ. արաբ. շէհվէթ ). Զեխութիւն. յղփութիւն. շռայլութիւն. անյագութիւն. անչափութիւն ի կերակուրս եւ յըմպելիս. ցոփութիւն. խենեշութիւն. հեշտասիրութիւն. անառակութիւն. էւելորդ կերխում.
to be stunned, astonished, surprised, baffled or puzzled, embarrassed, bewildered, not to know what do or what way to turn.
· Calfa