to sit down, to be seated;
to repose;
to lodge, to reside, to dwell;
to be settled, to be resident;
— զօրաց, to be encamped, to encamp;
շուրջ — զքաղաքաւ, to besiege, to blockade, to block up;
ի դարան —, to lie in ambush, in wait;
to plot;
— ի սեղան, to sit down to table;
— յաթոռ ի պէտս, to go to stool, to evacuate;
— յինքեան, to retire from business, to live alone;
— ի վերայ աւանդի, to neglect one's deposit.
· Calfa
Նստէր առ դուրս խորանի իւրոյ։ Նի՛ստ այրի ի տան հօր քոյ։ Նի՛ստ ընդ աջմէ իմմէ։ Որ նստիսդ ի քերովբէս։ Աստուած նստաւ յաթոռ սրբութեան իւրոյ։ Նստել ի վերայ (գրաստու)։ Շուրջ նստել (զքաղաքաւ, այսինքն պաշարել).եւ այլն։
Արիոս (ի վերայ ճանապարհի) հարցեալ, թէ գուցէ ուրեք մերձ տեղի առ ի պէտս նստելոյ. (Սոկր. ՟Ա. 38։)
seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.
· Calfa
Որ էր յառաջն տեղին այն նստոց ամարան մեծ թագաւորացն հայոց, այսինքն Արշակունեացն։ ԶՍիս քաղաքն այրեցին, որ էր նստոց թագաւորին հայոց. (Մաղաք. աբեղ.։)
sitting down;
evacuating.
· Calfa
Տեղի նստմանն (արիոսի) ի պէտս՝ մինչեւ ցայժմ ցուցանի ի կոստանդնուպօլսի՝ յետոյ վաճառոյն կոստանդնի. (Սոկր. ՟Ա. 38։)
to place on a seat, to seat, to place, to put;
to push in, to thrust;
— զզօրս, to encamp, to pitch a camp;
— զքաղաքաւ, to besiege.
· Calfa
Նստոյց զուղտսն արտաքոյ քաղաքին առ ջրհորոյ ջրոցն. իմա՛, մակաղեցոյց. չոքեցուց։
Նստուցեալ յաւէտ զինքն ի խոնարհութիւն. (Պիտառ.։)
to subtilize, to refine, to cavil, to sophisticate.
· Calfa
ՆՐԲԱԲԱՅԵԼ. Նուրբ բայիւք այսինքն բառիւք եւ բանիւք խօսել, յուզել, մանրախուզել.
subtilely, cunningly, acutely, subtly.
· Calfa
Ստոյիկեանքն զամենայն ինչ մարմին ենթառնեն, ըստ որոց աստուածայինն նրբաբար մարմին գոլով ընդ ամենայնն թափանցեալ. (Անյաղթ պորփ.։)
punctilious, particular, punctual.
· Calfa
Ի հարցն մատենագրեցան մանրամասն քննութեամբ. առ նոսա առաքեսցուք զնրբախնդիր աշխատասէր համբակսն սիոնի. (Տօնակ.։)
subtle, keen, piercing, ingenious.
· Calfa
Եզեկիէլ՝ խորաքնին եւ նրբահայեաց տեսութեամբ ճառէ զտնօրէնութեան տեառն զխորհուրդ. (Տօնակ.։)
slow of speech;
*shrill-voiced;
subtile.
· Calfa
Ոչ դիւրաբար լեզու մարդոյ խօսի՞ այլ նրբաձայն լինի առ նա. (Եպիփ. կուս.։)
ἱσχνόφωνος gracili voce praeditus. Որոյ նուրբ է ձայն կամ հնչումն. (մարդ, կամ տառ) ձանը բարակ, մեղմ, կամաց. ...
pointed, sharp.
· Calfa
Ի մարմնի իսկ զո՞ր ասիցեմք առողջս. զյո՛յրսն եւ զուռուցեալսն եւ զջրագողեա՞լսն, եթէ զնրբաւարտսն (կամ զնրբաւարսն) եւ զկազմսն եւ զձողսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
lane, alley, narrow path.
· Calfa
Վաճառոյ փողոցք, եւնրբափողոցք. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
thin-nosed;
snouted.
· Calfa
Գազան ինչ նման առիւծու, նրբափողոցքիթ եւ երկայն. վագր կոչեն զանունն. (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Նրբացուցանեմ.
· Calfa
Այնքան նրբեն եւ նուազեցուցանեն նոքա՝ զորոց բանս է, որ վասն քրիստոսի մարմնոյն մտածութիւնք եւ ճառք, մինչ զի առ աչս երեւութեան կարծիս արկանել մարմնացելոյ բանին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
thin or slender branches.
· Calfa
Նռնենին ասէ. ագահ է ակն անկողին եւ ես նրբոստ եւ ծանրապտուղ. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Դ։)
notary's functions or profession.
· Calfa
Քահանայ՝ որ առնէ նօտարութիւն, կամ որսորդութիւն, զժողովուրդսն (նորա) ի բաց առցեն. (Կիր. պտմ.։)
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
· Calfa
Գիր բաղաձայն, ի կարգէ կիսաձայնից եւ կրկնակաց, անուանեալ ի մեզ Շա, կամ Շայ. որ ըստ արաբ. եւ եբր. շին. իսկ յայլ լեզուս կա՛մ պակասի այս ձայն, եւ կամ բացատրի կրկին եւերեքկին տառիւք, ոս, ոչ, սչհ, սք, քհ. եւ ըստ յն. քսի՛, եւ ս, որք երբեմն տառադարձութեամբ փոխին ըստ հայումս ի շ. զոր օրինակ Արտաշատ, արտաշէս. ի յն. ասին արդաքսա՛դի, արդաքսէ՛րքսիս. որպէս եւ Շաբաթ, շամրին, շամրտացի, շամիրամ, շիղայ, շմաւոն, շուշան, շօշ, շապուհ. արշակ, վշտասպ, եւ այլն. ի յն. եւ յայլ բազում լեզուս ս տառիւ արտասանին։
Թո՛ղ զի եւ հայկական բառքս Շէն, շուք շատ, շուն, շան, եւ այլն, յայլ բարբառս փոխանցեալ հնչեն, սքինի՛, սչէ՛նա, սքիա, սա՛դիս, քիօն, քնիօս, քանիս. (զոր եւ գաղղ. գրէ քհիէն եւ հնչէ շիէն ) եւ այլն։ որպէս եւ ի մեզ՝ Շիթել, եւ Խայթել՝ են նոյն։
Ի թարգմանութեան Թր. քեր. համեմատութիւն շ տառիս մերոյ ըստ յն. ς եւ ξ , այսպէս բացատրի.
Միջակ՝ ժէն, շայի եւ չայի. (զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լերկ. (այս բան չիք ի յն. զի նոքա չունին եւ ոչ զմի յերից տառիցս. եւ յարի) Կիսաձայնք են ութ. զ, ց, ն, ծ, շ (իբր յն. քսի, կամ փսի ). մ, ս, ր։ Եւ կրկնակք են ութ, զ, լ, խ. չ. ջ. ռ. շ. ց ... քանզի բաղկանայ շայ յերկուց սէից (ըստ յն. քսի, ի ք, եւ ս )։ Տեսցես եւ զայլ համեմատութիւնս ի կարգի բառարանիս։)
Ի խորհուրդ տառիս քաջ նուագի,
Շայն, շա՛տ, ասէ, ո՛վ ծերունիդ, հնացեալ ալեօք կալ յաշխարհիդ. ժա՛մ է դառնալ այժմ ի հոգիդ, մինչդեռ ի ձեռս է քեզ բարիդ. (Շ. այբուբ.։)
officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.
· Calfa
ՇԱԲԱԹԱՄՈՒՏ. Երեկոյն ուրբաթու՝ ուստի սկսանի շաբաթն հրէական. եւ նոյն իսկ օրն շաբաթու՝ տօն հրէական. (որպէս է առ քրիստոնեայս կիրակմուտն, եւ կիրակէն).
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
· Calfa
Զկերակուրս խտրեցաք, եւ շաբաթացաք. (Լմբ. յանառակն։)
σαββατίζω sabbatizo, sabbatum ago. Ըստ եբր. ոճոյ, հանգչել, դադարել. դատարկանալ ի գործոց. շաբաթ առնել. տօն պահել. անգործ մնալ.
to cause to keep the sabbath;
to cause to rest or repose from work, to celebrate the sabbath.
· Calfa
Եղեն ի ծառայութիւն, մինչեւհաճեսցի տէր ընդ երկիրն դատարկացեալ. շաբաթացոյց զնա, մինչեւ կատարեաց ամս եօթանասուն. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 58։)
of saturday.
· Calfa
Քաւեալք ի ձեռն առօրեայ եւ շաբաթօրեայ լուացմանցն. (Մամբր.։)
to put on the shoulders, to load;
to load oneself with, to take upon one's back.
· Calfa
ռմկ. շալկել. Բառնալ շալակաւ. ըստանձնել.
to prick up the ears, to listen attentively.
· Calfa
Յակճիռս եղեալ, եւ զականջս ուղղեալ՝ շականջանէր։ Շականջեն զականջսն, եւ զաչսն ի նմա կառուցանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
ՇԱԿԱՆՋԱՆԱՄ ՇԱԿԱՆՋԱՆԵՄ ՇԱԿԱՆՋԵՄ. ἁνορθόω τὰ ὧτα aures surrigo, sive sursum vel rursum erigo. գրի եւ ՍԱԿԱՆՋԵԼ, ԱԿԱՆՋԵԼ. Զականջս տնկել կամ ուղղել առ ի յստակ լսել. ուշով ունկն դնել. անկաճ տնկել՝ տալ.
profitable, lucrative, advantageous, gainful, fruitful, proficuous;
նաւ —, merchant-ship.
· Calfa
Յարգեցին զտուեալ տաղանդսն, եւ շահաբերք եղեն տեառն. (Շ. ընդհանր.։)
ἑμπορευόμενος mercaturam exercens եւ κερδαλέως, εὕπορος lucrosus, quaestuosus, utilis. Բերօղ զշահ, զվաճառաշահութիւն. շահեկան. օգտակար.
greedy of gain, grasping;
usurer.
· Calfa
Որ զհետ է շահս ժողովելոյ. օգտածարաւ. զօշաքաղ. վաշխառու.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք, փոխանակ կրօնաւորութեան՝ շահաժողովք. (Կանոն.։)
partner.
· Calfa
Զպահս առեալ ունին շահակիցս եւ հաղորդս ամենայն կենաց իւրեանց. (Ոսկ. ապաշխ.։)
συνέμπορος commercii socius. Կցորդ շահից. բաժանորդ վաճառաց եւ օգտի.
interested, selfish, venal, mercenary, covetous.
· Calfa
Հակառակ շահասիրացն՝ ստոցն վարդապետաց. (Նախ. ՟ա. տիմ.։)
love of gain, selfishness, covetousness, venality.
· Calfa
Ոչ յաստուծոյսն հոգալով՝ զայս առնէին, այլ յիւրեանց շահասիրութիւն. (Գէ. ես.։)
cf. Շահատակեմ.
· Calfa
Նահատակիլ նախագրաւ յառաջմամբ. համարձակ արշաւել. յարձակիլ. յառաջ խաղալ. սուրալ. առաջ վազել.
Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելով։ Զվիշապն անարի սանձեալ՝ ի մերոյս վերայ շահատակեալ յարձակէր տէրութեան։ Սկայաբար շահատակելով։ Ի շահատակելն իւրում՝ հարկանի։ Անարի ոմն սկայ շահատակէր ի մէջ զօրացն։ Ի քարինս դիւաց է շահատակել. (Խոր.։)
cf. Շահատակումն.
· Calfa
Շաչիւն կառաց, շահատակիւն հեծելոց. (Նաւում. ՟Գ. 2.) յն. հետամուտ. διώκων.
cf. Շահատակումն.
· Calfa
Շաչիւն կառաց, շահատակիւն հեծելոց. (Նաւում. ՟Գ. 2.) յն. հետամուտ. διώκων.
attack, assault, valour, bravery, military expedition or enterprise, deeds, feats of arms, exploits;
success, conquest, victory.
· Calfa
Շաչիւն կառաց, շահատակիւն հեծելոց. (Նաւում. ՟Գ. 2.) յն. հետամուտ. διώκων.
gaining.
· Calfa
Որ առնէ կամ հնարի առնել շահս. շահավաճառ.
Վաճառական վատնիչ, շահարար շուայտեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Շահիմ.
· Calfa
Որոց առեալ զքանքարս, եւ շահաւետեալ՝ գովեցան ի տեառնէ. (Տօնակ.։)
cf. Շահաւոր.
· Calfa
Բառնալ զ՝ի հեռուստ շահաւէտ բերս բեռնակրութեան. (Պիտ.։)
Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ։ Առանց վարդապետաց շահաւետաց եղեր զարմանալի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։ ՟Գ. 11։)
Ո՛րպիսի շահաւէտ բարբառովք կարիցեմք զաստուծոյ ճառել. (Սեբեր. ՟Ա։)
Գեղեցիկ նաւօք զշահաւէտ մեծութիւն նոցա յայտ առնէ. (Գէ. ես.։)
profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.
· Calfa
Տարերք առանձինն ապականիչք են միմեանց, եւ խառնեալ ընդ ընկերի՝ օգտակարք եւ շահաւորք. (Եզնիկ.։)
to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.
· Calfa
ՇԱՀԱՒՈՐԵՄ ՇԱՀԱՒՈՐԻՄ. Շահել, ստանալ. դնել. շահեցուցանել. շահ առնել՝ լինել. օգտել. օգտիլ.
Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զոգիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)
նա ոչ թէ շահաւորէր զլսողսն, այլ ասէր զայս, զի շարժեսցէ զամենեսին ի վերայ նորա։ Կերակուր եւ ըմպելիս առնէ, որ կերողացն ոչինչ շահաւորի։ Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէք (զիւղ յամանս ձեր)։ Ոչինչ շահաւորեալ օգտիս ի յայդմ անօգուտ զղջմանէդ. (Զքր. կթ.։)
profit, gain, advantage.
· Calfa
Ի պէտս սրբոց հաղորդեցարու՛ք. (որով) մեծագոյն առնուն՝ քան թէ տան. զի շահաւորութիւն է իրիք. (Ոսկ. հռ.։)
Իրաւացի է ըստ իւրոց բարւոք շահաւորութեանցն յաջորդել նմանապէս առ այլսն զփոխարկութեան հատուցումն. (Պիտ.։)
Ոմն ասէ, թէ հինգ տաղանդ ետուր ցիս, եւ ոմն՝ թէ երկուս. ցուցանեն, եթէ ի նմանէ առին եւ զպատճառս շահաւորութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
ἑμπορία, κέρδος, ὡφέλεια negotiatio, lucrum, utilitas. Շահաւորելն, եւ իլն. շահավաճառութիւն. եւ Շահաւետութիւն. օգտակարութիւն. շահաւորն գոլ. շահ, վաստակ.
cf. Շահական.
· Calfa
Քաղցունք եւ դառինք, շայեկանք եւ անշահք։ Անարգք եւ շայեկանք։ Երեւի յանշայեկանն շայեկանն. (Յճխ. ՟Դ։)
Թէ եւ սակաւ թուիցի թէ իցէ, առաւել շահեկան լինիցի, եւ պատճառ հարստութեան. (Շ. ընդհանր.։)
Բազումք՝ որք անիրաւութեամբ մեծացան, շայեկան եղեւ նոցա յառժամանակեայ կեանս. (Իսիւք.։)
fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.
· Calfa
Զըստ կաթինն եւ մեղու շայեկանութիւն (բերէ երկիրն)։ Հեշտալի շահեկանութիւն (ի դարմանոյ արջառոց)։ Խրախանալ հեշտալի շայեկանութեամբ (յամենայն տնկոց)։ Շայեկանութեան եղեն հասեալք (գնացք գետոց). (Պիտ.։)
ՇԱՀԵԿԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՇԱՅԵԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ὡφέλημα , τὸ χρήσιμον utilitas, emolumentum εὑφορία fertilitas. Շահեկանն գոլ (ըստ ամենայն առման). օգտակարութիւն. պիտանութիւն. վայելչութիւն. վայելք. սփոփանք. զուարճութիւն. եւ Արգասաւորութիւն. պտղաբերութիւն. բարեբերն գտանիլ.
to be lucrative or profitable;
to invent money profitably;
to instruct, to edify.
· Calfa
Տալ շահիլ. օգտեցուցանել. օգտել. շահ ինչ առնել ումեք. եւ Յարգել զտաղանդն. վաստկցընել .... օգուտ բերել .... եւ վաստակ ընել, ստակը վաստըկով բանեցնել
Գովասանութիւնս մեր՝ որ առ երանելի հայրն մեր է, զմեզ առաւել շահեցուցանէ. (Պրոկղ. ոսկ.։)
gain, profit, lucre.
· Calfa
Ընծայիլն շահից ուստեք. շահ՝ օգուտ յառաջ եկեալ։
profitable, lucrative.
· Calfa
Զաստիճան քահանայութեան ուղիղ վարուք եւ անարատ առաքինութեամբ հատուցանել քեզ շահընկալ գոհութեամբ. (Մաշտ.։)
to gain or profit by, to make a profit, to draw an emolument from;
to obtain, to win, to carry away or off;
բազումս —, to gain much, to make a great profit;
— զկեանս, to escape, to save oneself from peril;
— զմահ, to escape death, to have a narrow or hair breadth escape;
— զվիշտս եւ զվնաս, to avoid this harm and loss, not to suffer, to escape suffering;
— զոք, to edify, to set a good example;
չիք ինչ շահելոյ, there is nothing to be gained.
· Calfa
Բնակեցէ՛ք, եւ շահեցարու՛ք ի դմա։ Բնակեսցեն, եւ շահեսցեն ի սմա։ Պա՛րտ է ասեն՝ ուստի՛ եւ իցէ, թէպէտեւ ի չարեաց իցէ, շահել ինչ։ Յամենայն ի վաճառս մեր շահեսցուք։ Շահեա՛ դու զորդիս սպանելոց. եւ այլն։
κερδαίνω, κερδέω lucror, lucrifacio, quaestum facio πορίζω , ἑμπορεύομαι, ἑμπολάω mercor, ngotior διαπραγματέω, περιποιέομαι comparo, acquiro եւ այլն. (լինի եւ շահեցին. շահեսցեն. շահիցեմք, շահիցեն. զոր չէ պարտ շփոթել ընդ Շահեմ, եցի). Շահ գտանել կամ առնել. շահաւորիլ. ստանալ. օգտիլ. վաստըկիլ, շահ ընել, օգուտ տեսանել, ընել.
mud-bearing (swallow).
· Calfa
Ծիծառն շաղախաբեր (կամ շաղաղաբեր) եւ շիղաբեր վաստակս հնարով հնարէ. (Ուռհ.։)
to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.
· Calfa
Շաղախէին զսեամս արեամբ գառանցն։ Շաղախելով զարիւնն ի մուտս յարկացն. (Նախ. ել.։ Զքր. կթ.։ Պրպմ. ՟Խ՟Թ։)
Պայծառ կտաւս շաղախեաց յարենէ սրբոյն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Թ.։)
Եթէ արեգակնայնոյն ճառագայթից բնութիւն ունելով յինքն քարշել զամենայն խոնաւուտ, ոչ ասեն շաղախել արեգականն, զիա՞րդ համարին շաղախիլ աստուծոյ յայսպիսեացս գործոց. (Նիւս. բն.։)
great talker, babbler, chatterer, tattler;
talebearer, scold;
—ք, immodest dance, tarantella.
· Calfa
Ունայնաբան շաղակրատ։ Պատրեալ հաւանեցայք շաղակրատիդ։ Բանորսօղք, խաբեբայք, շաղակրատք։ Իբրեւ երկն եւ ծնունդ շաղակրատ մտաց ընդ վայրաճառիս. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Ճ. ՟Գ.։ Փարպ. Նար. մծբ.։)
Բացաձգեցայց արտաքոյ շաղակրատոյ լեզուաց փառամոլ ոգւոց. (Արծր. ՟Ա. 14։)
to prate, to chat, to babble, to tattle, to prattle.
· Calfa
Ոչ շատ խօսել, ոչ շաղակրատել, եւ ոչ զանօգուտս բարբառել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Շաղակրատէ շրթամբքն, որում ոչ համաձայնի միտքն։ Ախմարք են, եւ անկարգ եւ յիմար բանից շաղակրատօղք։ Չեմ ես յիմարեալ, որ լռեմս, այլ նոքա՝ որ շաղակրատեն զոր ոչն գիտեն. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. թղթ. առ լեւոն։)
Եւ զայդ շաղակրատէք ախորժելով. (Պիտառ.։)
եւ ն. φλυαρέω nugor. Շաղփաղփել. սնոտիս բարբառել. շատախօս լինել. բարբանջել. բանդագուշել.
cf. Շաղակրատումն.
· Calfa
Տանիմք զնոցա բամբասանսն եւ զշատխօսութիւն որպէս զմանկանց շաղակրատութիւն. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Զդառնութիւն երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան, եւ այլ յոգնապատիկ շաղակրատութեան. (Գր. հր.։)
Զշաղակրատումն նեստորի լինել առ մեզ զմտաւ ածէիք կարծեօք. (Ման. կայսր առ գր. կթ.։)
charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.
· Calfa
Տանիմք զնոցա բամբասանսն եւ զշատխօսութիւն որպէս զմանկանց շաղակրատութիւն. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Զդառնութիւն երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան, եւ այլ յոգնապատիկ շաղակրատութեան. (Գր. հր.։)
Զշաղակրատումն նեստորի լինել առ մեզ զմտաւ ածէիք կարծեօք. (Ման. կայսր առ գր. կթ.։)