Definitions containing the research գութ : 1351 Results

Մարդավայելուչ

See full entry →

adj.

meet for or worthy of man.

NBHL (1)

Մարդավայելուչ բարեկարգութիւն, կամ տնտեսութիւն. (Դիոն. երկն.։ Լմբ. հանգ.։)


Մաքրողական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.

NBHL (1)

Զքահանայական զարդ (այսինքն զկարգ) ի մաքրողականն, ի լուսաւորականն, եւ ի կատարողականն բարեկարգութիւն որոշել։ Պաշտօնէիցն կարգ մաքրողական է, եւ աննմանիցն որոշողական. (Դիոն. եկեղ.։)


Մելան, ի, աւ

See full entry →

s.

ink.

NBHL (1)

Մեղանս պակասեալ սպառի, եւ զանկարգութիւն ազգիս մերոյ ոչ է հնար ընդ գրով արկանել. (Խոսր. պտրգ.։)


Մեծայոյս

See full entry →

adj.

hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.

NBHL (1)

Առ բազմագութն այն աստուած եւ հայր տէր պարտիմք մեծայոյս լինել. (Խոսր. պտրգ.։)


Մեծանձնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.

NBHL (1)

Մեծութիւն անձին, այսինքն հոգւոյ. մեծահոգութիւն. մեծախորհրդութիւն. եւ Վսեմութիւն, ազնուութիւն.


Մեծավերջ, ից

See full entry →

s. gr. adj.

iambus;
iambic.

NBHL (1)

Գնացի առ քերթողսն ողբերգութեանց, եւ երկդուռն մեծավերջացն. (Պղատ. սոկր.։)


Մեղեդի, դւոյ, դեաց

See full entry →

s.

melody;
canticle, song.

NBHL (1)

Բառ յն. մէ՛լօս, մէլօտիա. որպէս թէ մեղրերգութիւն, կամ յօդերգութիւն. μέλος, μελῳδία, μελῴδημα carmen modulatum, modulus, modulatio. Քաղցր եւ անոյշ երգ. տաղ անդամաթիւ. գեղգեղ։ Գանձ.։ Տաղարան. եւ Երգարան մանր ուսմանց։


Մեղկասէր

See full entry →

adj.

effeminate, luxurious, delicate, voluptuous;
այր —, sybarite.

NBHL (1)

Ծոյլ մեղկասէր՝ վատ չամոքեալ։ Մեղկասէր ծուլիցն հանդիսանալ՝ հեղգութիւնն է գովեստ. (Մագ. ՟Ի. ՟Խ՟Գ։)


Մեղկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Մեղկեմ.

NBHL (1)

Ծոյլ մեղկասէր՝ վատ չամոքեալ։ Մեղկասէր ծուլիցն հանդիսանալ՝ հեղգութիւնն է գովեստ. (Մագ. ՟Ի. ՟Խ՟Գ։)


Մեղկութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig. adv.

softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.

NBHL (1)

Յաղթեսցէ երկչոտութեանն՝ գութ, աստուծոյ երկիւղն՝ մեղկութեանն. (Ածաբ. աղք.։)


Մեղմ, ոյ, ով

See full entry →

adj. adv.

soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.

NBHL (1)

Քծինս եւս սերմանէր (դեւն), մեղմով մեղմով ի գութ առկեալ զնա. (Վրք. հց. ձ։)


Մեղմեխեմ, եցի

See full entry →

vn.

to simulate, to feign artfully, to dissemble;
to incite, to allure, to draw on;
to ogle.

NBHL (1)

ՄԵՂՄԵԽԵՄ կամ ՄԵՂՄԵՂԵՄ. Կեղծաւորիլ. նենգութեամբ եւ շողոմութեամբ վարիլ.


Մեղմընթաց

See full entry →

adj.

going slowly;
— երագութիւն, goods or luggage train, slow train.


Մեռեալ, ելոց

See full entry →

adj. s.

dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.

NBHL (1)

Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)


Մեռելոյթք

See full entry →

s.

funeral expenses;
the goods of the deceased.

NBHL (1)

Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)


Մեստիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be fortified or strengthened by, to be consolidated.

NBHL (1)

Էին պատրաստեալք յառաջագոյն մեստեալ մահիճք երկաթիք յառաջահոգութեամբ, զի մի՛ անհնարին ծանրութեամբ փղացն բակցի. (Փիլ. լիւս.։)


Հպատակեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Հպատակիմ.

NBHL (1)

Սաղմոսերգութեան հպատակեա՛։ Ոչ դադարէր հպատակելով ի սուրբ եկեղեցիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Զ։)


Հպարտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.

NBHL (1)

Հպարտացայ հողս անարգութեան, ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի. (Նար. ՟Ի։)


Հպաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.

NBHL (1)

Ծննդոցն՝ բնութեամբ գութ ի ծնողացն բնաւորեցաւ, եւ յայտ առնէ զայս եւ անբանիցն հպաւորութիւն, կամ մարդկան առ յառաջին հասակէն առ մարսն կամքն. իմա՛ սովորական ունակութիւն, կամ ունելութիւն առ մարսն։


Հրախաղաց, ի

See full entry →

adj.

accompanied with fire.

NBHL (1)

Զբոցախմբելոց հրախաղաց զերից մանկանցն զօրհներգութեանցն երգս. (Քերթ. եկեղ.։)


Հրահանգիչ

See full entry →

adj. s.

instructive;
instructing;
instructor, teacher, tutor.

NBHL (1)

Պարգեւառին ի թագաւորաց ուսուցանեն հրահանգօղքն՝ երկրպագութեամբ շնորհ ունել. (Խոսր.։)


Հրայրեաց

See full entry →

adj.

burnt, consumed by fire;
burning, consuming by fire.

NBHL (1)

ՀՐԱՅՐԵԱՑ, ցք. գ. ἑπιπυρισμός, ἑμπρησμός incendium, combustio, inflammatio. Հրայրեցութիւն. հրկիզութիւն. հրձգութիւն. հրդեհ. կրակ.


Հրաշապէս

See full entry →

adv.

cf. Սքանչելապէս.

NBHL (1)

Պսակէ ի նորոգութիւն յարութեանն հրաշապէս. (Լմբ. համբ.։)


Հրապարակ, աց

See full entry →

s.

place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.

NBHL (1)

Հրապարակ քաղաքի։ Ընդ հրապարակս քաղաքիս։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ի հրապարակէ մտեալ (ի տուն)։ Ոչ պակասեացի հրապարակաց նոցա վաշխ եւ նենգութիւն։ Կայ ի հրապարակի անդ մեռեալ։ Ձգեցին ի հրապարակն առ իշխանսն։ Խնդրէին ածել ի հրապարակ.եւ այլն։


Հրդեհ, ից

See full entry →

s.

fire, conflagration;
— ի ծովւ, ի նաւի, ship on fire out at sea;
fire on board ship;
— արկանել, հանել զ—, to fire, to set on fire, to give to the flames;
— վառեցաւ, it was burnt;
cf. Հուր;
cf. Ջրհան.

NBHL (1)

πῦρ, ἑμπρησμός ignis, incendium. Հուր. հրատ. հրձգութիւն, կրակ լուցեալ, եւ յայլեւայլ դեհս ճարակեալ.


Հրեշտակային

See full entry →

adj.

angelic, belonging to an angel.

NBHL (1)

Հրեշտակային ձայն, կամ օրհներգութիւնք, կարգաւորութիւն, վարք. (Շար.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի. ՟Ի՟Գ։ Ժմ.։)


Հրկիզութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հրկիզումն.

NBHL (1)

որ եւ ՀՐԿԻԶՈՒԹԻՒՆ. Հրձգութիւն. հրով կիզուլն եւ կիզանիլն. հրդեհ. էրելը, էրիլը, կրակ.


Հրձիգ

See full entry →

s.

fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.

NBHL (1)

ՀՐՁԻԳՔ գ. Հրձգութիւն. հրացանութիւն. ἑμπυρισμός incendium.


Ձախորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ձախողութիւն.

NBHL (1)

Որպէս Ձախողանք կամ ձախողութիւն, դէպք անյաջողք, վնաս. եւ Անկարգութիւն.


Ձեռագործ, աց

See full entry →

adj. s.

made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.

NBHL (1)

Զձեռագործս ստուգութեամբ կատարեսցէ հանդերձ սուրբ վարուք. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)


Ձեռնաձիգ լինիմ

See full entry →

sv.

to stretch out the hand;
to make an attempt on, to encroach.

NBHL (1)

Ձեռնաձգութիւն սպանօղ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)


Ձեռնարձակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

aggression, encroachment, usurpation.


Ձի, ոց

See full entry →

s.

horse;
մատակախազ, որձի —, stallion, stone -;
մալեալ, որձատ —, a gelding;
մատակ —, mare;
ռազմամուղ —, war horse, charger;
որսոյ —, hunter;
ասպարիզական —, race horse;
լծաբարձ, կառաձիգ —, draught horse, carriage or coach horse;
ազատ —, blood horse;
հեծելութեան —, riding horse, saddle horse;
պալարակապ —, prancer;
բեռնաբարձ —, led, packhorse;
սայլաձիգ —, cart horse;
— հեծանելի կամ կառայց, a — fit to ride or drive;
— մեքենական, horsepower;
մատաղ —, — փոքրիկ, (բռչոյ), nag, pony;
քուռակ ձիոյ, colt, foal, filly;
ահիպարանոց, աշխոյժ, խրոխտ, եռանդուն, աներկիւղ, ուժեղ, հլու, հնազանդ, փափկերախ —, fiery or superb, highmettled, prancing or frisky, spirited, bold, mettlesome, tractable, well-bitted or well-broken, easy upon the hand -;
խստերախ, ախտաւոր, անհլու, կատաղի or խենդ, կիցընկէց, խրչան —, hard-mouthed, vicious, untractable, furious or moon-eyed, restive or kicker, skittish horse;
անպիտան —, jade;
դեղձան, գորշ or մողոշիկ, պիսակ, ճանճկէն or ճանճաճերմակ, ճարտուկ, աշխէտ, ճարտուկ-ճանճկէն, շիկակարմիր or շառատ —, yellow-dun, grey, dappled, flea-bitten, piebald, chestnut or sorrel, roan, light-bay -;
միս ձիոյ, horse flesh;
գաւակ ձիոյ, rump, croup, hind-quarter;
բաշ ձիոյ, horsehair;
խար, կեր ձիոյ, forage, provender, horse-meat;
ջրարբ ձիոց, horse-pond;
աղբ ձիոյ, horse-dung;
պայտ ձիոյ, horse-shoe;
քերոց ձիոց, curry-comb;
ողնուլար ձիոյ, crupper;
տապճակ ձիոյ, horse-blanket or horse-cloth;
վարաւանդ, կազմածք ձիոյ, horse-trappings;
ընթացք ձիոյ, the paces of a -;
ճախր ձիոյ, caracol, wheeling about;
զբօսանք ձիոյ, a ride (on horseback);
դարմանել զ—, to groom, to curry, to comb a;
պայտել զ—, to shoe a -;
վարժել զ—, to break in a -;
սանձել զ—, to master a -;
ի — ելանել, վերելակել, աշտանակել, —ի ներքս տանել, առնուլ, to ride, to get or mount on horseback, to take horse;
երթալ ի —, to ride, to go on horseback;
զգնալ, զբօսնուլ ձիով, to take a ride, to go on a party of ride, to go out for a ride;
ճախր առնուլ ձիոյ, to caracole, to move in caracols, to wheel about;
արձակերասան զ—ն առնել, to give a — the bridle, to gallop, to run full speed;
խոպալ եւ ընդվղել ձիոյ, to prance, to rear;
կատաղել ձիոյ, to run away, to take the bit between the teeth;
իջանել, թափել զինքն ի ձիոյ, to dismount, to alight, to to get down;
շրջածել երախաձգութեամբ զ—, to lead a — hither and thither, to and fro;
լծեալ ի չորից ձիոց, drawn by four horses;
—ն զուլամբ չոգաւ, թալալեցաւ or նստաւ ընդ նովաւ, his horse fell under him, fell heels upwards;
խխնջէ, վրնջէ —ն, the — neighs;
որ ձրի էառ զ—ն՝ ոչ սպասէ սանձին, you must not look a gift — in the teeth.


Ձիամարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

combat on horseback, cavalry fight.

NBHL (1)

Ի բաց հալածէին զնոսա նետաձգութեամբ եւ ձիամարտութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։)


Մակագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.

NBHL (1)

Մակագրէ արիստոտէլ (այսպէս). Յաղագս ստորոգութեան. Յաղագս մեկնութեան. Յաղագս վերլուծութեան։ Ոմանք մակագրենն յիւրեանց շարագրածսն զերեւելի ուրուք զանուն վարդապետի։ Այլք գրեն շարագրածս ոմանս, եւ մակագրեն զանուն վարդապետի իւրեանց. (Անյաղթ պորփ.։)


Մայր, մօր, մարբ, մարք, մարց

See full entry →

s. fig.

mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.


Նեղասրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impatience, ill-temper, intolerance, vexatiou, irritation, exasperation, bursts or fits of passion or rage.

NBHL (1)

ὁλιγοψυχία pusillanimitas παροξυσμός exacerbatio. Նեղասիրտն գոլ, եւ նեղասրտիլն, կարճմտութիւն. փոքրոգութիւն. հեղձամղձկութիւն. դժկամութիւն. զայրոյթ. բարկութիւն. սաստկութիւն կամ բորբոքումն կրից.


Նենգ, ի, աւ, իւ

See full entry →

s. adj.

fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.


Նենգաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fallacy, falsehood, deceit.

NBHL (1)

Բան նենգութեան. նենգախօսութիւն.


Նենգաբար

See full entry →

adv.

"cf. Նենգաւ."

NBHL (1)

δολερῶς dolose. Նենգաւ. նենգիւ. նենգով. նենգութեամբ.


Նենգախոհ

See full entry →

adj.

fraudulent, malicious, sly, guileful, cunning, crafty.

NBHL (1)

Որ խորհի զնենգութիւն, կամ ունի զխորհուրդ նենգութեան.


Նետակալ, աց

See full entry →

s.

balista;
arbalet, crossbow;
catapult.

NBHL (1)

βελόστασις (նետակայք). locus ad tela explodenda constitutus, machina bellica, balista, aries. որ եւ ասի ՆԵՏԱՁԻԳ ԱՇՏԱՐԱԿ. Մանգղիոն. բաղիստր. Տեղի ի մարտկոցի կամ ի բանակի ի պէտս նետաձգութեան. եւ Գործի ձգելոյ զմեծամեծ նետս եւ զքարինս, որպէս խոյ. բաբան.


Նետաձիգ

See full entry →

adj. s.

drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.

NBHL (1)

ՆԵՏԱՁԻԳ. գ. որպէս Նետաձգութիւն.


Նետընկէց

See full entry →

s.

bow-shot.

NBHL (1)

τόξου βολή jactus sagittae. որ եւ ՆԵՏԱՁԻԳ ՄԻ. Չափ ընկեցեալ նետի, կամ նետաձգութեան միոյ. վտաւան.


Ներ, ի, ոյ

See full entry →

s. prep.

sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.

NBHL (1)

Տրտմեցոյց զնա (զաննա) ներն իւր (փեննա)։ Տեսցես զանարգութիւն անձին իմոյ ի ներէ անտի իմմէ ... ի ներոյ անտի իմմէ. (Եփր. թագ.։)


Ներածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

introduction.

NBHL (1)

Ներածութիւն մակագրեցաւ, վասն զի նա է՝ որ ի ներքս ածէ զմեզ յամենայն իմաստասիրութիւն։ Ստորոգութիւնք Արիստոտելի ներածութիւն են ամենայն իմաստութեան. (Անյաղթ պորփ.։)


Ներդաշնակապէս

See full entry →

adv.

harmonically, harmoniously.

NBHL (1)

ἑμμελῶς, -λῆ cum modulatione, concinne, commode. Դաշնաւորութեամբ ձայնից եղանակաց. զուգայարմարութեամբ ըստ կերպի նուագերգութեան. յարմարապէս. վայելչապէս. միաբանութեամբ.


Ներկուած, ոյ

See full entry →

s.

dye, colour;
stain.

NBHL (1)

Զերկաթոյն սրութիւն եւ զերագութիւն ունիցի գրողն, եւ զկապարոյն զներկուած գրոյն, զի հանապազ մնասցեն գրեալքն. (Իսիւք.։)


Նիազութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want, necessity, indigence.

NBHL (1)

Ձեռն ի գործ արկանեմք նիազութեամբ գլխակարգութեանս. (Նախ. գծ.։)


Նիւթ, ոց

See full entry →

s.

matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.

NBHL (1)

Տասն (ստորոգութիւնք). նիւթ, որպիսութիւն, քանիութիւն, առինչ, եւ այլն։ Ես ունիմ նիւթ փոխառեալ յիւրաքանչիւրումեքէ ի տարերց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)