Definitions containing the research առ : 10000 Results

Չարակն

cf. Չարակնեայ.

· Calfa

NBHL (7)

Մի՛ ուտեր հաց ընդ առն չարական։ Փութայ մեծանալ այր չարակն. (Առակ. ՟Ի՟Գ. 6։ ՟Ի՟Ը. 22։)

Մարդոյ չարական ընդէ՞ր գոն ինչք։ Տուրք չարականն հալեն զաչս։ Մի՛ ընդ առն չարական՝ վասն գոհութեան. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 3։ ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Լ՟Է. 13։)

Չարակն կոչի այն՝ որ ընկերին բարութեամբն զկծի. (Լմբ. առակ.։)

Եւս առաւել ընդ չարականացն, եւ որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Չարակունքն ի ներքս էին։ Որպէս պոռնկին չէ օրէն յեկեղեցի մտանել, նոյնպէս եւ ոչ չարակն։ Ո՛րչափ նախանձողք, ո՛րչափ չարակունք։ Զի՞նչ պիղծ քան զչարակնն եւ զնախանձոտն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի, նախանձի, մախայ։ Չարակն բանսարկուն ոչ կարացեալ տանել զտեսութիւն գերունակ փառաց նախաստեղծին. (Գր. հր.։)

Խաբեբայի եւ նախանձոտի եւ չարական. (Իրեն. առ Լեհ.։)

Տան զինքեանս պճնութեան ... արակն, եւ այլ ազգի ազգի դեղոց եւ հնարից». (Բրսղ. մրկ.) իմա՛ զկանացի չարարուեստութիւնս առ ի յաչաղել (այսինքն նազար տալ) կամ վնասել աչօք։


Չարակնեմ, եցի

vn. va. to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ հայրն ընդ տալն չարակնեաց։ Շնորհք առանց չարակնելոյ. (Կոչ. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Թ։)

Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)

Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)


Չարակնութիւն, ութեան

s.

evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.

· Calfa

NBHL (1)

Առ սոցա չարակնութիւն եւ դառնութիւն զայն ասացից։ Բարերար եւ մարդասէր է աստուած, զչարակնութիւնն յինքենէ ի բաց հալածեալ. (Փիլ. իմաստն.։)


Չարակսկիծ

adj.

very painful or oppressive.

· Calfa

NBHL (2)

Յայնչափ դառն եւ չարակսկիծ կտտանացն ոչ զանգիտեալ զարհուրեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)

Չարակսկիծ սառամանօք լցեալ. (Ոսկիփոր.։)


Չարակրութիւն, ութեան

s.

pain, suffering;
ill usage.

· Calfa

NBHL (1)

κακοπάθεια vexatio, molestia, erumna, calamitas, labor. Կրելն զչարիս. եւ Չարաչար կիրք. տառապանք. վիշտ. չարքաշութիւն.


Չարահալած

adj.

healing, driving away pain and sickness;
salutary.

· Calfa

NBHL (1)

Օգնական եւ չարահալած լինելով յառաջագոյն քան զինքն եղելոց քաղաքաց. (Պտմ. աղեքս.։)


Չարահամբաւ

adj.

of ill-repute;
defamed.

· Calfa

NBHL (3)

Չարահամբաւ անուամբն։ Չարահամբաւ եւ դառնաթոյնս անուանեցաւ տեղի։ Չարահամբաւ եւ վատթարագոյն իրաց. (Պիտ.։)

Զչարահամբաւսն եւ զախտացեալ անզեղջսն հոգւով ոչ թողուլ ընդ մեզ ի ժողովս սրբոց. (Մխ. առակ.։)

Հայհոյել զաստուած եւ չարահամբաւ առնել։ Ուրանայ եւ չարահամբաւ առնէ. (Բրսղ. մրկ.։)


Չարահամբաւեմ, եցի

va.

to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.

· Calfa

NBHL (2)

Զիա՞րդ յանձին ունիք հայհոյել եւ չարահամբաւել։ Ի մեզ յարել զայդպիսի օտար խորհուրդ զրաբանութեան՝ առ ի չարահամբաւել զմեզ. (Փոտ. առ աշոտ. եւ ի պատասխանին.։)

Երթեալ առ հրէայս, չարահամբաւեաց զբառնաբայ (կամ զբառնաբաս). (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)


Չարահամոզ

adj.

ill-insinuating, persuading, exhorting or inciting to evil.

· Calfa

NBHL (1)

Կորիցեն ասէ չարահամոզք առիթք բազմաց կորստեան. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)


Չարահաւ, աց

adj.

of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ նախածնօղն է չար. կամ Որ ինքն է նախածնօղ չար. եւ Որ ինչ ի չար սկզբնապատճառ է պատճառեալ իցէ. չարասէր.

Կարի յոյժ անվայելուչ է նախածնողին (այսինքն աստուծոյ) եւ զչարահաւս անուանել պատճառ. (այսինքն կոչիլ սկզբնապատճառ չարի) (Պիտ.։)


Չարահաւակ

s.

author, origin of ill, of evil, of misery.

· Calfa

NBHL (2)

Սկզբնապատճառ կամ նիւթիչ չարեաց. չարախօս.

Դրժողութեամբ չարահաւակ առ արքայ լինէր. (Յհ. կթ.։)


Չարահաւատ

adj.

false, faithless, perfidious.

· Calfa

NBHL (1)

κακόπιστος perfidus. Մոլորեալ ի հաւատս. չարափառ. անզգամ.


Չարահաւեալ

adj.

spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմնոյ ուրուք չարահաւելոյ, եւ անպատկանաւոր ելոյ առ ի յընդունելոյ զանձնաւորական ազդումն. (Սահմ. ՟Թ։)


Չարահաւութիւն, ութեան

s.

prejudice, presumption.

· Calfa

NBHL (1)

Ունելն զչար սկիզբն, զթիւր սկզբունս. (որ ըստ յն. նախառութիւն. եւ ըստ յետնոց՝ նախապաշարումն) προλείψις praesumptio, anticipata opinio.


Չարահնար, ից

adj.

meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Գելարանօք՝ անուօք եւ առասանօք չարահնար տանջեալ». (Շար.) իմա՛ իբր ածական անհոլով, եւ կամ մակբայ՝ չարարուեստաբար։


Չարահնարութիւն, ութեան

s.

craftiness, astuteness, guile.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ պարզաբար բերեն յառաջ զբառսն, այլ նենգութեամբ իմն եւ չարահնարութեամբ։ Չարահնարութեամբ ասեն։ Բթել առ այսոքիւք զբանսարկուին չարահնարութեան խայթոց. (Պրպմ.։)


Չարահոտ

adj.

nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.

· Calfa

NBHL (1)

Չարահոտ են (չղջիկանք) եւ զազրատես։ Դեւք եւ աւազակք չարահոտ են վարուք. (Մխ. առակ.։)


Չարահոտութիւն, ութեան

s.

stench, stink, fetor.

· Calfa

NBHL (2)

Վասն չարահոտութեան (մեռելոյն) մի՛ ինչ կասկածեր յամենասուրբ տեառնէդ. (ա՛ղ է դա՝ անուշացուցիչ ամենայն հոտեալ մարմնոյ. Մամբր.։)

Յոպոպ զչարահոտութիւն իւր ծածկել ոչ կարէր. (Մխ. առակ.։)


Չարահռչակ

cf. Չարահամբաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում առ այսոքիւք այլ չարահռչակս եւ լի աղտեղութեամբ յայսպիսի խորհելոյ եկեսցէ յառաջ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Չարաձայն, ից

adj. fig. gr.

harsh-voiced;
ill-sounding;
defamed;
blaspheming;
cacophonic.

· Calfa

NBHL (1)

Բարբառ հնչիցէ ընդ բերանն՝ ահագին ինչ եւ չարաձայն եւ չախորժելի։ Արք չարաձայնք. (Ոսկ. մտթ. Մանդ.։)


Չարաձայնութիւն, ութեան

s. gr.

disagreeable or harsh voice;
ill sound;
cacophony.

· Calfa


Չարաղէտ

adj.

very painful, very atrocious, insufferable, insupportable.

· Calfa

NBHL (1)

(Լեառն՝) չարաղէտն եւ անպատմելի եւս ճանաչի, պաշտեցեալ կարողութեամբ զօրութեանն. (Պիտ.։)


Չարամեռ

adj.

cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.

· Calfa

NBHL (1)

Գողացայ զնա ի սառամանեաց եւ յանդնդային պտուտից չարամեռ եւ խաւարային գործոց չար պաշտամանցն ձերոց. (Ճ. ՟Բ.։)


Չարամոյն

adj. adv.

unhappy, miserable;
miserably, unhappily, pitifully.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի վատթար վիճակի, տառապեալ. խեղճ.


Չարամտութիւն, ութեան

s.

evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտ է թէ չարամտութեամբ գործես. (Մխ. առակ.։)


Չարայաչաղ

adj.

jealous, meanly envious, ill-wishing, malignant.

· Calfa

NBHL (1)

Չարայաչաղ մախանօք առ ինքն ձգէր. (Յհ. կթ.։)


Չարայուշ, ից

adj.

resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.

· Calfa

NBHL (2)

Չարայուշքն յանդիմանին ի պատժին. (Համամ առակ.։)

Բարեխորհ, անյիշաչար. եւ ոչ չարայուշ առ մեծամեծս եւ փոքունս. (Սոկր. ՟Է. 22. յորմէ եւ Աբր. մամիկ.։)


Չարանախանձ

adj.

extremely envious;
vying in evil.

· Calfa

NBHL (2)

Յոյժ չարանախանձ է գազանն՝ առնն վարդապետի։ Յոյժ չարանախանձ է դեւն մարդոյ աղօթելոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)

Չարանախանձ գտաւ առ մարդն բանսարկուն։ Ետես զպատիւ մարդոյն չարանախանձ բանսարկուն. (Մաշկ.։)


Չարանամ, ացայ

vn.

to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.

· Calfa

NBHL (3)

(Դեւն) ամենայն չարեաց պատճառ յատկանայ ե՛ւ ինքեան ե՛ւ այլոց, որքան ինչ չարանալ ասի։ Արդ ի՞ւ ասեմք չարանալ զդեւս, ասա՛ ինձ. բայց միայն դադարմամբ յաստուածայնոյն բարութեանց ունակութենէ եւ ներգործութենէ։ (Մարդիկ) ի՞ւ չարանան, եթէ ոչ՝ բարեաց ունակութեանց եւ ներգործութեանց նուազութեամբ. (Դիոն. ածայ.։)

Որչափ բարւոքեմ առ սոսա, ե՛ւս առաւել չարանան առ իս. (Ածազգ. ՟Է։)

Բազում անգամ սգաւորք անշնորհք սնափառութեամբ ցնդին յարտասուս զորոց անձինս յետ սգոյն չարացեալս տեսաք. (Կլիմաք.։)


Չարանիւթ

adj.

ill-contriving, malignant, malicious.

· Calfa


Չարաշահութիւն, ութեան

s.

illicit gain, usury.

· Calfa

NBHL (1)

Անազատութեան տեսակք երիս են. չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն։ Իսկ չարաշահութիւն է, ըստ որում յամենայն կողմանց շահել խնդրեն, զշահսն քան թէ զամօթն վերագոյն համարելով. (Արիստ. առաք.։)


Չարաշշուկ

adj.

disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.

· Calfa

NBHL (1)

Ի թաքստի էր վասն չարաշշուկ եւ դառն տանջանացն։ Ի ձեռն չարաշշուկ դահճացն. (Ճ. ՟Ա.։)


Չարաշունչ

adj.

pestiferous, venomous, pernicious, deadly.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ շունչն է չար եւ վնասակար. մահառիթ. դժնդակ.

Ամենեքին մեռեալ էին (ի վիրապի անդ) վասն չարաշունչ դառնութեան տեղւոյն. (Ագաթ.։)


Չարաշուք

adj.

bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.

· Calfa

NBHL (5)

Կարի անշուք, անպատիւ, անարգ. որպէս թէ ունօղ զչար կամ զվնասակար ստուեր. վատթար. դժնդակ. դառն. ժանտ. խրոխտ. խիստ.

Այնպիսւոյ չարաշուք առն ողորմեցար. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)

Չարաշուք դժրողութեամբ գերեալս վաճառակուր լինել. (Յհ. կթ.։)

Փակեալ առ մի քէն զանիծիցն դժնդակ ըղձիցն չարաշուք ձայն. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)

Ցանկութիւնն եւ սրտմտութիւնն, չարաշունքն եւ մահունքն». (Փիլ. լին. ՟Դ.) իբր չարաշնչութիւնք սպառնալեաց։ 4


Չարաչար

adj. adv.

very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.

· Calfa

NBHL (5)

Ի գաւառս չարաչարս լիբէացւոց կամէր փոխել զմեզ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 11։)

Չարաչար գաւառապետ նեղէ զանձինս եղբարց. (այս ինքն չար տնտես) (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)

Չարաչար՝ բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Չարաչար եւս քան զնոսա ի վերայ հասեալ դատէր զքաղաքն։ Վէրքն չարաչար պատառեալ էին։ Դուստր իմ չարաչար այսահարի։ Լուսնոտի եւ չարաչար հիւանդանայ։ Անդամալոյծ չարաչար տանջեալ։ Վասն զի չարաչար խնդրէք.եւ այլն։

Հայրենի ազատութիւնն չարաչար կայր ի ծառայութիւն։ Չարաչար կային ի մեծի նեղութեանն. (Եղիշ. ՟Բ։)

χείριστος pessimus χαλεπός, χαλεπώτερος, τραχύς, δυσχερής difficilis, durus, saevus, asper. Կարի չար. յոյժ վատթար. սաստիկ. դառն. դժնդակ. անտանելի. անհնարին. անօրէն. խիստ գէշ.


Չարապաշտ, ից

adj.

impious;
heretic;
idolatrous.

· Calfa

NBHL (2)

Պաշտօղ զչար կարծիս. մոլորեալ. չարափառ. եւ Կռապաշտ.

Արդ ե՛կ խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Չարապաշտութիւն, ութեան

s.

impiety;
heresy;
idolatry.

· Calfa

NBHL (1)

Չար պաշտօն, եւ Պաշտօն չարի. չարափառութիւն. մոլորութիւն չար. գրի եւ Չարապարշտութիւն.


Չարապատկեր

cf. Չարադէմ.

· Calfa

NBHL (1)

Տգեղ պատկերաւ կամ տեսլեամբ. գարշատեսիլ. ձառադէմ.


Չարապէս

adv.

cf. Չարաչար.

· Calfa

NBHL (2)

Չարապէս սպառնայր նոցա. (Վրք. ոսկ.։)

Քահանայութիւն հրէից, որ չարապէս էին զգեցեալ, պատառելոց էր. (Բրսղ. մրկ.։)


Չարասերմն

adj. s.

producing evil fruit;
wicked offspring.

· Calfa

NBHL (1)

Որ յանկարգ խառնմանէ եւ ի չարասերման սանդարամետականին են առեալ զկերպարանս. (Ճ. ՟Ա.։)


Չարասէր

adj.

inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.

· Calfa

NBHL (2)

Իշխանութիւն առեալ չարասէր սպասաւորացն։ Դու խաւարային ես եւ չարասէր։ Չարասէր մոգպետն։ Առաւել զարմանային չարասէրքն։ Չարասէրն սատանայ իբրեւ զօրավար ի մէջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)

Յաւել տէր ասէ զչարիս ի վերայ չարասիրաց. (Համամ առակ.։)


Չարասրտութիւն, ութեան

s.

evil-heartedness, malign disposition, malevolence.

· Calfa

NBHL (1)

Կրճտէ զատամունս, այս չարասրտութեան է. իսկ կրճել ատամանց եւ լալ, այս ակամայ առ նեղութեան է. (Արիստակ. գրչ.)


Չարավավաշ

adj.

very lewd, very libidinous, lecherous.

· Calfa

NBHL (1)

Չարավավաշ տռփանօք յանդգնեալ յարձակեցաւ յանարատ առագաստ հարսին եկեղեցւոյ. (Յհ. կթ.։)


Չարավիրագ

adj.

very ferocious.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛ չարավիրագ բոյս թշուառական արմատոյ. (Կեչառ. աղեքս.։)


Չարատեաց, տեցաց

adj.

detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.

· Calfa

NBHL (3)

Վասն ոնեայ քահանայապետի բարեպաշտ չարատեաց սրբութեանն։ Ծուրացիքն չարատեացք առաւել եւս հանդերձեցին զնոսա. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1։ ՟Դ. 49։)

Չարատեաց եւ առաքինասէր միշտ վարելով բնութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

μισοπόνηρος nequitiae osor. Ատեցօղ զչար. բարեսէր. առաքինի.


Չարատես

s.

pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.

· Calfa

NBHL (2)

Ի դառնահայեաց ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)

Մի՛ վրդովիր ի չարատես տանջանացդ. պատրաստեալ է քեզ փոխանակ մրցանացդ անթառամ պսակ. (Տօնակ.։)


Չարատեսիլ

adj.

of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.

· Calfa

NBHL (2)

Ի դառնահայեաց ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)

Մի՛ վրդովիր ի չարատես տանջանացդ. պատրաստեալ է քեզ փոխանակ մրցանացդ անթառամ պսակ. (Տօնակ.։)


Չարատեցութիւն, ութեան

s.

hatred of vice or depravity, benignity, goodness, virtue.

· Calfa

NBHL (1)

Հետեւի արդարութեան ... չարատեցութիւն. (Արիստ. առաք.։)


Չարարար, աց

adj. s.

evil-doing, mischievous, malevolent;
pernicious, hurtful, harmful;
unwholesome;
evil-doer, malefactor.

· Calfa

NBHL (2)

Ես ոչ թէ չմեղադրեմ միայն չարարարաց մերոց, այլեւ բարերարս անուանեմ զնոսա։ Խնդրէ չար առնել չարարարաց իւրոց. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)

κακεργέτης, κακοποιός, κακούργος maleficus, malignus, perniciosus. Որ առնէ չարիս այլոց. չարագործ.


Չարարարեմ, եցի

vn.

to do evil, to harm, to injure.

· Calfa

NBHL (1)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՉԱՐԱՐԱՐԵԼ. Չար առնել ումեք. չարիս հասուցանել.