Definitions containing the research առ : 10000 Results

Չէք, չէից

s.

non existing things, nullity.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկահանս ոչ միայն զհարկառուսն կոչէ, այլ եւ զյափշտակօղս, որք մերկանային զժողովուրդն անիրաւ չէքուչեօք. զի ոչ զարդար հարկսն խոտէ, այլ զանիրաւ. (Գէ. ես.։)


Չինչ, չնչի

cf. Ոչինչ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի չնչէ արար զմեզ աստուած։ Զի ըստ քեզ չքոտւոյգ եւ զչնչէն առակ օրինակաց մատուցանեմք։ Յորպիսի՛ չնչէն յանկերպարան միագոյն իրացս ծնանիմք։ Ի չնչէն եւ ի միագոյն եւ ի տկարէ մարմին զգեցեալ։ Եւ ի չնչէն տկարն այն գայ լինի նաւագործ. եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։)


Չլուեալ

adj.

unheard of.

· Calfa

NBHL (2)

Չլուեալ այնուհետեւ այր ընկերի բարբառոյ. (Ագաթ.։)

Ի չքմեղս լինելով՝ չլուելոյն առնէր (ռմկ. չլսելու զարկաւ. չիլսեցի կըսէր). (Բուզ. ՟Ե. 24։)


Չխաղոյք

s.

serious matters, no trifles.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանե՞ս, զի խաղ առնես զչխաղոյսն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ե։)


Չխանդաղատանք

s.

unfeelingness, inhumanity.

· Calfa

NBHL (1)

Անդ ճչիւն եւ վայիւն միայն է բարբառ, ողողանք եւ չխանդաղատանք. (Եփր. խոստով.։)


Չխոստովանութիւն, ութեան

s.

not confessing or professing.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զմարդն լոկ ասել առանց աստուածութեանն օգուտ է, եւ ոչ զմարդկութիւնն ընդ աստուածութեանն չխոստովանութիւն՝ փրկութիւն է. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Չկամութիւն, ութեան

s.

unwillingness, ill-will.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յատելութեան եւ ի չկամութեան առ թագաւորն պարսից է արքայն հայոց տիրան. (Բուզ. ՟Գ. 20։)


Չկենդանի

adj.

lifeless;
cf. Անկենդան.

· Calfa

NBHL (2)

Չկենդանիքն զիա՞րդ կարիցեն կենդանեացն պատճառ ծննդեան լինել. (Եզնիկ.։)

Նաբուքոդոնոսոր պատկեր կանգնեաց. եւ կենդանին ի չկենդանւոյ կամէր պայծառագոյն երրեւել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Չկեցու, աց

adj.

lazy, idle, unoccupied, sluggish, slothful.

· Calfa

NBHL (1)

Անամօթից եւ չկեցուաց է կալն եւ ծաղր առնել զայնպիսի նշաւակութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)


Չհամազգի, ազգեաց

adj.

of a different kind or species, not homogeneous;
— գործել, to neutralize.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն կառք ի համազգեաց երիվարաց լծին. բայց միայն յայսց կառաց (չորից տարերաց)՝ որ ի չհամազգեաց լծեալ են. (Եզնիկ.։)


Չմարդու

cf. Տմարդի.

· Calfa

NBHL (1)

Չմարդու (կամ չմարդոյ) գտաք առ շնորհակալիսն։ Չմարդու (լաւ եւս՝ այլ ձ. չմարդի) գոլով զոմանս յիշխանացն կապէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Ը։)


Չմարթու

cf. Չմարթուն.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ տայր զստացուածսն կերակուր ցեցոյ, որպէս առնեն չմարթու մատակարարք. (Վանակ. յոբ.։)

cf. Չմարդու, եւ ի բառն Մարթուն։


Չմարթուն

adj.

incapable, awkward, clumsy, bungling.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ տայր զստացուածսն կերակուր ցեցոյ, որպէս առնեն չմարթու մատակարարք. (Վանակ. յոբ.։)

cf. Չմարդու, եւ ի բառն Մարթուն։


Չմեղ

adj.

innocent, harmless.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենազօր հրամանաւ ի հակառակիցն սիաբանեալ, ի պատճառս առ ի չըմեղ բնութեանն. (Գանձ.։)


Չմշտնջենաւոր

adj.

not eternal.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ չէականքն եւ չմշտնջենաւորք ընդ էականին եւ ընդ մշտենջաւորին երկրպագութիւն առնուցուն. (Եզնիկ.։)


Չնաշխարհիկ

adj. s.

celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.

· Calfa

NBHL (6)

Կարի նորակերտ նորանշան՝ մեծապայծառ եւ չնաշխարհիկ գործ էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զայսպիսի զղձակերտ գաւառ՝ զչնաշխարհիկ. (Փարպ.։)

Ի վերուստ ասելն (զխաղաղութիւն՝) զչնաշխարհիկն յայտ առնէ. (Խոսր.։)

Չնաշխարհիկն ծնունդ աշխարհի (սուրբ կոյս). (Վրդն. յանթառամն.։)

Որ պահեցին զբանս խրատուն քրիստոսի, ստացան զչնաշխարհիկ զօրութիւն, եւ զխոր զիմաստութիւնն քրիստոսի ի միտ առին. (Համամ առակ.։)

παράδοξος, παρηλλαγμένος, ὐπερήφανος , καινός, ξένος praeter opinionem, inexpectatus, praecellens, eximius, novus, et alienus φριώδης horrendus. Որ չէ նա յաշխարհէ աստի, զոր չունի աշխարհ, անգիւտ յաշխարհի. գերաշխարհիկ. նորահրաշ, գերապանծ. ահաւոր, հրաշափառ. խելքէ վեր, չի գտնուելիք, չտեսնուած, չլսուած.


Չնչին, չենոյ, չենոց

adj.

of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.

· Calfa

NBHL (2)

Որոց ոչ կամի՝ չկարեմք յաղթել, ոչ միայն արգաւորացն, այլ եւ չնչենոցն։ Չնչենովքն զմեզ աշխատ առնէ, եւ զմեծամեծսն հնազանդէ մեզ. (Եզնիկ.։)

εὑτελής (դիւրածախ, դիւրագին) εὑτελέστατος , ἑλάχιστος, σμικρότατος tenuis, vilis, frivolus, vilissius, exiguus, minimus οὑδαμός nihil. (ի բառէս Չինչ, այսինքն ոչինչ) Համարեալն իբրու ոչինչ, դոյզն. կարի փոքրիկ, տկար. անպիտան. սին. սնոտի, եւ այլն. փուճ, ցած, պզտըտիկ.


Չորակերութիւն, ութեան

s.

nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ է պարտ զքառասնորդսն մեծի հինգշաբաթին լուծանել, այլ չորակեր լինել. (Կանոն.։)

Պարտ է ի սուրբ քառասներորդս աղուհացիցն շաբաթի եւ կիւրակէի չորակեր լինել, որպէս եւ յայլ աւուր. (Տօնակ.։)


Չորանուտ

adj.

dry, arid.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնմ կղզոջ ոչ գոյր արմատ դալարոյ, բայց միայն ապառաժ չորանուտ. (Մեսր. երէց.։)


Չորեակ

cf. Չորրեակ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Չորրեակ, եւ Քառեակ։


Չորեքաղեան

s.

cf. Չորեքաղի.

· Calfa

NBHL (1)

ՉՈՐԵՔԱՂԵԱՆ ՉՈՐԵՔԱՂԻ. Որ ունի չորս աղիս կամ լարս. որպիսի է նուագարան՝ քառակի աղեօք.


Չորեքաղի, ղւոյ

s.

tetrachord.

· Calfa

NBHL (1)

ՉՈՐԵՔԱՂԵԱՆ ՉՈՐԵՔԱՂԻ. Որ ունի չորս աղիս կամ լարս. որպիսի է նուագարան՝ քառակի աղեօք.


Շամբշաբար

adv.

foolishly.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր փոքր մի յառաջ ներբողեալ ի մէնջ, զայս այժմ շամբշաբար յամբաստանութիւն բերեալ մատուցանես. (Պիտ.։)


Շամբշական, ի, աց

adj.

foolish, mad;
furious.

· Calfa

NBHL (2)

Այլ իմն մաքառին շամբշական իմացմամբք. (Ճ. ՟Է.։)

Այլ շիջուցին զջահըն վառեալ, ի շամշական ձի ընթադրեալ. (Շ. վիպ.։)


Շամբշանք

s.

cf. Շամբշութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Շամբշելոյն սուր առեալ, եւ յանձին արարեալ՝ շամբշանացն բուժի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)


Շամբշութիւն, ութեան

s. fig.

folly, fury, mania, rage;
violent passion, love, fury, transport, gallantry, love intrigue;
debauchery, lewdness.

· Calfa

NBHL (2)

Առ ի յոյժ ցանկականի մոլեգնութեան՝ շամբութեամբ վառեալ էր։ Ըստ շամբշութեան (կամ շամշութեան) առն կնամոլոյ՝ ցանկութեամբ վառեալ ի կղէոպատրա. (Խոր. ՟Ա. 14։ ՟Բ. 20։)

ՇԱՄԲՇՈՒԹԻՒՆ կամ ՇԱՄՇՈՒԹԻՒՆ. οἷστρον oestrum μανία furor, insania εὑήθεια stultitia, ineptia. Շամբշիլն. շամբուշն գոլ. ցնորումն. ուժգին բերումն կամ անյագ ցանկութիւն, եւ խելագարութիւն. անմտութիւն. մոլեգնութիւն. մոլութիւն. աւիւն. եւ Պագշոտութիւն. խենդութիւն. տէլիլիք, սէրսեմլիք, լըլկընլըգ, գուտուրուշ. եւ առսըզլըգ, զէմփարելիք.


Շամշպետ

s.

tetrarch.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ Հին բռ. Չորրորդապէտ. (առել ի յաջորդ բառէն)։


Շամշտութիւն, ութեան

s.

tetrarchy.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԱՄՇՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՇԱՄԸՇՏՈՒԹԻՒՆ. τετραρχία tetrarcha. Չորրորդապետութիւն. պետութիւն քառորդ մասին տէրութենե, կուսակալութիւն. (գուցէ ի թ. սէմթ, կողմ. կամ ի յն. լու. ի՛միսիս, սէ՛միս։ կէս, կիսեալ կիսոյ կէս).


Շամրիտ

s. adj. cf. Շամրտացի.

· Calfa


Շանաճանճ, ից

s.

dog-tick, ricinus caninus.

· Calfa

NBHL (2)

Զառաջին հարվածովն զանց արարի. եւ զգորտովքն եւ զմժխաւն եւ զշանաճանճաւն. (Ածաբ. կարկտ.։)

κυνόμυια musca canina. Շան ճանճ. տիզ. է՝ որ բոլորշի ողորկ՝ պնդամաշկսպիտակ, եւ է՝ որ տափարակ, կարմիր, ճանկաւոր, ոսպնաչափ. որ չարաչար ծծէ զարիւն շան, եւ քոսոտ առնէ զնա. կէնէ՛, լէշա. եբր. առօպ.


Շանդ, ից

s.

thunderbolt, lightning, thunder;
fire, spark, flash;
red hot iron;
ingot;
հրավառ, բոցավառ, կայծակնացայտ, հրաշունչ, սպառնալից, ահաւոր —, the burning, flaming, gleaming, smoking, threatening, dreadful thunderbolt;
—ս արձակել, to hurl thunderbolts, to fulminate;
հրացեալ —իւք պսակել զոք, to crown with a bent, red hot spit.

· Calfa


Շանի

s.

dog's-meat, dog-porridge.

· Calfa

NBHL (1)

Կերակուր շան։ յն. τροφή . սնունդ. ուտեստ. պարէն. Շուն կատաղի տեսանէ, եւ առատացեալ՝ շանի առ կուրծսն կու՛տէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)


Շանսխուր

s.

price of a dog;
hire of a prostitute.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ տարցիս զկապէնս պոռնկի, եւ մի՛ զշան սխուրս ի տուն աստուծոյ քոյ յամենայն ուխտս, զի պիղծ են առաջի աստուծոյ քոյ երկոքեան. (Օր. ՟Ի՟Գ. 18։)


Շանփին, փնի

s.

dog's-dung.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. սրպէս Փին՝ այսինքն աղբ շան,

Մարմինդ ի շանփնէ նեխեալ է, եւ յառաջասպ փոխեալ. (Ոսկիփոր.։)


Շաչ

cf. Շաչիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Կառանց եւ երիվարաց շաչն զլսելիս խլացուցանէր. (Պտմ. ըստ լեհ.։)


Շաչեմ, եցի

vn.

to make a noise, to rumble, to clash;
to clack, to crack, to crackle;
to boil violently, to burst, to blow up;
to shiver, to crepitate;
to rustle, to murmur;
to thunder, to detonate;
— սողնոց, to hiss;
to whistle;
to whiz;
— մեղուաց, ճանճից, to buzz, to hum.

· Calfa

NBHL (4)

Հնչել ձայնի ի շարժման անշունչ իրաց եւ կենդանեաց. շառաչել կառանց. շչել սողնոց. եռալ քաղցուոյ. շշնկոց հանել.

Ի շաչելոյ կառանց նորա. յն. ի շարժմանէ. (Երեմ. ՟Խ՟Է. 3։)

Մռնչեն իբրեւ զառիւծ, շաչեն իբրեւ զօձ, գոռանզ որպէս վիշապ. (Վրդն. աւետար.։)

Յառաջագոյն մակագրէին՝ առ ընդ շաչելն անդնդային. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Շաչիւն

cf. Շաչումն.

· Calfa

NBHL (4)

Շաչիւն կառաց, եւ դրնդիւն երիվարաց։ Ձայն շարժմանզ անուոյ, շաչիւն կառաց։ Լսել զշաչիւնս տագնապողաց։ Շաչիւն զինու, կամ նշանաց. (Միք. ՟Ա. 13։ Նաւում. ՟Գ. 2։ Դտ. ՟Ե. 16։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 41։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 3։)

Խորշիւն, շաչիւն, եւ թնթիւն առնելով. եւ որոտումն ասեմք այսմիկ. (Արիստ. աշխ.։)

Փախուցեալ փութանակի յահաւոր շաչմանէն. (Պիտառ.։)

ՇԱՉԻՒՆ ՇԱՉՈՒՄՆ. ψόφος sonitus, strepitus συρισμός sibilus, susurro συγκρουσμός collisio βρόμος, πάταγος fremitus, fragor, crepitus ἁνάβρασις aestuatio, ebullio եւ այլն. Շաչ. շաչելն. շառաչիւն. շչիւն. շշնջիւն. շռնչիւն. հնչիւն. եռանդն. եռալն զեռալն. բզզումն. շշնկոց, խըշըլտոց, վըզլտոց.


Շաչումն, ման

s.

noise, burst, crackling, crash;
rustling, rumbling;
report, clap, explosion;
resounding;
gurgling, murmur.

· Calfa

NBHL (3)

Շաչիւն կառաց, եւ դրնդիւն երիվարաց։ Ձայն շարժմանզ անուոյ, շաչիւն կառաց։ Լսել զշաչիւնս տագնապողաց։ Շաչիւն զինու, կամ նշանաց. (Միք. ՟Ա. 13։ Նաւում. ՟Գ. 2։ Դտ. ՟Ե. 16։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 41։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 3։)

Խորշիւն, շաչիւն, եւ թնթիւն առնելով. եւ որոտումն ասեմք այսմիկ. (Արիստ. աշխ.։)

ՇԱՉԻՒՆ ՇԱՉՈՒՄՆ. ψόφος sonitus, strepitus συρισμός sibilus, susurro συγκρουσμός collisio βρόμος, πάταγος fremitus, fragor, crepitus ἁνάβρασις aestuatio, ebullio եւ այլն. Շաչ. շաչելն. շառաչիւն. շչիւն. շշնջիւն. շռնչիւն. հնչիւն. եռանդն. եռալն զեռալն. բզզումն. շշնկոց, խըշըլտոց, վըզլտոց.


Շպլեղ

cf. Շապլեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ա՛ռ մուռ ժզ դրամ, եւ շպլեղ. եւ խառնեա՛։ Մուռ եւ շպլեղ. (Ոսկիփոր.։)


Շատախօս, աց

adj. s.

talkative, verbose, loquacious, garrulous;
prating, chattering, tattling, prattling;
cf. Շատխօս.

· Calfa

NBHL (1)

Շատախօսն ի մեղաց ոչ վրիպէ. (Պիտառ.։)


Շատախօսութիւն, ութեան

s.

multitude of words, loquacity, garrulousness;
chit-chat, babble, tattle, prattle.

· Calfa

NBHL (2)

Տարաք զշատախօսութիւն նոցա իբրեւ զայր երկայնամիտ. (Լմբ. առ լեւոն.։)

Ընդէ՞ր է շատախօսութիւնդ ձեր, զոր բարբաջիցէք առաջի ամենայն ժողովրդեանդ. (Ճ. ՟Ժ.։)


Շատանամ, ացայ

vn.

to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտ բազում էին հեթանոսք, բայց ոչ կարծէին զինքեանս շատանալ ի խաղամարտրութիւն առանց հրէից. (Ոսկ. գծ.։)


Շատաշուրջ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa

NBHL (2)

Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)

ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.


Շատաշրջիկ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa

NBHL (2)

ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.

Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)


Շատաշրջող

adj. s.

roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.

· Calfa

NBHL (2)

Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)

ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.


Շատաշրջութիւն, ութեան

s.

stroll, lounge, wandering.

· Calfa

NBHL (2)

Շատաշրջութիւն, վաճառականութիւն, եւ կրպակաց շահք փախչելի՛ է եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)

περιδρομή circumcursio, -itio, vagatio. Շատաշուրջն լինել. բազմայածութիւն. թափառումն.


Շատաջուր

adj.

having a great deal of water, abounding with water;
aqueous.

· Calfa

NBHL (3)

εὕυδρος aquosus, bene rigatuts. Ուր իցէ յորդ եւ առատ ջուր. ջրարբի. քաջ ոռոգեալ. ջուրը շատ՝ պօլ.

առատութիւնք բերոցն, քանզի արգաւանդահող եւ շատաջուր էր գաւառն. (Փիլ. իմաստն.։)

Ի գաւառին կարնոյ շինել զքաղաքն արգաւանդահող շատաջուր եւ բերրի. (Խոր. ՟Գ. 59։)


Շատերդումն, ման

adj. s.

swearing much;
great swearer, blasphemer.

· Calfa

NBHL (1)

Այր շատերդումն լցցի անօրէնութեամբ։ Խօսք շատերդման ծառ կացուցանեն զհերս. (Սիրաք. ՟Ի՟Գ. 12։ ՟Ի՟Է. 15։)


Շատիմ, տեայ

vn.

cf. Շատանամ.

· Calfa

NBHL (2)

առաջինքն այլ քարոզ չառնէին վասն նոցա, զի այսու շատէին։ Ոչ շատեաւ ասել միանգամ։ Ընկալեալ ոչ շատի, այլեւ աղաչէ. (Խոսր.։)

Ոչ շատեաւ այնու որ յառաջն, այլեւ աստ միւսանգամ դնէ։ Ոչ շատեաւ առաջին հրաժեշտիւն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Շատխօս, աց

s. adj.

great talker, babbler, tattler;
braggart;
cf. Շատախօս.

· Calfa