Definitions containing the research առ : 10000 Results

Շլացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.

· Calfa

NBHL (5)

Կալով ի միջի նոցա՝ շլացոյց զաչս նոցա։ Շլացուցանէր զնա անճառ լուսովն։ Շլացոյց զնա արծաթսիրութիւնն. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. եփես. Ոսկ. մտթ.։)

Թանձրացուցանէին շլացուցանէին զաչս մտացն. (Ոսկ. ես. յն. լոկ, թանձր առնէին։)

Որ շլացուցանէ ի ճշմարիտ տեսութենէ։ Շլացուցանէր (փայլմամբն) զտեսողացն տեսանելիս։ Զպայծառութիւն աչաց շլացուցանէ ծուխ. (Յճխ. ՟Ի։ Լաստ. ՟Ժ։ Նեղոս.։)

Զըստ պատկերին առեալ ունի. իսկ որ ըստ նմանութեանն՝ զայն վասն յանցաւորութեանն շլացոյց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Պահք եւ աղօթք զառիւծսնզ սանձեցին, զհուրն շիջուցին, զսուրն շլացուցին. (Եփր. քրզ.։)


Ուխտաւորիմ, եցայ

vn. fig.

to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.

· Calfa

NBHL (1)

Այց առնել ըստ պարապոյ ուխտաւորեալ պահոցն եւ աղօթից։ Զի ուխտաւորեալ են բնակիչք, շնորհիւ ուխտին կերակրեսցին։ Ուխտաւորեալ եւ նուիրեալ ընծայիւք երթիցեն ի վանսն. (Կանոն.։)


Ուխտաւորութիւն, ութեան

s.

consecration, state or condition of a Nazarene, of a monk;
vow, profession;
pilgrimage.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատճառս ուխտաւորութեան հեռացաք ի սւորբ ծնողացն. (Եղիշ. միանձն.։)


Ուխտեմ, եցի

va.

to vow, to make a vow;
to take the vows, to profess;
to make or conclude a treaty, or covenant;
to confederate, to enter into a mutual obligation;
— նուէրս, to promise offerings.

· Calfa

NBHL (7)

ՈՒԽՏԵԼ՝ աստուծոյ առ մարդիկ.

Ուխտեաց յակոբ ուխտ։ Ուխտեաց իսրայէլ ուխտ տեառն։ Արասցես՝ որպէս ուխտեցեր աստուծոյ քում։ Զենին զոհս տեառն, եւ ուխտեցին ուխտս։ Ըստ ուխտելոյ շրթանց իւրոց։ Զսրբութեանն օրէնս միաբանութեամբ ուխտէին.եւ այլն։

Մանուկն սամուէլ ուխտեցաւ յառաջագոյն առաջի տեառն». այսինքն նուիրեցաւ. (Տօնակ.։)

Ուխտեա՛ ընդ մեզ ուխտ, եւ ծառայեսցուք քեզ։ Անարգեաց զամենայն բանսն, զոր ուխտեաց նմա, եւ օտարանայր ի նմանէ։ Ուխտեցին քահանայքն չառնուլ արծաթ, եւ ոչ կազմել զեբեդեկ.եւ այլն։

διατίθημι dispono, constituo, decerno, pango διαμαρτύρομαι testor, testificor. Ուխտ դնել. խոստանալ. դաշինս կռել. կտակ առնել. առաջադրել. որոշել. դնել վկայութիւն.

ՈՒԽՏԵԼ՝ մարդոյ առ աստուած. εὕχομαι voveo, oro διαστέλλω discerno.

ՈՒԽՏԵԼ՝ մարդոյ առ մարդ. συμφωνέω consono, consentio.


Ուծակեր

adj.

vegetarian.

· Calfa

NBHL (1)

Զուարթ են ասէ խելք ջրարբաց, եւ առողջ մարմինք ուծակերաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)


Ուծանամ, ացայ

vn.

to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսանէ զաննիւթ փառքն, եւ ուծացեալ հրաժարէ ի մարմնականէս։ Թէ երկիւղ միայն լինի (առանց սիրոյ աստուծոյ), ուծանամք ի նմանէ. (Լմբ. սղ.։)

(Ի բառէս Ոյծ, ցուրտ, զով, պաղ) ἁποσκληρύνομαι, ἁποκλῆμι induresco, exaresco. Հովանալ. ցրտանալ. պաղիլ. չորանալ. պնդանալ. օտարանալ. պաղիլ.


Ուղեգնաց, աց

s.

traveller, passenger.

· Calfa

NBHL (2)

Հնչեցուցանէ ձայնիւի (ճպուռն) զանտառսն, եւ զուղէգնացսն ձայնիւն անցուցանէ. (Առ որս. ՟Է։)

Ըստ ուղեգնացացն (նոր. ձ. ըստ ուղղէգնացիցն) սովորութեան ի յառաջադէմսն հայելով՝ սակաւ ինչ բանի արժանաւոր առնէ զերեւելիսս. (Նիւս. կուս.։)


Ուղեգնացութիւն, ութեան

s.

travelling, journeying.

· Calfa

NBHL (3)

Առակ օրինակի ուղեգնացութեան տագնապեցելոց։ Զիա՛րդ եբրայեցւոցն ծովն առ ի պէտս ուղեգնացութեանն պատառեցաւ. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. յովն.։)

Որք զհեռարձակ ուղեգնացութիւնսն առնեն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)

Անդառնալի ուղեգնացութիւն։ Զնաւին ուղեգնացութիւն։ Վաստակեցար յուղեգնացութեան. (Մաշտ.։ Պիտ.։ Սկեւռ. աղ.։)


Ուղեդարձ

s.

return from a journey or voyage.

· Calfa


Ուղեկեալ

adj.

returning from a journey or voyage, travelled.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայէր զուղեկեալսն ի հայոց՝ ի վրաց եւ յաղուանից՝ զառաջեաւ ածել. (Փարպ.։)


Ուղեկից

s.

fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.

· Calfa

NBHL (3)

Զուղեկցացս փոխանորդէ զպնդութիւն՝ լքումն։ Աղօթք՝ ճանապարհորդաց ուղեկից։ Երանութիւնն՝ որ ի տեառնէ, ուղեկից է նոցա։ Ուղեկից լինել ընդ նմա. (Պիտ.։ Խոսր.։ Բրս. հց.։ Ճ. ՟Ա.։)

Տե՛ս, զորպիսի՛ լուսոյ ճառէ, ընդ որում փառք աստուծոյ ուղեկից են. (Ոսկ. ես.։)

Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ծովու մշակ, հողմոց ուղեկից. (Պիտառ.։)


Ուղեկցեմ, եցի

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

· Calfa

NBHL (1)

συνοδεύω, συμπορεύομαι itineris socius sum, una iter facio, comitor συντρέχω concurro. Ուղեկից առնել ինքեան.


Ուղեկցութիւն, ութեան

s.

travelling companion, accompanying, following, company;
convoy.

· Calfa

NBHL (1)

Գրոց սրբոց է ուղեկցութիւն (մերս բան եւ ընթացք). (Լմբ. առ լեւոն.։)


Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայնի սկիզբն իսկ ուղղին է լինելութիւն ... եւ սա իսկ ուղիղս յայտնելոց եղեւ (տարրից) ... զուղիղն ի սոցանէ գործեաց ... անուանեաց ուղիւղին զսա մասն սկաւառակ ... ուղղով խառնէր ... ուղղաւն ի սմանէ ստեղծեալ, եւ այլն. (Պղատ. տիմ.։)

իլք, ուղեղ, ոսկր, ատամն։ Յոսկեր կառուցեալ՝ կարծրանայ, եւ յուղղի կակղանայ. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կազմ.։)


Ուղերձեմ, եցի

va.

to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.

· Calfa

NBHL (4)

Տայիր վարձս սեղեխաց քոց, եւ ուղերձէին զնոսա գալ առ քեզ յամենայն կողմանց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 33։)

Զդառնութիւն որոմանց ողորձեալ՝ մթերեցի համբարս առ ի նիւթ տոչորման. (Բենիկ.։)

Զուշ մտացն ընդ բարբառն ուղերձել։ Ամենեցունց աչք ընդ նմին յուսով ուղերձէր։ Այդպէս փափագմամբ ընդ նա ուղերձիս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. համբ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)

Ուղերձել, յաւելուլ, ունել, գործել, ուղէշ արձակել. (Լծ. նար.։) (Կարօղ էր եւ ստուգբանել. ուղի հերձել կամ հանդերձել առ խնդրելին։)


Ուղեւոր, աց

s.

traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.

· Calfa

NBHL (2)

Աղաչէ զնմանեալսն ուղեւորաց երից՝ օթեւանս առնուլ առ նմա. (Փիլ. իմաստն.։)

ՈՒՂԵՒՈՐ. որպէս ուղեւորիչ կամ ուղեցոյց, ուղղիչ. առաջնորդ.


Ուղեւորական, ի, աց

adj.

travelling.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղեւորական գրաստ, եւ սայլակառս. (Պտմ. աղեքս.։)


Ուղեւորեմ, եցի

va.

to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.

· Calfa

NBHL (2)

Երտնաւոր կենացն խոստմամբ ի բազում ճանապարհս առաքինութեանց ուղեւորէ զմանկունս. (Նախ. առակ.։)

ἠγέομαι duco, conduco. Տանիլ յուղի ուղիղ. առաջնորդել. եւ Յուղարկել. յղել. գրի եւ Ուղղեւորել.


Ուղեւորիմ, եցայ

vn.

to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.

· Calfa

NBHL (3)

Ոտք իմ զերկնայինն ուղեւորին ճանապարհ։ Կեանք աշխարհիս որպէս ճանապարհ ուղեւորեալ (այսինքն ընդ որ ոք ուղեւորի), արագ եւ առ աչօք անցանեն. (Ճ. ՟Բ.։ Զքր. կթ.։)

Իսրայէլ ուղեւորեցաւ ի պարգեւաց երկիրն։ Ուղեւորեցաք առ տէր կարօտութեամբ գթոց ի տեսութիւն. (Արշ.։)

Իշխանութիւն ունիմ յերկինս ուղեւորել, եւ ընդ հրեշտակս պարել։ Ճանապարհորդաց առաջնորդ, որք ուղեւորին ի ծովու եւ ի ցամաքի։ Ի նոյն շաւիղ ուղեւորեալ, իւրում հօտին առաջնորդեալ. (Նար. երգ.։ Շ. բարձր.։ Յիսուս որդի.։)


Ուղեւորութիւն, ութեան

s.

journey, travels;
itinerary;
— ընդ ցամաք կամ դարձ, the journey there and back;
— ընդ ծով եւ դարձ, the voyage out and home;
ծախք ուղեւորութեան, travelling expenses;
ուղեւորիլ զանդարձն —, to go one's last journey.

· Calfa

NBHL (1)

Գնաց՝ երեւեցուցանէ ուղեւորութիւն։ Յօտար յաշխարհ ուղեւորութիւն առնել. (Փիլ. լին.։)


Ուղխաջուր

s.

torrent-water;
—ք, torrents;
— հեղեղատ, a flooded or swollen torrent.

· Calfa

NBHL (2)

Ուղխիւք ջրոյ ողողիչ. յորդառատ. յորդաջուր.

Իբրու ուղխաջուրք յարուցեալ պղտորէին։ Ուխաջուրս կոչէ, զի յանկարծ հաւաքեցան, եւ յարեան ի վերայ։ Եւ տէրն զփորձութիւնն ի յուխաջուրսն առակէ. (Վրդն. սղ.։)


Ուղխաւոր

adj.

having small torrents.

· Calfa

NBHL (1)

Յատակեաց սպիտակ կճասալ յատակօք, զի ուխաւորք յատակացն դիւրագոյնս կարգեսցեն առ ոչինչ վնասել քաղաքացն. (Խոր. ՟Բ. 24։)


Ուղղաբան

cf. Ուղղախօս.

· Calfa

NBHL (1)

Գտի զցանկալին ի հելլենացի բարբառ, եւ ի գիր ուղղաբան եւ վայելուչ. (Լմբ. յիշատ. յայտն.։)


Ուղղաբար

adv.

rightly, well;
sensibly, judiciously.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղաբար լինել հեզք։ Ուղղաբար առնեմ զձեռնարկութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)


Ուղղաբարոյ

adj.

good, just, upright, honest.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ուղղաբարոյն է, քննէ, թէ յայս իրս կռուակիցն է ուղիղ, եւ յայս ես։ Ուղղաբարոյն ո՛չ այսպէս, այլ ընդ պօղոսի ասէ, ոչինչ գիտեմ զանձին իմոյ, եւ այլն. (Լմբ. առակ.։)


Ուղղաբոյն

s.

brain-cavity;
skull.

· Calfa

NBHL (1)

Խորշ խորշք մարդոյ մարմին, որպէս անդամք եւ զգայարանք, ուղղաբոյն, աչք, ականջք, սրտին առագաստ, ներքին որովայն. (Մեկն. ծն.։)


Ուղղագիր

adj. s.

correct, written correctly;
orthographer.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղութեամբ գրեալ. ճշմարտաճառ.


Ուղղագնաց

adj. fig.

walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն ետես տեսական զօրութեամբն ո՛չ ուղղագնաց առ բարին զկամսն. (Նիւս. կազմ.։)


Ուղղագործ, աց

adj.

well-doing, just;
upright.

· Calfa

NBHL (2)

κατορθῶν, κατορθικῶς recte se gerens. Որ գործէ զուղղութիւն. արդար. բարեգործ. առաքինի. իրաւարար.

Ժամանակաւն յոլովէ ուղղագործն։ Թէ ուղղագործացն չհրամայէ դառնագոյնս քննել զայլոց զմեղս, ո՛րչափ եւս առաւել յանցաւորացն։ Եթէ ուղղագործացն կարեւոր են նեղութիւնք, ո՞րզափ եւս առաւել մեղուցելոցն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 10. 13։)


Ուղղադատ

adj.

of right or just judgment, judging equitably, just, right.

· Calfa

NBHL (1)

Վերատեսուչք անմոլարք, այցելուք ուղղադատք։ Որ յամենայնի ուղղադատ եւ անաչառ դատաւորն է. (Նար. առաք.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ուղղադաւան, ի, ից

adj.

orthodox, catholic.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղիղ դաւանօղ. ուղղահաւատ. ուղղափառ. եւ Ուղղափառական. ողջամիտ.


Ուղղադրիմ

vn.

to become, to befit.

· Calfa

NBHL (1)

Ստաշխն առ սուրբ եկեղեցի ուղղադրի. ուստի մաքուր գործնականն հոտ անոյշ զքրիստոս յինքն ունի. (Վանակ. յոբ.։)


Ուղղախոհ

cf. Ողջամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնիք ուղղախոհաց, եւ տարածեալք ի տառս հոգեպատմող մատենից. (Լմբ. հանգ.։)


Ուղղախօս, աց

adj.

speaking well, correctly or justly.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղախօսն փրկի ի զրպարտողացն։ Գիտնական, եւ ուղղախօս ճշմարտաբան. (Լմբ. առակ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Ուղղախօսեմ, եցի

va.

to speak correctly or properly.

· Calfa

NBHL (1)

ὁρθολογέω, εὑθυλογέω recte vel proprie loquor. Ուղիղ խօսել. ուղիղ յօդել եւ բարբառել զխօսս.


Ուղղախօսութիւն, ութեան

s.

orthology.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ յայնցանէ՝ զոր առեալ է բան (կարկատելով), ուղղախօսութիւն գտցես, եւ ոչ բան։ Յոքունց նախ քան զհոմերոս ջան եդեալ բազում աշխատութեամբ զուղղախօսութիւն սերմանել. (Մագ. ՟Ե. եւ Մագ. քեր.։)


Ուղղածեմ, եցի

va.

to conduct directly.

· Calfa


Ուղղական, ի, աց

adj.

right, direct;
s. gr. nominative.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒՂՂԱԿԱՆ. ըստ քերականաց, Անուանական հոլով, որ կայ մնայ ուղիղ՝ առանց փոփոխման. ὁρθή կամ εὑθεία (πτῶσις ) rectus (casus), եւ -ctum (nomen), nominativum.


Ուղղակի

adj. adv.

right;
rightly, directly;
correctly.

· Calfa

NBHL (5)

Ուղղակի դարձցի առ նա. (Սիր. ՟Դ. 20։)

Նետ ի կորովեաց քոց թողեր ուղղակի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)

Զնա եւ ո՛չ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. եւ յո՛յժ ուղղակի. վասն զի յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ. իսկ առ պատրաստականս բարւոյն, զուղղակի դարձեալ (ասեմ), զկնի փորձ արկանելոյ՝ ուրախ առնէ պտղովն. (Սարկ. ուսմ.։)

Է ճանապարհ, որ թուի ի մարդկանէ՝ թէ ուղղակի է, բայց կատարումն նորա՝ ունջ դժոխոց. (Համամ առակ.։)

Ուղղակի փառատրութեամբ։ Վարդապետաց քանոն ուղղակի. (Սարկ. աղ.։ Գանձ.։)


Ուղղահամբոյր

cf. Ուղղադաւան.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղահամբոյր դաւանմամբ հոգւոյն իմաստից. (Նար. առաք.։)


Ուղղահաւատ, ից

adj.

orthodox.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր հաւատքն է ուղիղ. ուղղադաւան. ուղղափառ. ողջամիտ.

Դմա պարտ էր ասել, թէ ես ի ձէնջ չօրհնիմ, զի չէք ուղղահաւատ. (Կիւրիոն առ աբր.։)


Ուղղահաւատութիւն, ութեան

s.

orthodoxy.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղափառութիւն, ողջմտութիւն.


Ուղղաձիգ

adj.

in a direct line, direct, straight, vertical, perpendicular, upright.

· Calfa

NBHL (3)

Ուղղաձիգք, եւ հանդարտաքայլք։ Լարեա՛ ուղղեա՛. քանզի ոչ ոք ուղղաձիգ կարաց ի մարգարէիցն լինել. (Նար. առաք.։ Մագ. ՟Ե։)

Առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն (ծառոց)։ Ուղղաձիգ համբարձմամբ մտանէին ի ցամաքէս ի համատարածն ջուրս։ Ընդ ուղղաձիգ մուտս փողոցացն ի նմանէ ի քաղաքն մտանէին. (Պիտ.։)

Մեղու աշխատի՝ առնելով ի մաղսն զվեցանկիւնսն, եւ զընդդիմադրեալ բջիջսն անկանելով, եւ զուղղաձիգսն յանկիւնսն որոշելով. (Ածաբ. նոր կիր.։)


Ուղղամիտ, մտաց

adj.

sound-minded or rightminded, judicious, sensible, honest, upright.

· Calfa

NBHL (2)

Ճառիցն ուղղամիտ հարազատութիւն. (Երզն. քեր.։)

Ուսանի ուղղամիտն, թէ կամի հաւանել. (Լմբ. առակ.։)


Ուղղանկիւն

s.

orthogon, rectangle.

· Calfa

NBHL (3)

Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։

Զուղղանկիւնսն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ։ Ի հայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն վերջին. (Շիր.։)

Քառանկիւնի եւ ուղղանկիւնի յարամանեալ։ Տաճարացն հրաշակերտութիւն յերեւելի ղակոնացի վիմացն ուղղանկեանցն պարածածկեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)


Ուղղանկիւնի, նւոյ

adj.

orthogonal, rightangled, rectangular.

· Calfa

NBHL (3)

Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։

Զուղղանկիւնսն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ։ Ի հայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն վերջին. (Շիր.։)

Քառանկիւնի եւ ուղղանկիւնի յարամանեալ։ Տաճարացն հրաշակերտութիւն յերեւելի ղակոնացի վիմացն ուղղանկեանցն պարածածկեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)


Ուղղաշաւիղ

adj.

straight (road);
walking upright.

· Calfa

NBHL (1)

Արբեցեալն առանց հանդարտութեան է, եւ ոչինչ ուղղաշաւիղ բերի. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Ուղղաշունչ

adj.

blowing straight.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հողմոցն ոմանք ուղղաշունչք են՝ յառաջ շնչելով ուղղակի, եւ ոմանք թիւրաշունչք. (Արիստ. աշխ.։)


Ուղղասացութիւն, ութեան

s.

sound doctrine.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ ... զիւրեանցն ի ձեռս նոցա տային առ ի թիւրել զուղղասացութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Ուղղասիրտ

adj.

single-hearted, upright, straight forward.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք յուղղասիրտ հաւատացելոց։ Այնոցիկ առնէ բարիս, եւ ուղղասրտից ի հաւատս. (Կիւրղ. եբր.։ Վրդն. սղ.։)