Entries' title containing առ : 2432 Results

Խառնագնաց, ից

adj.

licentious, dissolute, rakish, libertine.

· Calfa

NBHL (5)

Չիցէ. պարտ ուղղել զխառնագնացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)

Որդի խառնագնաց. յն. ժանտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 10։)

Չարագործ, եւ խառնագնաց լեալ ի մանկութենէ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)

Եթէ այր կնոջ ուրուք խառնագնաց իցէ, եւ անխտիր ի պոռնկութիւն. (Կանոն.։)

ἁσελγαίνων, λοιμός lasciviens, pestilens. Ոյր խառն են գանցք. խառնակ վարուք. ցոփ. զեղխ. անառակ.


Խառնագոյն

adj.

parti-coloured, variegated.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն գունով. խառնակ երանգօք.

Բուսանի ծառ ոսկեգոյն, ոսկեթել, ստորմակերպ (կամ ստորակերպ), այսինքն խառնագոյն. եւ կոչի ծառ նէեսայ. (Վանակ. յոբ.։)


Խառնագործ

adj.

wicked, villanous.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած յանիրաւացն վրէժ խադրէ, եւ ի խառնագործաց. (Լմբ. առակ.։)


Խառնադեղ

s.

an emetic.

· Calfa

NBHL (2)

Խառնակ դեղ՝ մաքրողական կամ ործացուցիչ.

Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)


Խառնաթան

s.

vegetable soup.

· Calfa

NBHL (2)

թԹան խառն ի խոտոց.

Ճգնազգեցս այս խառնաթանիւ շատանայր ի տէրունիսն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)


Խառնախուժ

cf. Խաժամուժ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ է ի խառնակ եւ ի խաժադուժ ազգէ. օտար. օտարական.

Աբրահան զայր իւրաքանչիւր յանցաւորացն ընդունէր ... եւ մինչդեռ զխառնախուժսն ընդունէր, ի հրաշտակացն չվրիպեցաւ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)


Խառնախուց խշտիկք

sn.

house of illfame.

· Calfa

NBHL (2)

Բոզիցն խառնախուց խշտիկքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)

ԽԱՌՆԱԽՈՒՑ ԽՇՏԻԿ. καταγώγιον diversorium. Իջեւան. պանդոկի. տուն խառնակ սենեկաց եւ անկողնուց. իջեւան անարժան.


Խառնախօս, աց

adj.

that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.

· Calfa

NBHL (4)

Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)

Խառնախօս խղուըրտիւն ի միաբանեալս եկեալ մտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Լեզու խառնախօս յամօթ առնէ զհոգին սուրբ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Եւ Զազրախօս. ամօթալիս բարբառօղ. որպէս αἱσχρολόγος.


Խառնախօսութիւն, ութեան

s.

idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.

· Calfa

NBHL (6)

Խառնախօսութիւն է՝ ըստ քաղաքականութեան եւ պատրանց յառաջ բերեալ։ Դիոգինեայ խառնախօսութիւն, որով զօտարսն ապշեցուցանէր։ Մի վարկանիմ զխառնախօսութեան, եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)

Ի թշնամանաց եւ ի բամբասանաց եւ իխառնախօսութենէ սրբին բերանք, յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)

Սատանայ ամանս գործեաց՝ զոմն հայհոյութեան, զոմն խառնախօսութեան. (Սեբեր. ՟Գ։)

Ի ծաղր եւ ի խառնախօսութիւն դեւք փութացեալք վաղվաղակի հասանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)

Փչանիլ ի խառնախօսութենէ. (Տօնակ.։)

Եւ αἱσχρολογία sermo turpis, turpitudo verborum. որ եւ ԽԱՌՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Խառնակ այսինքն պիղծ զրոյցք. խօսք աղտեղութեան, զազրութեան, խեղկատակութեան, կամ ամօթոյ.


Խառնակ, աց

adj. s.

mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.

· Calfa

NBHL (11)

Դարձոյցզբնութիւնս ի խառնակ վարուց. (Մխ. երեմ.։)

Փոխանակ խառնականկողնոցն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)

Գէջ խառնակքդ քաղք. (Փիլ. լիւս.։)

Սերմանեալ է որոմն ընդ ցորենայ, եւ խառնակ են բարիք ընդ չարս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Ստորագրական սահման խառնակ է, քանզի առեալ է ի՛ գոյացողականաց եւ ի պատահմանց. (Սահմ. ՟Գ։)

Որոշեալ զատեալ է մեկնեալ է յընդ արարածս ի խառնակ հաւասարութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Անթիւն խառնակ եւ շփոթեալ է. (Վրդն. թուոց.։)

Խառնակ անասուն, կամ կերակուր։ Խառնակ ձեռօք, այսինքն անլուայ ուտէինզհաց։ Խառնակ ինչ եւ անսութեամբ։ Զարիւն նորոյ ուխտին խառնակ համարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 50. 65։ Մրկ. ՟Ե. 2։ Գծ. ՟Ժ. 14. 28։ ՟Ժ՟Ա. 8։ Եբր. ՟ժ. 29։ Եկն եւ խառնակն եգիպտոսի, որ էին ընդ նոսա թլփատեալք. Եփր. յես.։)

μικτός mistus. Խառն. խառնեալ. շփոթ. անորոշ.

ԽԱՌՆԱԿ. գ. Խառնուած. զօդումն. շաղկապումն. Կայր նովին պատանաւ՝ ողջ եւ անքակ խառնակ յօդիցն. (Եզնիկ երէց.։)

Եւ Խառնք. մերձաւորութիւն արուի ազգակցացն ելանեն իւրաքանչիւր ազգ կենդանեաց ի խառնակսն իւրեանց. գր. հր։


Խառնակաբան

adj. adv. abusively;
improperly said.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւորդի լուիցես, մի խառնակաբան համարիցիս զանունն, այլ՝ ճշմարիտ որդի բնաւոր. ոչ որեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)

καταχρηστικός, -κῶς abusivus, abusive. Պիտակաբար առացեալ. պիտակ կամ հասարակ բանիւ. որ եւ ասի՝ ՅՈՐՋՈՐՋԱՆՕՔ. ԴՐՈՒԹԵԱՄԲ.


Խառնակեաց, եցաց

cf. Միաբանակեաց.

· Calfa

NBHL (3)

Մեկնեցելոցն (յանապատ) դեւքն մերկս մարտնչին. իսկ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն, զհեղգագոյնս եղբարցն ի վերայ յարուցանեն. (Եւագր. ՟Դ։)

Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։

κοινόβιτης coenobita. Փոխանակ թարգմանելոյ Միաբանակեաց. այն որ կեայ ի հասարակաց վանս՝ խառն ընդ բազմութեան եղբարց.


Խառնակեմ, եցի

va.

to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.

· Calfa

NBHL (21)

Խառնակեսցուքանդ զլեզուս նոցա։ Անդ խառնակեաց տէր աստուած զլեզուս ամենայն երկրի. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 7. 9։)

Որպէս խառնակեալ իցէ պղինծ եւ երկաթ եւ անագ ի հալոցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)

Ի մարդն լինել՝ ոչ կորոյս զբնութիւնն, եւ ոչ խառնակեաց զանձնաւորութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)

Եւ խռովել. ամբոխել. վեր ի վայր առնել.

Հերա խառնակեաց, եւ նաւակոծութիւնս արար ի ծովու. (Նոննոս.։)

Մի՛ խառնակալ զխորհուրդս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)

Խառնակեցան օդք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)

Խառնակեցաք ընդ աղտեղութիւնսհեթանոսաց երկրիս. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88։)

Ոչ երբէք խառնակին հրեալք ընդ սամարացիս. (Յհ. ՟Դ. 9։)

Խառնակիլ ի կերակուրս, որ դիւացն է զոհեալ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)

Եւ երբեմն՝ Խառն մարտնչել. խառնիլ եւ խռնիլ ի խաբիլն պատերազմաւ.

Ի խառնակիլ այսպիսի ճակատուց. (Խոր. ՟Բ. 43։)

Որ խառնակիցի ընդ անասուն, մահու սպանանիջիք. (Ել. ՟Ի՟Բ. 19։)

Ժողովեցից ի վերայ քո զամենայն հովանիս քո, ընդ որս դու խառնակէիր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 37։)

Խառնակեցար ընդ դիակունս. Իմա՛, պիղծգտար։

Եւ ոչ այլ այր խառնակեցաւ ընդ քեզ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

ԽԱՌՆԱԿԻՄ եցայ, ձ. συγχράομαι, ἑπιμίγνυμαι, συγκαταμίγνυμαι (թո՛ղ զնախագրեալս իբր կր) Երբեմն նշանակէ՝ անխտիր հաջորդ եւ կցորդ լինել. անտանութիւն առնել. թարթափիլ. մասնակցիլ.

Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.

Որք ուտէին եւ ըմպէին, անասնաբար խառնակէին. (Յիսուս որդի.։)

συγχέω confundo συμμίγνυμι, ἁναμίγνυμι commisceo μίγνυμι misceo. Խառնակ կացուցանել. չարաչար խառնել. շփոթել.


Խառնակիմ, եցայ

vn.

to be mixed, confused, confounded with;
to come to blows, to fight;
to be in communication with, to haunt, to frequent;
to have commerce

· Calfa


Խառնակեցիկ

cf. Խառնակեաց.

· Calfa

NBHL (5)

Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).

Որոշիլ ի խառնակեցիկ մարդկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)

Առաջին խառնակեցիկ կեանքն (պոռնկին). (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 3։)

Խառնակեցիկ կեանս դժուարինս դարձոյց ի յարդարութեան կեանս դիւրին. (Շ. մտթ.։)

Խառնակեցիկ ցանկութեամբն վարէին ի պէսպէս տեսակս ախտից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)


Խառնակեցութիւն, ութեան

s.

licentious life, debauchery.

· Calfa


Խառնակոխ

adj.

trodden by impure persons, profaned.

· Calfa

NBHL (3)

Կոխեալ կամ կոխելի իբր խառնակ՝ հասարակ եւ անսուրբ տեղի. կոխան ոտից հասարակաց.

Զոր օրինակ կոխեցին խառնակոխ յատակք մեհենից. Յն. տունք գայթագղութեան. կնմ դարչութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)

Խառնակոխ ճանապարհի նման են ծոյլք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)


Խառնակութիւն, ութեան

s. ast.

medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.

· Calfa

NBHL (15)

Կոչեցաւ անուն նորա խառնակութիւն (Եբր. պապել. բաբելոն), զի անդ խառնակեաց տէր ատուած զլեզուս. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 9։)

Խառնակութիւն ժամանակաց. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 9։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 3։)

Մտցեն ի նոսա անխտիր, եւ պղծեցեն զնոսա, եւ արասցեն խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ե. 23։)

Խառնակութիւն լեզուաց. (Ագաթ.։)

Եւ ոչ զմիաւորութիւնն խառնակութիւնգործելով. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Զանբաւ խառնակութիւն հոգւոց, եւ զխռովութիւն բնութեան։ Ընդ իշխանսգեղջուկք խռովութիւն եւ խառնակութիւնք եղիցին. (Փիլ. քհ.։)

Կամ եղեւ ստուծոյ չտալ խառնակել յօտար ցեղ ամուսնութեամբ, զի մի՛ վիճակացն խառնակութիւնք լինիցին. (Կիւրղ. թուոց.։)

Որպէս խառնակեալ իցէ պղինձ եւ երկաթ ... եղերուք դուք ամենեքեան ի մի խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 29։)

Եւ Խառնք. այսինքն մերձաւորութիւն ըստ մարմնոյ. մանաւանդ անարժանն.

Ոչ ըստ պատշաճի առնէին զամուսնութեաննն խառնակութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)

Անարժան, կամ անկարգ, կամ տարօրէն խառնակութիւն. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Բ. 34։ Պիտ.։)

Արամբք եւ կանամբք՝ միմեանց խառնակութեամբք. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 4։)

ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)

Եւ σύγκρασις commixtio. Խառնուրդ. զանգումն. ձոյլ.

σύγχυσις, ἑπιμιξία, φυρμός, κοινόν confusio, turbatio. Խառնակն գոլ. խառնակիլն. որպէս Շփոթութիւն. խռովութիւն.


Խառնակումն, ման

s.

cf. Խառնակութիւն.

· Calfa

NBHL (6)

Վավաշոտութեամբ եկին ի խառնակումն. (Լմբ. իմ.։)

Պատուհաս էր խառնակումն լեզուաց. (Երզն. քեր.։)

Խառնակումն ազգաց ընդ իրեարս (պատերազմաւ). (Շիր.։)

Շփոթումն ընդունել եւ խառնակումնինչ լինէր, եւ ոչ ապականութիւն ինչ իսկութեանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)

Ի պղծութիւնս եւ ի խառնակումնընդ միմեանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Արուաց խառնակումն, կամ անասնոյ. (Նստուածաբ. խչ։ Կանոն.։)


Խառնակրօն, ից

adj.

incredulous, unbelieving, impious;
vulgar;
cf. Խառնագնաց.

· Calfa

NBHL (2)

Խառնակեցիկ վարուք. խառնագնաց. անկարգ. անօրէն. հեթանոս. կամ Գռեհիկ. ռամիկ.

Զատեան դատաւորին թողեալ՝ խառնակրօնիցն աղերսեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)


Խառնաձայն

adv. adj.

indistinctly, inarticulately;
not clearly audible, indistinct, confused;
— հնչել, to give an uncertain sound;
to utter confused cries;
— շշունջ, confused murmur.

· Calfa

NBHL (1)

Խառն եւ շփոթ կամ անյայտ ձայնիւ. Եթէ խառնաձայն արձակիցի փողն. յն. զանյայտ տայցէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 8։)


Խառնաձայնութիւն, ութեան

s.

resonance.

· Calfa


Խառնաղանճ, ից

s. adj.

the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.

· Calfa

NBHL (8)

Խառնաղանճն՝ որ էր ի միջի նոցա։ Ի վերայ ամենայն խառնաղանճիցն որ ի մէջ նորա։ Պարսիկք եւ լիգացիք եւ ամենայն խառնաղանճքն. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 4։ Երեմ. ՟Ծ. 37։ Եզեկ. ՟Լ. 5։)

Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց, եւ ամենայն թագաւորաց խառնաղանճից օթագելոցնյանապատին. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։)

Զօրութիւնք քո, եւ վարձք քո, եւ խառնակղանջիցն քոց. ըստ եբր. մեկնի, աղխամաղխ վաճառաց, կամ վաճառք։

Խառնաղանջամբոխ, կամ բազմութիւն, ժողովք, քաղաք, գաւառ, կամ զեռունք. (Յհ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. եւ ապաշխ։ Կորիւն.։ Վեցօր. ՟Է։)

Ըստ հասարակաց խառնաղանջն խօսից. (Ոսկիփոր.։)

Մարդս ունելով բնութեամբ ենթակայ զբանականութիւն (կամ զխօսս), սակայն (առանց քերականութեան՝) խառնաղանճ, եւ հոծ, եւ անյարմար. (Մագ. քեր.։)

Կամ ա. δημώδης vulgaris, plebejus. Ռամկական. հասարակ. բազմամբոխ. խուռն. խառնիխուռն. անկարգ. անհարթ.

ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ ԽԱՌՆԱՂԱՆՋ. ὅχλος, δῆμος turba, vulgus ἑπίμικτος miscellaneus σύμμικτος commixtus. որ եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ. գրի եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. Խաամուժ. ամբոխ. ազգ խառնակ. սոսկանք. բազմութիւն. ռամիկն. խուժան.


Խառնաղանջ, ից

cf. Խառնաղանճ.

· Calfa


Խառնամաղ կոշտ

s.

siftings.

· Calfa

NBHL (2)

որ ինչ խառն եւ աւելորդ մնայ ի մաղն՝ յետ իջանելոյ մանր մասանց ի վայր.

Զպիտանացու հողն ի մանրախիճ աւազոյ անտիպարզեն, եւ զխառնամաղ կոչան ի բաց մաքրեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ.)


Խառնաման

adj.

twistled, entangled.

· Calfa


Խառնամանեալ

adj.

cf. Խառնաման.

· Calfa


Խառնամառն

adj.

mixed, confused.

· Calfa

NBHL (3)

Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)

Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)

ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.


Խառնամառնեալ

adj.

cf. Խառնամառն.

· Calfa

NBHL (3)

Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)

Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)

ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.


Խառնամբոխ

adj. adv.

tumultuous;
with a disorderly rabble.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն ամբոխիւ.

Ընդէ՞ր ելանեմք խառնամբոխ ի պատերազմ. (Ագաթ.։)


Խառնապատում

adv.

related indistinctly, confusedly, without method.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն կամ յետ եւ առաջ պատմութեամբ, եւ զոյգ ընդ բացատրութեան այլոցիրաց.

Խառնապատում շարժեաց (կամ չարեաց՝ զբանն) վասն հարցողաց զաւերն երուսաղէմի. (Ագաթ.։)


Խառնավար

adj.

ill-used, ill-treated;
— առնեմ, to abuse, to misuse, to make a bad or ill use of.

· Calfa

NBHL (3)

որ վարի խառնակեցիկ վարուք. անխտիր. անարգել. չարաչար ի վար արկեալ.

Անվար կենաց՝ խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին.։)

Անխայեսցուք եղբարք ի մարմինս մեր, եւ մի՛ իբրեւ զօտարոտիս խառնավարս արասցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ.) յն. παραχράομαι abutor, negligo.


Խառնարան, աց

s. fig.

goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).

· Calfa

NBHL (8)

Խառնեաց ի խառնարանս (կամ ի խառնելիս) զգինի իւր. (Առակ. ՟Թ. 2։)

Մերձ դնեմ սեղան բանական, եւ խառնարան հոգեւոր մշտաբուղխ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

Կացցէ ի սիրտըս ձեր յստակ՝ խառնարանին անմահ բաժակ. (Շ. յիշ. առակ.։)

Ի զուարճութեան գինարբուաց խառնարանն կոչելով. (Երզն. լս.։) նմանութեամբ Մարմնարան փրկչին, սւորբ կոյս աստուածածին. յորոյ արգանդի եղեւ անճառ միաւորութիւն բանին ընդ մարմնոյ՝ անշփոթ խառնմամբ.

Զնոր խառնարանդ հրաշալի նոր խառնման բանին եւ մարմնոյ. (Շար.։)

Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։)

Այլ լեառն է, յորում հուր ելանէ ուժգին եւ հանապազ. եւ կոչի լեառն այն յետնէ. եւ հուրն կոչի խառնարան հեփեսոսի. (Նոննոս.։) յն. Κρατήρες montis Aetnae foramina.

ԽԱՌՆԱՐԱՆ κρατήρ crater. որ եւ ԽԱՌՆԵԼԻՔ ասի. անօթ կամ ընդունարան, յոր լինի զըմպելի ինչ կամ զըմպելիս խառնել, կամ արկանել լնուլ, հեղուլ. որպէս կարաս, սափոր, թակոյկք. մանաւանդ ըմպանակ, բաժակ. (յն. քռա՛դիր. ի քեռա՛օ, քերաննիմի, խառնել. քռա՛սիս, Խառնուրդ. ուստի ռմկ. յն. քռասի՛, գինի)


Խառնարձակ

adj. adv.

pronounced confusedly, indistinctly;
in a huddle, pell-mell.

· Calfa

NBHL (2)

Քառնի խուռն ի դուրս բերեալ, նիւթապէս արտաբերեալ.

Ի սկզբանէ էր բանն. եւ բան՝ ոչ եթէ խառնարձակ իբրեւ զձայն ինչ ի շրթանց արձակեալ. (Սեբեր. ՟Ա։)


Խառնափնդոր

adj. adv.

embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.

· Calfa

NBHL (7)

Գորտք եւ մրջմունք, եւ որ այլ եւս խառնափնդոր բազմաճճիք են. (Եղիշ. ՟Բ։)

Յետ աշտարակին եւ խառնաբնդոր լեզուացն. (Կաղանկտ.։)

Ի ձեռն անկատարից խառնափնդորաց նոցա (այսինքն առ նոսա) օրէնքն առասպելագործին. (Նիւս. կազմ.։)

Ընդդէմ խառնափնդոր դիմաց սաբելի լիբէացւոց. (Լմբ. հանգ.։)

Տեսանէ այլ ընդ այլոյ աղօտ աչօք խառնաբնդոր. (Փիլ. լին.։)

Զոր թերեւս կարէին եւ մարդիկ դատել՝ խառնաբնդորապէս առ ի յերեւելն հայելով. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)

ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐ կամ ԽԱՌՆԱԲՆԴՈՐ. συγκεχύμενος confusus ἁμυδρός obscurus ἁσυνάρτητος non connexus, non cohaerens. Խառն եւ շփոթ. խառնիխուռն. խառնակ. տգեղ. անհամեմատ. անյարմար. անդէպ. (փնդոր. Լծ. ընդ լտ. գօնֆունտօ)


Խառնափնդորեմ, եցի

va.

to throw into disorder or confusion;
to embroil, to confuse, to perplex, to disturb.

· Calfa

NBHL (6)

Զամենայն ինչ խառնաբնդորէ։ Ընդ միմեանս խառնաբնդորեալ է. (Փիլ. բագն.։)

Խառնաբնդորեալք ի չարէն՝ երկպառակութիւնն լինէր։ Յայսոսիկ խառնաբնդորեալ ի զանազան չարիս. (ՃՃ.։)

Խառնափնդորելով զեղբարսն՝ անվաստակ առնէ. (Նեղոս.։)

Խառնափնդորեալ կարգ յեկեղեցւոջ. (Շ. ընդհանր.։)

ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐԵՄ կամ ԽԱՌՆԱԲՆԴՈՐԵՄ. συγχέω, συνταράττω confundo, perturbo եւ այլն. Խառնափնդորկացուցանել. խառնակել. շփոթել. շաղախել. զառածանել. եղծանել զեղծանել.

Զդաս կարգի ցուցանէ զհրեշտակացն, զի ոչ խառնափնդորեալք անմտաբար մի միջոյ գործով ելանեն. (Տօնակ.։)


Խառնափնդորութիւն, ութեան

s.

confusion, disorder, disturbance, embroiling, perplexity.

· Calfa


Խառնափնդորումն, ման

s.

cf. Խառնափնդորութիւն.

· Calfa


Խառնելի, լւոյ

s.

cup, goblet, bowl;
liquor, beverage, drink, potion, libation;
crater;
—ք թեւոց, the tiller ropes;
խառնել —ս, to offer, to pour out libations.

· Calfa

NBHL (11)

Ոչ եւս շատանայ իմաստութեան խառնելեաւն, եւ ոչ բաւական վարկանի առ ի բժշկութիւն ծարաւոյն զբովանդակ զթակոյկն հեղոլ ի բերանն. (Նիւս. երգ.։)

Առեալ մովսեսի զկէս արեանն՝ արկ ի խառնելիս իւր. (Ել. իդ. 6։ Առակ. ՟Թ. 3։)

Կազմէիք դիւաց սեղան, եւ խառնէիք խառնելիս բախտից. (Ես. ՟Կ՟Ե. 11։)

Բաժակօք ոսկեղինօք ի խառնելեացն (այսինքն ի պատրաստեալ ըմպելեաց, կամ ի թակուկաց) ընդունէին զգինի ի մատռուակէն. (Նոննոս.։ գինւովն զխառնելիս) (զըմպելիս կամ զխառնարանն) պատրաստեաց՝ ըստ իմաստութեանն խառնելեաց (այսինքն խառնօղաց կամ պատրաստողին). (Կամրջ.։)

Ետ զմարմին իւրի զենլի, զգինի արեանն ի խառնելի. այսինքն յըմպելի կամ յարբումն. (Շար.։)

Հրակիզութիւնք եւ բոցք. որպէս ի յատնէ խառնելեացն ի վեր պատառելով. եւ օրինակաւ ջրոյ առ երկրաւ բերելով. (Արիստ. աշխ.։)

Հուրն ասի, թէ հեփեստոսի խառնելիքն է. (Նոննոս.։)

Թողուցուցին զխառնելիս թեւոցն. (Գծ. ՟Ի՟Է. 40։)

Կամ κέρασμα mixtio, mixtura. Խառնուրդ. ըմպելի խառնեալ կամ բաղադրեալ.

ԽԱՌՆԵԼԻՔ. κρατήρες . Բերանք հրաբուղխ լերին՝ ըստ վերջին նշ. Խառնարանի.

մանաւանդ՝ ԽԱՌՆԵԼԻՔ, լեաց. Նոյն ընդ Խառնարան. κρατήρ crater, scyphus. որ թարգմանի նաեւ թակոյկ. Սկահ. Սկահաձեւ.


Խառնեմ, եցի

va.

to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.

· Calfa

NBHL (43)

Խառնեաց ի խառնարանս զգինի իւր։ արբէ՛քզգինի իմ, զոր խառնեցի ձեզ։ Խառնեն զցքին։ Եւ զգինիդ խառնեալդիցես։ Զբաժակն որով խառնեցեն, խառնեցէ՛ք դմա կրկին։ Տէր խառնեաց նոցա ոգի մոլորութեան (որպէս զըմպելի)։ Զոր օրինակ զջուր ընդ գինի ոք խառնէ։ Գինի ընդ լեղի խառնեալ։ Որոց զարիւնն խառնեաց զպիղատոս ընդ զոհս նոցա։ Որպէս ծով ապակեղէն խառնեալ հրով.եւ այլն։

Խառնեաց նմա բոռս փոխինդ։ Արկջիք առաջի նորա ի փոխնդոցն խառնելոց. (Հռութ. ՟Բ. 14. 16.) յն. կուտակեալ իբրեւ զբլուր։

Խառնելով զկաթն ստեանցն ընդ արեան մանկանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Զատանէր իւր հօտս առանձինն, ւ ոչ խառնէր զնոսա ի խաչինս լաբանու։ Խառնեցարուք ի տէր իմ արքայ ասորեստանեայց, կամ ընդ տեառն իմում արքայի.եւ այլն։

Նրիւն ընդ արիւնս խառնեն.եւ այլն։

Խառնեսցես զփեղկսն ի միասին։ Խառնեսցես զօղսն ընդ ճարմանդսն։ Չափ երկրորդ պարսպին. որ ելանէր եւ խառնէր յանկիւնս աշտարակին։ Թեւք խառնեալ ընդ միմեանս։ Չափեաց զկողմանստանն խառնեալ։ Յաշխարհամար խառնել։ Զայն աւուրս եւս խառնել ի տօն տարեկանաց. եւ այլն։

Խառնի յեկեղեցի աստուծոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Սքանչելիս ընդ սքանչելիս խառնէ, նշան ընդ նշանս խառնէ (աւետարանիչն), զի հաւատք աճեսցեն առ մարդիկ. (Երզն. մտթ.։)

Ընդ կառաչելն ապա մի մի բան խառնելովն եւ այլն. (Բուզ. ՟Զ. 10։)

ԽԱՌՆԵԼ. Միաւորել անշփոթ. Միացուցանել կամ բաղկացուցանե առանց այլայլութեան մասանց. որ ըստ յն. եւ լտ. ասի նաեւ զուգել կամ զօդել.

Էական բնութիւն բանին խառնեալ անշփոթ ի մեր բնութիւն. (Շար.։)

Խառնեաց միացոյց ընկղմեաց զմարմինն յաստուածութեան իւրում. (Ագաթ.։)

Խառնին եւ միանան անճառաբար, եւ ոչ շփոթին ի միմեանց. (Շ. թղթ.։)

Խառնեաց յանխառն աստուածութիւն իւր. (Ագաթ.։)

Եւտիքէսն յիմարաբար բարբառի. ասէ, ոչ ինչ խառնեաց ի կուսէն յանխառն աստուածութիւնն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Յօրինակ քո անախտ միութեամբ ընդ մեզ խառնելոյ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Որ ընդ հողեղէն բնութեան մերոյ խառնեցեր զբանական հոգիս. (Շար.։)

Հոգւով իմանալեաւ խառնեցեր. (Նար. ՟Ե։)

Աստուած խառնեաց զմարմինն. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 24։) cf. ՇԱՐԱԴՐԵՄ։

ԽԱՌՆԵԼ. Որպէս Բաղադրել այլայլութեամբ մասանց զբոլոր ինչ. զանգանել. ձուլել. բարեխառնել.

Չորեքնիւթեայ բնութեամբ խառնեալ, շաղկապ ըզշունչն ի մէջ եդեալ. (Շար.։)

Մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է. (Եզնիկ.։)

ԽԱՌՆԵԼ. Յարակցել բարոյապէս. միաբանել. առընթեր կամ ի մի կարգ դասաւորել, վերածել, կապել սիրով.

Խառնել զմեզ ընդ աստուած, կամ զկամս մեր ընդ կամս աստուծոյ, կամ զսէր մեր ընդ աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)

Ընդ նմա բարեկամութիւն խառնել. (Սեբեր. ՟Բ։)

Խառնել կամ խառնիլ ի գունդն քրիստոսի, կամ ի թիւ արդարոց, կամ ի սուրբ գառինս, կամ ի գունդ հրեշտակաց, կամ ընդ երկնային զօրութիւնս. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։)

ԽԱՌՆԵԼ. Մուծանել. մխել. վարել. տալ, առնել, եւ այլն. կր. միջամուխ լինել. Յարձակիլ. խօթել, խօթուիլ.

Մի՛ խառնեսցէ զնաւ ի ծովն, կամ յանապատ. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է.։ Շիր.։)

Տալ սմա մասն կենդանութեան, եւ մանաւանդ ասնուլ զմեռեալն, եւ խառնել ի կենդանութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)

Զանսահման սրտին կամսն խառնեցի յամենայն հեշտութիւնս. (Լմբ. ժղ.։)

Ընդ բաժինս աւարին խառնէին։ Եկին խառնեցան ընդ աւար, ընդ կապուտ։ Զբանսն ասաց, եւ անդէնխառնեցաւ յարձակեցաւ ի վերայ բաքիդեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 28։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 47։ ՟Թ. 46։)

Նյլազգիքն եկին հասին եւխառնեցան ի հովիտս։ Եղեւ պատերազմն խառնեալ. (՟Բ. Թագ. ՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 13։)

Ի խառնել երկոցունց կողմանց յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն. (Խոր. ՟Բ. 82։)

ԽԱՌՆԻԼ. Յարիլ կամ կապիլ սիրով. հաղորդակից լինել. ոգեխառնիլ.

Գալ խառնիլ ի կարգ քրիստոնէութեան. (Եղիշ.։)

Մի խառնել ընդ նեստորականս. (Արծր.։)

Գային եւխառնէին ընդ մեզ. (Եւս. պտմ.։)

Եկեղեցին հեթանոսաց եւ հրէից, որ քրնստոսիւ առ միմեանս խառնեցան. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Բ։)

Յօգակապութեամբ սիրոյն ընդ միմեանս խառնեալք. (Լմբ. պտրգ.։)

Այս հիւթականութիւն օրհնութեան ձիթոյս, յորում սուրբ երրորդութիւնդ խառնեցեալ միաւորի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

ԽԱՌՆԻԼ. Խառնակիլ. զուգիլ ըստ մարմնոյ. գիտել.

ԿՈյս՝ ընդ որում ոչ այլ խառնեցաւ. (Փիլ. քհ.։)

κεραννύω, συγκεράννυμι, μίσγω , μίγνυμι, ἑπιμίγνυμι misceo, commisceo, immisceo ζυγόω, συζευγνύω, συνάπτω copulo, conjungo συμπλέκω complico, connecto եւ այլն. (լծ. յն. քէռաննի՛օ. թ. քառըշտըրմագ ). Ընդ միմեանս յարել զհիւթս, միացուցանել, զանգել, բաղադրել, շփոթել, եւ Լնուլ կամ արկանել զըմպելին յըմպանակն.


Խառնիմ, եցայ

vn.

to intermingle, to mingle together, to get mixed up, to amalgamate, to meddle;
to engage, to entwine;
to engage in conflict, to fight, to come to blows;
to be joined, to join, to unite;
to take a share in, to be concerned in;
to conjoin, to have carnal knowledge of;
to join, to form a friendship;
խառնեցաւ պատերազմն, the battle began.

· Calfa


Խառնիխուռն

adv.

confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.

· Calfa

NBHL (9)

Ամենայն ինչ խառնիխուռն։ Խառնիխուռն ամենայն. (ԻՄ. ՟Ժ՟Դ. 25։ Խոր. ՟Ա. 8։)

Խառնիխուռն օցտելով երթեւեկել (հիւլէից)։ Խառնիխուռնվարիլ, կամ խոստանալ. (Եզնիկ.։)

Ոչ Խառնիխուռն ի վայր ժողովելով (զոսկերս). այլ զմի ի նոցանէ ուրոյն ուրոյն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ոչ գումարեաց խառնիխուռն զամենեսեան, այլ զընդոծինս հաւատոցն. (Սեբեր. ՟Է։)

Ոչ յատուկ վասն քրիստոսի, այլ խառնիխուռն եղեւբարբառն. (Շ. մտթ.։)

Ոչ յաւել ինչ, թէ որ մկրտեցաւդ՝ դա է որդի իմ սիրելի, այլ խառնիխուռն իմն, թէ դա է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)

Խառնիխուռն առ ամենեսեան ճառէ զերանութիւնսն։ Ոչ խառնիխուռն ասաց, թէ եկն եհաս արքայութիւնն, այլ թէ ի վերայ ձեր. (անդ. ՟Ա. 8. 15։ ՟Բ. 16։)

Զաղաւնոյնլռեցին, եւ հաւս խառն ի խուռն անուանեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

ԽԱՌՆԻԽՈՒՌՆ կամ ԽԱՌՆ Ի ԽՈՒՌՆ. ἑπιμίξ mixtim, promiscue. Խառնեալ եւ խռնեալ. խառնափնդորաբար. անկարգաբար. շփոթաբար.


Խառնիճ, նճաց

s. zool. grasshopper.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի-ա հլ. «մի տեսակ մանը մո-րեխ» Սղ. ժդ. 34. Վրդն սղ. Նար. 176. Արծր. (ըստ Հայբուսակ § 1015 նշանակում է նաև «մարուխ», այս բանը յառաջացած է ան-շուշտ մարախ և մարուխ բառերի նմանա. թիւնից շփոթուելով)։

Հիւնք. էջ 323 պրս. xōranda «ու-տող» բառից (հմմտ. հյ. ուտին), իսկ էջ 114 պրս. xarak «մի տեսակ մորեխ»։

NBHL (4)

Ասաց, եւ եկն մարախ, եւ խառնիճ. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 34։)

Խառնիճն ազգ ինչ է մարախոյ մանր։

Իբրեւ զթրթուր խառնիճաւն հանդերձ հասեալ ի վերայ ծառոց. (Արծր.։)

Զխառնիճն եւ զջորեակն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Խառնիճաղանճ

cf. Խառնաղանճ.

· Calfa

NBHL (11)

Խառնիճաղանջ բազմութիւն. (Պիտ.։)

Խառնիճաղանջն քո իբրեւ զմարախ. (Նաւում. ՟Գ. 17։)

Խառնիճաղանջն (կամ ռամիկն) ներելի ողորմութեան է. (Իմ. ՟Զ. 6։)

Եւ խառնիճաղանջն բազում ել ընդ նոսա. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 38։)

Խառնիճաղանջս տէրութեան իւրոյ. (Յհ. կթ.։)

Խառնիճաղանջն հեբրայեցւոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Լցեալ պէս պէս խառնիճաղանճ զօրսն յինքն կուտեալ էր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 13։ ՟Ժ՟Դ. 23։)

Ամենայն ազգի նորա, եւ ամենայն խառնիճաղանճ զօրաց նորա. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 20։)

Խառնիճաղանճ բազմամբոխ մարդիկ. (Ագաթ.։)

Ոչ տգէտք եւ խառնիճաղանջք։ Խառնիճաղանճ տգիտաց յամենայն ժամ լսէք. (Նար. ՟Հ՟Բ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)

Ոչ ի խառնիճաղանջ գռեհիկ յումեքէ մարդոյ հարար. (Պտմ. աղեքս.։)


Խառնիչ, չի, չաց

adj. s.

mixing, that mixes;
slice, spatula,

· Calfa

NBHL (3)

Որ խառնէ (ըստ ամենայն նշ) որպէս բաղադրիչ.

Ոչ էութեան էականաց իրիք խառնի, այլ գոյանալոյ գոյացելոցն գոյարար. (Եզնիկ.։)

Եւ իբր Գործի խառնելոյ. (ռմկ. խառնիճ։ Վստկ.։)


Խառնխօսութիւն, ութեան

s.

impurity, ohscenity in discourse.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյնպէս եւ ի խառնախօսութեանն յայտնի ցուցանես։ Ուր խառնախօսութիւն է, անդ է մօտակաց սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)


Խառնող

s.

intriguer, meddler.

· Calfa


Խառնոց

cf. Խառնելի.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս Խառնարան, կամ խառնելիք.

Առեալ մովսէսի զկէս արեանն, ի մերքս ի խառնոցսն հեզոյր։ Զայն որ ի խառնոցն առեալ արիւն՝ ցանէր. (Փիլ. ել. ՟Բ։)


Խառնուած, ոց

s.

mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony

· Calfa

NBHL (19)

Չորեակ տարերցս խառնուածոցս լինել հմուտք. (Պիտ.։)

Չիք ինչ ի նմա խառնուած, այլ ամենեւին պարզ բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Ժ՟Ա։)

Չորք՝ որ ասին տարերք, խառնուածք են առաւել՝ քան տարերք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 6։)

Աշխարհս ի յօդուածոց, եւ ի պէսպէս բնութեանց, եւ ի խառնուածսն երից մասանց։ Որ զխառնուածսն յարմարեալ կազմէ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Խառնուածք խնկոց (ըստ իւղեփեցաց). (Անան. եկեղ.։ Մխ. երեմ. որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔ։)

ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Խառնումն հիւթոց ի մարմինս մեր ի բնէ. եւ Հիւթքն գլխովին.

Առ ի լինել առողջութեան՝ պարտ է գոլ չափաւորութիւն ամենայն խառնուածոյն։ Որ ի ցուրտ խառնուածոյ է, նա ի հնրկէ ողջախոհ գոյ. (Սահմ. ՟Գ. ՟Ժ։)

Են ցաւք որ ոչ վասն մեղացն են, այլ ի չկշռելոյն խառնուածոցն. (Եզնիկ.։)

Խառնուածք բնութեանն փոփոխին ըստ հասակին աւ ըստ ժամանակին։ Ոչ զնոյն ունիմք անձն, այլ ըստ խառնուածին։ Բնութեամբ առողճք եւ հիւանդոտք, են ի խառնուածէն. (Նիւս. բն.։)

Նոր եւ սքանչել խառնուածով միացան երկու բնութիւնքն. (Լմբ. պտրգ.։)

Զմերս նոր խառնմամբ, եւ սքանչելի խառնուածով ընկալեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)

Պատմութիւնք (քրիստոսի) են խառնուածովք. աստուածեղէնք են ամենեքեան, եւ մարդկեղէն. (Եփր. համաբ.։)

Խառնուած արշակունւոյ է երուանդ. (Խոր. ՟Բ. 43։)

Ոչ արար արժանի զաւակագործել զծնունդսն առաջին դարուց զխառնուածս ի բարի ստեղծմանէն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)

Խառնուած ճարմանդաց կամ փեղկից, օձեաց. (Ել. ՟Ի՟Զ. 4 = 6։ ՟Ի՟Ը. 32։ ՟Լ՟Զ. 12։)

Զգեցո՛ դմա պատմուճան ծաղկեայ ի խառնուածոյ նարօտից. (Սեբեր. ՟Գ։ Որպէս եւ Յօդք կամ ջիլք ի մարմնի։ Եւագր. ՟Լ՟Դ։)

Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Արիութիւն՝ խառնուած՝ սիրով ընդ միմեանս՝ զօրինակ միոյ մարմնոյ պահեսցուք ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)

μίξις mistura κράσις temperatio εὑκρασία temperies եւ այլն. Խառնումն, բաղադրութիւն հակակայ պարզութեան. բաղկացութիւն, եւ իրք բաղկացեալք կամ զանգեալք.


Խառնուածոյ, ից

adj.

composed, prepared, compounded;
seasoned.

· Calfa

NBHL (6)

Բաղադրեալ խառնմամբ. Խառնած.

Զխունկսն խառնուածոյս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 11։)

Խունկ եւայս խառնուածոյ, անուշահոտ՝ յազնիւ փայտից. (Վրդն. սղ.։)

Որք գեղս ինչ բժշկեկեանս՝ խառնուածոյս եւ դժնդակագոյնս ըմպիցեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)

Վասն հանդերձից դարձեալ հրամայէ, եթէ խառնուածոյ մի՛ զգենուցուն. (Եփր. ել.։)

Որ ձայնս խառնուածոյս գեղգեղեալս նուագս նուագս հանէ. (Վեցօր. ՟Դ։)


Definitions containing the research առ : 10000 Results

Կամապաշտութիւն, ութեան

s.

cf. Յամառութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Պաշտելն զկամս անձին. յամառութիւն.


Կամք, մաց

s.

will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.

· Calfa

NBHL (14)

Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։

Են կամք առաջին, եւ են կամք երկրորդ. առաջինն է հաճութեան, եւ երկրորդն՝ պատճառի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Ի կամսն ապաստան առնէ. զի կամքն իշխանութեան եւ կարողութեան է նշանակ. (Բրսղ. մրկ.։)

Զորկորստութեան կամս առնել. (Կանոն.։)

Ո՛չ մեծութիւնն՝ երկնից առիթ լինի, եւ ո՛չ աղքատութիւն՝ գեհենի. այլ երկոցունց կամքն (ընտրութիւն կամ յօժարութիւնք) բարիք եւ չարք. զկա՛մս ուղղեսցուք. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Ոչ ի կամաց մարմնոյ, եւ ո՛չ ի կամաց առն, այլ յաստուծոյ ծնան. (Յհ. ՟Ա. 13։)

Ի կամազ է առաքինութիւն, եւ ոչ ի հարկէ. (Ոսկ. ղկ.։)

Մինչեւ յոչ կամաց երդնուլ։ Յոչ կամաց երթայ առ շապուհ. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 34։)

Չարութեան կամօք զբանն իւր մոռանայ, եւ չախորժէ յիշել՝ զոր յառաջն ասաց. (Վանակ. յոբ.։)

Մի՛ իբրեւ ակամայ, այլ կամաւ։ Զի մի՛ բարիքդ քո ի հարկէ լինիցին, այլ կամաւ։ Եթէ կամաւ զայն առնեմ, վարձք են ինձ.եւ այլն։

Կամաւ յանձն առին թագաւորել արտաշրի. (Խոր. ՟Բ. 68։)

Եկեալ կամաւ ի խաչ։ Կամաւ յանձն առեր զչարչարանս. (Պտրգ.։ Շար.։)

դիմազ. ԿԱՄ Է, ԷՐ, ԵՂԵՒ. ԿԱՄՔ ԵՆ, ԷԻՆ, եւ այլն. դիմազ. δοκέω, δοκεῖ, ἕδοξε, συνευδοκεῖ , βούλομαι censeo, videor, visum est, placet, volo. Հաճոյ կամ բարւոք թուի. լաւ. կամիլ. հաճիլ. Յիշեցուցանել ձեզ այսուհետեւ կա՛մ է ինձ։ Եւ նմա կամ իցէ բնակել ընդ նմա։ Կամ եղեւ եւ ինձ կարգաւ գրել քեզ։ Որոց զիա՛րդ եւ կամ եղեւ անձանց իւրեանց, բերէին նուէրս տեառն։ Եթէ կամք իցեն արքայի։ Եթէ կամք իցեն քեզ։ Գրեցէ՛ք, որպէս կամք իցեն ձեզ։ Իբրեւ կամք եղեն աստուծոյ. եւ այլն։

ԿԱՄԱՒ մ. ἐκούσιως voluntarie, sponte ἐκών, ἐκούσα, κατὰ ἐκούσιον volens, libens. Ի գործիականէ բառիդ Կամ կամք. որ եւ ասի ԿԱՄՕՔ. Կամայ. կամաւորութեամբ. հաճութեամբ. ընտրութեամբ. յօժարութեամբ. կամակար. ուզելով, կամքովը.


Կայծակնահար

adj. fig.

thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ինքն լիպարիտ իբրեւ զամպ հրախառն մտանէր եւ ելանէր, եւ կայծակնահար առնէր զբազումս. (Օրբել.։)


Կանխեմ, եցի

vn.

to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.

· Calfa

NBHL (8)

Կանխել ընդ առաւօտն. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 2. 27։ ՟Ի. 8։ Ել. ՟Ը. 20. եւ այլն։)

Կանխեալ անագանեալ արձանանայր աւուրս ՟Խ. այսինքն ՟Ը առաւօտս, եւ ՟Ը երեկոյս. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17։)

Ողորմութիւն նորա կանխեսցէ առիս։ Կանեսցուք առաջի նորա խոստովանութեամբ։ Կանխեցի տարաժամու։ Պարտ է կանխել նախ քան զարեգակն ի գովութիւն քո։ Կանխեսցեն հարկանել ղամուրսն.եւ այլն։

Կանխել ի սէրն աստուծոյ, կամ ի կենցաղօգուտ երկս արհեստից։ Կանխել յառաջ քան զժամանակն դատել. (եւ այլն. Յճխ.։ Պիտ.։ Սարգ. եւ այլն։)

Հյց. խնդրով, ըստ պէսպէս առման.

Չեւ էր եկեալ ի գերեզմանն, կանխեն նոքա զհակառակութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)

ὁρθρίζω mane, vel diluculo surgo. Կանխաւ կամ կանուխ յառնել վաղքաջ ընդ առաւօտն. վաղայարոյց լինել. առաւօտել. կանուխկեկ ելլալ պառկելէն.

ԿԱՆԽԵԼ. προφθάνω praevenio προλαμβάνω praeoccupoi προσλαμβάνω assumo, praesumo ὀρμάω irruo. Աճապարել. փութալ. վաղաժաման լինել. զառաջս առնուլ. ջանալ. բուռն հարկանել.


Կանչ, ոյ, ի

s.

cry, scream, shriek;
— եւ կառանչ իմ, my cries shouts.

· Calfa

NBHL (1)

Պատառէր զհանդերձն, եւ բարձրաձայն կանչիւք եւ այլն. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)


Կասկած, ի, ոյ

s.

suspicion, distrust, surmise, doubt, mistrust, umbrage;
a. suspicious, distrustful;
— առնուլ, ի կասկածի լինել, ի — անկանել, — ի մտի ունել, to conceive suspicion, to be suspicious, to distrust;
փարատել զ—, to dissipate, to cure of suspicion or distrust;
—է ինձ զնմանէ, I suspect or doubt him, I have no confidence in him, I am diffident about him.

· Calfa

NBHL (4)

Կասկած եւ չափ. յն. մի բառ, ըստ ոմանց՝ լար չափոյ.

Զկասկած առեալ։ Ի կասկածի եղեալ։ Ի կասկած անկեալ։ Ի կասկածի կալ. (Խոր. ՟Բ. 16. 86։ Նոննոս.։ Ոսկ. յհ.։ Իգն.։ Շ. մտթ.։)

Առ զայրուցսն եւ առ կասկած զգուշանայր բազում եւս ժամանակ յաւելուլ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)

Յերկիւղէ եւ ի կասկածոյ եւս առաւել ուտէ զմիտս. (Ոսկ. ես.։)


Կատականք, նաց

s.

pleasantry, jesting, foolery;
mockery, jeering, jeer, scoff, taunting;
opprobrium;
ծաղր եւ այպն կատականաց առնել, to laugh, to scoff or jeer at, to cover with ridicule;
— լինել or — ծաղր եւ այպն կատականաց լինել, to make oneself ridiculous, to render oneself an object of derision;
to be the sport or laughing-stock of.

· Calfa


Կատարումն, ման

s.

accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.

· Calfa

NBHL (7)

Եղիցի կատարումն ասացելոցս նմա ի տեառնէ։ Թողեալ զբան սկզբանն քրիստոսի՝ ի կատարումն եկեսցուք։ Իսկզբանէ տարւոյն մինչեւ ցկատարումն տարւոյն։ Ընկալեալ զկատարումն հաւատոցն ձերոց զոգւոցն փրկութիւն.եւ այլն։

Աստ է կատարումն ամենայն բանին։ Ի կատարման հասակին։ Կատարումն եւ վախճան ունին ամենայն տրտմականքն։ Նոյն ժամայն գործն զկատարումն առնոյր։ Գալ ի կատարումն սննդեամբն։ Կատարումն շինուածոյ, գրոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ.։ ՃՃ.։ Յճխ. եւ այլն։)

Երակահատութեան ասիցէ զառողջութիւն գոլ կատարումն, զի սակս նորա եղանի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)

Զկատարումն տեառն տեսէք. (Յկ. ՟Է. 11։)

Կատարումն առաքելոցն։ Զտեղիս կատարմանցն. (Խոր. ՟Բ. 31. 72։)

ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ. τέλος finis. Վախճան, այսինքն վախճանական պատճառ. (Սահմ. ստեպ։)

ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ. τελειότης perfectio. Կատարումն (կամ կատարելութիւն) ուղղոց առաջնորդեսցէ նոցա. (Առակ. ՟ժա. 3։)


Կարան, ի

s.

seam;
suture;
առանց —ի, without seam.

· Calfa

NBHL (2)

Պատմուճանն էր առանց կարանի՝ ի վերուստ փորանկեալ ամենեւին. յն. անկար. ἅρραφος insutilis, inconsutus. (Յհ. ՟ժ՟թ 25։)

Խոնաւութեան գոլորշոյն ըստ կարանս ի վեր ելանելով առոգեր զսա։ Եւ կարանացն իսկ պէսպէս տեսակքն եղեն (ի մարմնի). (Պղատ. տիմ.։)


Չորեքանկիւն

cf. Քառանկիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Իսկ գ. Քառակուսի ինչ՝ ձեւ.

Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Ի չորից չորեքանկիւնեաց։ Չորաքանկիւնիք չորք, ՟Ա, ՟Գ, ՟Թ, ՟Ժ՟Զ, լինին ՟Լ։ Չորեքանկիւնիս ծնանի քուեայ։ Գտցես չորեքանկիւնաւն զամենեցունց ձեւն առհասարակ անկեալ ընդ գնդականին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)

ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆ մանաւանդ ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος, -ον quadrangulus, -lum, quadratus, quadrangularis եւ τετράπεδος, -ποδος quadrupedalis. Որ ինչ ունի զչորս անկիւնս, քառանկիւն. քառակուսի.


Չորեքանկիւնի

cf. Քառանկիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Իսկ գ. Քառակուսի ինչ՝ ձեւ.

Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Ի չորից չորեքանկիւնեաց։ Չորաքանկիւնիք չորք, ՟Ա, ՟Գ, ՟Թ, ՟Ժ՟Զ, լինին ՟Լ։ Չորեքանկիւնիս ծնանի քուեայ։ Գտցես չորեքանկիւնաւն զամենեցունց ձեւն առհասարակ անկեալ ընդ գնդականին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)

ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆ մանաւանդ ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος, -ον quadrangulus, -lum, quadratus, quadrangularis եւ τετράπεδος, -ποδος quadrupedalis. Որ ինչ ունի զչորս անկիւնս, քառանկիւն. քառակուսի.


Չորեքերիվարեան

adj.

drawn by four horses;
— կառք, coach and four.

· Calfa

NBHL (3)

Ո՛ որ չորեքերիվարեան որպէս կառաց գիր՝ զտարերս դասեալ, եւ կառավարելով զժամանակս. (Պիսիդ.։)

Արիոս եւ փոտինոս եւ նեստորիոս եւ մակեդոն՝ չորեքերիվարեան կառքն սատանայի. (Պրոկղ. ի զքր.։)

τέτριππος, τετράπολος quatuor equos habens, quadriguus, quadrigus. Ի չորից երիվարաց կամ ի գրաստուց լծեալ. քառաձի.


Չորեքվտակեան

cf. Քառավտակ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Քառավտակ.

Զչորեքվտակեան առաջս գետոցդ. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Չու, ոց

s.

way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.

· Calfa

NBHL (3)

Ի նախընթաց չուս աստիճանաց (բանիս՝) օթեւանացս պատրաստութեան։ Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան. չուոցն յարմարութիւն պակասեցան. (Նար. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե։)

Չու արարեալ աբրամու, եկն բնակեցաւ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Չու արար վաղվաղակի ի կողմանս անտիոքայ։ Չու առնէր խաղայր գնայր հեղիոդորոս կամ անտիոքոս։ Չու դարձի առնել (այսինքն դառնալ). (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 63։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8։ եւ ՟Բ. 2։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 12։)

Ի չու անկեալ՝ առաքէ գաղտագնաց հատեւակս. (Խոր. ՟Բ. 81։)


Չուեմ, եցի

vn. fig.

cf. Չու առնեմ;
to die.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπαιρέω, ἑξαιρέω discedo, cedo, recedo ἁναζεύγνυμι , ἁποσκηνόω moveo castra, vel tentorium ἁπέρχομαι abeo. Չու առնել, ի չու անկանիլ. շարժիլ բանակաւ՝ երթալ այլուր. խաղալ բազմութեամբ վրանաւորաց, զօրաց, եւ այլն.


Չպէտ

adj.

useless, good for nothing, vile, bad, worthless;
—ս առնել, not to care for or about, to do without, to dispense with, not to mind, to neglect, to pass over, to omit.

· Calfa

NBHL (3)

ՉՊԷՏՔ գ. Անհոգութիւն. ուստի ՉՊԷՏՍ ԱՌՆԵԼ, Անպէտ եւ աւելորդ համարել. չառնել ինչ փոյթ. անտես առնել.

Այնպէս չպէտս առնէին մարմնաւորացս, եւ միայն հոգեւորացն եւեթ կային պատկառ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)

Սպառնացաւ դժգմնելով՝ եւ ասէ. զի՞նչ զմտաւ ածելով՝ այսպէս չպէտս արարեր վասն մեր հոգալ. (ՃՃ.։)


Չքմեղ

adj. s.

innocent, inculpable;
—ք, excuse, justification;
ի —ս առնել, to excuse;
ի չքմեղս լինել, ի չքմեղիկս լինել, to excuse or justify oneself, to dissemble;
to hide or conceal oneself.

· Calfa

NBHL (2)

(Արշակ՝ յետ թաղելոյ զգնէլ) ի չքմեղիկս (կամ ի չքմեղս) եղեալ՝ կոծ մեծ առնէ. (Խոր. ՟Գ. 23։)

Ոչ հանապազ ըստ առաւելութեան կամաց էր ցուցանել նշանս. քանզի պարտ էր երբէք եւ ի չքմեղս լինել». (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2.) յն. λανθάνειν . ծածկիլ, կամ զանխլանալ։


Պահք, հոց

s.

abstinence;
fast;
մեծ, քառասնորդական —, Lent;
օր պահոց, fish-day, fast-day;
պահս պահել, to abstain from meat;
to fast.

· Calfa

NBHL (3)

Կարգեցին պահս։ Քարոզեաց պահս։ Խոնարհ առնէի պահօք զանձն իմ։ Ծունկք իմ տկարացան ի պահոց։ Պահեաց Դաւիթ պահս։ Մի թէ՛ պա՞հս պահիցէք ինձ.եւ այլն։

Առ յետինս ըստ աշխարհիկ բարբառոյ վարի եւ որպէս Պահացող.

Ոչ կամէր ուտել, ասելով՝ թէ պահք եմ. (Ի գիրս առաքին.։)


Պաճուճեմ, եցի

va.

to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.

· Calfa

NBHL (3)

Որչափ ինչ պաճուճեցին որդիքն Իսրայէլի, բայց ոչ այնպէս ինչ զտեառնէ իւրեանց։ Ի հանդերձս ոսկէհուռն զարդարեալ եւ պաճուճեալ։ Տքնութիւն նորա առ ի պաճուճել ի կատարման նորա։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Ոչ եթէ պաճուճեալ ինչ առասպելաց զհետ երթեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Սղ. ՟Խ՟Դ. 10։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 31։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։)

Մի՛ հայիցիս՝ պաճուճեալ խոնարհութիւնն։ Ծառայ էր, եւ զինքն ծառայութեամբն ազատ անձին իւրում պաճուճէր. (Կոչ. ՟Զ։)

Զարդարեալ պաճուճեաց զտիեզերս զանազան ծառովք եւ տնկովք։ Զերանգ երանգ ծառսն պաճուճեաց ոստովք եւ տերեւովք։ Յովսէփ զարդարեալ պաճուճեաց զմարմինն տէրունական. (Զքր. կթ.։)


Պաշտեմ, եցի

va.

to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.

· Calfa

NBHL (7)

Եւ է պաշտելն ծառայութեան անուն. (Խոսր. պտրգ.։)

Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։

Սա է աստուածապաշտ առ ճշմարտութիւնն. վասն զի այնպէս պաշտէ զԱստուած, որպէս ինքն Աստուած պաշտիլկամի։ Ամպարիշտ է՝ որ ոչ պաշտէ զԱստուած՝ որպէս կամի պաշտիլ. (Իսիւք.։)

Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։

λατρεύω colo, adoro σέβομαι, εὑσεβέω pie colo λιτανεύω supplico. Կրօնաւորութեամբ մեծարել զԱստուած. յարգել զնա երկրպագութեամբ, պատարագօք, պաղատանօք, եւ մանաւանդ հաւատարիմ եւ վայելչական ծառայութեամբ.

ՊԱՇՏԵԼ. λειτουργέω, θεραπεύω ministro. որ եւ ասի ԿԱԼ Ի ՊԱՇՏԱՄԱՆ. ԿԱՏԱՐԵԼ ԶՊԱՇՏՕՆ. Սպաս տանել ի տանն Աստուծոյ. առնել զգործս կրօնի.

ՊԱՇՏԵԼ. διακονέω, ὐπηρετέω ministro, administro. Սպասահարկել. ծառայել. աշխատիլ ի պէտս այլոյ, արբանեկել. մատուցանել զպէտս, դարմանել. հոգալ. պահել. ունել զպաշտօն ինչ, եւ վարել, կատարել. պէտ ընել.


Պաշտումն, ման

s.

worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.

· Calfa

NBHL (3)

Մշտնջենաւոր պաշտմամբ կատարէր զկանոնն։ Զնոցայն խայտառակելով զպաշտմունս (կամ պաշտամունս). (Խոր. ՟Գ. 49. եւ 65։)

Արքունական պատուով, եւ պաշտմամբ լաւագունիւ առ ի նմանէ մեծարեցայ. (Յհ. կթ.։)

λατρεία, λειτουργία, θεραπεία cultus, liturgia, officium, ministerium. Պաշտելն, ըստ ամենայն առման. պաշտելութիւն. cf. ՊԱՇՏՕՆ, տաման.


Պաշտօն, տամանց

s.

worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.

· Calfa

NBHL (11)

Պահեսջի՛ք զպաշտօնդ զայդ։ Զի՞նչ է պաշտօնս այս ձեզ ... զոհ զատկի Տեառն է այս։ Զսեղան ողջակիզացն, եւ զամենայն զկահ պաշտամանն։ Հրաման ետ Մովսիսի կազմել զպաշտօնն ղեւտացւոցն։ Պաշտել զպաշտօն Տեառն առաջի նորա ... պատարագօք մերովք։ Սրբեցան ղեւտացիքն ... եւ ապա մտին պաշտել զպաշտօն իւրեանց ի խորանին վկայութեան.եւ այլն։

Պաշտօն՝ ոչ միայն փառաբանութիւնն Աստուծոյ է, այլեւ բովանդակ նորա ծառայութիւնն. (Խոսր.։)

Եթէ պաշտօն, ըստ պաշտամանն։ Զպաշտօնն իմ փառաւոր առնեմ։ Վիճակ պաշտամանս։ Արհամարհեալ լինէին ի պաշտամանն հանապազորդ այրիք նոցա.եւ այլն։

Յարուցեալ արկին պաշտօն (սաղմոսերգութեան) մինչեւ ցառաւօտն։ Երբեմն արկեալ մեր պաշտօն։ Ես յորժամ արկանեմ պաշտօն։ Եւ քո խորհուրդք ո՞ւր էին յորժամ զպաշտօնն արկաք. (Վրք. հց. ձ։)

Ոչ սպասեցին հասանելոյ սովոյն. այլ յառաջագոյն առաքեցին զՊօղոս եւ զԲառնաբաս, զի պաշտօն արասցեն Հրէաստանեացն. (Ոսկ. գծ.։)

Չեմ արժանի պաշտօն առնլոյ, այլ հարկանելոյ. (Եզնիկ.։)

Զի մի՛ կարծիցես՝ պաշտօն առնելով աշակերտին ստեղծանել այսպիսի ինչ զվարդապետէն։ Զմիւսն ոչ կամեցան յաւելուլ. քանզի պաշտօն իմն առնէին թագաւորին (Հերովդի)։

Զի մի՛ ոք այնպէս համարիցի, եթէ պաշտօն ինչ առնելով այնպէս յարգիցէ։ Ոչ պաշտօն ինչ առնելով, եւ ոչ ի ցոյցս ինչ գրեցին զոր գրեցին։ Ոչ միշտ պարտ իցէ պաշտօն ինչ առնելոյ վասն խօսել, մանաւանդ թէ ոչ երբէք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 6. 11։ ՟Բ. 5։ եւ եփես. ՟Զ։)

Գտանի եւ՝ պաշտօնս, զպաշտօնս. որ եւ ՊԱՇՏՈՒՄՆ, տման. s. ՊԱՇՏՕՆ որ եւ ՊԱՇՏՈՒՄՆ. λατρεία, σεβασμός, θρησκεία cultus religiosus, veneratio, adoratio λειτουργία , θεραπεία ministerium, officium, servitus, famulatus, obsequium, religio եւ այլն։ Բարեկրօն ծառայութիւն կամ սպասահարկութիւն Աստուծոյ, աստուածպաշտութիւն. պաշտելն զԱստուած երկրպագութեամբ եւ պատարագօք եւ աղօթիւք. կրօնք. կարգ. հանդէս արարողութեանց. եւ ամենայն սպասաւորութիւն կարգեալ ի պաշտօն Աստուծոյ. սէճտէ, իթաաթ, իպատէթ, խզմէթ, զիմմէթ. մանսըպ, փայէ. եբր. ապօտան.

ՊԱՇՏՕՆ. διακονία diaconatus, ministerium ὐπηρέτημα officium եւ այլն. Սարկաւագութիւն. սպասաւորութիւն. սպաս. ժամերգութիւն. եւ ամենայն ծառայութիւն մատուցեալ Աստուծոյ կամ մարդկան.

Պաշտօն առնուլ. (Մտթ. ՟Ի. 28։ Մրկ. ՟Ժ. 45.) իմա՛ ըստ յն. սպասաւորիլ, պաշտիլ. διακονηθήναι . որպէս եւ Պաշտօն հարկանել, է սպասաւորել.


Ջրահեղձ

adj.

drowned;
— առմել, to drown;
— լինել (ակամայ), to be drowned;
(կամաւոր) to drown oneself.

· Calfa

NBHL (2)

Զհեղեղամած մարդիկ ջրահեղձոյց դարին յօրինակ առեալ. (Ագաթ.։)

Ջրահեղձոյց զտղայսն առնէր։ Փարաւովն ջուրց վիշապ կոչի յաղագս ջրահեղձոյց զմանկունսն առնելոյ. (Արշ.։)


Ջրասոյզ

adj.

plunged into water, immersed;
drowned;
— զանգակ, diving-bell;
— առնել, to plunge into water, to sink, to submerge;
— լինել, to be submerged, drowned.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր ի նաւսն բազմութիւն՝ սրոյ ճարակ, եւ ջրասույզ առնէին. (Կաղանկտ.։)


Սալակապ

adj.

paved;
— առնել, to pave, to flag.

· Calfa

NBHL (1)

Զսալակապ եկեղեցին լուասցեն։ Սալակապ առնել զփողոցն անտիքոյ. (Կանոն.։ Վրդն. պտմ.։)


Սակաւ, ու, ուց

adj. adv.

few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."

· Calfa

NBHL (11)

Սակաւ մի ջուր կամ մեղր։ Աւորք սակաւք։ Մնասջիք թուով սակաւք։ Բաժանեսցեն ի մէջ բազմաց, եւ սակաւուց։ Ժողովեցին՝ որ շատ, եւ եւ որ սակաւ. որոյ շատն էր, ոչ յաւելաւ, եւ որոյ սակաւն էր, ոչ պակասեաց։ Սակա՞ւք իցեն (բնակիչկքն), եթէ բազումք։ Եւ յուդա ընդ առաջ նորա սակաւուք։ Եւ թէ սակաւ իցէ, յաւելից քեզ դոյնչափ։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ. եւ այլն։

Ուստի սակաւ մի կասկած ունէր, անտի աներկիւղ հաստատէր։ Փոխանակ սակաւ աշխատութեանս մեր բազմապատիկ հանգիստ ունելոց եմք։ Դադարեալ աւուրս ինչ սակաւս։ Մի ի սակաւում այսմ ժամանակի զանվախճանելի զփառսն չափեր. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը. Խոր. ՟Ա. 14։ Նար. ՟Հ՟Ը.)

Սակաւ ինչ են կեանք աշխարհիս առ առնչափ անվախճան յաւիտեանսն. (Ոսկ. եբր.։)

Յառաւել սիրոյն զձեզ սակաւ սիրիցեմ։ Սակաւս քան զոր մեղարն տանջեցար։ Սակաւուք գրեցի Ձեզ.եւ այլն։

ԱՌ ՍԱԿԱՒ ՄԻ. մ. Փոքր մի. խուն մի. առ դոյզն ինչ.

Որոյ ոչ եւս առ սակաւ մի թերացեալ էր ի սիրոյն քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Գ։)

Ծախեսցէ առ սակաւ սակաւ, ոչ վաղվաղակի։ Առ սակաւ սակաւ յանդիմանես. (Օր. ՟Է. 22։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 2։)

Պարտ եւ արժան էր առ սակաւ սակաւ մերձեցուցանել զնոսա յառաջինսն։ Առ սակաւ սակաւ ընտելասցին։ Առ սակաւ սակաւ յայտնեցին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)

Թէպէտ ոչ ի բարձրագոյնսն հասանէին, սակայն առ սակաւ սակաւ յառաջադէմ լինէին. (Երզն. մտթ.։)

Բառ ռմկ. սագատ. որպէս Ցաւագար, հիւանդ.

Վատառողջ օդն միշտ շնչելովն վնասէ զսակատն. (Ի գիրս առաքին.։ 13)


Սահիմ, եցայ

vn.

to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.

· Calfa

NBHL (1)

διέρχομαι, διαπορεύομαι, περιφέρομαι , σαλεύομαι transeo, dimoveor, agitor ῤέω fluo ἑκρέω effluo. Քերել անցանել. յածիլ, թափառիլ, շարժլիլ. տարուբերիլ. տատանիլ. յուղիլ. ծփիլ. հոսիլ. յորդիլ. վազել անցնիլ.


Սահմանեմ, եցի

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (2)

Եկեսցուք եւ սահմանեսցուք զիմաստասիրութիւն։ Եւ սահմանել անհնար է, եթէ ոչ նախ առաջին ուսանիմք, եթէ զինչ է սահման, զի՞նչ է յոռութիւն, եւ զի՞նչ առողջութիւն սահմանի։ Անունն սահմանէ զբնութիւն ենթակայիրի. (Սահմ. ՟Բ. եւ այլն։)

ՍԱՀՄԱՆԵԼ, ըստ փիլիսոփայից. ὀρίζω definio. Զիսկութիւն եւ զբնութիւն իրաց էական բառիւք ամփոփելով բացատրել.


Սաղմնանամ, ացայ

vn.

cf. Սաղմնառեմ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Սաղմնառել.

Յառաջ ոչ սերնանեցաւ, ի նոյն զուգի սաղմնացաւ. (Եօթնագր.։)


Պարգեւաբաշխեմ, եցի

va.

cf. Առատաձեռնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԱՐԳԵՒԱԲԱՇԽԵԼ. Պարգեւս բաշխել. առատաձեռնել. շնորհել.


Պարգեւընկալ

adj.

cf. Պարգեւառ.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդունօղ պարգեւաց. պարգեւառու.

Ի փառս բարձրութեան պարգեւընկալ պանծանաց պատուոյ կարգէին. (Նար. խչ.։)


Պարզեմ, եցի

va.

to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.

· Calfa

NBHL (5)

Մատեան մի գրոյ, եւ պարզեաց առաջ իմ։ Կայմն խոնարհեցաւ, եւ ոչ պարզեսցէ զառագաստն. (Եզեկ. ՟Բ. 9։ Ես. ՟Լ՟Գ. 23։)

Մերթ շանթէր գալարէր իբրեւ զօձ թունաւոր, մերթ պարզեր գոչէր իբրեւ զառիւծն զայրացրեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Պարզեաց զձեռսն եւ զոտս իւր, եւ աւանդեաց զհոգի իւր ի ձեռս տեառն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)

Կոչեաց զերկիրն յանուն նորա յափբաթայ՝ որ եւ զկնի պարզեալ՝ ասի եփրաթայ, որ է բացումն։ ՟Ի՟Բ գիր առ դանելի ասորւոյ գտեալ, որ վասն ոչ պարզելոյն զընդարձակութիւն լեզուիս՝ անհոգա ցեալ եղեւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)

ἀπλόω simplicem reddo, simplifico διϋλίζω perculo, defeco ἁθαρίζω purgo. Պարզ եւ անխառն կացուցանել. յստակել. մաքրել. զտել. քամել. սրբել.


Պարոյր

s.

turn, gyre, round, circle;
helix, spire, spiral;
show, crowd;
—ք, eating and drinking, feasting;
— առնուլ, to turn, to redound, to draw back.

· Calfa

NBHL (2)

(Ծով) ալեօք կուտակելովք հասեալ ի ծագ եւ ի գիծ սահմանացն ... յայտնապէս թողու զնշան՝ պարոյր առեալ զիւրեւ զսահմանս քաղաքին. (Կոչ. ՟Թ։)

Կամ πομπή pompa. Պարառութիւն. հանդէս. գումար. ամբոխ.


Պարսաւանք, նաց

s.

cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.

· Calfa

NBHL (6)

Փառօք եւ անարգութեամբ, գովութեամբ եւ պարսաւանօք. (՟Բ. Կոր. ՟Ղ. 8։)

Մի՛ տար պարսաւանս ի փառս քո. (Սիր. ՟Լ. 23։)

Տարցին զպարսաւանացն առ փոքր ինչ զբամբասանս յիրաւի։ Զանջինջ պարսաւանացն տարցի մրցանակ։ Որ աձսքան գլխաւորագոյն պարսաւանօք զյաղթանակն էառ չարեաց. (Պիտ.։)

Ունի եւ որ ըստ բնութեան է համագամ ցանկութիւն՝ բազում անդամ պարսաւանս, յորժամ անչափ եւ առանց յագելոյ վարեսցի ոք նաւավ։ Ոտիւք կամ այլով մասամբ խեղ իցէ մարմնոյն, եւ կամ պարսաւանս ինչ ընկալցի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. քհ.։)

Եւ ինձ մի՛ ոք պարսաւանս գիցէ, որ ի հեռուստ ածեալ նուաճեցի զբանս՝ առաջիկայ ստացս. (Նիւս. կազմ.։)

(Սամարուհին) յորժամ պատճառս ետ նմա՝ հրեայ կոչելով զնա՝ եւ ընդ պարսաւանօք էած, (յիսուս) ի բաց հատանելով զըմբոստանալն, ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)


Պարսպեմ, եցի

va. fig.

to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (5)

Օրինօք եւ մարգարէիւք պարսպեաց զնոսա. (Փոտ. առ զքր. կթ.։)

Պարսպեցաւ խրատուն ի ստահակութենէ։ Քրիստոս շորժեալ զյուրաքանչիւրսն (զհոգի եւ զմարմին իւր) ի բնական ախորժակսն՝ պարսպեաց յաւելորդացն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ի տնտեսն.։)

Մարդս կափուցանելով զկոպսն՝ զաչս ի ճառագայթիցն ի բաց պարսպէ. (Նիւս. կուս.։)

τειχέω, τειχίζω, ἑπιτειχέω murum, sive moenia aedifico, struo, muro cingo, muris circumdo, munio. Պնտել պարսպաւ. պարսպափակ առնել. պարսպաւորել. ամրացուցանել. շուրջ պատել. եւ Պարսպապատել. անքոյթ պահել պահպանել.

ՊԱՐՍՊԵԼ. եւ Ի ԲԱՑ ՊԱՐՍՊԵԼ. διατειχίζω distermnio, dirimo. Անջրպետել. տրոհել. որոշել. հեռի առնել կամ պահել.


Պարտական, ի, աց

s. adj.

debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.

· Calfa

NBHL (5)

Պարտական եմք առ աստուած ի մէնջ զսէրն. (Բրս. հց. այսինքն պարտիմք։)

Աւանդառուք եւ պարտականք. (Խոր. ՟Գ. 27։)

Մահու պարտական լիցի։ Մի ոք լիցի ի միջի քում պարտական արեան։ Ինքն եղիցի անձին իւրում պարտական ... մեք լիցուք պարտականք։ Պարտական լիցի դատաստանի։ Պարտական եղիցի մարմնոյ եւ արեանն տեառն. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 11։ Օր. ՟Ծ՟Բ. 10։ Յես. ՟Բ. 19։ Մտթ. ՟Է. 21։ ՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Ա. 27։)

Սեղանազերծք են՝ զպարտական Աստուծոյ փառատրութիւնս յինքեանս յափշտակելով. (Բրս. հց.։)

Զպարտական գոհաբանութիւնդ ձեր մատուսջիք նմա։ Զպարտական ծառայութիւնն հատուսցեն. (Յհ. կթ.։)


Սգաւոր

adj.

in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.

· Calfa

NBHL (4)

πενθῶν lugens. Որ առնու կամ ունիզսուգ. սգազգեաց. սգապատ.

Մխիթարել զամենայն սգաւորս. տալ սգաւորաց սինովնի փառս։ Երանի սգաւորաց, զի նոքա մխիթարեսցին. (Ես. ՟Կ՟Ա. 2։ Մտթ. ՟Է. 4։)

Լուեալ ժողովրդեանն զբանն զայն՝ սուգ առին սգաւօրք (այսինքն սգաւոր իրօք). (Ել. ՟Լ՟Գ. 4։)

Բարբառել բան տխրական եւ սգաւոր. (Խոր. ՟Գ.. 68։)


Սեղանաբոյծ

cf. Պատառաբոյծ.

· Calfa

NBHL (2)

Սեղանաբոյծքն յառատութեան վայելեն, եւ ես փշրանաց ոչ լինեմ արժանի. (Ոսկ. ղկ.։)

παράσιτος parasitus. Որ բուծանի յօտարին սեղանոյ. պատառաբոյծ. պորտաբոյծ.


Պէտք, պիտոյից

s. rhet.

necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.

· Calfa

NBHL (8)

ՊԵՏՔ ՅԱՆՁԻՆ ՈՒՆԵԼ. Պէտ առնել. հոգալ.

ՊԷՏՍ ՈՒՆԻԼ. ըստ յն. ոճոյ. որ ի մեզ ասի, Ինձ պիտոյ է. Ես պէտս ունիմ ի քէն մկրտիլ, եւ դու առ իս գաս. (Ժմ. յն.։)

Մի եղելոյ հինգերորդ բաղկացութեանն՝ առ ամենայն. (աշխարհ՝) աստուած սորա պիտօքն վարիւր . այսինքն զաս ի պէտս վարէր, ի կիր արկանէր. (Պղատ. տիմ.։)

Յառաքինութեան ընդունելութիւն եւ ի վար պիտոյից՝ միոյ է պէտք, խորհրդոյ. (Փիլ. այլաբ.։)

Ասի, որպէս լուլայ ի հակառակաց անտի, եթէ չէ ինչ ի պէտս. (Շ. թղթ.։)

Նա անուանեցաւ առ ի պէտս ժամանակին. եւ դուք ճշմարիտ ծնունդք սուրբ հոգւոյն. (Եղիշ. ՟Է։)

Պետք են բացայիշատակք համառօտ քաջադիպութեամբ ի դէմս ինչ վերաբերեալ. եւ ասացեալ է այսպէս, յորոց եկաց կենցաղոյս օգտակարագոյնն ... Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք ... Արդ զանազանութիւն այս է պիտոյից. եւ այլն։

ՊԷՏՔ. (ի հոլովականն՝ Պիտոյից). յն. խռի՛ա. χρεία . ըստ ճարտասանից է Վճռական առած պիտանի, կամ ործն հետեւելի. զորմէ ճառէ բովանդակ մատեանն մովսեսի քերթողի՝ անուանեալ Պիտոյից, սկիզբն առնելով այսպէս.


Պղնձալից

cf. Պղնձախառն.

· Calfa

NBHL (1)

Որ լի կամ խառն է պղնձով.


Պտղաբեր, աց

adj.

bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.

· Calfa

NBHL (7)

Ծառ կամ փայտ պտղաբեր։ Որթ պտղաբեր։ Երկիր պտղաբեր։ Ծառք պտղաբերք։ Զամենայն ծառս պտղաբերս։ Զփայտ՝ զոր դիտիցես, թէ չիցէ պտղաբեր, զայն հատցես։ Տալ յերկնից ձեզ անձրեւս, եւ ժամանակս պտղաբերս.եւ այլն։

Ամենաղտն ծառոց պտղաբերաց ստացուածս եւ խնամակալութիւնս. (Ածաբ. ժղ.։)

Ծառովք պտղաբերովք. (Արծր. ՟Է. 6)

Զբժշկութեան ծառ մաքրեալ պտղաբեր կենաց կազմիցէք. (Պիտ.։)

Արդարութիւն՝ արդարեւ էապէս պտղաբեր, եւ ուրախ առնօղ զմիտս. (Փիլ. այլաբ.։)

Կարիք մեղաց զօրանային յանդամս մեր՝ առ ի պտղաբերս առնելոյ զմեզ մահու. (Հռ. ՟Է. 5։)

Լիցուք պտղաբերք զառաքինութիւն եւ զմաքրութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ջերանիմ, ջերայ

vn.

to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.

· Calfa

NBHL (5)

Զանգիւտ կորուստն ջերանիս անյուսալի քան զառաջինն. (Սանահն.։)

Զծօվակոքն եւեթ զբօսնուին, եւ ի մաքսաւորութեան ջերանէին։ Ընդ է՞ր թողեալ զպահսն՝ եւ առ սեղանս ջերանիցին. (Ոսկ. մտթ.։)

Ի նմին յամառեալ ջերանէր ի մոլորութեանն. (Նանայ.։)

Ըստ հրամանի ջերանելոյ ոստիկանին (այսինքն վառելոյ ի ցասումն). (Յհ. կթ.։)

Մախանօքն եւ նախանձու ջերանի. (Լմբ. առակ.։)


Ջերմակիծ

adj.

burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Զջերմակիծ շող (արեգական) ամպն յերկիր առաքելով. (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)

Մտանեն օդքն ահարովնեանքն (հրայինք) յանդունդս, եւ առնեն ջերմակիծ զաղբերս. (Պիտառ.։)

Լոյսն ցանկալի է յաչս մեր, այլ յորժամ կարի ջերմակիծն առնիցէ, վնասէ. (Ագաթ.։)


Ջերմութիւն, ութեան

s.

heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.

· Calfa

NBHL (3)

Առանց խառնուածոյ ջերմութեան արեգական։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յոդ եւ ի ջուր. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Բ։)

Մի ճառագայթ, եւ մի ջերմութիւն հրոյն. (Շ. ընդհանր.։)

Տրամադրութիւնք ասին, հիկէն՝ ջերմութիւն եւ ցրտութիւն։ Քաղցրութիւնն կիրս իմն ըստ ճաշակեալելեաց առնէ, եւ ջերմութիւն ըստ շոշափելեաց. (Արիստ. որակ.։)


Ջլապինդ

adj.

nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.

· Calfa

NBHL (3)

Զպատերազմող՝ զջղապինդն առ պատերազմ ընդ այսս չարութեան. (Գէ. ես.։)

Իսկ մեք իբրու հրաշք ջլապնդեալք առ այն՝ որ ա՛նկ է մեզ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)

Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)


Ստորոտ, ից

s.

foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ստորոտով լերանցն։ Զամենայն զառ ստորոտովն մասեաց։ Ընդ լերանց ստորոտովք։ Ի կողմն ստորոտի լերինն։ Ի ստորոտս անապատ վայրաց. (Խոր. ՟Ա. 11. ՟Բ. 46։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Եղիշ. միանձն.։)


Սրագլուխ, լխի

adj.

long-headed;
sharp-witted;
— լեառն, pinnacled mountain.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղեցկատեսիլ եւ առիւծադէմ, յաջողական եւ սրագլուխ, այր քաջ եւ պատերազմող. (Ուռհ.։)


Սրազէն

adj.

armed with sharp weapons;
— կառք, chariots armed with scythes.

· Calfa

NBHL (1)

Գերապայծառ սիւն ամպեղէն՝ ահաւոր ահացուցչացն սրազէն կառօք. (Գանձ.։)


Սրբադեղ, ոյ

s.

purgative;
— առնուլ, to take a purgative, to purge;
— տալ, to purge.

· Calfa

NBHL (1)

Որ հիւանդն է, ո՛չ է հեշտետւ կա՛մ հատանել կամ խարել, կամ սրբադեղ առնուլ՝ փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն։ Սրբադեղ յիսուսի է, որ ածէ ի վերայ քո զրկումն, եւ բժշկէ զքեզ յագահութենէ. (Վրք. հց. ձ։)


Սրտաբեկ

adj.

broken-hearted, discouraged, dejected, despondent;
astonished, frightened;
— առնել, to dishearten, to discourage, to deject, to take away a person's courage, to disconcert;
to dismay, to frighten, to strike with astonishment;
— լինել, to be broken-hearted, disheartened, down cast, dispirited, desponding, to lose or want courage;
to be frightened, dismayed.

· Calfa

NBHL (3)

Որք յանցաւորքն իցեն, սրտաբեկ լինին։ Միդաւ եւ մառախղաւ սրտաբեկ լինէր նինուէ. (Սեբեր. ՟Զ։ Եփր. նին.։)

Սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Տակաւին սրտաբեկ էր։ Սրտառուչ սրտաբեկ դառնալոց է. (Ոսկ. ես.։)

Պահապանացն սրտաբեկ ոգէսպառ ի քաղաքն անկեալ։ Ելեալ անտի սրտաբեկ գնացին ի տաճար. (Ագաթ.։ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Ե.։)