to charge the hunting-field, or the fishing-place.
· Calfa
Զուռկանս առեալ փութային երթալ յայնկոյս ծովուն՝ որսափոխ լինելով. (Ճ. ՟Ա.։)
hunter, huntsman, venator;
— ձկանց, fisher, fisherman, piscator;
կին —, huntress;
— բանից, a pryer into other person's thoughts.
· Calfa
Նա էր սկայ որսորդ առաջի տեառն աստուծոյ։ Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի գլուխ գահաւանդի, զոր որսորդք յո՛րս հաստատեցին։ Եթէ անկանիցի՞ թռչուն ի յերկիր առանց որսորդի։ Կացցեն ի նմա որսորդք, ձգանք ուռկանաց առանձինն եղիցին։ Արարից զձեզ որսորդս մարդկան.եւ այլն։
Ունէր հասակ համեմատ քաջութեանն, եւ առաքինութեան ոգւոցն որսորդ. (Խոր. ՟Բ. 49։)
hunting;
shooting;
cf. Որս.
· Calfa
Որսորդութիւնքն առ ցամաքաւս՝ ոչ միայն էրէոցն, այլեւ մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Հալածեա՛ զդարանակալ առիւծն յորսորդութենէ կորստեան անձին իմոյ. (Սարկ. աղ.։)
to enrapture, to ravish.
· Calfa
(լծ. եւ յն. օ՛րսօ ). ὅρσω, ὅρω, -ομαι Ի վեր յարուցանել, ի բաց ոստուցանել. կր. ի վեր վաղել, յառնել.
cf. Որչափ.
· Calfa
Ո՛րքանիք իցեն ախտք յանձին, այնքան դեւք տիրեն նմա։ Ո՞րքանիք կամեցան չարիս առնել նահապետացն սրբոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
how many times.
· Calfa
Ո՛րքան մովսէս համբառնայր զձեռն իւր, զօրանայր իսրայէլ. եւ որքանիցս անգամ ժողովէր զձեռն իւր, զօրանայր ամաղէկ. (Դամասկ.։)
quantity.
· Calfa
Ծածկեաց զորքանութիւն փառաց։ Գիտես եւ վասն այնորիկ զքո պատուհասիցդ որքանութիւն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Տեսե՞ր, որքանութեամբ (այսինքն ո՛րքան իրօք) ունի առ միմեանս զհամեմատութիւնն (եղիա, եւ յհ. մկրտ) (Կիւրղ. ղկ.։)
herpetic, scabby.
· Calfa
Զմարմառոտ, կամ զքոսոտ, կամ զորքինոտ (կամ զերքոյնոտ), մի՛ մատուցանիցեն զայն տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 22։)
cf. Կամիմ.
· Calfa
ՈՒԶԵԼ. Բայ ռամկական՝ առեալ ի գրաւորէս Յուզել, իբր Խնդրել, այսինքն Կամիլ, պահանջել, եւ Որոնել.
Առնու այր՝ զոր ուզէ։ Չունի իշխանութիւն տուօղն (փոխոյ) ուզել յառողէն յառաջ քան զպոմանն. (Մխ. դտ.։)
composed of eight parts.
· Calfa
Ութամասնեայ պատկանաւոր (այսինքն երաժշտական) ձայնից պատճառք. (Քերթ. եկեղ.։)
octahedron.
· Calfa
Ի զուգակողմանցն երեքանկիւնիցն երեք տառք (տարերք) բաղկանան։ Հուր եւ փուղձ եւ ութանիստն. քանզի է որ հրոյ ձեւ է, եւ է որ օդոյ, եւ է որ ջրոյ. իսկ ի չորեքանկիւնեացն քուեայն է. եւ սա է ձեւ երկրի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ութանիստ (ձեւ) ... կիբիկոն հաստատակող. (Պիտառ.։)
having eight steps or stairs;
of eight degrees or orders.
· Calfa
Որոյ են ութ աշտիճանք, կամ դասակարգութիւնք. (որպէս թուեն ոմանք ի հրեշտակս, ի բաց առեալ զանունն Զօրութիւնք՝ որպէս հասարակ անուն ամենայն երկնային զօրաց)
octuple;
eight-fold, eight times as much.
· Calfa
Զվեցերորդն՝ առաջնոյն ութապատիկ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Ութերեակ.
· Calfa
Այսպէս խորհրդածեալ քառասնեակս թիւ, ութ հնգեակս, եւ հինգ ութեակս։ Յութեակն արժանի լինին անճառ վայելչութեանցն (յարութեան մարմնոց). (Սիսիան.։)
Խորհուրդքն ի նմա ութերեակք ... առ ութերեակն ճախրել զխորհուրդն առ քրիստոսի յարութեանն օր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
eight, octonary;
eighth;
the number eight;
eight days.
· Calfa
Այսպէս խորհրդածեալ քառասնեակս թիւ, ութ հնգեակս, եւ հինգ ութեակս։ Յութեակն արժանի լինին անճառ վայելչութեանցն (յարութեան մարմնոց). (Սիսիան.։)
Խորհուրդքն ի նմա ութերեակք ... առ ութերեակն ճախրել զխորհուրդն առ քրիստոսի յարութեանն օր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
eight times.
· Calfa
Յայս խորհուրդ եւ մովսէս մոքրի պահովք ութիցս հինգ։ Մեռուցանելով ի նոսա ութիցս ըստ յարութեան խորհրդոյն զհինգ զգայութիւնս հինգ քառասուն. (Արշ.։)
octogenary.
· Calfa
ՈՒԹՍՆԱՄԵԱՅ կամ ՈՒԹՍՈՒՆԱՄԵԱՅ. ὁγδοηκονταέτης octogenarius. Ութսուն ամաց (անձն, կամ ժամանակ)։ (Պիտառ.։)
of eight days.
· Calfa
Ութօրեայ (այսինքն զաւուրս ութ) դեգերեալ առ դուրս խորանին վկայութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յութօրեայս յայտնութեանդ յութ եկեղեցիս իւրեանց երթալով՝ զնոցին տեղեացն եւ զկանոն կատարեն։ Եւ յամենայն իսկ ութօրեայսն խառնել պատշաճ վարկանիմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
octave.
· Calfa
Ութօրեայ (այսինքն զաւուրս ութ) դեգերեալ առ դուրս խորանին վկայութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յութօրեայս յայտնութեանդ յութ եկեղեցիս իւրեանց երթալով՝ զնոցին տեղեացն եւ զկանոն կատարեն։ Եւ յամենայն իսկ ութօրեայսն խառնել պատշաճ վարկանիմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Ոյժ.
· Calfa
Ուժ առեալ ի սուրբ հոգւոյն՝ պարտէր զթագաւորն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ե.։)
cf. Ուժեղ.
· Calfa
Հարկանեն եթերքն ուժաւորքն, եւ ի վեր բերեն ի խորոցն անդնդոց. (Պիտառ.։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Ուժգնագոյն գելուլ։ Ուժգնագոյնս պատուհասել։ Ուժգնագոյն բառնալ զբեռինս չարչարանաց։ Կակղագոյն կամ ուժգնագոյն. (Նիւս. կազմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ Իսիւք.։ Փիլ. բագն.։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Դիոգինէս ի սեղանի ումեմն՝ յուժգնակի մատռուակել նմա, եւ նա ընկալեալ՝ վայթէր զգինին. (Պիտառ. (իբրու բռնադատելով, կամ ստէպ)։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
· Calfa
κρατέω invalesco, dominor, obtineo ἑπιτείνομαι augeor եւ այլն. Զօրանալ. սաստկանալ. ոյժ առնուլ. տիրապետել, վերագոյն լինել.
Բազում անգամ արք վատթարանան շնութեամբ, եւ կանայք ուժգնանան ողջախոհութեամբ։ Ի վերայ ծովու ուժգնանայ սրտմտութիւն քո։ Ուժգնանայ չարութիւն ամբարտաւանիցն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ամբակ. եւ այլն։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Մի՛ ուժգնապէս վարեսցիս առ հողս։ Միապէս մատնէ կորստեան ե՛ւ զղջումնն ուժգնապէս, ե՛ւ մեղանչելն մոլեգնաբար. (Նար. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ժ։)
Ընդ ամենայն ախտս պատերազմիմք ուժգնապէս։ Ուժգնապէս ընդդէմ իւր եւ իւրոցն ախոյեանս յառնեն. (Կլիմաք.։)
bound tightly.
· Calfa
Զջիլս ուժգնապիրկս չարին խստութեան քեւ հատեալ՝ իսպառ պարուրեաց. (Նար. խչ.։)
dauntless, fearless, courageous, valiant, intrepid.
· Calfa
Իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն՝ համարձակախօսի (առաջի) այնքանւոյ թագաւորի. (Խոր. ՟Գ. 65։)
to corroborate, to strengthen, to fortify;
to give more intenseness, to augment, to increase;
to render violent, impetuous.
· Calfa
Յորժամ յարձակումն այնր՝ որ բարբառին, առ ձայնն ոլորեալ ուժգնացուսցէ զմասնն. (Նիւս. կազմ.։)
Երկիր պագցեն քեզ իշխանք. ուժգնացուցանէ եւ յերկարէ արուեստականագոյն բան։ Լե՛ր տէր եղբօր քում. ե՛ւս առաւել ուժգնացուցանէ՝ մերձենալով եւ ի վեր ելանելով առ սակաւ սակաւ. (Փիլ. լին.։)
Զէն ի պատերազմն ուժգնացուցանէ զսպառազինեալն նովաւ. (Լմբ. ժղ.։)
vehemence, impetuosity, fury, violence, heat, ardour, intensity;
force, strength, energy, vigour;
efficacy, efficaciousness.
· Calfa
Ուժգնութիւն բարենշան անդաստանիս՝ առաւելուլ զբեղնաւորութիւն հզօրապէս ուժով. (Պիտ.։)
Առ հակառակսն զօրութիւնս ուժգնութիւն ոչ միայն ունելով, այլեւ պարգեւելով. (Դիոն. եկեղ.։)
Յուժգնութենէ կենդանեացն կամ ի դժնէութենէ երկուցեալ։ Այր անուանելն՝ զուժգնութիւն ի չարագործելն ասէ։ Ահեկանացս կայից ուժգնութիւն տալով։ Յամառեալ կայր այնպիսի ուժգնութեամբն (կամ յայնպիսի ուժգնութեան). (Յհ. իմ. պաւլ.։ Վանակ. յոբ.։ Նար. ՟Ի։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
strong, robust, vigorous;
valorous;
powerful.
· Calfa
Տէր հզօր եւ ուժեղ յամենեսեան, զորս միշտ արար եւ առնէ. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Այր եղեւ առաւել սրտեայ եւ ուժեղ։ Սրտեայ՝ անձնեայ՝ ուժեղ. (Խոր. ՟Բ. 60։ ՟Գ. 40։)
cf. Ուժեղ.
· Calfa
Ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան։ Բազում ուժեղակ մարդկամբք այսր անդր ձգձգեալք։ Ուժեղակ մրցութեամբ ցուցանէր ի ժամանակի հալածանացն. (Յհ. կթ.։)
to fortify or strengthen oneself.
· Calfa
Վահան մամիկոնեան ուժեղանայր ընդդէմ պարսից։ Դառնայր փախստեայ, եւ դարձեալ ուժեղացեալ՝ դարձաւ ընդդէմ գուրգինի։ Ուժեղացեալ ղակիշն քաղաքային ի վերայ մուսէի զօրուն. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 13. 15։)
to have strength, to be able, to resist;
to oppose.
· Calfa
Եթէ չուժելով պահել զադամ՝ ի դրախտէն եհան պատճառանօքն, զիա՞րդ զենոք եմոյծ ի ձեռն հաւատոցն եւ անմահ պահեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
kid;
fawn.
· Calfa
Զենին ուլ այծեաց։ Ի գառանց եւ յուլոց ողջակէզ։ Ինծ առ ուլու մակաղեսցի։ Ուլ մի երբէք ոչ ետուր ինձ։ Արածեա՛ զուլս քո։ Իբրեւ երկուս ուլս այծեման.եւ այլն։
Չառնի ինչ պտուղ յուլոց. եւ յօդեաց բազում ինչ պէտք։ Ո՞վ են ուլքն այնոքիկ եւ այծիքն, եւ ո՞վ գառինքն եւ օդիքն։ Զուլն ի մօր կաթն չհրամայէ եփել. (Ոսկ. մտթ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։ Եզնիկ.։)
young kid.
· Calfa
ՈՒԼԻԿ կամ ՅՈՒԼԻԿ. Բառ անյայտ, իբր ուլ փոքրիկ, ալոջ, եւ կամ որպէս յն. ἵουλος, ἱουλίζων . յարբունս հասեալ, գիսաւորեալ.
making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.
· Calfa
Եւ յերկիրս՝ յոր ուխտադիր լինիցին ոգւովք իւրեանց դառնալ այսրէն, մի դարձցին. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 27։)
making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.
· Calfa
Դաշնադրութիւն. եւ Խոստումն. ուխտ (ըստ ամենայն առման).
Պատգամաւորութիւնս առ միմեանս առնէին, եւուխտադրութիւնս։ Այս ուխտադրութիւն հաստատուն կայցէ ի մէջ երկուց ազգաց մինչեւ ի կատարած աշխարհի։ Վստահ եղեալ յուխտադրութիւն ոստիկանին՝ դարձան ի հայս։ Ըստ ուխտադրութեան յառաջաբանին՝ եւ զյաբեթին արկցուք ձեռն ի գործ գրել. (Փարպ.։ Թղթ. դաշ.։ Ղեւոնդ.։ Սամ. երէց.։)
Մինչեւ ի մահ համբերեսցես առ ի նա ուխտադրութեանդ. (Եփր. աւետար.։)
Ուխտադրութիւնք արտօսրագոչ հառաչանօք յամենայն ժողովրդենէն եղեն առաջի կենդանի նշխարացն։ Ի տաճարն ընթանայր տիրամօրն, ուր եւ ուխտադրութեանն էին դաշինք։ Անխափան ուխտադրութեամբ, եւ անմոռաց յիշատակօք. (Ճ. ՟Ը.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Արծր. ՟Ե. 3։)
cf. Ուխտազանց.
· Calfa
Ո՛րքան, զորս առ նոյն ինքն եդաք աստուած, դաշանցս այսոցիկ ուխտադրուժք գտանել։ Ուխտադրուժք լինէին դաշանցն. (Ածաբ. մկրտ.։ Սկեւռ. ի լմբ.։)
violation of a wow, of a convention, contravention, breach, infraction of treaties;
transgression.
· Calfa
Արդարացոյց զանձն իւր ապստամբութիւնն իսրայէլի առ ուխտազանցութեամբնն յուդայ. (Երեմ. ՟Գ. 11։)
Գովեցաւ անառակ որդին առ անդարձիս ուխտազանցութիւն։ Բազմօրինակ ուխտազանցութիւնս. (Նար. ՟Զ. ՟Ձ՟Գ։)
cf. Ուխտազանց.
· Calfa
Խոտորեցան զկնի սատանայի ընդ ուխտանենգին վասակայ։ Գրէ ուխտանենգն վասակ։ Զգացուցեալ էր նմա ուխտանենգացն։ Ժողովէր առ ինքն զուխտանենգաց դասն։ Զուխտանենգսն եւ զուրացողսն. (Փարպ.։)
cf. Ուխտակալ.
· Calfa
Որ պահէ զուխտն հաւատարմութեամբ առ աստուած եւ առ մարդիկ. ուխտակալ. ուխտակատար. ճշմարիտ հաւատացեալ.
Բովանդակ ուխտապահքն։ Երանելին վարդան ազգ առնէր ուխտապահացն։ Ուխտապահ ընկերք կամ նախարարք կամ արք։ Զօրն ուխտապահաց։ Մի ոմն ի յուխտապահացն, եւ այլն. (Փարպ.։)
accomplishment, observance of a wow or convention, fidelity.
· Calfa
Տատրակ՝ օրինակ իմն իբրեւ դաշնաւոր ուխտապահութեամբ զմտերմութիւն միշտ առ իւրն համանման պահէ զուգակից. (Պիտ.։)
complaisant, obliging, affable.
· Calfa
Որ առնէ կամ վճարէ զուխտ սրտի ուրուք. կամակատար, կամակ հաճոյական.
Ունիմք բանս յայտնիս, ուխտ արարք եւ հանգուցիչք ճառիւք. (Վեցօր. ՟Զ։)
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
· Calfa
Առ քաջ իմացուած սուրբ դրոց գիտեա՛ ինձ զեբրայական ձայնքս, զի նիտա՝ է որոշումն, զատումն, նուիրումն. նատար ՝ ուխտել. նէտէր ՝ ուխտ. նուէր. նազար ՝ ուխտել, սրբել. նէզէր ՝ սրբութիւն, սրբազան ինչ. իսկ նազիր, նազովրացի, սրբեալ տեառն, նուիրարական, ուխտական, ուխտաւոր. որ եւ սեպհականեալ անուն փրկչին՝ որպէս գլխոյ ամենայն ուխտաւորաց եւ ուխտից։ Ա՛յլ է ըստ եբր. եւ նածար, դիտել, պահել. նէծէր ՝ տեսչութիւն, եւ ծաղիկ. որպէս եւ նաշի ՝ իշխան, եւ այլն։
Մտին առաջի սուրբ ոսկերացն յովաննու (մկրտչի). ուխտաւոր լինէին, եւ խնդրէին յաստուծոյ՝ լինել նոցա այցելու եւ օգնական. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
ՈՒԽՏԱՒՈՐ. Ժառանգաւոր. վիճակաւոր. եկեղեցական. կղերիկոս.
Գրեաց թագաւորն եպիսկոպոսաց, ուխտաւորաց, եւ ժողովրդականց։ Ի լիբիա եպիսկոպոսացն առաքեաց, եւ ուխտաւորաց, եւ ժողովրդականաց. (Սոկր. ՟Բ. 23. 24։)
Զի՛նչ օրինակ առ ուխտաւոր կուսանսն տեսութիւն արասցուք. (Բրս. հց.։)
Որպէս թէ ոք մազ կլանէ, այսինքն ուխտաւոր խորհուրդք ամբարշտաց. (Համամ առակ. (ուրեթէ ընթերցցիս՝ ուղտաւոր, լինի ոխակալ)։)
consumption, decay, dwindling away, languor.
· Calfa
Հաշումն եւ մաշումն առանց բժշկութեան. (Առակ. ՟Զ. 15։)
conciliator, reconciler, peace-maker, pacifier;
conciliating, pacifying.
· Calfa
διαλλακτής reconciliator ἴλεος propitius. Որ հաշտ առնէ. ցածուցիչ սրտմտութեան. քաւչարար. հաշտեցուցիչ. միջնորդ. բարեխօս.
Ի ձեռն հաշտարար պատարագին։ Ենովս եւ ենովք եւ նոյ հաշտարարքն են առաջի տէրութեանն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Հաշտեցուցանեմ.
· Calfa
ἑξιλέομαι placo, paco. պրս. ասուտէն. Հաշտ առնել. խաղաղել. հաճել. ի հեզութիւն դարձուցանել. ցածուցանել ի բարկութնէ. կակըղցընել, խաթրրը առնել.
Հաշտեալ եմ ընդ քեզ տառապեալդ. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 10։ (Որպէս եւ Դտ. ՟Ժ. 16. որ պակասի ի հասարակ յն)։)