cf. Նորահաւատ.
Նորադարձ ժողովուրդդ. (Վրդն. պտմ.։)
vain, vain-glorious, vaunting;
heterodox, heretic.
Նորափառ ամբարհաւաճ խորհուրդք։ Նորափառ հպարտութիւն, կամ իմաստ, կամ ամբարհաւաճութիւն։ Նորափառ ակօս ձգել. (Եւագր. ստէպ. յորմէ եւ Մաշկ.։)
Ի նորափառսն նկրտի խորհուրդն. իմա՛, ի սնափառութիւն։
vain-glory, vanity;
heterodoxy, heresy.
Խորհուրդք նորափառութեան։ Առ անձն՝ որ ի նորափառութենէ անտի նեղեալ է. (եւ այլն. Եւագր. ՟Ի՟Զ։ Մաշկ.։)
cf. Նորահնար.
Եկեալ ի մի վայր, խորհուրդ առեալ ի պաշտօնս նորիմաց խորհրդոց (շինութեան աշտարակի). (Ագաթ.։)
cf. Նոր.
Խորհուրդ Մարիամայ, զի նորոգապէս յղացաւ Քրիստոս յարգանդի նորա. այսինքն նորահրաշ օրինակաւ. (Եփր. թագ.։)
cf. Նուազումն.
Ի սով եւ ի ծարաւ, եւ ի ծարաւ, եւ ի մերկութեան, եւ ի նուազութեան ամենայնի։ Խորովեսցէ ի նոցանէ եւ կերիցէ, եւ վասն նուազութեան յամենայնէ թաքուսցէ յանձկութեան եւ ի նեղութեան։ Զնուազութիւն աւուրց իմոց ասա՛ ինձ։ Խորհուրդ համառօտ, սակայն յառաւելութիւն. եւ ամենայն վաղվաղուկ, սակայն ի նուազութիւն. եւ այլն։
cf. Նուաստ.
Հալածեն եւ զայլ նուաստական խորհուրդս՝ հոգեւոր խորհրդովք. (Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
to sacrifice, to celebrate mysteries;
to consecrate, to offer.
τελετουργέω perficio, initio, consecro, sacrifico. Կատարել զնուէրն մատուցեալ. կատարողապետել. օրհնել զնուիրեալն. ձեռնադրել. սրբազանել. սրբել. մատակարարել զխորհուրդս.
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
Լուսատեսակս հանդերձս արկանեն ի վերայ նուիրեցելոյն (այսինքն մկրտելոյն)։ Ի կատարումն ամենայնի՝ քահանայապետն ի սրբազնագոյն գոհութիւն (այսինքն ի սուրբ խորհուրդ հաղորդութեան) կոչէ զնուիրեալն։ Իսկ նուիրեալն կայ յետոյ քահանային, եւ այլն. (Դիոն.։ Սոյնպէս եւ Մաշտ. եւ Գիրք ձեռնադր.։)
subtile, fine, slender, tenuous, lank, thin, slim;
narrow;
subtile;
finespun, subtile, difficult, abstruse, obscure, profound;
subtilely;
— ձայն, shrill voice;
— մտօք, subtle, acute, shrewd, perspicacious.
Նուրբ (այսինքն բարակ) եւ կայտառ մտօք վարեալք՝ զօրինացն դիտումն ի Քրիստոսի խորհուրդն փոխադրեսցուք. (Մեկն. ղեւտ.։)
to sit down, to be seated;
to repose;
to lodge, to reside, to dwell;
to be settled, to be resident;
— զօրաց, to be encamped, to encamp;
շուրջ — զքաղաքաւ, to besiege, to blockade, to block up;
ի դարան —, to lie in ambush, in wait;
to plot;
— ի սեղան, to sit down to table;
— յաթոռ ի պէտս, to go to stool, to evacuate;
— յինքեան, to retire from business, to live alone;
— ի վերայ աւանդի, to neglect one's deposit.
Մի՛ ոք կերիցէ զնա՝ իբրեւ նստցի. խորհուրդ է այս մարմնոյ նորա սրբոյ։ Իսկ ո՛վ ուտէր զնա ի նստելեաց եւ այլն։ Ի հեղեղատէ ջուրցն մթերելոց, որ ի հնէն ի վեր նստէին. (Եփր. ել. Եփր. յես.։)
subtle, keen, piercing, ingenious.
Եզեկիէլ՝ խորաքնին եւ նրբահայեաց տեսութեամբ ճառէ զտնօրէնութեան տեառն զխորհուրդ. (Տօնակ.։)
cf. Նրբացուցանեմ.
Նրբելով եւ ի կարծիս ձգելով զխորհուրդ ներմարդութեանն։ Այլ զտնօրէնութիւն խորհրդոյ նրբեալ՝ զուղղութիւն խորհրդոյդ իմացի՛ր. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
notary's functions or profession.
Քահանայ՝ որ առնէ նօտարութիւն, կամ որսորդութիւն, զժողովուրդսն (նորա) ի բաց առցեն. (Կիր. պտմ.։)
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
Ի խորհուրդ տառիս քաջ նուագի,
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
Շաբաթացաւ ժողովուրդն յաւուրն եօթներորդի։ Շաբաթասցի երկիրն ձեր։ Շաբաթասցի զշաբաթսն՝ զոր ոչ շաբաթացաւ ի շաբաթս ձեր։ Ընկալաւ երկիրն զշաբաթս իւր, եւ շաբաթանալով զամենայն աւուրս աւերածոյն իւրոյ՝ շաբաթացաւ (մինչ) ի կատարումն ամացն եօթանասնից.եւ այլն։
thinking soundly, wise, sensible, judicious;
chaste, modest, coy, maidenly, pure, honest;
— միտք, good sense, honesty, plain-dealing.
ՈՂՋԱԽՈՀ. σώφρων cui mens est salva et incolumis, prudens, probus ἁκέραιος sincerus, integer, illibatus, innocens եւ այլն. որ եւ ՈՂՋԱԽՈՐՀ, ՈՂՋԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Ոյր խորհուրդք են ողջ՝ առողջ եւ ամբողջ. ողջամիտ. առողջամիտ. խոհական. մտացի. ուշիմ. զգօն. առաքինի. անկեղծ. անմեղ. հաւատարիմ. խելացի.
right-minded, of sound judgment, in one's right senses, sensible, rational, reasonable, judicious;
orthodox;
— վարդապետութիւն, sound doctrine;
— լինել, to be in one's right mind.
ὐγιαίνων, ὐγιαίνος, ἁκέραιος sanus, sanae mentis, sincerus, integer. Ոյր միտք են ողջ. ողջախորհուրդ. ողջախոհ. առողջամիտ. իմաստուն. ուշիմ. անկեղծ. միամիտ. հաւատարիմ.
Կրտսերքն ի հրէիցն ողջամիտք էին, եւ իշխանք նոցա ապականեալք էին։ Իցէ՞ ոք՝ որ զմեզ յայդ խորհուրդ ողջամիտ համարիցի, եւ ոչ մոլեկանս եւ այսահարեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։ եւ ՟Ա. 6։)
perfect in body, sound in wind and limb;
safe and sound;
entirely, wholly.
Մի՛ ակնունիցիս ողջանդամ բարեմիտ ապրել։ Դարձաւ ամենայն ժողովուրդն առ յեսու ողջանդամք։ Ողջանդամք եւ առանց խոցոտելոյ ի պատերազմէ ելանեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 19։ Յես. ՟Ժ. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 36։)
no, not, nor, none;
ոչ կամիմ, I will not;
ոչ գիտեմ, I do not know;
ոչ կարեմ, I cannot;
ոչ ոչ, neither nor;
ոչ սիրեմ զնա եւ ոչ երկնչիմ ի նմանէ, I neither love him nor fear him;
բայց գիտէի ոչ, but I did not know it;
ինչ ոչ ունի, he has nothing;
ոչ առանց պատճառի, not without cause;
յոչ կամաց, involuntarily, against one's will, by force;
ոչ եթէ, not only;
no;
ոչ եւս, no longer;
not yet;
ոչ երբէք, ոչ բնաւ, never, not at all, no;
ոչ ոք, no one, nobody, none, not one;
ոչ ոք ի ձէնջ, no one among you;
ոչ ոք ասասցէ քեզ, nobody will tell you;
ոչ ոք գտցի այնչափ յանդուգն, no one will be hardy enough;
ոչ զոք գտցես, you will not find any man;
յոչ գոյից ի գոյ ածել, զոչսն ածել ի գոյանալ, to produce or create from nothing;
շարժել յոչ բարիսն, to provoke to evil;
այո կամ ոչ, yes or no;
եղիցի ձեր բան, այոն՝ այո, եւ ոչն՝ ոչ, let your conversation be, yea, yea;
nay, nay;
ո՞չ or ո՞չ ապաքէն ասացի քեզ, did I not tell you ?
;
ոչ, տէր, no, Sir;
ո՞չ իսկ, is it not true that ?
ոչ միայն չողորմեալ, far from being touched;
եւ ոչ իսկ մարդ է, he is no man;
ոչ արդեօք զերծաւ, perhaps he is not freed;
cf. Ել.
Ոչ եթէ ընդ մարդկան միայն տայր յեսու պատերազմ, այլ ի խորհուրդս ծածկեալս ընդ սատանայ եւ ընդ դեւս կռուէր. (Եղիշ. յես.։)
golden-fleeced.
Ոսկեփայլ գիսովք կամ գեղմամբ. լուսակիզն. բուրդը ոսկիէ. տե՛ս եւ ՈՍԿԻԳԻՍԱԿ.
love of riches, avarice.
Ոչ տայ բաժանել զխորհուրդս յոսկէսիրութիւն եւ ի քրիստոսասիրութիւն. (Վրդն. սղ.։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
Եւ ոչ մարմնական ուրախութեամբ զսուրբ աւուրցն խորհուրդ արհամարհել, եւ ընդ ոտն հարկանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
kick;
ill-will, ill-naturedness, malevolence;
insult, sneer, derision, laugh.
Յանցեաւ ժողովուրդն, քանզի յանցոյց զնոսա ահարոն, յոտնհարութիւն թշնամեաց իւրեանց։ Յարուցին վրէժխնդրութիւն սրտի մտօք յոտնհարութիւն։ Յանդուգն եւ ոտնհարութեամբ լինի կորուստ ամպարշտաց։ Անձն չար կորուսանէ զստացիչ իւր, եւ ոտնհարութիւն թշնամեաց արասցէ զնա. (Ել. ՟Լ՟Բ. 25։ Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 15։ Առակ. ՟Ժ՟Ա. 4։ Սիր. ՟Զ. 4։)
cf. Որկրամոլ.
Առ որկորեայ խորհուրդսն։ Առ որկորեայ անձնն. (Եւագր. ՟Ի։)
meditation, ponderation, reflection.
ՄՏԱԽՈՀՈՒԹԻՒՆ կամ ՄՏԱԽՈՐՀՈՒԹԻՒՆ. περινοία, σύννοια cogitatio, consideratio, consilium. Մտածութիւն. խորհուրդ. խելամտութիւն.
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
διανόησις, διάνοια, ὐπόνοια , ἑνθύμημα, ἕννοια, λογισμός cogitatio, ratiocinatio, consideratio, consilium, intellectus, sensus φρόνησις prudentia . Մտածելն. մտախոհութիւն. խոկումն. խորհուրդ. տեսութիւն կամ յածումն մտաց. քննութիւն. հոգ. որոճումն. տրամախոհութիւն. կարծիք. իմաստ. խոհականութիւն. հաւաքաբանութիւն. հանճար. հնարք. ճարտարութիւն. շրջահայեցութիւն. եւ այլն.
fickle-minded, changeable.
Մտահոսան խորհուրդք երկրասիրաց ի հոգս վնասակարս ծփին. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)
unquiet, thoughtful, wavering, agitated, undecided, perplexed, irresolute;
— առնել, to disquiet, to perplex, to make uneasy, to cause anxiety;
— լինել, to disquiet or fret oneself, to waver, to be agitated, vacillating, wavering, to be anxious, to be at a loss how to decide.
Խորհուրդք քո մտայոյզ առնէին զքեզ յանկողնի քում. (Դան. ՟Բ. 29։)
intelligent, clever, learned, erudite.
Մտավարժ բանիւ դարձցուք ե նհանջեսցուք զխորհուրդս. (Ոսկ. թես.։)
cultivated mind, ability.
Այսպիսի մտավարժութիւն եւ լսելութիւն ի բաց մերժեն զխորհուրդս մեր յաստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
young ass;
colt, foal, filly;
colt's foot.
Իշոյ զհրէայս, եւ մտրկի զհեթանոսս նմանեցուցանէ։ Նստելով նորա ի վերայ մտրկի՝ ի խորհուրդ կոչման հրէից եւ հեթանոսաց. (Բրսղ. մրկ.։ Ճշ.։ Տօնակ.։)
to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.
Զվիշտսն աղերսիւ մրմնջօր։ Զայս զերկոսեան խորհուրդս յամենայն վիշտս յանձինս մրմնջեալ՝ ցածուսցուք զտրտմութիւնն։ Զի՞նչ քան զայն բերան ցանկալի կայցէ, որ զգիտիցէ թշնամանել, այլ զօրհնութիւնսն մրմնջել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. եւ 10։ ՟Գ. 25։)
Առ մարդկօրէն խորհուրդսն, որ մրմնջեն մեզ, եթէ ոչ յօգուտ է հակառակ կալ ամենեւին ընդ դեւս. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
cf. Մրրատեսակ.
ՄՐՐԱԽԱՌՆ ՄՐՐԱԿԱՆ եւ ՄՐՐԱՏԵՍԱԿ. τρυγικός, τρυγώδης feculentus. Ուր իցէ խառնուրդ կամ նմանութիւն ինչ մրրոյ, եւս եւ մրոյ.
cf. Մրրատեսակ.
ՄՐՐԱԽԱՌՆ ՄՐՐԱԿԱՆ եւ ՄՐՐԱՏԵՍԱԿ. τρυγικός, τρυγώδης feculentus. Ուր իցէ խառնուրդ կամ նմանութիւն ինչ մրրոյ, եւս եւ մրոյ.
mixed with lees, full of dregs.
ՄՐՐԱԽԱՌՆ ՄՐՐԱԿԱՆ եւ ՄՐՐԱՏԵՍԱԿ. τρυγικός, τρυγώδης feculentus. Ուր իցէ խառնուրդ կամ նմանութիւն ինչ մրրոյ, եւս եւ մրոյ.
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
Որք մրցանակ յաղթութեամբ վանեալ հերքեցին զխորհուրդս ամպարշտացն. (Գանձ.։)
cf. Յագեցումն.
ՅԱԳԵՑՈՒԹԻՒՆ ՅԱԳԵՑՈՒՄՆ. κόρος, πλησμοσυνή satietas, saturitas, fastidium. Յագենալն. յագ. յագումն. յագուրդ. եւ Յափրութիւն.
satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.
ՅԱԳԵՑՈՒԹԻՒՆ ՅԱԳԵՑՈՒՄՆ. κόρος, πλησμοσυνή satietas, saturitas, fastidium. Յագենալն. յագ. յագումն. յագուրդ. եւ Յափրութիւն.
cf. Յագուրդ.
cf. Յագուրդ;
saturation.
bold, audacious;
audacity, boldness;
cf. Խուժդն.
Յանդգունք, յախուրդք, ամբարհաւաճք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.
Իբրեւ այս խորհուրդք յաղթեցան. այսինքն յաղթ եւ զօրաւոր ցուցան. կամ յաղթեցին առաջիկայ իրաց. յն. զօրացեալ ի վերայ խորհրդոյն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 4։)
cf. Յաղթող.
Ծերունին նախ յառաջագոյն խորհուրդ ի մէջ առեալ, յոր յարձակի, յաղթկու եղեւ։ Աղեքսանդրոս ոչ բոլոր աշխարհի յաղթկու եւ գեր ի վերոյ լիցի. (Պտմ. աղեքս.։)
obstinate, stubborn, self-willed, wilful, headstrong, sullen, restive;
tenacious.
φιλόνικος pertinax, contentiosus θρᾶσυς καὶ τολμήτης temerarius եւ այլն. Այն՝ որ յամէ յառս եւ յառածս իւր, կամ համայն յարեալ է ի խորհուրդս իւր. խիստ եւ պինդ մտօք եւ կամօք՝ խստապարանոց. յաղթասէր. յահուր. յանդուգն. կամապաշտ, պնտագլուխ .... (լծ. լտ. դէմէռա՛րիուս, եւ այլն).
Խիստ էր եւ յամառ յոյժ։ Յամառ եւ անզգամ եւ անմիտ ժողովուրդն։ Ոչ անհնազանդ եւ յամառ գտաւ։ Ոչ յայտնեաց, զի մի՛ լրբեսցի եւ յամառ լինիցի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։ ՟Բ. 1։)
cf. Յամառիմ.
ՅԱՄԱՌԵՄ ՅԱՄԱՌԻՄ. θρασύνομαι temerarius sum ἑπιμένω , ἑπιτίθημαι, ἑγκείμαι persevero;
incumbo, insto եւ այլն. Յամառ գտանիլ. յամել՝ յարիլ՝ խստանալ յանդգնութեամբ ի խորհուրդս սրտի իւրոյ. յաղթասիրել. կալ մնալ (ի չարն կամ ի բարին) իբր անխոնարհելի. պնդել. պնդիլ.
cf. Յամառ.
Ժողովուրդ ժպիրհ յամառոտ է նա։ Յայսմ նշանի խրատեաց զժպիրհս յամառոտս։ Ոչ կամեցաւ, զի վարեսցէ բռնութեամբ զյամառոտ կամս նոցա. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
cf. Յամառ.
Ժողովուրդ ժպիրհ յամառոտ է նա։ Յայսմ նշանի խրատեաց զժպիրհս յամառոտս։ Ոչ կամեցաւ, զի վարեսցէ բռնութեամբ զյամառոտ կամս նոցա. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
to retard, to defer, to delay, to put off, to procrastinate;
տէր իմ յամէ զգալ, my lord delayeth his coming.
Յամեցուցանել արժան է զխորհուրդս որկորոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
explanation, exposition.
Օրհնութիւն, զի յայտնաբանութիւն թարգմանի ըստ Սրբոյն Դիովնիսեայ մեկնութեանն. որ է յայտնութեանն Յիսուսի խորհուրդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)