Definitions containing the research յո : 10000 Results

Աղխ, ի, ից

See full entry →

s.

buckle, ring;
button;
lock;
baggage, equipage;
goods and chattels.


Աղխաղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to join together, to chain, to fasten, to buckle;
to button;
to lock.

NBHL (1)

Զհամատարած անդունդսն աղխաղխեաց ելից (մամոնայ) բազում անօրէնութեամբ։ Բազում բեռամբք աղխաղխես զնաւդ։ Նիւթս վաճառականաց աղխաղխիցէ։ Թէպէտ եւ զամենայն ինչ աղխաղխիցեն, աղքատանան։ Զփիւնիկ ասորին լցեալ աղխաղխեալ արձակեաց. (Ոսկ.։ յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)


Աղխատրոյզ

See full entry →

adj.

rude, barbarous, coarse, uncivilised, gross;
that has a disagreeable sound.

NBHL (1)

ԱՂԽԱՏՐՈՅԶ կամ ԱԽԱՏՐՈՅԶ. Խռովարար, խռովայոյզ ամբոխ, եւ ամբոխեալ. խառնակ.


Աղկաղկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indigence, destitution, poverty, beggarliness.

NBHL (1)

Յիշել եւ զիմ աղկաղկութիւնս արտօսրաբուղխ մաղթանօք. (Սարգ. յուդ. եւ Սարգ. յիշատ. եւ այլն։)


Աղճատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.

NBHL (1)

Աղճատիս. յորո՞ւմ եմք ծաղու արժանի. (ՃՃ.։)


Աղմկեմ, եցի

See full entry →

va.

to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.


Աղու

See full entry →

adj.

soft, sweet, agreeable, affable;
delicious, tender, delicate;
knavish, dodge.

NBHL (2)

Յաղագս յոլովագին հրահանգելոյ զինքն՝ աղու ցուցանէր խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)

Որ յոյժ դժոխախեռ՝ աղու եւ դագ բանիւքն վարէր։ Զոր ի վաղնջուցն աղուն որսացեալ խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)


Աղուէս, եսու, ուց

See full entry →

s.

fox;
կորիւն աղուեսու, fox's cub.


Աղջամղջին

See full entry →

adj.

dark, obscure, gloomy, black.


Աղջամուղջ, մղջաւ

See full entry →

s.

darkness, obscurity.


Աղջուր, ջրոյ

See full entry →

s.

brine;
the action of salting in brine.

NBHL (1)

Ջուր յոր արկեալ իցէ աղ. աղ եւ ջուր. աղաջուր. սալամուրա, դուզլու սու.


Աղտ, ի, ից

See full entry →

s.

salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.

NBHL (1)

Գոյ աղտ յոսկին քո՝ որով պարծիս. (Վանակ. յոբ.։)


Աղտաղտ

See full entry →

adj.

cf. Աղտաղտուկ.

NBHL (1)

Յերեւել խաղողոյ յորթոյ՝ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի. (Վեցօր. ՟Ե։)


Աղտաղտուկ

See full entry →

adj.

salt, saline, brackish.


Աղտեղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աղտեղացուցանեմ.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր զտանողացդ ոտից սրբութիւն ճանապարհաւն ժանդից աղտեղեր (այս ինքն աղտեղեցեր)։ Աղտեղեալ գունով զազրութեան։ Ոչ աղտեղիլ յուրուական ինչ պղծութենէ. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Ի՟Ա. ՟Ղ՟Գ։)


Աղտեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.


Աղցաւոր

See full entry →

adj.

miserable, wretched, sorrowful;
raging, violent.

NBHL (1)

Միակի մերովս աղցաւոր, յոքնապատիկ պատուով բիւրաւոր. (Նար. ՟Մ՟Ծ՟Բ։)


Աղքատ, աց

See full entry →

s. adj.

beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.

NBHL (1)

Ոչ քահանայութեան աղքատ այն որ յամենայն իսկ քահանայութենէ առնոյր զպաշտօն. (Սեբեր. ՟Բ։)


Աղքատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.

NBHL (1)

Եթէ աղքատասցի եղբայր քո։ Մի՛ երկնչիցիս որդեակ, զի աղքատացաք յոյժ։ Վասն ձեր աղքատացաւ, որ մեծատունն էր. եւ այլն։


Աղքատանոց, աց

See full entry →

s.

poor-house, almshouse, hospital for the poor.

NBHL (1)

Այրին զոր ինչ ունէր՝ զայն էարկ ի յաղքատանոցն, եւ ժառանգեաց զարքայութիւնն. (Ոսկ. ապաշխ.։)


Աղքատասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of the poor, charity

NBHL (1)

Առ յոյժ աղքատասիրութեանն։ Աղքատասիրութեամբ եւ առատաձիր բաշխմամբ. (Բուզ. ՟Գ. 4։ Մագ. ՟Ի՟Զ։)


Աղքատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

poverty, indigence, beggary, want, necessity, penury;
meanness.

NBHL (2)

Ունէի եւ զաղքատութիւն մատենից, յորոց զնիւթս հաւաքել ի դէպ էր. (Մխ. դտ.։)

Կամաւոր աղքատութեամբ արքայութեանդ երկնից ընդ նմին լիցուք արժանի։ Աղքատութիւնն ուսուցանէ ամենայն մարդոյ զճշմարտութիւնն. (Շար.։ Վրք. հց.։)


Աղօթական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

NBHL (4)

Պարգեւէ աղօթական բանիցն զվճիռ մահուն. (Փիլ. յովն.։)

Աղօթական է բանս, եւ յուսոյ. (Լմբ. առակ.։)

Աղօթական զբանն՝ նոցա առաջի դնէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

Ձեռն իսկ է լեզու աղօթականաց, եւ նովաւ բուռն հարկանեմք զոտիցն Աստուծոյ։ Ո՛չ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Մանդ. ՟Դ։)


Աղօթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.

NBHL (1)

Փրկութեանն մեր աղօթեն (հրեշտակք)։ Հանապազորդեան հացին աղօթեմ։ Եւ ոչ սատակման ինքեան աղօթեաց։ Որում սպասեմք, եւ յոր աղօթեմք. (Նար.։)


Աղօթք, թից, թիւք

See full entry →

s. pl.

prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.

NBHL (1)

Աղօթքն՝ յաղագս յուսացելոցն մաղթանք եւ պաղատանք. (Լմբ. սղ.։)


Աղօտագոյն

See full entry →

adj.

more obscure or dim;
very small or feeble.

NBHL (1)

Առաւել կամ յոյժ աղօտ. նսեմագոյն. մթագոյն. նուազագոյն. ἁμυδρότερος, ἁμαυρότερος obscurior


Աղօտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.

NBHL (2)

Ոգիքն ճնշին (ի գինւոյ), զգայութեանց աղօտացելոց, եւ մարմին ծանրանայ. (Փիլ. քհ.։)

Փոքր ինչ չարին աղօտացեալ, հայոց ոգի եւ շունչ առեալ. (Շ. վիպ.։)


Աղօրի, րւոյ, րեաց

See full entry →

s.

mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.


Աճ

See full entry →

s.

growth;
cf. Աճումն.

NBHL (1)

Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)


Աճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.

NBHL (2)

Զի խոր աճեցեալ արմատս։ Քոյովդ ցօղով յոգի աճեցեալ. (Նար.։)

Ուռճանալ. զարգանալ. յառաջադէմ լինել. յորդել. թէօրէմէք. սէրփիլմեք.


Աճեցողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vegetation.

NBHL (2)

Եւ ո՛չ թուոյ աճեցողութիւնք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)

Նովին աճեցմամբ՝ առաւելութեամբ քո ողորմութիւնդ աւետարանեսցի. (Նար. ՟Լ՟Է։ )Իսկ ի ՟Ղ՟Գ. սուրբ միւռոնն կոչի աճեցումն տղայոց, իբր աճեցուցիչ։


Աճեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.

NBHL (1)

Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։


Աճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Աճեմ.

NBHL (1)

Գոլով յորդւոց տանս Յաբեթի, որ ի Հայկայ սերեալ աճի. (Գանձրն.։)


Աճողական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Աճական.

NBHL (1)

Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)


Աճումն, ճման, ճմունք

See full entry →

s.

growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.


Աճուն

See full entry →

adj.

cf. Աճեցուն.

NBHL (1)

Սափորն եւ սրուակն աճեցուցին՝ որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեն արմատք (նոցա) գնայունք եւ աճունք. (Եփր. թագ.։)


Ամաղթեղջիւր

See full entry →

s.

horn of plenty.


Ամամ, ացի

See full entry →

va.

to pour out, to empty, to discharge;
to cast forth or emit.


Ամայացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to devastate, to deprive, to spoil.

NBHL (1)

Զի թուի որ քեզ՝ օրս այս պահին, յորժամ ամա՛յ գացիս եւ մին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Աման, ոյ, ով, աւ, ոց

See full entry →

s.

vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.

NBHL (2)

ἁγγεῖον, ἅγγος, σκεῦος vas, receptaculum, instrumentum Անօթ. ընդունարան. գործած ի պէտս ամալոյ ինչ. սպաս յո՛ր եւ է նիւթոյ՝ որ տանի ինչ յինքեան. գապ. զարֆ. տան. ալէթ.

Յանդիմանելի է զարդ յոտից ամանսն. (Ոսկիփոր.։)


Ամանեմ, եցի

See full entry →

va.

to put in a vessel or bag, to bag.

NBHL (1)

Աւելի կերակուրս ճեպին ամանել յորովայնս. (Վեցօր. ՟Թ։)


Ամաչեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.

NBHL (2)

Էին երկոքեան մերկ, եւ ոչ ամաչէին։ ՅԵգիպտոսէ ամաչեսցես, որպէս ամաչեցերն յԱսորեստանւոյն։ Կացին մնացին ամաչեցեալք։ Որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Թէպէտ եւ նախատի վատ, ոչ ամաչէ։ Ամաչեսցեն եւ յամօթ լիցին։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Մի՛ ամաչեսցեն վասն իմ՝ որ համբերեն քեզ։ Դարձցին առ ժամայն ամաչեցեալ. եւ այլն։

Կարի յոյժ ամաչեաց նովաւ շուայտութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ամաչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make ashamed.


Ամառն, արան, րունք

See full entry →

s.

summer.

NBHL (1)

θέρος. aestas Մին ի չորից եղանակաց տարւոյ՝ ջերմ եւ տօթագին. ի ՟Ի՟Ա յունիսի ց՛՟Ի՟Բ. սեպտ. ամառ. եազ. եայ. պրս. դապիսթան. (հյ. տապ)


Ամառնամուտ

See full entry →

s.

beginning of summer.

NBHL (1)

Մուտ կամ սկիզբն ամարայնոյ, ի մտանել արեգական ի խեցգետին, ի յունիսի ՟Ի՟Ա. կամ ըստ հին տումարի ի ՟Թ. ամըռմուտք։ (Սարկ. տոմ.։)


Ամարայնի, այնոյ, այնւոյ

See full entry →

s. adv.

summer-time;
in summer-time, during summer.

NBHL (1)

Անյայտ բառ՝ զոր ընթեռնու ի (Մագ. քեր.) Ստեփ. լեհ. եւ մեկնէ՝ հաւ ջրային գորշագոյն՝ փոքր ինչ մեծ քան զաղաւնին. (որպէս ճայ ծովու. մարթի) այլ ինքն դնէ ի լտ. fulica, lorus. որոց առաջինն կոչի յոմանց ռմկ. կերկեր. ըստ Մենինսքեայ, ինճիթ.


Ամբառնալիք, ալեաց

See full entry →

s. pl.

lever, a piece of wood to raise or move any burden.

NBHL (1)

ԱՄԲԱՌՆԱԼԻՔ ԹԵԶԱՆԵԱՑ. ἁνάλαβος. analabus, scapulare Վերառեալ մասն թեղանեաց կրօնաւորաց մինչեւ յուսս. որ առ ոմանս է որպէս փորուրար խաչաձեւ հանդերձ մասամբ վեղարի.


Ամբառնամ, բարձի

See full entry →

va.

to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.

NBHL (3)

Պարտ է նախ ի բնականէն յուսումնականն ամբառնալ. (Մագ.։)

Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)

Սուրբքն յորժամ մեծի շնորհաց արժանացեալք լինէին, ոչ ամբառնային իբրեւ զարժանաւորս շնորհին. (Իգն.։)


Ամբառնամ, բարձայ

See full entry →

vn.

to rise, to get up, to go up, to ascend.

NBHL (3)

Պարտ է նախ ի բնականէն յուսումնականն ամբառնալ. (Մագ.։)

Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)

Սուրբքն յորժամ մեծի շնորհաց արժանացեալք լինէին, ոչ ամբառնային իբրեւ զարժանաւորս շնորհին. (Իգն.։)


Ամբաստանեմ, եցի

See full entry →

va.

to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.

NBHL (1)

Ամենայնի հասու լինել՝ զորոց մեքս ամբաստանեմք զդմանէ։ Կամեցայ գիտել զվնասն՝ վասն որոյ ամբաստանէինն զդմանէ. Զոր գտի ամբաստանեալ վասն խնդրոյ իրիք իւրեանց օրինաց։ Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն։ Վասն որոյ յուսոյ ամբաստանիմ արքայ ի հրէիցդ։ Չտաս ինչ պատասխանի՝ զի՛նչ դոքա ամբաստանեն զքէն, կամ տե՛ս քանի՛ ամբաստանեն զքէն. (յն. հակառակ վկայեն) եւ այլն։