to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.
Ո՞ ոք ի մասն աւարի հասարակել կոչիցէ երբէք զյաղթեալսն. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
Եթէ զձերդ կոչէք ժամանակ երեկոյ յաղագս ծերութեան, եւ հասարակելոյ զաւուրսդ. (Գր. տղ. թղթ.։)
to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.
Զայս եւ զայս նեղութիւնս հասուցէք յիս. այսինքն անցուցիք ընդ իս. (Լմբ. սղ.։)
Առ որթ մի մատաղ, եւ փութացոյց հասուցանել։ Որ ինչ հասուցանելոց էք, հասուցէ՛ք։ Հասոյց զնոսա, եւ կերան։ Հասուցանիցեն զզենլիս։ Հինգ ոչխար հասուցեալ.եւ այլն։
strong, robust, vigorous.
Զհաստահարուստն նենգաւ կործանէք. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)
pieced, patched;
composed.
Զի մի՛ հատակարկատ ինչ կարծիցէք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
to cut, to cut off, to break;
to carve, to cut;
to divide, to separate;
to retrench, to diminish, to curtail;
to castrate;
to resolve, to decide, to determine;
to cross, to traverse, to pass;
to stop, to interrupt;
— գծից զմիմեանս, to cross one another;
— զծով, to plough, cross or traverse the sea;
— զծով եւ զցամաք, to run over, to over-run or scour both sea and land;
— ճանապարհ, to open, to pave away or road;
to progress towards, to bend one's steps to, to traverse, to travel;
— անցանել, to cross, to traverse, to pass, to travel over or through, to go over;
— ի ստենէ, to wean;
— զծառս, to fell, to cut down;
to clear;
դատ —, to sentence, to judge, to decide;
ական —, to mine, to dig, to hollow;
— զգլուխ, to cut off the head, to behead, to decapitate;
— զանդամս, to cut off limbs, to amputate;
— յարքունիս, to confiscate, to forfeit;
— ի կենաց, to slay, to deprive of life, to kill;
— զանձն ի փափկութիւն, to give oneself up to effeminacy;
ի վատութիւն —, to make a coward of;
— զծարաւ, to quench, to slake the thirst;
— զանձն յիմեքէ, to abstain, to keep from, to refrain, to forbear, to deprive or debar oneself of, to do without, to dispense with;
ակօս —, to plough, to furrow;
— գունդ մի, to detach, to form a detachment;
— լուսոյ զգիշեր, to drive away darkness;
— զբոց հրոյ, to spark, to sparkle, to emit sparks;
— զբանակն, to fray a way, to pass through, to cross;
— զգրիչ, to make a penpop;
գետն զդաշտն —նէ, the river traverses the plain.
Մի՛ յաւելուցուք ինչ ի բանն, եւ մի՛ հատանիցէք ի նմանէ։ Զսակ աղիւսարկին արկէ՛ք ի վերայ նոցա, մի՛ հատանիցէք ինչ անտի։ Զքաղցր արեւդ յաչացդ հատանէի։ Գաւառս բազումս հատէք զիմոյ տէրութեան։ Հատեալ քուն յաչաց իմոց.եւ այլն։
to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.
ἁποδίδωμι, ἁνταποδίδωμι , ἁσοτίω, ἁμύνω reddo, rependo, retribuo, ulciscor. Անդրէն տալ. փոխարինել. վճարել. կշռել նովին չափով. առնել ինչ ումեք. կատարել. վերառաքել. մատուցանել. տալ. աւանդել. ընծայել. եւ Վրէժ առնուլ, կամ լուծանել. լծ. թ. էտա էթմէք
restitution;
payment, reimbursement;
remuneration, recompense;
compensation, gift, offering, fine, amends;
cutting;
— վնասուց, damages, indemnity, reparation;
— փոխարինի, compensation;
exchange, any thing given in return;
ի —, in payment;
in return;
օր —ցման, the Last Judgment;
— առնել, to reward, to requite, to recompense;
to make amends for;
հատուցանել ումեք զ—, to give tit for tat, to make a return for, to requite;
to avenge, to punish;
հատուցանել զ—ի թշնամիս, to revenge oneself on one's enemies.
Հատո՛ զհատուցումն նոցա նոցին։ Հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք տեառն։ Եթէ ըստ հատուցման ձերին նորա հատուցէք նմա։ Զարժանն վրիժուց հատուցումն անդրէն յանձն իւր ընկալեալ.եւ այլն։
superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.
Զի մի՛ երբէք հարեւանցի ինչ իրս վարկանիցի. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Մի՛ թուեսցի հարեւանցի ինչ։ Մի՛ հարեւանցի բան կարծեր։ Մի՛ դանդաղելով զհարեւանցի իրս խնդրէք. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.
Ոչ երբէք հարթ ընթանայ երիվար։ Ի հարթ տարածման գետնի։ Դիմադրութիւնն ի հակառակացն հարթ պահեալ. (Նար. ՟Ծ՟Դ. ՟Ձ՟Ե. ՟Ձ՟Զ։)
tribute;
tax, impost, duty, excise;
necessity, want, exigency;
constraint, obligation;
homage, duty, service;
հարկ վերադիր, additional tax;
— տարապայման, over-assessment;
— դժնդակ, shocking necessity;
առանց —ի, without necessity;
—աւ, ի —է, առ —ի, necessarily, of necessity, essentially;
inevitably, indispensably;
by force, by compulsion, forcibly;
ընդ —աւ արկանել, ի —ի կացուցանել, to place or lay under contribution, to tax, to load or burden with imposts, to levy contributions, to render tributary, to subdue, to subject, to enslave, to subjugate;
— հանել, to gather in, to exact tribute, to raise money, to put a tax on;
—ս հարկանել, to pay a tribute;
to be tribute to;
ի —ի կալ, մտանել ի —, to serve, to subject oneself to, to submit, to be tributary to;
— առնել, to force, to constrain, to use violence;
հատուցանել զ— շնորհապարտ մեծարանացն, to pay the tribute of gratitude;
—է, one must, it is necessary;
չէ —, չէ ինչ —, it is not necessary, there is no need, no matter;
— ի վերայ կայ ինձ, necessity obliges me to;
— եղեւ նմա բողոքել ի կայսրն, he was obliged to appeal to Caesar;
ըստ —ի ժամանակին, according to the wants of the age;
— էր, it was necessary;
— եղեւ մեզ առնել, we were obliged, compelled or constrained to do;
— է ինձ երթալ, I must go;
մերցուք եթէ — լիցի, let us die if it must be!.
ἁνάγκη necessitas. (որ եւ ստէպ թարգմանին ի մեզ՝ վիշտ, տագնապ, վտանգ) Պէտք կարեւոր. կարօտութիւն ստիպօղ. բռնադատութիւն. բուռն կարիք կամ անձկութիւն կամ հրաման. ինչ մի ակամայ եւ անհրաժեշտ. (լծ. ընդ Երկն. որպէս եւ յն. խրիա՛. թ. կէրէք, հաճէթ, ըհթիյաճ, իգթիզա ).
Հարկ առնէք ինձ կտտել զձեզ. Ո՞ հարկ արար քեզ գնալ մերձ ի նա. (ՃՃ.։)
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Յիշեցէ՛ք զդորա աղունս՝ ընդ միտ հարկանելով զվայրավատմունս ընչիցն։ Ընդ միտ հարկանելով ի ձեզ ինքեանս դիտիցէք. (Պիտ.։)
necessity, want;
ministry, office, service;
servitude.
Մի՛ անիրաւաբար վարիք առ հնազանդեալսդ՝ ծանր եւ դժուարակիր հարկաւորութեամբ, զոր ոչ կարեն բառնալ։ Սիրով եւ հարկաւորութեամբ հատուցանել։ Որ հոգիքդ էք հարկաւորութեան՝ սպասաւորիչք տեառն. (Շ. ընդհ.։ Իգն.։ Շար.։)
cf. Հարկեցուցանեմ.
Չի՛ք մեր արծաթ, հարկել զհարկս՝ զոր արկէք. (Ճ. ՟Ա.։)
Ասենե ձեզ, թէ ոչ հարկիցէք արքային բարբեալցւոց։ Մի՛ հարկիք արքային բաբելացւոց. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 9. 14. յն. գործել։)
to necessitate, to constrain, to force, to compel, to oblige;
to impose tributes, to render tributary;
cf. Հարկիմ.
Զիա՞րդ հարկեցուցանէք զիս։ կամ հարկեցուցին զնա եւ այլն, առնել ինչ, կամ զոհել. (Խոր. առ արծր.։ Մխ. երեմ.։ Ճ. ՟Բ.։)
concubine.
Աբիմելէք հարճոյ որդի. (Նախ. դտ.։)
cf. Հարսանեկան.
Զհարսնական զարդն ոչ յարդարեցէք. (Ոսկ. ի ՟ժ. կուսանս.։)
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
Ի ներքս մտէք յանարատ հարսնարանն. (Նիւս. երգ.։)
augurial science.
Հաւադիւթականն է, յորժամ երբէք այս ինչ հաւու կամ այլ ինչ, յառաջ կամ զկնի՝ ընդ աջմէ կամ ընդ ահեկէ երեւելով, ասիցեմք՝ թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
Հաւանական միտս դարձի ստանալ։ Ոչ երբէք հաւանական միտս ի հնազանդութեան սակի ստացեալ. (Յհ. կթ.։)
probably, likely.
Հրաժարականաբար պատմութեամբ զօրինացն ասէ, ոչ էք մատուցեալ ... հրամայելով եւ հաւանականաբար պատմութեամբ ըստ եկեղեցւոյ ասէ, մատուցեալ էք ի սիոն լեառն. (Ճ. ՟Գ.։)
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
Զամենեսեան հաւասար պատուեցէք. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ե։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
Դուք սովոր էք անցանել ըստ հրամանաւ թագաւորին ձեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.
Զբարս չարս ոչ է պարտ երբէք սովորել. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
cf. Սուզեմ.
Յորմէ քերովբէքն թեւասքողեն, եւ սերովբէքն յինքեանս սարսեալ սուզանին (պատկառանօք). (Խոսր.։)
to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.
Յորմէ քերովբէքն թեւասքողեն, եւ սերովբէքն յինքեանս սարսեալ սուզանին (պատկառանօք). (Խոսր.։)
cf. Սունկն.
Շափիւղայ լեսեալ կաթամբ՝ բժիշկ էքոսոյ եւ սընկան. (Տօնակ.։)
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
Մարդիկք սուտք էք։ եւ անվստահք. (Փարպ.։)
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
ՍՈՒՐԱՄ կամ ՍՈՒՐՀԱՄ. τρέχω curro. Սուր եւ արագ լինել յընթացս՝ որպէս սուրհանդակ. սրանալ. վազս առնուլ. յարձակիլ. դիմել. (լծ. թ. սիւրսալ էթմէք .... եւ լտ. քու՛ռռռօ. յն. թռէ՛խօ ).
sophistry, sophism.
Մի՛ երբէք սոփեստութեամբ նոցին մոլորեսցուք. (Շ. յուդ. ՟Դ։)
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
Այլ երբէք եսպան, եւ ա՛յլ երբեմն սպանաւ. (Ածաբ. ժղ.։)
Սպանեցէք զայնպիսի ճոխ կրականի։ Սպանէք զմոգեանն. (Փարպ.։)
cf. Սպանումն.
ԶՄԻՄԵԱՆՍ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. Սպանութիւն իրերաց. կոտորած երկուստէք.
threatening, menacing.
Մարգարէքն քանի՞ սպառնական բանս մարգարէանային. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
service, office, function, employment;
want, requisite;
furniture, ornaments, trimmings, apparel, moveables, luggage, clothes, goods, service of plate, vessels, utensils;
dinner-service;
meats, victuals, repast, dinner, treat, feast;
pomp, train, equipage;
care, earnestness, solicitude;
—ք եկեղեցւոյ, church ornaments, decorations, plate, chalice;
ի — հայրենեաց, in the public service;
— ունել, տանել, հարկանել, ի —ու կալ, to serve, to take service, to minister;
— ունել կրակի, to worship fire;
— տանել կռոց, to worship idols;
լինել ի —ու պաշտաման ուրուք, to serve, to be in service;
հարկանել, տալ ումեք զյետին —, to pay the last honours;
— տանել ախտից, to obey the passions;
աստուածական մատուցանել անձին —, to be one's own idol;
— առնել, to attend well, to care, to keep, to guard, to watch, to spy, to lie in wait for;
to eat, to dine;
— ուտել or կերակրիլ, to regale, to entertain, to give an entertainment;
— ա րկանել, դնել, to prepare the requisites for the Mass;
զբաղեալ էր ի բազում —ու, he was oppressed by a multitude of things, he was very busy.
Յորժամ սպաս առնիցես, դիր զսեղանն առաջի խաչին։ Եկա՛յք տեսէք զեսայի, զի՛ ուտէ սպաս ի սկիտէ։ Եթէ սպաս կերակրիլ խնդրես, գնա՛ յեգիպտոս. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)
Քոյրդ իմ միայն եթող զիս ի սպասու։ Մարթա զբաղեալ էր ի բազում սպասու։ Ստեղծանէ անօթ առ իւրաքանչիւր ումեք սպասու մերոյ։ Զակումբն մաշկեայ, զոր առ նա ի բագուայ ի հանապազորդ սպաս նմա։ Սպասք աւուրցն (հանապազօրեայ պաշտամունք)։ Զամենայն գործ սպասու (ծառայական) մի՛ գործիցէք ի նմա, եւ այլն։
Սպաս մի քո մեծ ծանուցանի արարուածքդ առաջի թագաւորին եւ ամենայն արեաց։ Կամէի այսպէս՝ թէ սակաւ մի գործ ցուցանէք եւ սպաս։ Գիտասցեն մարդիկն սպաս ինչ արժանաւորապէս ցուցանել առ մեզ. (Փարպ.։)
to be sent to service.
Քերովբէքն փոխանակ արգելլոյ սպասառաք մարդկան լինէին. (Եփր. աւետար.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Սպասաւորք էք նորա թագաւորութեանն։ Աստուծոյ սպասաւոր է։ Ասէ թագաւորն ցսպասաւորսն։ Ասէ մայրն նորա ցսպասաւորն. բայց ես եմ ի միջի ձերում իբրեւ սպասաւոր, եւ այլն։
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
Եղիցի սպասաւորութիւն որդւոցն գեթսոնի ըստ ամենայն սպասաւորութեան իւրեանց։ Զամենայն գործ սպասաւորութեան մի՛ գործիցէք, կամ մի՛ առնիցէք։ Անօթ պիտանի կազմեաց ի սպասաւորութիւն կենաց. (Թուոց. ՟Դ. եւ ՟Ի՟Թ. ստէպ։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
եւ ն. προσδέχομαι, προσνοέω, ἑμμένω , τηρέω, παρατηρέω, διαπαρατηρέω expecto, exspecto, observo, adverto, maneo եւ այլն.(ծ. լտ. էքսբէքդօ. պ. բաիսդէն ). Ակն ունել յուսով. կալ մնալ ումեք կամ իմիք. դադարել ուրէք առ ժամանակ մի՝ դէտակն ունելով ելից իրաց. դիտել. համբերել. պահել.
Նոցա սպասիցէք, մինչեւ զարգանայցեն։ Նստէր եւ սպասէր ըստ սովորութեանն ճանապարհին որդւոյն իւրոյ։ Ամենեքեան քեզ սպասեն, եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։ Երանի ամենեցուն՝ ոյք սպասեն նմա։ Պատրաստ են, եւ սպասեն քում հրամանի.եւ այլն։
Որոյ սպասեն քերովբէք երկիւղիւ։ Երանի՛ ձեռաց քոց ո՛վ յովսէփ, որ սպասեցին եւ շօշափեցին զաստուածախառն մարմնոյն յիսուսի զձեռս եւ զոտս. (Եպիփ. թաղմ.։)
waiting, expectation, expectance, hope.
προσδοκία, ἑλπίς expectatio, spes. Սպասելն. ակնկալութիւն. յոյս. (լծ. լտ. էքսբէքդա՛ցիօ, սբէ՛ս ).
to put off, to delay, to defer, to neglect, not to care for.
Վասն է՞ր զքաղցր հրամանսդ սբուժէք (կամ բուժէք). ո՞ւր սուրքն, ո՞ւր կապանքն. (Ածաբ. մակաբ.։)
to lie, to tell lies, untruths, stories.
Զո՛ւր ստաբանէք զինէն. (Ճ. ՟Գ.։)
to grow insolent, to become a rascal, to disobey, to revolt, to plague, to behave badly.
Ոչ երբէք ստահակեցաք առ ձեզ։ Ստահակեալ ապախտ առնել։ Յարարչէն իւրմէ ստահակեսցէ սիրտ նորա. (՟Բ. Թես. ՟Գ. 7։ Յուդթ. ՟Ա. 11։ Սիր. ՟Ժ. 15։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
Մի՛ ինչ խռովեալ ստամբակէք. (Պտմ. աղեքս.։)
indocility, disobedience, insolence, rebellion;
rudeness, severity, rigour.
Ոչ ուրուք երբէք այդպիսի բանս ստամբակութեամբ յղեալ է առ այր թագաւոր։ Զպերոզի ստամբակութեանն զանչափութիւն. (Փարպ.։)
having a pain in the stomach;
stomach-ache.
Օշինդրի գինի օգտէ քովուցն ցաւուն, եւ լերդին՝ որ ի հովութենէ ցաւի, եւ ստոմաքացաւի։ Ոսկէքարն դեղ է ստամոքսացաւից, եւ որովայնից, յորժամ լեսու ոք եւ ըմպէ. (Վստկ. ՟Ճ՟Ձ՟Է։ Տօնակ.։)
to invent, to find out, to forge.
Միթէ պարծելո՞վ ինչ ստեղծաբանիցէ իմն զայսոսիկ. (եւ ո՛չ երբէք. Ոսկ. գծ.։)
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
Ստեսցէ ընկերի իւրում։ Մի՛ գողանայցէք եւ մի՛ ստիցէք։ Յորժամ ստիցէք տեառն աստուծոյ ձերում։ Երդուաւ տէր դաւթի ճշմարտութեամբ, եւ ոչ ստեաց նմա։ Տեղին ստեսցէ։ Ստեսցէ բեր ձիթենւոյ։ Գինի ստեաց նոցա.եւ այլն։
Ոչ կերպարանօք երբէք խաբելի, ոչ յօդուածովք բանից ստելի. (Նար. ՟Դ։)
speed, haste, alacrity, diligence;
frequent, instant;
frequently, often, instantly;
— —, quickly, hastily;
very often, continually, incessantly;
ստիպաւ or —պով, in haste, in a hurry, quick, fast, with great speed or alacrity;
eagerly, hotly;
— կալ, to persevere in, to be assiduous, steadfast in, constant in, to apply or addict oneself to, cf. Հանապազորդեմ
Աղօթից ստէ՛պ կացէք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 12։ Կող. ՟Դ. 2։)
to press, to constrain, to oblige, to force, to necessitate, to pursue closely;
to solicit, to urge, to hasten, to hurry, to expediate.
Ծեր ոմն ի սկիտէ գտաւ զաւազակս՝ զի կողոպտէին զտուն նորա. եւ ասէ ցնոսա. ստիպեցէ՛ք փութով եւ գնացէ՛ք, զի մի՛ գայցեն եղբարք եւ խափանեսցեն զձեզ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ձ.) (տպ. փութո՛վ գնացէք)։
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
Արդարեւ ստոյգ ի փոր քո եմուտ։ Ստոյգ եւ սա ընդ նմա էր։ Դուք ինքնին իսկ ստոյգ գիտէք։ Զայրիս պատուեա՛, որ ստոյգ այրիքն իցեն. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 13։ Ղկ. ՟Ի՟Բ. 59։ ՟Ա. Թես. ՟Ե. 2։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 3։)
bottom, the under or lower part;
ի —, under, underneath, below;
ի —է, from under, from below or beneath;
downwards;
ի ստորեւ, ի ստորէ, cf. Ստոր.
Միշտ անկեալ կան ի ստոր, որք ոչ երբէք յարիցեն։ Գուբ անյայտ ի ստոր։ Միտս երկնաթռիչ ի ստոր իջեալ. (Վրք. հց. ՟Բ։ Ճ. ՟Ժ.։ Բենիկ.։)