Entries' title containing գութ : 144 Results

Մայրագութ

See full entry →

adj.

full of maternal tenderness, care or love.

NBHL (1)

ՄԱՅՐԱԳՈՐՈՎ ՄԱՅՐԱԳՈՒԹ. Որ ունի զգորով եւ զգութ մայրական. (Ոսկիփոր.։ Գանձ.։)


Նենգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fraud, trick, artifice, craftiness, slyness, cheating;
duplicity, deception, trickery, knavery;
disloyalty, perfidy, felony, treason;
swindling, roguery.

NBHL (2)

cf. ՆԵՆԳ. δόλος, δολιότης dolus, fraus, fraudulentia, ars ἑπιβουλή insidiae. իսկ նենգութեամբ՝ իբր մ. δόλῳ, μετὰ δόλου, δολίως dolo, dolose, fraudulenter.

Եկն եղբայր քո նենգութեամբ, եւ առ զօրհնութիւնս քո։ Պատասխան ետուն նենգութեամբ, եւ առ զօրհնութիւնս քո։ Պատասխանի ետուն նենգութեամբ։ Նենգութեամբ կալցին զՅիսուս, եւ սպանցեն։ Ամենայն բարեկամ նենգութեամբ գնայ։ Որովայան նորա կրեսցէ զնենգութիւն։ Շրթունք քո մի՛ խօսեսցի զնենգութիւն։ Զնենգութիւն զօրհանապազ խորհեցան։ Առաջնորդք են ամպարիշտք նենգութեանց։ Յայտնեցաւ սօղոսի նենգութիւնն նոցա։ Ի նենգութեանց հրէից։ ԱԶգ եղեւ ինձ նենգութեան յայրդ լինելոյ ի նոցանէ.եւ այլն։


Նետաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shooting, letting fly an arrow.

NBHL (7)

Ծածկեաց նետաձգութեամբք (զօրաց) եւ ստուերացոյց զարեգակն։ Զձին սատակեցին նետաձգութեամբք. (Խոր. ՟Բ. 12. 70։)

Կռուէր ընդ նոսա նետաձգութեամբ ի հեռաստանէ. (Պտմ. վր.։)

Յորս էրէոց եւ ի նետաձգութիւնս. (Շ. ընդհանր.։)

Զթշնամւոյն գաղտնաձիգ նետաձգութիւնս իմանալ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)

Աղօթք զէն են քեզ, եւ նետաձգութիւն ընդդէմ սատանայի. որ եւ սատանայի նետաձգութիւն պէսպէս խորհուրդք են. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Աշխատանք աղեղնաւորութեանց. եւ ամենայն նետաձգութեանց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Նետաձգութեամբ ինքնաձեռն որսալով. (անդ։)


Նմանայանգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consonance, harmony, concord.


Նոխազերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ողբերգութիւն.

NBHL (2)

τραγῳδία, τραγῴδημα tragoedia, tragica oratio. Ողբերգութիւն. եղերգութիւն. տաղ եւ խաղ թատրոնական՝ որ զաղէտս նկարագրէ.

Ողբերգութիւն՝ նոխազերգութիւն ասի ըստ յունականին։ Զողբերգութիւն յայն սակս ասացին նոխազերգութիւն, զի յողբերգութիւնս իւրեանց՝ ի սկսանելն եւ ի կատարելն՝ նոխազօք մեծարեալ լինէին. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Նոյնայանգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նմանայանգութիւն.


Նորոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նորոգումն.

NBHL (3)

Մատուցանել թուղթս վասն նորոգութեան (կամ նորոգման) սիրոյ եղբայրութեան մերոյ։ Նորոգումն (կամ նորոգութիւն) երիտասարդի ըստ ճանապարհաց իւրոց։ Այս է նորոգումն աջոյ բարձրելոյ։ Ի նորոգումն (յն. ի նորութեան) կենաց շրջեսցուք.եւ այլն։

Լիցի ինձ ի ծնունդ նորոգութեան վերստին ի հոգւոյն սրբոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Արժան է մեզ զայս զգուշութեամբ իմանալ, եւ պահել նորոգութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)


Նուագերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

music, song, melody.

NBHL (8)

μελῳδία melodia, suavissimus sonus. Նուագ երգոց. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի. երաժշտութիւն. սաղմոսերգութիւն.

Լռեալ լինի երաժշտական հաւուցն նուագերգութիւն. (Նիւս. երգ.։)

Դիտեա՛ ինձ եւ զհաւուցն տարմս. զի՞նչ է նոցա նուագերգութեան բանն, եւ յումմէ՞։ Զանազան հաւուցն թռուցեալ՝ նուագերգութեամբ գոչեն. (Առ որս. ՟Է։ Ոսկ. զատիկ.։)

Դադարեցուսցեն սաղմոսք զգարշելի նուագերգութիւն. (Բրս. արբեց.։)

Խառնելով եւս զքաղցր նուագերգութիւնս ձայնիցն. (Պիտ.։)

Չորքն ի նոցանէ պարզաբար առ նուագերգութիւնս առեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)

Դաւիթ ի զուարճալի նուագերգութեանն նուիրական բան, Քեզ վայելէ եւ այլն. (Մագ. ՟Գ։)

Յաղագս այսորիկ հիւսին բանք, եւ եղանակին նուագերգութիւնք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)


Յագութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Յագուրդ.

NBHL (1)

Նա է սեղան լի բարեօք եւ յագութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Յաճախագութ

See full entry →

cf. Բազմագութ.

NBHL (4)

Եւ այս խնամածի եւ յաճախագութ հօր է՝ սակաւ ինչ տանջել։ Որ քան զամենայն հարս յաճախագութ հայրն է. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)

Զքաղցրն եւ զյաճախագութ հայր եւ զմարդասէր տէրն. (Սեբեր. ՟Ը։)

Կալցուք երաշխաւոր առ յաճախագութն Աստուած. (Տօնակ.։)

Յաճախագութ գրգանօք գիրկս արկեալ. (Անան. եկեղ։)


Յանգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.

NBHL (4)

Ո՛վ կին, քաղաք մեք եմք քեզ. բայց դու միաբանութեամբ յանգութեամբ միայն զուգեցար ընդ օտարին (Սամփսոնի). (Փիլ. սամփս.։)

Միտքն զիա՞րդ կարասցեն հասու լինել անճառելւոյն, եթէ ոչ ունիցի յանգութիւն ի նմին իմանալւոյն։ Իսկ զորոյ ունին յանգութիւն, բերէ եւ զնորին ճշմարտութեամբ. (Շիր.։)

Ձայնիւ երգէին ի տաճարին առաւել եւս յանգութեամբ եւ մարգարէական հոգւով քան զդաւթեան սաղմոսն. (Նար. երգ.։)

Երկաքանչիւր ի սոցանէ յանգութիւն ունի առ իրեարս. (Երզն. քեր.։)


Ուղղաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perpendicularity.


Շնորհակարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

constitution by divine grace.

NBHL (1)

Քրիստոսագունդ առաքելոցն շնորհակարգութեամբ հոգւոյն սրբոյ գումարելոցն՝ ընդ ամենայն կողմանս ի ներքոյ երկնից. (Ագաթ.։)


Ողբերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

plaintive song, dirge;
tragedy;
elegy.

NBHL (4)

θρῆνος, θρηνῴδημα, θρηνῳδία lamemtatio, planctus, fletus τραγῳδία tragoedia, cantus lugubris. Երգ կամ նուագ ողբոց. ողբ. կոծ. սուգ, եւ Եղերերգութիւն. նոխազերգութիւն.

Մեք եմք ինքեանք ողբերգութեան քերդողք։ Ամենայն մեր քաղաքավարութիւնս բաղկացեալ՝ է նմանութիւն գեղեցկագոյն եւ արիագոյն կենցաղի, զոր արդ ասեմք մեք իսկ գոլ ողբերգութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Ողբերգութեան է հասեալ ժամանակս եւ արտասուաց։ Ողբերգութեամբ մեծաւ լային զկորուստ անձանց իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։ Ճ. ՟Գ.։ Տե՛ս եւ Խոր. ՟Գ. 68։ Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Բ. ՟Կ՟Ը։ Պիտ.։ Իսիւք.։)

Կատակերգութիւն թշնամեաց՝ իմ ողբերգութիւնս է։ Ողբերգութեան՝ արտօսր հետեւի, իսկ կատակերգութեան՝ ծաղր։ Կատակերգութիւն, ողբերգութիւն։ Եւրիպիդէս գորովագոյն իմն եւ գեղեցկայարմար ողբերգութեամբքն (կամ ողբերգակցութեամբքն) ուրախացուցեալ զոգիս մտառուացն. (Պիտ.։)


Շոգմոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

evil or malicious reports, delation, story, tale, report, backbiting, slander, scandal;
flattery.

NBHL (4)

Շոգմոգութիւնք, եւ առ ունկն ճառք, եւ ակնարկման նշանակ. (Բրս. ճգն.։)

Ի տրտունջ, ի բամբասանս, եւ ի շոգմոգութեան բանս անկեալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Պատրող բանիւք եւ խորամանգութեամբ եւ շոգմոգութեամբ՝ յաչս մարդկան թուին հեզ քան զիոչխար, եւ քաղցր քան զթուզ եւ զխաղող. (Մեկն. ղկ.։)

Շոգմոգութեամբ (կամ շոգմոգ շողոմութեամբ) հրապուրէր ուրանալ զքրիստոս. (Ասող. ՟Գ. 5։)


Պատրիարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchate, patriarchship, patriarchy.

NBHL (2)

նախակարգել ի պատիւ պատրիարգութեան։ Զիւրեանցն եւս աթոռ Հաստատէին ի պատիւ պատրեարգութեան. (Յհ. կթ.։)

Ի պատրեարգութեան հովանու մարդկանունոյ. (Վրդն. պտմ.։)


Ցայգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

night, night time or hour, the whole night;
բղխումն ցայգութեան, nocturnal pollution.

NBHL (1)

Կամի նախ քան զգիշերն ածել ի հաշտութիւն պօղոս, եւ ապա տալ ցայգութեան։ Կարեւոր աղօթից պէտք են, եւ բազում արտասուաց, եւ ցայգութեան եւ ցերեկութեան։ Աղօթից պէտք են, մանաւանդ տռաւօտին աղօթից եւ ցայգութեանց։ Ցայգութենէ եւ զցերեկութենէ, կամ զարեգակնէ եւ զլուսնոյ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Ցեղակարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

separation of one tribe from another.

NBHL (1)

Աշխարհաբաժին ցեղակարգութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Վերանորոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

renewal, renewing.


Սիգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.

NBHL (3)

Խոնահք հանեն ընկենուն ի միջոյ իւրեանց զսիգութիւն։ Ոչ հաղորդի բարձրութիւն առ խոնարհութիւն, եւ ոչ հեզութիւն առ սիգութիւն. (Մծբ. ՟Թ։)

Անարութիւն եւ սիգութիւն։ Անարգեալ խառնակութիւն, եւ սիգութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Յորժամ աւելի զգեստիւք զինքն պճնիցէ եւ փերեւետիցէ՝ սիգութեան եւ փափկութեան պարապով. (Կանոն.։)


Ռմբաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bombardment.


Սաղմոսերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

psalm-singing, psalmody.

NBHL (4)

Սաղմոսերգութիւն զախտս խաղաղէ։ Սաղմոսերգութեան հպատակեա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)

Աղօթք հանդերձ սաղմոսերգութեամբ։ Խաչակրօն անդադար սաղմոսերգութեամբ. (Ճշ.։ Շար.։)

Տունս ինչ յաստուածապատում սաղմոսերգութենէն երգեր ի տանջանսն։ Ասէ ի կատարածի սաղմոսերգութեանն. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. կազմ.։)

Զվկայութիւնս ի վերայ բերէ ի սաղմոսերգութենէն։ Որպես եւ սաղմոսերգութիւնն ասէ. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. եփես.։)


Սաղմոսողոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

psalm-singer's office.

NBHL (1)

Մինչդեռ մանուկն է, զպաշտպանութեան գործսն կատարեսցէ, զընթերցողութեանն, զսաղմոսողոգութեանն (կամ սաղմոսերգութեան). (Լմբ. պտրգ.։)


Վիրագութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ferocity, brutality.

NBHL (2)

Վայրագութիւն. կատաղութիւն. գազանութիւն.

Ոչ այս վիրագութիւն սկիզբն չարագործութեանց դորա. (Պիտ.։)


Վրիպագութ

See full entry →

adj.

inconstant in love.

NBHL (2)

Ոյր գութն է վրիպական՝ անհաստատ.

Վրիպագութ սէր մարմնաւոր հարց. (Լմբ. սղ.։)


Տաղերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ode.

NBHL (1)

Շարականաց կարգ աճեցնէր, տաղերգութիւնս ի ճահ առնէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)


Վայրագութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rudeness, ferocity, wildness.

NBHL (3)

Տնապանութիւնն ընդ ընտանութեան՝ դիմադրութիւն վայրագութեան է։ Յընտանութենէ ի վայրագութիւն մոլորեցուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։ Յճխ. ՟Դ։)

Յայս ձգեցաւ վայրագութիւնս։ Յիւրն անդրէն փութասցի ճեպել վրիժագործակ վարագութիւն։ Զաբեսողոմայս վայրագութիւն անձին։ Զանապակն ուսաւ վայրագութիւն չարութեան. (Պիտ.։)

Ստամբակեալս վայրագութեամբ։ Վայրագութիւն օտարացելոյս, կամ թշուառացելոյս։ Ցնդեալ մտացս վայրագութիւն, եւ այլն. (Նար.։)


Վատազգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վատագրոհութիւն.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ի յետին անարգութիւնս եւ վատազգութիւնս մղես զքեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)


Օրհներգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hymn, canticle, praise.

NBHL (4)

Աստուածապետականին այնորիկ եւ բազմապատիկ օրհներգութեանխորհրդազգաց լինէր. (Դիոն. երկն.։)

Հրեշտակային օրհներգութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)

Զառաւօտու զօրհներգութիւնս մեր. (Շար.)

Կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն աստուծոյ։ Յամենայնի զաղօթս եւ զօրհներգութիւնս ի բերան կալցուք։ Օրհներգութեանց եւ սաղմոսաց փոյթ առնել. (Յհ. իմ. ատ.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)


Քաջակարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good order, nice disposition.

NBHL (2)

εὑταξία ordo, dispositio. Բարեկարգութիւն. գեղեցիկ դասաւորութիւն.

Զանցցես զաստեզօք զքաջակարգութեամբ նոցա, զպայծառութեամբն. (Բրս. երրորդ.։)


Քարաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stone-throw;
stoning, lapidation.

NBHL (2)

Զձմեռս ձեր տարածեալ էր քարաձգութեամբ ... Ի վերայ յարձեկմանց դիմակաց քարաձգուեւեանց. (ՃՃ.։)

Զկոշկոճեալն ի բազում դարուց՝ բամբասանաց քարաձգութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Քնարերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lyrics, lyric poetry.

NBHL (1)

Եւ կամ քնարերգութեան լսիցէ. (Առ որս. Ե։)


Քաղցրերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweetsong, melody. hallelujah.

NBHL (1)

Սրբազանն քաղցրերգութիւն աստուածընկալ մածգարէիցն փչման (ալէլուիա) ... օրհնեցէ՛ք զՏէր. (Դիոն. եկեղ.։)


Քաջազուգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

well proportion.

NBHL (1)

Վասն այնր՝ որ ի համեմատութիւնն քաջազուգութիւնն է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 102։)


Փոքրահոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pusillanimity.

NBHL (4)

μικροψυχία pusillanimitas, animus demissus. Իբր փոքրահոգութիւն. Փոքրոգութիւն. փոքրամտութիւն. վատասրտութիւն. կարճմտութիւն. լքումն. (գրի վրիպակաւ եւ Փոքր հոգութիւն. Փոքրահոգողութիւն. )

Փոքրահոգութիւն է չարութիւն անձին, ըստ որում անկարողք լինին հանդուրժել բարեբախտոթեան եւ վատաբախտութեան։ Հետեւի անազատականութեանն փոքրաբանուիւն, փոքրահոգութիւն, եւ հետեւեալ լինի փոքրահոգութեանն փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեան փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեամբ ո՛չ պատիւ, ոչ անպատուութիւն, ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)

Հարկեալք յերկիւղէն՝ փոքրահոգութեամբն զերկրորդ կամացն բուռն հարին։ Փոքրահոգութեամբ եւ հեղգութեամբ ընդունիս զապաշխարութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։ Մաշկ.։)

Իւրոյ մտացն փոքրահոգութիւն անգոսնէ. (Կլիմաք.։)


Փոքրոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lightness, slenderness;
pusillanimity;
low-mindedness, baseness, cowardliness.

NBHL (2)

Որպէս Փոքրահոգութիւն, կամ տկարամտութիւն.

Զմարդկային զփոքրոգութիւնն տեառն իբր զտակար իմն անկատար ի ձեռն տրաշիցն կերակրելով. (Նիւս. կազմ.։)


Համազուգութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Երրեակ անձնաւորութիւն, միաւորեալ համազուգութեամբ՝ նոյնագոյ բնութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)


Նախահոգութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (5)

Աստուծոյ նախահոգութեամբն ամենայն ինչ ըստ պատշաճի ամենայն ուրեք վճարեալ լինէր. (Իգն.։)

Այն՝ որ ամենայնին նախահոգութիւն խնամոյ տանի՝ բնութիւն, բաշխեաց ետ զայս. (Փիլ. այլաբ.։)

Խնամելն՝ յերկրագործացն նախահոգութենէ. (Պիտ.։)

Պահպանութեամբ եւ նախահոգութեամբ՝ ոչ երբէք անզգուշութեամբ յորոգայթն ըմբռնեալք լինէին։ Յոլովագոյն առնէ զնախահոգութիւնսն. (Նիւս. կուս.։)

Նախահոգութեամբ զչափս եւ զկշիռս եւ զոյգս նոքա դիցեն։ Ոչ վայելէ քրիստոսի աշակերտացն նախահոգութեամբ խօսել սուտ. (Մխ. դտ.։)


Ուխտանենգութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Ուխտանենգութիւն սրբոյ աւետարանին եկեալ հասեալ ի վերայ նորա։ Ահա ընկա՛լ զայս ձաղսս՝ ասէր, զոր ետ բերել քեզ ուխտանենգութիւն սրբոյ աւետարանին. (Փարպ.։)


Քաջազգութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Ի նախահարց քաջազգութիւն մի՛ ոք պարծեսցի. (Ոսկիփոր.։)


Definitions containing the research գութ : 1351 Results

Արդեօք

See full entry →

adv.

perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !

NBHL (1)

Ասի եւ ԹԵՐԵՒՍ ԱՐԴԵՕՔ, իբրու զտարակոյսն ի ստուգութիւն վերածելով.


Արժանաւոր, աց

See full entry →

adj.

that deserves, worthy, just, meritorious.

NBHL (1)

Արժանաւոր երկրպագութիւն. (Վեցօր. ՟Զ։)


Արիւնահեղ

See full entry →

cf. Արիւնահան.

NBHL (1)

Ամենայն որ նենգութիւն ունի առ ընկերն, արիւնահեղ է. (իսկ ոչ եհեղ զարիւնն վասն ոչ լինելոյ ձեռնհաս. Լմբ. սղ.։)


Բարեգթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

benignity, clemency, mercy.

NBHL (1)

εὑσπλαγχνία misericordia Բարեգութն գոլ. առատ մարդասիրութիւն. գութ ի բարի սրտէ. գթածութիւն, ողորմած սիրտ ըլլալը.


Բարեգործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bounty, beneficence;
good works.

NBHL (1)

Կամ Գովելի աշխատասիրութիւն. աշխարհաշինութիւն. բարեկարգութիւն.


Բարեդրուժ

See full entry →

adj.

ungtaful.

NBHL (1)

Ուխտադրուժք, բարեդրուժք առ երախտաւորս։ Աննուէրք, բարեդրուժք, անգութք, անսէրք. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Բարեզարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

embellishment, ornament, finery;
reformation, reform.

NBHL (1)

εὑκοσμία, διακόσμησις decentia, ornatus, ordo, modestia Վայելչութիւն. պայծառութիւն. բարեկարգութիւն. համեստութիւն.


Բարեխնամ, ոց

See full entry →

adj.

careful, that provides for wants, for an affair

NBHL (1)

Բարւոք եւ քաջ խնամօղ, ամենախնամ, բարեգութ.


Բարեկրօնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good morals, honesty, probity, piety, religion, goodness.

NBHL (1)

Բարեպաշտութիւն. բարեկարգութիւն. εὑσέβεια religio


Բարեհռչակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բարեհամբաւեմ.

NBHL (1)

Զմերս բարեհռչակեն բարեկարգութիւն։ Որով բարեհռչակիմ. (Լմբ. առ լեւոն.։)


Բարեձեւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fine figure, gracefulness, decorum.

NBHL (1)

Կամ Բարեկարգութիւն, եւ բարեզարդութիւն.


Բարեչափութիւն, ութեան

See full entry →

s.

exactness, beauty, exact proportion.

NBHL (1)

Արդարութիւն դարձեալ օրհնաբանի Աստուած, որպէս ամենեցունց ըստ արժանաւորութեան բաշխելով զբարեչափութիւն եւ գեղեցկութիւն եւ բարեկարգութիւն. (Դիոն. ածայ.։)


Բարետոհմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nobility;
noble birth;
grandeur;
fertility.

NBHL (1)

εὑγένεια, τὸ εὑγενές nobilitas Ազնուազգութիւն. քաջատոհմութիւն. ազնուականութիւն.


Բարէ

See full entry →

conj.

at least, at the least.

NBHL (1)

Եթէ ոչ առնես զսպասաւորութիւն քո (զսարկաւագութիւն), ապաբա՛րէ զսկիհն կալցես ի ձեռին քո ի ժամ հաղորդութեանն. (անդ. (տպ. ապա սակայն։))


Բարձերէց

See full entry →

s.

president;
— տեղի or —ք, the first place, honourable place.

NBHL (1)

Ետ քեզ զաւագութիւն, եւ զբարձերէց տեղի. յն. մի բառ՝ զնախագահութիւն. ()


Բարձրաւանդակ, աց

See full entry →

cf. Բարձրաւանդ.

NBHL (1)

Ի բարձրաւանդակէ առ ի խոնարհ առաւել քան զբան է հոսմանն երագութիւն. (Շ. մտթ. (որ է իբր գ))


Բարոյք, ոյից

See full entry →

cf. Բարք.

NBHL (1)

Բայց ե՛ւս անբանական բարոյից է ասուն կենդանեաց ի յարօտս մահու ճարակել։ Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց։ Ի գազանական բարոյից նոխազք նուիրելիք. (Նար. կ.։ Նար. ՟Կ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)


Բարւոք, ոց

See full entry →

adj. adv.

good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.

NBHL (1)

Ո՛չ է բարւոք զհաց մանկանց։ Ոչ է բարւոք՝ լուրն, զոր ես լսեմ։ Ոչ են բարւոք պարծանքդ ձեր։ Տուժել զայր արդար՝ չէ՛ բարւոք։ Ակն առնուլ ամբարշտի՝ չէ՛ բարւոք։ Կշիռ նենգութեան ո՛չ է բարւոք առաջի նորա։ Ակն առնուլ ի դատաստանի չէ՛ բարւոք։ Մեղր շատ ուտել՝ չէ՛ բարւոք։ Տգիտութիւն անձին իւրում ոչ է բարւոք։ Որ ակն ածէ զերեսս անօրինաց յանդիմանել, չէ՛ բարւոք.եւ այլն։


Բացատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.

NBHL (1)

Ստուգութիւն սահմանական բանի բացատրութեան. (Յհ. կթ.։)


Բացարձակ, աց

See full entry →

adj.

much extended, vast, ample, full;
absolute, independent, despotic;
free;
distant, far.

NBHL (2)

Բա՛ց ինձ բարեգութ զանսահման ողորմութեան բացարձակ դրունսդ. (Բենիկ.։)

(Երկչոտք վարին) հեռաձգութեամբքն եւ բացարձակօքն միշտ. քանզի աղեղնաւորութիւնք՝ վատասրտացն եւ անարեացն առանձին նահատակութիւն է։ Ձայնք մարդկան ի բացարձակ առաքեալք՝ բնաւորեալ են տկարանալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Բաւական, ի, աց

See full entry →

adj. s. adv.

sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."

NBHL (1)

Ես եմ Աստուած քո բաւական։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Բաւականն չարչարեաց զիս։ Ժառանգութիւն բաւականին ի բարձանց։ Միթէ զդատաստան ոք բաւականին թիւրիցէ՞.եւ այլն։


Բեդեկ

See full entry →

s.

repair.

NBHL (1)

Բառ եբր. պատաք, կամ վատաք. յորմէ եւ յն. βεδέκ bedek կամ ἑπισκευασμός instauratio Նորոգութիւն խարխալեալ շինուածոց. կամ Հնութիւն նորոգելի. որպէս եւ ի Հին բռ. ասի անխտիր.


Բերանալիր

See full entry →

adv.

with the mouth full.

NBHL (1)

Լիաբերան. անյագութեամբ. համարձակ. լեցուն բերնով. յն. բոլորով բերանով. բանալով զբերանն.


Բերիմ, բերայ

See full entry →

vp.

to go;
to carry or to bear ones self;
to be inclined, to lean;
to behave one's self, to act;
զի՞նչ օգուտ յայնմանէ բերցի, what advantage will result from it ? — ի վերայ ջրոց, to walk on the waters;
ընդ երկիր —, to travel, to voyage;
to be busy with mundane things;
առ երկրաւ —, to travel round the world;
to shed on the earth;
անխտիր ընդ մեզս —, to be given up to sin;
այսր անդր — or բերեալ լինել, to go here and there;
to be taken hither and thither;
շուրջ — զօրինօք Աստուծոյ, to observe the laws of God;
— ի կործանումն, ի վայր, to fall into ruin, to fall down;
ի նախանձ or նախանձու —, to envy, to covet;
ի բարկութիւն orբարկութեամբ —, to get angry;
ընդ քիրտն —, to sweat, to perspire;
եւ այլ որ ընդ սոքօք բերին, եւ որ զկնի բերին ասացեալքն, and so on for the rest, as follows.

NBHL (1)

Հեզութեան անուն մի է, բայց ի վերայ բազմաց բերի։ Ըստ տասն նշանակելոց (ստորոգութեանց) էն բերի։ Եւ այլ՝ որ ընդ սոքօք բերին. (Շ. մտթ.։ Սհմ. ՟Ա։ Լմբ. ատ.։)


Բերումն, ման

See full entry →

s.

portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.

NBHL (1)

Զգայարանաց անյագութիւնն ի բերումն աշխարհի։ Քննեաց զանկարգ բերմունք մարդկան. (Լմբ. ժղ.։)


Բլշացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.

NBHL (1)

Ոչ բլչացուցանել ինչ ի միացուցիչ ստուգութենէն եւ մաքրութենէ. (Դիոն. ածայ.։)


Բլշեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բլշացուցանեմ.

NBHL (1)

Ոչ բլչացուցանել ինչ ի միացուցիչ ստուգութենէն եւ մաքրութենէ. (Դիոն. ածայ.։)


Բծեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բիծ դնել.

NBHL (1)

Այսր պատասխանի ստուգութիւն նորա. զի մի՛ ոք բծեսցէ զստուգութիւն նորա։ Որ ի ձեռն այսր պատճառանաց կամին ըստգտանել եւ բծել զմեզ։ Եպերել եւ բծել զգաղատացիս. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ՟բ. կոր.։ Եփր. ՟գ. կոր.։)


Բնազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

metaphysics.

NBHL (1)

Քանզի է յորակումն գոյացութիւն, թէպէտեւ բնազանցաբար. քանզի երկակի է ստորոգութիւն. մին ըստ բնութեան, իսկ միւսն բնազանց. ըստ բնութեան՝ յորժամ հանուրքն մասնականացն, եւ պատահումն գոյացութեանց ստորոգին. իսկ բնազանցաբար, յորժամ մասնականքն ընդհանուրցն, եւ գոյացութիւնք պատահմանց ստորոգին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Բնական, ի, աց

See full entry →

adj.

natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.

NBHL (1)

Բնական գութ, կամ իմաստութիւն, կամ տկարութիւն. (Եղիշ.։ Կորիւն.։ Փարպ.։)


Բնականաբար

See full entry →

adv.

naturally.

NBHL (1)

Բնականաբար շարժեալ ի գութ ծնողին. (Անան. ի պետր.։)


Բնիկ, նկի

See full entry →

adj. s.

natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.

NBHL (1)

Բնիկ թագաւորացն։ Ըստ բնիկ կարգին։ Թողուլ զբնիկ տեղիս, կամ զժառանգութիւնն։ Բնիկ սեպհական կալուած։ Տարան ի բնիկ գիւղն։ Զբնիկ տեարսդ մի՛ կորուսանել ջանայք. (Փարպ.։)


Բորեան, ենի

See full entry →

s.

hyena.

NBHL (1)

Միթէ որջ բորենւո՞յ իցէ ժառանգութիւն իմ ինձ. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 9։)


Բուժեմ, եցի

See full entry →

va.

to cure, to heal, to physic;
to deliver;
— զծարաւ, to quench or slake thirst.

NBHL (1)

Ի սպանող դեղոց՝ որք ի նենգութենէ մարդկան կազմեցան, չեւ հասուցեալ՝ եւ անդէն բուժէ (թերիակէն). (Եզնիկ.։)


Բազմախնամ

See full entry →

adj.

careful;
kept with care.

NBHL (1)

Որոյ խնամքն են բազում. բարեխնամ. բարեգութ.


Բազմամուսին

See full entry →

adj.

who has had many wives or husbands;
polygamist.

NBHL (1)

Զսադուկեցւոց բազմամուսինն, զոր նենգութեամբ հարցանէին. (Յիշատ.։)


Բազմամուսնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

polygamy.

NBHL (1)

Ոչ մանկունքն ծնեալք ի բազմամուսնութիւն կնոջն՝ կարեն զհայրն ճանաչել, եւ ոչ նա ի նոսին պահէ զգութն ամբողջ՝ այսու կասկածանօք. (Լմբ. առակ.։)


Բազմանձուկ

See full entry →

adj.

very affectionate, enamoured.

NBHL (1)

Զի բազմաձուկն զգութն յատելութիւն դարձուսցեն. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)


Բազմապատիր

See full entry →

adj.

that deceives much, very cunning.

NBHL (1)

Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւող աղուեսուց. (Նար. կթ։)


Բազմաստուած, ից, ոց

See full entry →

adj. s.

polytheist;
բազմաստուածք, idols, cf. Կուռք.

NBHL (1)

Յաղագս երկրպագութեան բազմաստուածոցն քոց։ Մահուամբն իւրով զբազմաստուածոց խռովութիւնն խաղաղացոյց։ Բագինք բազմաստուածոցն կործանեցան։ Իմ թագաւորութիւնս ի բազմաստուածոցն տուեալ է ինձ։ Ո՞չ կամիս բազմաստուածոցն զոհել. (ՃՃ.։)


Բազումողորմ

See full entry →

cf. Բազմագութ


Բաժանեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.

NBHL (1)

Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։


Բաժանումն, ման

See full entry →

s.

division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.

NBHL (1)

Բաժանմունք անուանց (աւագութեան ի մարդիկ կամ երիցութեան) յետոյ մտին ի ներքս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ծ՟Ա։)


Բաժին, ժնից

See full entry →

s.

part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.

NBHL (1)

Մասն արանցդ՝ որ եկին ընդ իս. նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Բաժին եւ ժառանգութիւն ի տան հօր մերոյ։ Բաժին քո ընդ նոսա մի՛ լիցի, զի ես եմ բաժին քո եւ ժառանգութիւն։ Բաժին իմ ես դու տէր։ Եւ այս են բաժինք, զոր բաժանեաց Մովսէս որդւոցն Իսրայէլի։ Գնել անդ բաժին ի մէջ ժողովրդեանն։ Սոցա ել բաժին վիճակաւ։ Այս վիճակ բաժնիւ դարապանաց՝ որդւոցն կորխայ։ Մասն բաժնի։ Մասն ի բաժնի։ Բաժինք շնորհաց կամ պաշտամանց։ զԻ՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։ Այս եղեւ բաժին իմ յամենայն վաստակոց իմոց. եւ այլն։


Բամբասանք, նաց

See full entry →

s. pl.

detraction, slander, defamation.

NBHL (1)

Անբանութեան բամբասանօք։ Բամբասանաց քարաձգութեան։ Ստգտանք բիւր բամբասանաց. (Նար.։)


Բայ

See full entry →

cf. Բա;
cf. Բամ.

NBHL (1)

Արիստոտէլ բաժանելով (զէակս) տասն ստորոգութեանցն բայիւք. (Գր. տղ. թղթ.։ )


Բայ, ից

See full entry →

s. gr.

verb;
word, speech, discours;
cf. Բայոց.

NBHL (1)

Արիստոտէլ բաժանելով (զէակս) տասն ստորոգութեանցն բայիւք. (Գր. տղ. թղթ.։ )


Բանական, ի, աց

See full entry →

adj.

reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.

NBHL (1)

Բանական մասն իմաստասիրութեան։ Բանականն եթէ մա՞սն է իմաստասիրութեան, եւ եթէ գործի, ի ստորոգութիւնսն Արիստոտէլի ուսցուք։ Արմատ եւ հիմն են բանականին՝ ստորոգեալն եւ ենթակայն։ Բանական՝ կատարումն ունի զապացուցականն. (Անյաղթ պորփ.։)


Անփառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inglorious state, abject condition, vileness, baseness.

NBHL (1)

ἁδοξία. ignominia, dedecus, vilitas. Պակասութիւն փառաց. անշքութիւն. անպատուութիւն. անարգութիւն. նուաստութիւն. խոնարհութիւն.


Անփորձ, ից

See full entry →

adj.

that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.

NBHL (1)

Մատնեաց յանփորձ միտս, եւ յախտս անարգութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)