Definitions containing the research յո : 10000 Results

Բեռնակիր, կրաց

See full entry →

cf. Բեռնաբարձ.


Բեր, ից

See full entry →

int.

come now ! come on!

NBHL (1)

ԲԵՐ 3 ԲԵ՛Ր. φέρε, ἅγε age, agedum, agesis, eja Ի հրամայականէ բայիս Բերել, ըստ ոճոյ յունաց. զոր թրակացին կոչէ մակբայ յորդորման. Աղէ. օ՛ն. հա՛պա. ե՛կ.


Բեր, ոյ, ոց

See full entry →

s.

product, fruit;
a not in music.

NBHL (1)

ԲԵՐ 3 ԲԵ՛Ր. φέρε, ἅγε age, agedum, agesis, eja Ի հրամայականէ բայիս Բերել, ըստ ոճոյ յունաց. զոր թրակացին կոչէ մակբայ յորդորման. Աղէ. օ՛ն. հա՛պա. ե՛կ.


Բերան, ոց

See full entry →

s.

mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.

NBHL (4)

Շրջանակեալ զբոցեղէն սուրն արար Աստուածն եւ տէրն, զի յորժամ զոք յանկնքիցն տեսցէ, ի բերան պատահէ (այնպիսումն). (Բրս. մկրտ.։)

Գրեաց բարուք ի բերանոյ Երեմիայի ... Գրեցեր ի բերանոյ իմոյ։ Ուստի՞ գրեցեր, յո՞յր բերանոյ. եւ ասէ ցնոսա բարուք, ի բերանոյ Երեմիայի. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 4. 18։)

ԲԵՐԱՆ. որպէս Բան ելեալ ի բերանոյ ուրուք. հրաման, պատգամ, վկայութիւն, եւ այլն.

Բերան ի բերան. ըստ յունական բառիցն։


Բերանաբաց

See full entry →

adj. adv.

that has the mouth open, open-mouthed;
delighted to admiration;
open-mouth, open-mouthed;
— լեալ հայել, — պշուցեալ հայել, to gape after, at, for, to desire ardently, to long for impatiently, to contemplate open-mouth.

NBHL (1)

Բերանաբաց յուսով սպասեմք ընդունելութեան արքային մերոյ. (Լմբ. պտրգ.։)


Բերանակապ, ի

See full entry →

s. adj.

bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.


Բերանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.

NBHL (2)

Գետ ունի՝ հոսելով ընդ երկրաւ ... եւ սոքա (երակքն ջրոյ) յորձանօք ալեացն ճշնեալք, այն որ ի ներքս (կամ ի ներքոյ) ի նոսա բռնութիւնն է, ի վեր կոյս բերանացան, է որ ի հայոց լերինսն, եւ է՛ որ յայլում. եւ սոքա են կարծեցեալ աղբիւրքն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։ (Ուր թերեւս մարթ է իմանալ եւ ածակ. բերանացան, իբր բերանով ցանօղ կամ ցնդօղ)։)

(Ծովք) յոլովք են, եւ բերանացեալք են առ իրեարս. այսինքն որոց մին հոսէ ի միւսն. (Վրդն. ծն.։)


Բերանացի

See full entry →

adv.

with the mouth.

NBHL (1)

Ծիծառն՝ յորժամ զտառապանաց բունիկն կամիցի շինել, բերանացի քաղէ տանի շիղս. (Վեցօր. ՟Ը։)


Բերդեան

See full entry →

s. pl.

fortresses, castles;
garrison.

NBHL (1)

Զբերդեան ամրոցացն հայոց ի բաց կալան. (Փարպ.։)


Բերիմ, բերայ

See full entry →

vp.

to go;
to carry or to bear ones self;
to be inclined, to lean;
to behave one's self, to act;
զի՞նչ օգուտ յայնմանէ բերցի, what advantage will result from it ? — ի վերայ ջրոց, to walk on the waters;
ընդ երկիր —, to travel, to voyage;
to be busy with mundane things;
առ երկրաւ —, to travel round the world;
to shed on the earth;
անխտիր ընդ մեզս —, to be given up to sin;
այսր անդր — or բերեալ լինել, to go here and there;
to be taken hither and thither;
շուրջ — զօրինօք Աստուծոյ, to observe the laws of God;
— ի կործանումն, ի վայր, to fall into ruin, to fall down;
ի նախանձ or նախանձու —, to envy, to covet;
ի բարկութիւն orբարկութեամբ —, to get angry;
ընդ քիրտն —, to sweat, to perspire;
եւ այլ որ ընդ սոքօք բերին, եւ որ զկնի բերին ասացեալքն, and so on for the rest, as follows.

NBHL (1)

Ընդ երկիր բերի գործք մեր։ Չիք անդորր ի ընդ երկիր բերիլ։ Անխտիր ընդ մեղսն բերիլ։ Շուրջ բերցի զօրինօք եւ զվկայութեամբ Աստուծոյ։ Հարկ է ընդ քիրան բերիլ, եւ աշխատիլ. (Լմբ. սղ.։)


Բերկրալիր

See full entry →

cf. Բերկրալի.

NBHL (1)

Ընդ արդարսն խայտալ եւ բերկրալից լինել. (Բրս. յուդիտ.։)


Բերկրալից

See full entry →

cf. Բերկրալի.

NBHL (1)

Ընդ արդարսն խայտալ եւ բերկրալից լինել. (Բրս. յուդիտ.։)


Բերկրամիտ

See full entry →

adj.

joyful, cheerful.

NBHL (1)

Բերկրամիտ յուսով սպասեն. (Պիտ.։)


Բերկրանք, նաց

See full entry →

s. pl. adv.

joy, mirth, pleasure, content, delight;
բերկրանօք, deliciously.

NBHL (1)

Արքայութիւնն բերկրանք են եւ աստէն. (Խոսր.։)


Բերկրեմ, եցի

See full entry →

va.

to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.


Բերկրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բերկրեմ.


Բերկրիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to rejoice, to be delighted, pleased.


Բերկրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.

NBHL (2)

Ուրախանայի յանտրտում բերկրութեան վայելիւք։ Զուրախութեանցն բերկրւոթիւնս։ Ուրախակիցք իմումս լինցիք բերկրութեան։ Ի զգայութեանցն բերկրութիւնս. (Պիտ.։)

Ի բերկրութեան լինել եւ յուրախութեան։ Միշտ խնդութիւն, համակ ցնծութիւն, յաւէտ բերկրութիւն։ Միով բանիւ պարառութեամբ բերկրութիւն զիրսն անուանեաց եւ ցնծութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)


Բեւեկն, ի

See full entry →

s.

turpentine.

NBHL (1)

ի բառս Գաղիանոսի յիշի Բեւեկն, իբր յն. ալփալ եւ արաբ. բոթմն, կամ պուտմ. թ. մանակօզ, մէնէգիզ։ Դարձեալ անդ Բեւեկնի կռէժ, կամ Բեւկի խէժ, որ եւ յունական ձայնիւ Կողփոնիա ասի, իբրեւ ռետին կողոփոնիայ քաղաքին. κολοφονία colophonia, resina


Բեւեռեմ, եցի

See full entry →

va.

to nail, to nail up, to fasten with nails.

NBHL (2)

(Հաստատուն աստեղք) յա՛յտ է թէ բեւեռեալք են, եւ ոչ գնայունք. այսինքն անշարժք. (Եզնիկ.։)

Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ ... հանապազամուխ բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Ընդ անցաւորս այս կենցաղ կորստեան՝ կամօք բեւեռեցայ։ Ի քեզ պատուաստեցայց՝ բեւեռեալ յուսով. (Նար.։)


Բէժ

See full entry →

s.

cover;
curtain.

NBHL (1)

ԲԷԺ կամ ՎԷԺ. (յորմէ Վիժակ) Վարագոյր մեծ, կամ ծածկոց կտաւի։


Բթեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բթացուցանեմ.

NBHL (2)

Նման յԵսայի՝ զայլըս սըրեմ, ի սրոյ բանին զիս յոյժ բըթեմ. (Երզն. այբուբ.։)

ԲԹԵԼ. ըստ քերականաց յառոգանութեան՝ Ի վերայ իջուցանել զձայնն, յորոյ ի նշան ի վերայ բառին երբեմն դնի բութ ().


Բժժանք, նաց

See full entry →

s. pl.

talisman, amulet, phylactery.

NBHL (3)

Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։) Ուր որպէս յուռութուլունք՝ ի յն. է ἰερώματα այսինքն նուիրականք, կամ սրբազան կարծեցեալ իրք հեթանոսանկանք. նոյնպէս եւ բժժանք՝ է ἱαμνεία (իբր յատուկ անոճն). զոր թարգմանիցն մեր առնու իբր ἵαμα , որ է բուժումն, բժշկութիւն։ Վասն որոյ բժժանքն լինի որպէս Բուժանք. այսինքն իրք բժշկարարք եւ ազատարարք՝ ստութեամբ.

Եթէ բժժանօք ինչ յուռթից կախարդել խորամանկեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)

Ի բամբասելն զկուսութիւն իմ յուռթի բժժանօք. այսինքն իբր կախարդական դեղովք կամ հնարիւք լեալ. (Լմբ. համբ.։)


Բժիշկ, ժշկաց

See full entry →

s.

physician, doctor.

NBHL (2)

Ի հիւանդանալն իւրում ոչ խնդրեաց զտէր, այլ խնդրեաց բժիշկս։ Երթեալ իմ առ բժիշկս՝ ոչինչ օգնէին ինձ։ Կամ բժիշկք յարուցանիցեն։ Եւ յոյժ վշտացեալ ի բազում բժշկաց։ Ոչ պիտոյ է բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Ապաքէն ասիցէք առ իս զառակս զայս, բժիշկ՝ բժշկեա՛ զանձն քո։ Ղուկաս բժիշկ եւ սիրելի։ Բայց դուք ինձ բժիշկք մեղանչականք էք, եւ ողջացուցիչ չարեաց ամենեքեան.եւ այլն։

Զի՞նչ օգուտ է առ բժիշկն երթալ, յորժամ զվէրս ոչ կամիս մերկանալ. (Մանդ. ՟Ա։)


Բժշկարան, աց

See full entry →

s.

place of cure;
doctors shop;
medical book.

NBHL (1)

Գիրք կամ մատեան բժշկութեան արհեստին. որպէս եղեւ սովորութիւն անուանել Բժշկարան մխիթարայ, Ամիրտոլվաթի, կամ Հին բժշկարան. յոր հայի եւ իմաստ բանիս.


Բժշկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cure, to physic, to remedy, to dress.

NBHL (2)

Դարձաւ արքայ յովրամ բժշկել ի վերացն զոր խոցեցին զնա ասորիքն. (՟Դ. Թագ. ՟Ը. 29։ ՟Թ. 15։)

Անսովոր է փոխատրել ի հայկական լեզու զյունական հոմաձայնութիւն բայիս, որպէս Բժշկել, եւ Պաշտել.


Բժշկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.

NBHL (2)

Օտա՛ր է ի հայկաբանութենէ՝ Բժշկութիւն ասել որպէս Պաշտօն ծառայութեան.

Վայելչագոյն է՝ որ ի քահանայութեան կայ աշխարհիս հօրն (այսինքն Աստուծոյ), եւ զորդի ընդ իւր ածել առ ի բժշկութիւն սպասու ծնողին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)


Բիբ, բբաց

See full entry →

s.

pupil, apple of the eye.

NBHL (1)

Բիբք աչաց յորժամ սրբագոյնք եւ յստակագոյնք իցեն, երագագոյնք եւ կորովագոյնք լինին, եւ ոչ վաղվաղակի պղտորին առ վաստակ շլանալոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)


Բիժ, բժոց

See full entry →

s.

blearedness.

NBHL (1)

Աղտն եւ ժանգն եւ բիժն արծաթոյն ի վկայութիւն տանջանացն ներգործեալ. (Համամ առակ.։)


Բիլ

See full entry →

s.

azure, bright blue.

NBHL (1)

(յորմէ Պլուզ, կամ Բլուզ. որ է իտ. blu թ. պուլուտի, այսինքն ամպագոյն). Նօսր կապոյտ. կապուտակ. բաց կապուտ.


Բիրտ

See full entry →

adj.

big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.

NBHL (5)

Հնազանդեցուցաք զբիրտ ապստամբութիւնն. (Եղիշ. ՟Ը։ յորմէ եւ Յհ. կթ.։)

Զբիրտ եւ զյանդուգն հեթանոսաց այսպէս դիւրահաւանս առնել ձեզ, որպէս զյովանակ տրմուղ եւ զտեարս նորա. (Տօնակ.։)

(Հայք առ յազկերտ) գրեն պատասխանի յոյժ բիրտ եւ պինտ վասն օրինաց իւրեանց. այսինքն զօրաւոր կամ խիստ. (Ուռպ.։)

ԲԻՒՐ (բիւրու, կամ րի, րու, կամ րեաւ, ուց, ուք. կամ ոյ, ով, ոց, ովք) Գրի եւ ԲԵՒՐ նովին հնչմամբ. պ. պիյուր. μυριάς myrias, decem millia Տասն հազարս, տասը հազար.

ԲԻՒՐ. որպէս անորոշ թիւ բազմութեան. Անհամար, բազում յոյժ, բազմապատիկ. անթիւ.


Բիւրաբեղուն

See full entry →

adj.

very fruitful, very abundant.

NBHL (1)

Բարրի յոյժ, բազմառատ. μυριόκαρπος valde fertilis, copiosus


Բիւրակերպ

See full entry →

adj.

cf. Բիւրազգի.

NBHL (1)

Զբիւրակերպ խոցուածքս բանից յոգիս գանձեցի. (Սկեւռ. աղ.։)


Բիւրապատիկ

See full entry →

cf. Բիւրազգի.

NBHL (1)

ԲԻՒՐԱՊԱՏԻԿ. մ. μυριοπλασίως decies millies, et frequenter Բիւր անգամ. եւ յոյժ աւելի. յոյժ յոյժ.


Բիւրասպի

See full entry →

adj.

that has ten thousand horses;
that has many wounds.

NBHL (1)

ԲԻՒՐԱՍՊԻ ԱԺԴԱՀԱԿ. պ. պիյուրէսպի էժտէհաք. Անուն ուրուն նախնի նահապետի պարսից, որպէս թէ ունողի զբիւրաւոր ասպս, այսինքն տասն հազար երիվարս. զորմէ տե՛ս ի (Խոր. ՟Ա. 31։)


Բիւրաւոր, աց

See full entry →

adj.

ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.

NBHL (1)

Եւ Ունակ բիւրապատիկ իրաց. ճոխացեալ յոյժ յոյժ.


Բլթակ, աց

See full entry →

s.

lobe of the ear;
— սրտի, auricles of the heart;
— լերդի, lobe of the lungs.

NBHL (1)

(Իբրու նուազականն Բլիթ բառին). λοβός lubus (լծ. թ. լօփ ). ima pars auris, auricula Ստորին կողմն կամ ծայրն ականջաց՝ փափուկ եւ գնտիկ, յոր եւ լինի կախել զգինդս. անկճին վարի ծայրը, լոբիկ միսը.


Բլշակնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a cataract in the eye.

NBHL (1)

Ի յարութեանն յուսոյ բլչակնեալ են. (Երզն. մտթ.։)


Բղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce, to cause;
to spread;
to pour.

NBHL (3)

Մանաւանդ՝ ῤέω ruo, fluo, βρύω emano, ἑκβλύζω effluo, scaturio, ἁνομβρέω effundo more imbris Հոսեցուցանել. զեղուլ. յորդել. աղբերացուցանել. վազցնել.

Եւ Հոսիլ. յառաջագայիլ. խաղալ. յորդիլ. ծորիլ. ցայտել. աղբիւրանալ. բխալ, վազել.

Ասին դկղաթայ եւ արածանւոյ աղբիւրքն բղխել ի հայոց լերանցն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։)


Բղխեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բղխեմ.

NBHL (1)

Աղբիւրս յանապատ վայրի բխեցուսցէ։ Աղբիւր յանապատի բղխեցոյց։ Բղխեցոյց զաղբիւրն յորդաբուղխ. (Փիլ. այլաբ.։ Նար. մծբ.։ Ագաթ.։)


Բղխումն, ման

See full entry →

s.

source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.

NBHL (2)

Բղխումն յորդաբուղխ սուրբ արեանցն. Բղխմամբ քո սուրբ արտասուաց. (Շար.։)

Սուրբ հոգին անհատացեալ բղխումն ի հօրէ եւ յորդւոյ անհատաբար, յերկաքանչիւրոց ընդ պատճառաւ, այսինքն իբրեւ ի միոջէ սկզբնէ. (Քեր. քերթ.։)


Բնաբան, ից

See full entry →

s.

theme, text.

NBHL (1)

θέμα, θέσις, γραφή thesis, textus, originals littera Բուն եւ հարազատ բանն գրոց. եւ Բնագիրն. վկայութիւն ի գրոց ի պէտս առաջիկայ ճառի.


Բնաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

physics.

NBHL (1)

Եւ որպէս Բուն բանն կամ իմաստն ճառելի. բնաբան. վկայութիւն գրոց. եւ Հաւաստաբանութիւն. իսկաբանութիւն.


Բնաբար

See full entry →

adv.

naturally.

NBHL (1)

Բնաբար շարժէին յինքն, յորժամ թոյլ տայր բանն մարմնոյն կրել զիւրն. (Դամասկ.։)


Բնագիր, գրաց

See full entry →

s.

original, text.

NBHL (2)

Չիցե՞ն մեզ բաւական օրէնքն բնագիրք, յոր ենն լիով կամքն Աստուծոյ. ընդէ՞ր ունիցիմք զհրամանս նորատուրս եւ զթուղթս պատիրս (յուռութս). (Մանդ.։)

Եւ Բնաբան. վկայութիւն.


Բնադիր, դրի, դրաց

See full entry →

s.

camp, encampment.


Բնազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

metaphysics.

NBHL (1)

Քանզի է յորակումն գոյացութիւն, թէպէտեւ բնազանցաբար. քանզի երկակի է ստորոգութիւն. մին ըստ բնութեան, իսկ միւսն բնազանց. ըստ բնութեան՝ յորժամ հանուրքն մասնականացն, եւ պատահումն գոյացութեանց ստորոգին. իսկ բնազանցաբար, յորժամ մասնականքն ընդհանուրցն, եւ գոյացութիւնք պատահմանց ստորոգին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Բնակակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

that dwells together;
cohabitant.

NBHL (1)

Ընդունիցի՞ս բնակակից զոմն եւ կամ դրացի, որ յոյժ գոյ արիագոյն, եւ ոչ իցէ ողջախոհ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Բնական, ի, աց

See full entry →

adj.

natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.

NBHL (1)

Երթեալք հանգչէին ի բնական ոստանին հայոց. (Փարպ.։)


Բնականաբար

See full entry →

adv.

naturally.

NBHL (1)

Ի դէմսն շնչէ ... բնականաբար, զի զգայութիւնսն ի դէմսն առնէր։ Այլ եւ այսոքիկ բնականաբար այլաբանին. (Փիլ. այլաբ.։)