world, universe;
land, country, region;
փոքր —, microcosm;
հանդերձեալ —, the other world, future life;
ընդ ամենայն —, through all the world;
— ամենայն, all the world or people, every body;
ըստ — հանել, to expatriate, to exile, cf. Արտաքսեմ, cf. Աքսորեմ;
ելանել՝ փոխիլ յաշխարհէ, to go in the other world;
գալ յ—, to be born, to come into the world;
յաչս —ի, in the eyes of the world;
զուլ զ—, to leave the world.
Աշխարհ աստ զժողովուրդն կոչէ. նա սովորութիւն իսկ է գրոց, երբեմն զարարածս աշխարհ անուանել, եւ երբեմն զայսնոսիկ՝ որք չարութեամբ կեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.
Վասն նորա աշխարհագրութեանն դու յերկինս գրեացր։ Աշխարհագրութեան աւետարանն, յորում ծնաւ քրիստոս, խորհուրդ է յերկինս գրելոյ զմարդիկ. (Լծ. ածաբ.։ Կամրջ.։)
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
Խորհուրդ բարեաց ի մէջ արկանէին՝ կատարել անդ զաշխարհական կարգս եկեղեցւոյն. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
that ruins, destroys the world.
Խորհուրդս ապականագործս, աշխարհաւերս։ Վա՛յ աշխարհաւեր խորհրդոյն. (Արծր. ՟Գ. 7։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
secularly;
vulgarly;
generally, universally.
Միաբան խորհեցան աշխարհօրէն խորհուրդ, եթէ ո՛ւմ պարտ իցէ զհայրապետութեանն կաթողիկոսութիւնն ունել։ Միաբան համօրէն աշխարհօրէն ժողովէին առ ներսէս կաթողիկոսն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 17. 51։)
vain, useless, neglected, slighted, forgotten;
— առնել, to neglect, to forget, to slight, to violate, to infringe, cf. Արհամարհեմ, cf. Խոտեմ;
— լինել, cf. Անպիտանամ.
Ստահակեալ ապախտ արարին զբանսն, կամ զբանիւք. կամ զիս, զխորհուրդս իմ։ Եթէ ուխտիցէ ուխտ տեառն, մի՛ ապախտ արասցէ զբան իւր։ Ոչինչ ապախտ արար՝ զոր միանգամ պատուիրեաց նմա ներքինին. եւ այլն. (Յուդթ.։ Թուոց.։ Առակ.։ Եսթ. եւ այլն։)
ungrateful.
Յաղագս ապախտաւոր եւ անառակ գործոց չարեաց։ Մի՛ զերախտաւոր կարգս յապախտաւորս փոխեսցեն։ Ապախտաւոր անօրէնութիւն։ Ի դժնդակ խորհուրդս ապախտաւորս. (Յճխ. ստէպ։)
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
demonstrative.
Զխորհուրդս մտածութեանս այսորիկ տրամաբանականքն կոչեն ապացուցական բազմօք հինգերորդ. (Փիլ. լիւս.։)
wicked, iniquitous, rascally, roguish, flagitious.
Ապիրատ հայհոյութիւն, կամ խորհուրդք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. 44։)
Ապիրատ մոլութիւն, կամ պատասխանի, կամ գործք, բամբասանք, խորհուրդ, բան, ահ. եւ այլն. (Պիտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Յհ. կթ. ստէպ։)
to take away, to remove, to carry off, to displace;
to retrench;
to derogate, to suppress, to withdraw;
to cause to cease, to destroy, to dispel, to efface, to extinguish, to stifle;
to take away, to ravish, to take, to steal, to rob;
to lift up, to raise;
to bear, to support, to sustain;
— ի վերայ, to put, to put on, to load;
— ի հաշուէ, to discount, to deduct, to abate;
— զօրէնս, to repeal a law, to cancel, to annul;
— զխոչս, to clear, to extricate;
— զցանկն, to unbar;
— զմանուկն յարգանդէ, to deliver a woman;
— թողուլ, բարձի թողի առնել, to abandon, to forsake entirely, cf. Մերժեմ, cf. Լքանեմ;
—ի լուծ կշռոց, to weigh;
— զգլուխ, to behead, cf. Գլխատեմ;
աղաղակ կական՝ կառաչ՝ ձայն՝ ճիչ —, to scream, to cry out;
to weep;
— ի միջոյ, to carry away, to stroy, to annul;
— զամենայն դժուարութիւն, to take away all difficulty;
— զկեանս ուրուք, to take away the life of some one, to kill, to murder;
բաղոք —, to appeal, to invoke, to lament;
— զցաւս, to support pain;
— ուստեք, to go away, to depart;
— զթիւ, to subtract;
— արձակել, to dismiss;
բարձեալ բերել, to carry;
to be carried or brought;
to liken, to compare;
to be taken away;
to be destroyed;
to be estinguished;
բարձիր եւ անկիր ի ծով, be thou removed and cast into the sea;
— մտաց հպարտութեամբ, to be proud of;
արք արգարք բառնիմ, the just perish;
Դամասկոս բարձցի ի քաղաքաց, Damascus will soon be no longer a city;
բարձաւ ուխան, the pact is broken;
— ի կենաց, to die;
նմա բարձին զխանչն, they put on him the cross.
Պարտ է եւ զառ ի միտսն (մեկնութիւն) ոչ բառնալ թողուլ։ Ոչ իրաւացոյց զառնն տուն անորդութեամբ բառնալ թողուլ։ Բառնան թողուն զժառանգութիւնսն՝ ազգին։ Զայս ասացեալք՝ զժողովուրդն բարձին արձակեցին. (Փիլ.։)
unwounded, invulnerable.
Զայս (խորհուրդ՝) անվէր միտք ծնան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
very various, of many kinds.
Մարդիկ ինքեամբ ձգեն խորհուրդս խորհուրդս բազմազան, եւ խնդիրս ամբաւս. (Ածաբ. ժղ.։)
of several species, sorts or kinds, diverse, manifold.
Թէպէտեւ հոգին մի է, սակայն բազմազգի մերում ըստ փրկութեանն՝ բազմօրինակ եւ խորհուրդ փրկութեանն հրաշագործի. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Բազմաժամանակ.
Բազմաժամանակեայ սովորութիւն, կամ մտածութիւն, խորհուրդ, ամուսնութիւն. (Վրք. հց.։ Սկհ. կթ. արմաւ։ Պիտ.։)
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
πολύοχλος frequens, hominum multitudine abundans Ուր իցէ ժողով կամ ժողովուրդ բազում. մարդաշատ. բազմամարդ. բազմամբոխ. մարդիկը շատ.
Զի թէ նախ միտքն եւ բանն ընդ միմեանս ոչ միաբանին, ընդ բազմաժողով խորհուրդ գոռոզին պատերազմել ոչ կարեն. (Լծ. կոչ.։)
cf. Խոնաւ.
Լուսին իմանամք զերկրաքարշ եւ խոնաւուտ խորհուրդս։ Խոնաւուտ հեշտութեանց արարօղ դեւքն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յայտն.։)
to become desert, uncultivated;
to lie waste or fallow;
to spoil, to deteriorate, to go to ruin.
Եթող զտունն, ապա եւ ժողովուրդն խոպանացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)
cf. Խոստովանիմ.
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆ ԼԻՆԵԼ. Պատմել զմեղս անձին բեկեալ սրտիւ. կատարել զխորհուրդ ապաշխարութեան.
confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն մեղաց անձին, կամ ամբաստանութիւն զանձանէ կամաւոր զղջմամբ. որ եւ խորհուրդ ապաշխարութեան.
to turn aside, to mislead, to lead astray;
to divert, to distract;
to twist, to contort, to bend, to make awry;
to lead astray, to cause to err, to delude, to unsettle.
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
cf. Խոտորեմ.
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
cf. Խոտորութիւն.
Խոտորեցաւ ժողովուրդդ այդ խոտորումն ժպիրհ։ Խոտորումն խօսեցաւ ի տեառնէ. (Երեմ. ՟Ը. 5։ ՟Ի՟Թ. 32։)
deep, hollow, excavated;
profound, deep;
ի —, deeply, profoundly;
thoroughly;
grievously;
— տգիտութիւն՝ վէրք, profound ignorance;
deep wound;
խաւար —, thick, dreadful darkness;
— աղքատութիւն, profound misery, abject poverty;
ի — ձմերան, in the depth of winter;
ի — ամարան, in the middle of summer;
պեղել ի —, to excavate deeply.
Յոյժ խոր են խորհուրդք քո. (Սղ. ՂԱ. 6։)
Կամիմ ցուցանելքեզ խորեւ աստուածային խորհուրդ. (Կլիմաք.։)
prudence, shrewdness, sagacity;
craft, cunning.
Զխորին խորհուրդս խորագիտութեամբ ի վեր բերել։ Պսակ իմաստնոց խորագիտութիւն։ Իմացարուք անմեղք զխորագիտութիւն.եւ այլն։
profound, difficult;
enigmatical, obscure;
jabbering, talking gibberish.
Ոչ եթէ առ ժողովուրդ խորխօս ծանրալեզու առաքեսցիս. (Եզեկ. ՟Գ. 5։)
cunning, sly, crafty, knavish, wily, roguish, artful;
fraudulent, deceitful, rascally, villanous;
malicious;
— կեղծաւորութիւն, profound hypocrisy.
Փոփոխէ զխորհուրդս խորամանգաց։ Այր խորամանգ նիտայ զչարիս. (Յոբ. ՟Ե. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Զ. 28։)
cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.
Այպն առնելով երկիր պագանէին նմա, եւ բազում խորամանկութիւնս ցուցանէին։ Ի միտս եւ ի խորհուրդս մեր բերցուք զպսակն փշեղէն, զթուքն, եւ զխորամանկութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 38։)
pavilion, tent;
vault of heaven;
altar;
residence, habitation, dwelling;
chessboard, back-gammon board;
— վկայութեան, the Tabernacle;
— արքունի, royal palace, court;
աւագ —, high altar;
*գոգնոց —ի, frontal;
table.
Եհար անդ զխորան իւր ի բեթել։ Խորանօք բնակեաց։ Բնակեալքն ի խորանս։ Չուեաց բնակեաց։ Բնակեալքն ի խորանս։ Չուեաց ժողովուրդն ի խորանաց իւրենց։ Յարեւու եհար զխորան իւր։ Ձգեցեր զերկինս որպէս խորան. (եւ այլն։ Այլ Սղ. ՟ճգ. 2։ Երգ. ՟Ա. 4։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 2.) (լծ. թ. տէրի) իմա՛ որպէս խորանափեղկ, վրան մորթեղէն, եւ տեղի վրանաց։
guttural.
Զի ոչ եթէ առ ժողովուրդն խորաշուրթն եւ այլալեզու առաքիս դու առ տուն իսրայէլի. (Ոսկ. ես.։)
sunk deeply, deep;
abyss, gulf, pit;
— աչք, sunken eyes;
— առնել, to submerge, to sink to the bottom, to plunge into, to immerse;
— լինել, to dive to the bottom, to sink;
— ի ցաւս, sunk in grief;
— ի թախիծս մտաց, plunged in remorse;
to founder.
Ո՞ր ծով խորասոյզ արար։ Խորասոյզ առնելով զդարանակալս։ Խորհուրդըք չարին՝ խաբեն զհոգիս, խորասոյզ առնեն. ծածկեն անդնդովք. (Եփր. ծն.։ Արծր. ՟Ե. 2։ Ժմ.։)
scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.
Զայս խորաքննին խորհուրդս սուրբեկեղեցւոյ. (Անան. եկեղ։)
deep, high;
impenetrable, ahstruse, obscure, hidden, difficult to understand;
— ականողիք, sunken eyes.
Բանք խորինք։ Խորին խորհուրդք. (Առակ. ՟ա. 6։ ՟բ. մկ. ՟բ. 31։ Ես. ՟լա. 6։ ՟իթ. 15։)
gulf, abyss, chasm, pit.
Թագեաւ ժողովուրդն ի վէմս եւ ի խորխորատս։ Արարից զնա խորխորատ տղմոյ ի կորուստ։ Երկոքին ի խորխորատ անկանին կամ անկանիցին։ Անկանից (ոչխարն) ի խորխորատ։ Իջուց զքեզ առ իջեալսն ի խորխորատ։ Տուաւ գերեզման նորա ի խորս խորխորատին։ Փորեցից խորխորատ։ Փորեցին առաջի իմ խորխորատ մեղաւորի։ Ի նոյն անկանցի ի խորխորատ զոր եւ գործեաց։ որ փորէ խորխորատ ընկերի իւրում, ինքն լցցէ զնա.եւ այլն։
to think, to meditate, to consider, to cogitate, to study;
to reason, to reflect;
to suppose, to judge, to imagine, to fancy;
to bring to memory, to call to mind, to recollect;
— ընդ միմեանս, to consult, to advise together, to deliberate, to concert;
— ի սնոտիս, to meditate on trifles;
ի խորհելն անգամ սոսկամ, the mere thought of it makes me shudder;
յայն խորհէր հանապազ, he thought of nothing else.
Արգելիցին ի խորհուրդս իւրեանց՝ զոր եւ խորհեցան։ Խորհեցան խորհուրդ զոր ոչ կարասցեն հաստատել։ Բարկութեամբ զնենգութիւն խորհէին։ Զանօրէնութիւն խորհեցաւ յանկողնի իւրում։ Դուք խորհեցարուք զինէն ի չարութիւն, եւ աստուած խորհեցաւ վասն իմ ի բարութիւն։ Խորհէին ի սիրտս իւրեանց։ Զի՞ խորհիք զայդ ի սիրտս ձեր։ Խորհեցան ի միտս իւրեանց։ Խոհէր ի միտս իւր։ Ամենայն ոք խորհէր ի սրտի իւրում խնամով ի չարիս։ Իւրաքանչիւր չար ընկերի իւրում մի խորհիք ի սիրտս ձեր։ Խորհեցարու՛ք զտեառնէ բարութեամբ։ Խորհեցան կամ խորհեցարու՛ք զբարիս առաջի տեառն եւ մարդկան.եւ այլն։
ԽՈՐՀԵԼ ընդ այլում. Խորհդակից լինել. խորհուրդ առնել կամ տալ.
Խորհեցաւ ընդ նա։ Խորհեցաւ ընդ միմեանս. Եթող զխորհուրդ ծերոցն զոր խորհեցաւ ընդ նոսա, եւ խորհեցաւ ընդ մանկտին։ Խորհեցաւ արքայ եւ իշխանքն եւ ամենայն եկեղեցին։ Զայս ինչ եւ զայս ես խորհեցայ։ Զայս ինչ եւ զայս խորհեցաւ վասն ձեր աքիտոբէլ. եւ այլն։
cf. Խորհրդագէտ.
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
initiation.
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
εὑνοέω, διανοέω, λογίζομαι cogito եւ այլն. Խորհուրդ ի միտս ածել կամ յածել. զմտաւ ածել. cf. ԽՈՐՀԵՄ. մտածել, մտմտալ.
Խորհուրդ անճառելի աստուածային իմաստիցս այսց եւ առսուրբս այս խորհրդածի խորան. (Անան. եկեղ։)
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Խորհուրդք են աստուածայինք, եւ պարտ է խորհրդածուացն միայն զնորին զօրութիւն գիտել. (Լմբ. պտրգ.։)
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
Պետրոս խորհրդածութեամբ զտաղաւարացն եւ զերրորդութեանդ քո խորհուրդ գուշակէր. (Գանձ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. μυσταγωγία mystica actio, sacra, mysterium, arcanum. Սրբազան եւ աստուածային խորհուրդ, բան գաղտնեաց հաւատոյ. եւ Կատարումն ամենայնսուրբ խորհրդոց. պատարագ. պաշտօն. նուէր. եւ Արարողութիւն.
confident.
Ունօղ զնոյն խորհուրդ. խորհրդակից եւ գործակից. արարչակից.
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικώτερος magis arcanus μυστικός mysticus. Ծածուկ. Գաղտնի. խորին. Գաղտնախորհուրդ. ունօղ յնիքեան զխորհուրդ մասնաւոր. խորհրդաւոր. մեծախորհուրդ. ...
Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն խորհրդականք, որք խորհրդապէս յաղօթսն զխորհուրդսնկատարեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։ եւ Ոսկ. հռ.։)
deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.
Որպէս Խորհրդակցութիւն. խորհուրդ ատենի. ատեան.
Որպէս խորհուրդ մասնաւոր. դիտաւորութիւն ներքին. մտածութիւն.
Որպէս Գաղտնի խորհուրդ սուրբ հաղորդութեան. կատարումն սուրբ խորհրդոյ պատարագի.
accomplishing, performing.
Կատարօղ զխորհեալնխորհուրդ միաբան.
Եւ Ուր կատարի խորհուրդ սուրբ.
mysterious.
Որ կրէ յինքեան զխորհուրդս առանձին, կամ որպէս խորհրդակից.
foolish, odd, eccentric.
Կորուսանօղ զխորհուրդ (որպէս դնի ի յն). անհանճար. անխելք.
council, consultation;
conference, parley;
confidennce.
συμβουλή consilium. Խորհրդակից լինել. խրատութիւն. խորհուրդ.
Կամ Խորհրդակցիլն. ատեան խորհրդոյ. եւ Խորհուրդ մտաց. խոհականութիւն.
cf. Խորհրդարան.
Խորհրդանոցքն յաջմէ եւ յահեկէ։ Նախ ի խորհրդանոցն հանգուցանեն զխորհուրդն. վասն զի նախ ի ծածուկ եկն առ մեզ քրիստոս, եւ յորովայնի կուսին հանգեաւ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
mysterious, mystical, arcane;
figurative, emblematic, symbolical;
hieroglyphical;
— նշան՝ պատկեր, emblem.
μυστικός mysticus. Պարունակօղ յինքեան զխորհուրդ ինչ, կամ զգաղտնի եւ զսրբազան դիտումն. որ ասի եւ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ.
to feel an aversion to, to loathe, to turn from with disgust, to avoid, to shun, to eschew, to flee;
to be shy, to beware, to show or pay regard to;
to ho respectful;
— յումեքէ, to take a dislike to, to avoid of.
Խորշեցաւ մերժեցաւ հեռացաւ, եւ այլ ոչ կամէր տեսանել զերեսս նորա։ Խորշէին գարշէին, եւ զնոսա պիղծ համարէին։ Զահի հարաւ ամենայն ժողովուրդն, խորշեցաւ եկաց ի հեռաստանէ։ Ոչ խորշեսցի ի քէն։ Խորշէր զօրն մտանե ի քաղաքն, որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Երկիւղիւ տեառն խորշի ամենայն ոք ի չարէ։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Խորշեա՛ ի նոցանէ, եւ խորշեա՛ անտի։ Ոչ խորշեցայ ի պատմելոյ ձեզ զամենայն կամս աստուծոյ։ Խորշել ձեզ յամենայն եղբօրէ որ ստահակսն գնայցեն.եւ այլն։