Definitions containing the research ունք : 2187 Results

Բադրոնակ

See full entry →

cf. Բադրոն.

NBHL (1)

Ահա փայտ, եւ հիւսունք, որ գործեն մահիճ, բադրոնս, եւ աթոռս.


Բազկակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

helper, coadjutor.

NBHL (1)

Աջակից, ձեռնտու. օգնական. թեւ թիկունք.


Բազկաստածու

See full entry →

adj.

that puts forth branches, ramous (tree), branchy.

NBHL (1)

Ստածեալ, այսինքն սնեալ բազկօք. որպիսի է ընտանի ծառ՝ ի ձեռաց մարդկան դարմանեալ. եւ կամ ծառ՝ որոյ բազուկք, այսինքն ոստք են ստածեալք, աճեցունք.


Բազկարձակ

See full entry →

cf. Բազկաստածու.

NBHL (1)

Ի բուսոցն՝ աճեցունք, բազկարձակք, տերեւալիցք. (Ագաթ.։)


Աղաղակ, ի, աւ

See full entry →

s.

cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.

NBHL (1)

Լուիցէ գոյժ ընդ առաւօտս, եւ աղաղակ ի միջօրեայ ժամանակի։ Աղաղակ խոյոցն մաքեաց։ Աղաղակեաց ամենայն ժողովուրդն առ հասարակ մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ամբոխ յոյժ եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ։ Աղաղակ սոդոմացւոց եւ գոմորացւոց յաճախեաց։ Եւ եղեւ աղաղակ մեծ։ Սրտմտութիւն, եւ աղաղակ, եւ հայհոյութիւն։ Ոչ սուգ, եւ ոչ աղաղակ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց, եւ աղաղակ իմ առ քեզ եկեսցէ։ Լուաւ աղաղակի իմում։ Ել ել աղաղակ նոցա առաջի Աստուծոյ ի գործոյ անտի։ Զի՞նչ է ձայն աղաղակին այնորիկ։ Աղաղակ ի բանակին այլազգեաց։ Լցցին տունք նոցա աղաղակաւ. եւ այլն։


Աղարտեմ, եցի

See full entry →

va.

to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.

NBHL (1)

Սերմն ժանտ. ո՛չ զբնութիւնն աղարտէ, այլ ցուցանէ յառաջին հասակէն բուռն հարեալ զչարեաց։ Մանկունք եւ տկար կանայք աղարտեն զմահ։ Զամենայն իսկ զհրէականսն աղարտես եւ զզոհսն։ Զգործն չաղարտէին, եւ զնշանագործն բամբասէին։ Աղարտել զսքանչելիսն, կամ զքրիստոնէութիւն։ Նաեւ քաղաքաւն եւս աղարտէին, ի Նազարեթէ է ասէին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Աղբ, ոց, ից

See full entry →

s.

excrement, dung, faeces;
muck, manure;
— արկանել, to manure, to muck.

NBHL (1)

Ետու քեզ քակոր արջառոյ փոխանակ աղբոյն (կամ աղբին) մարդոյ։ Աղբոյ աղաւնեաց։ Շուրջ զդովաւ բրեցից, եւ արկից աղբ։ Մոխրով եւ աղբով ելից զգլուխն իւր։ Եղեն դիակունք նոցա իբրեւ աղբ զճանապարհաւ։ Իբրեւ զհող, եւ իբրեւ զաղբ. եւ այլն։


Աղեղն, ղան, ղանք, ղանց

See full entry →

s.

bow;
arc of a circle, arch;
— երկնից, rainbow;
այր աղեղան, archer.

NBHL (2)

Ա՛ռ դու զգործի քո՝ զաղեղն եւ զկապարճս։ Սրով իմով եւ աղեղամբ։ Փշրեցան զօրութեամբ աղեղունք իւրեանց։ Իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ. եւ այլն։

Ճայթմունք լարից աղեղանց. (Եղիշ. ՟Զ։)


Աղերս, ի, ոյ, ից

See full entry →

s.

supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.

NBHL (1)

ԱՂԵՐՍ. որ եւ ԱՂԵՐՍԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ, կամ ԱՂԵՐՍ ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. Պատասխանատուութիւն առ ի զանձն արդարացուցանելոյ. ջատագովութիւն անձին. առաջարկութիւն իրաւանց՝ խոնարհ եւ ողոք բանիւք. իրաւունք. փաստ. չքմեղութիւն. ἁπολόγημα, ἁπολογία apologia, causae defensio. բթիզար, արզ.


Աղէտ, ետի, իտի, ից

See full entry →

s.

misfortune, misery, evil, calamity, disaster;
ո՜վ աղետիցս, alas! oh how unfortunate I am !

NBHL (1)

Աղէտ վշտաց. Երկունք աղիտից։ Ճնշեալ հեղձամղձուկ նեղութեամբ աղիտից. (Պիտ.։)


Աղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to lock, to fasten, to enclose, to shut up;
to stop or close up;
to button.

NBHL (1)

Բացեր զաղխեալ դրունսն Ադենայ։ Զաղխեցելոյն կարել փեռեկել մածուածս ... Շիրմացն ախեալ դրունք։ Աղխեալ ազգարան (բերան). (Եղիշ. ՟Ը. Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։)


Աղուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweetness, insinuation;
knavery, craft.

NBHL (1)

Կամ ոք ի մտացն հաստատութիւն եւ յառաքինութիւն հայի, եւ ոչ ընդ վայրած լեզուին աղութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե. (ա՛յլ ձ. լեզուին շաղաւաշրթունքն։))


Աղտ, ի, ից

See full entry →

s.

salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.

NBHL (1)

Աւելորդ մասունք հրահալելեաց. ժանկ. մրուր. կղկղանք. դիրտ. տօրթու. փաս. թիւվալ.


Աղօրի, րւոյ, րեաց

See full entry →

s.

mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.

NBHL (1)

Եւ աղօն. աղացօղ՝ այր եւ կին. որպէս եւ երկանաքարն. եւ նմանութեամբ՝ ատամունք, որք փշրեն զուտելիս. ἁληθοῦσα molitrix, moles


Աճ

See full entry →

s.

growth;
cf. Աճումն.

NBHL (1)

Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)


Աճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.

NBHL (2)

Սերմանիքն բուսանիցին եւ աճիցեն։ Յորժամ աճիցէ, մեծ է քան զամենայն բանջարս։ Աճեաց մանուկն։ Աճեցին մանկունքն։ Մինչեւ աճեսցեն մօրուք ձեր. եւ այլն։

Աճեցելոյ բոլորին՝ եւ մասունքն աճեն. (Անյաղթ յԱրիստ.։)


Աճեցուն

See full entry →

adj.

grown, augmented.

NBHL (2)

Պտղաբերք եւ աճեցունք գիտութեամբն Աստուծոյ. (Կող. ՟Ա. 10։)

Ծաղկովքն եւ հոտովքն աճեցունք. (Ագաթ.։)


Աճուն

See full entry →

adj.

cf. Աճեցուն.

NBHL (2)

Բոյսք աճունք. (Ագաթ.։)

Սափորն եւ սրուակն աճեցուցին՝ որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեն արմատք (նոցա) գնայունք եւ աճունք. (Եփր. թագ.։)


Աման, ոյ, ով, աւ, ոց

See full entry →

s.

vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.

NBHL (1)

Բախեցէ՛ք զաման լալոյն արտասուաց։ Արտասուացն ամանոց բախմունք. (Ագաթ.։ Սարկ. լս.։)


Ամառնային, այնոյ, ոց

See full entry →

adj.

of or belonging to summer.

NBHL (1)

Յեղմունք ամառնային եւ ձմեռնային։ Ամառնայնոյ յեղանակին, ձմեռնայնոյն, եւ զուգօրէին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Ամբարհաւաճ, ի, ից

See full entry →

adj.

proud, haughty, presumptuous, arrogant.

NBHL (1)

Մատնիչք, յանդգունք, ամբարհաւաճք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 4։)


Ամենահաճոյ

See full entry →

adj.

most agreeable, very pleasant.

NBHL (1)

Ահա ամենեքին ամենահաճոյքն եւ իմաստունք մեր հարք՝ Աստուածածին անուանեն զսուրբ Կոյսն։ Ամենահաճոյն (կամ ամենահաճելին) Յոբ.։ Ամենահաճոյն այն եւ սուրբն Եզեկիա։ Ամենահաճոյն Պետրոս։ Ամենահաճոյն Պօղոս. (Պրպմ.։)


Ամենաչար

See full entry →

adj.

worst, very bad;
very wicked, very malicious, execrable, abominable.

NBHL (1)

Ամենաչար արծաթսիրութիւն, կամ խորհուրդք, կամ տաժանմունք. (Կիւրղ. կուս.։ Ածաբ. ժղ.։)


Ամէնօրհնեան

See full entry →

adj.

cf. Ամենօրհնեալ.

NBHL (1)

Որք ի հնդկացն ականք (կամ ակունք) զամէնօրհնեալդ ձեր պայծառացուցանեն զգլուխս։ Զոր ի Քրիստոս սիրոյն պսակ դնել, որ ամէնօրհնեան գլխոցդ ձերոց է պատշաճ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. եւ ՟Լ. ըստ ձ։)


Ամլանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be or become barren.

NBHL (1)

Եղեն շրթունք նորա ամլացեալ ի բանից. (Եփր. համաբ.։)


Ամոլ, լոյ, լի, ամլոյ

See full entry →

s.

cf. Ամոլ.

NBHL (1)

ԱՄՈԼՔ ԿՑՈՐԴՈՒԹԵԱՆ. Երեւելի մասունք ի նաւի կցեալք ընդ իրեարս.


Աստուածառաք

See full entry →

adj.

sent by God.

NBHL (1)

Շարժմունք եւ ժանտախտք եւ այլն, ասի գոլ աստուածառաք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ատամն, ման, մունք, մանց

See full entry →

s.

tooth;
պարք, շարք ատամանց, set, row of teeth;
յօրինել ատամունս, to indent;
խորտակել, փշրել զատամունս, to break the teeth, to notch, to break off;
— ածել, bite;
առնուլ ատամանց, to set the teeth on edge;
հանել զ—, to extract or draw out a tooth;
ցաւ ատամանց, tooth-ache;
ցաւէ — իմ, I have the toothache;
փուտ —, carious tooth;
մաքրել զատամունս, to brush or clean the teeth;
կրճտել զատամունս, to gnash, to show the teeth.

NBHL (1)

Ատամն ընդ ատաման։ Միսն յատամունս նոցա էր։ Ատամունք նոցա ատամունք առիւծու։ Ցաւ ատամանց։ Կրճել ատամանաց։ Կրճտել զատամունս։ Ատամունք առցին.եւ այլն։


Ատամնաւոր

See full entry →

adj.

toothed, notched, dented.

NBHL (1)

ὁδοντοφυοῦν dentibus praditus Որոյ բուսեալ են ատամունք. ունօղ ատամանց. ակռա ունեցօղ.


Ատոքանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to fill, to be full, fertile or fat.

NBHL (1)

Սերմունք ատոքացեալք։ Ատոքացեալ տեսցուք զբոյս ոճոյ։ Վասն այսորիկ առ սակաւ սակաւ յաստուածեղէն սեզանոյ աստի առեալ ձեզ ջամբեմ, զի եւ դուք քաղցրագոյն ատոքասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 1. եւ 3։)


Արածեմ, եցի

See full entry →

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

NBHL (1)

Նմանութեամբ ասի, ԱՐԱԾԵԼ ԶՀՈՂՄՍ, կամ ԶՈՐԿՈՐՍՏՈՒԹԻՒՆ, կամ ԶԲՈԶՍ, իբրու Հետամուտ լինել. զհետ երթալ. զրահետ վարիլ. որպէս անասունք թափառին ի ճարակս։ (Առակ. ՟Ի 12։ ՟Ի՟Ը 7։ ՟Ի՟Թ 3։)


Արբեցող, աց

See full entry →

s.

drinker.

NBHL (1)

κῶμος. compotatio. որպէս Արբումն. գիներբուք. խրախունք.


Արգանդ, ի

See full entry →

adj.

matrix, womb, belly, bosom;
abdomen;
փող, անցք —ի, vagina.

NBHL (1)

ԱՐԳԱՆԴ γαστήρ, μήτρα, κοιλία uterus, venter գրի եւ Արգանտ, զի առաւել այնպէս հնչի. (իբրու արգասիք՝ երկք եւ երկունք անդ). Տեղի սաղմնառութեան եւ բեղնաւորութեան մօր. որովայն մօր. cf. ԾՈՑ, cf. ԳԱՆՁԱԿ. մօրը փորը.


Արգելումն, ման

See full entry →

s.

forbiddance, prohibition, interdiction;
retention, hinderance;
եկեղեցական —, interdict.

NBHL (1)

Կտրեա՛ զայս տոռունս. այնքան են եւ այլ արգելմունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 34։)


Արդար, ոց

See full entry →

adj. adv.

just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.

NBHL (1)

Ամենայն փոփոխմունք ժամանակակից աստիճանաց արդար գնաւցիք արեգական են. (Շիր.։)


Արդարագնաց

See full entry →

adv.

just, upright, honest, innocent.

NBHL (1)

Այս ամենայն փոփոխմունք արդարագնացիւք լուսաւորացն անցանեն. (Վեցօր. ՟Զ։)


Արդարադատ

See full entry →

adj.

thatjudges equitably, just, equitable.

NBHL (3)

Որ ինչ ցայժմ ոչ եղեւ ինձ, արդ լինիցի՞։ Ա՛րդ յարեայց՝ ասէ Տէր, արդ փառաւորեցայց, ա՛րդ բարձրացյց։ Արդ եւս նորամուտ հարսունք, կամ նորոգ ամուսնութիւնք։ Դուստր իմ արդ եւս վախճանեցաւ. եւ այլն։

իբր՝ Արդեօք այսուհետեւ։ արդ եւս. cf. ԱՐԴ, մ։ ա՛րդ հարսունք. Երկու բառք միացեալք՝ քան բարդեալք. այսինքն արդի հարսունք. նոր հարսն եղեալք.

Եւ ա՛րդհարսունք՝ որ նստէին յարածածուկ առագաստի, ի սուգ մտեալ էին. (Ճ. Ա.։)


Արդարակ

See full entry →

adj.

just, equitable, upright, innocent.

NBHL (2)

Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.

τὸ δίκαιον, δικαίωμα justum, jus, justitia Որ ինչ է արդարացի. եւ Իրաւունք. պարտք. արդարութիւն. հատուցումն արդար. հագգ.


Արդարակշիռ

See full entry →

adj.

who weighs, judges equitably, just, equitable.

NBHL (1)

Արդարակշիռ իրաւունք, կամ ստուգութիւն, կամ դատողութիւն, կամ քննութիւն. (ՅՃԽ. ՟Է։ Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)


Արդարակորով

See full entry →

adj.

very just, upright.

NBHL (1)

Արդարակորով իրաւունք, կամ ուղղութիւն, կամ կշիռ, մեծութիւն, կեանք. (Պիտ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Շ. հրեշտ.։ Յճխ. ՟Է։) (Խոսր.։)


Արդարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.

NBHL (1)

δικαιοσύνη, δικαίωμα justitia, aequitas Արդարն գոլ եւ Գործ արդարոյ. որպէս երբ. խագ, այսինքն իրաւունք. եւ որպէս ձատէգ, ձատագա, այսինքն արդարգործութիւն. բարեգործութիւն.


Արդիւն

See full entry →

cf. Արդիւնք.

NBHL (1)

Բանն տէրունական՝ արդիւն եղեւ յաւիտենական։ Զի հաստատեսցէ արդեամբն զբան։ Որ ինչ աստ է, ստուեր է. եւ որ ինչ անդ՝ արդիւնք անշարժքօ եւ հաստատունք։ Այս է ճշմարտութեան անհակառակելի արդիւնք, յորժամ զթշնամիս ոք կոչիցէ վկայս. (Ոսկ.։)


Արդիւնատրեմ, եցի

See full entry →

va.

to fructify, to bear fruit, to make a favourable impression, to be advantageous.

NBHL (1)

Սովաւ եւ ի սոյն արդիւնատրեցեր երկունք կենաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Արեգակն, ական, կունք, կանց

See full entry →

s.

sun;
cf. Արեւ.

NBHL (4)

Եթէ զարեգականէ կամիցիս ասել։ Յարեգակնէ գայ ի նա լոյսն։ Ոչ բազում արեգակունք. (Եզնիկ.։)

Մեծն հռոմ, ուր կան արեգակունք աշխարհի պետրոս եւ պօղոս. (Վրդն. աշխարհ.։)

Աչկունքն էին արեգակունք. (Խոր. ՟Ա 30։)

Փայլուն աստեղունք, ճոխ արեգակունք, սուրբ մարտիրոսունք. (Գանձ.։)


Արեգակնային, յնոյ, նոց, (ou նայինց ou նայից)

See full entry →

adj.

solar.

NBHL (1)

Ջերմութիւն եւ ճառագայթ արեգական՝ արեգակնայինք ոմանք են, եւ ոչ անձնաւոր արեգակունք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Արթուն, թնոց

See full entry →

adj.

watchful, that does not sleep;
alert, lively, vigilant, diligent, careful;
— կալ, to watch, cf. Տքնել, cf. Հսկել, cf. Սկել, cf. Արթնանալ, cf. Զարթնուլ;
քուն ընդ —ս լինիմ, to doze, to drowse, to be half asleep.

NBHL (1)

Զբազումս ի քուն կամ յարթուն սպան իսկ։ Սողունք վնասեն յարթունս, կամ ի հանգչելն յաշխատութենէ. (Խոսր.։)


Արժանի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj. adv.

worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.

NBHL (1)

ԱՐԺԱՆԻՔ. Արժանավորութիւն. յարգ, եւ Արգասիք. վաստակք. եւ Իրաւունք.


Արիական, ի, աց

See full entry →

adj.

masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.

NBHL (1)

արիական քաջութիւն, կամ մրցմունք, ընթացք, մահ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Շար.։)


Արծաթաձոյլ, ձուլից

See full entry →

s. adj.

melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.

NBHL (1)

Պաղպաջունք ոսկիափայլք եւ արծաթաձոյլք. (Տօնակ.։)


Արծաթառու

See full entry →

adj.

that has received or borrowed money.

NBHL (2)

Վաճառականք իմաստունք արծաթառք։ Արծաթառուքն ցուցցեն զօգուտ եւ զշահ քսակին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Վաճառականք իմաստունք արծաթառք։ Արծաթառուքն ցուցցեն զօգուտ եւ զշահ քսակին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)