prolix, too diffusive, too long, long-tongued.
to be prolix in discourse, to make long tiresome speeches.
Զեկուցեալ է ճշգրիտ յառաջագոյն, զի այլ մի՛ եւս լիցի երկայնաբանել։ Ախմարագոյն է երկայնաբանել յաղագս այսպէս յայտնեաց. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
very long, elongated;
that lasts long;
far.
Բազում եւ երկայնաձիգ բանս ամբաստանութեան յաճախեաց առ հրէայս. (Ոսկ. ես.։)
patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.
μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.
binominous, having two names.
Յիսուս քրիստոս կոչեցաւ երկանո՛ւն». այսինքն կրկին անուամբք. (Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Աշխատասիրութիւն.
Յերկոցունց յայսցանէ երկասիրութեանց ... ի գործնական եւ ի տեսական ընթացիցն. (Սարգ. յռջբ.։)
dissyllabic.
Երկավանգք են այս մաշտոց, դաւիթ. (Թրակ. քեր.։)
Եւ այս բառքս ոտք կոչին. զի են՝ որ երկավանգք են, եւ են՝ որ եռավանգք. (Նչ. քեր.։)
division into two parts;
— լուսնոյ, dichotomy.
Բաժանումն՝ լսի երկատութիւն, այսինքն յերկուս որոշել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Է։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
both, each, every.
Տղայ մանկանն անձն անկցորդ է եւ անընդունական երկաքանչիւրոյ, բարւոյ եւ չարի։ Որ զմիմեանց կախեալ են, ոչ առանց երկաքանչիւր (այսինքն երկաքանչիւրոյ) շարժմանց զներգործութիւնն առնու։ Է մէջ զգայութիւնն, եւ ծայրք երկաքանչիւրքն՝ միտքն եւ զգալին. (Փիլ.։)
Երբեմն զմարդոյ վայելուչսն թողոյր ձայնս, եւ երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր ինչ». այսինքն ծանիցի միանգամայն աստուած եւ մարդ. որ յայլոց յումպէտս թարգմանեալ է Երկախումբ։
ἐκάτερος, ἁμφότερος, -ρα, -ρον uterque, utraque, utrumque, ambo Իւրաքանչիւրն յերկուց. այսինքն երկոքեանն իսկ. երկուքնալ.
cf. Երկբայիմ.
Մի՛ ոք ընդ այս երկբայացեալ տարակուսեսցի. (Խոր. ՟Ա. 13։)
ἁμφιβάλλω dubito Յերկբայս լինել. յերկուանալ. տարակուսիլ. երկմտիլ.
amphibology, ambiguous discourse, ambiguity.
Եւ չեն այս երկբանութիւնք. (Իգն.։)
diphthong.
δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.
of two faces;
of two sorts, diverse;
deceitful, counterfeit;
doubtful, equivocal, ambiguous, amphibological.
Ի վերայ երկդիմեան յանցուցելոցն. ((այսինքն երկոքումբք յանցուցելոցն). Եփր. մնաց.։)
cf. Երկդիմեան.
Մի՛ անջրպետեր ի մարդ առանձնապէս, եւ յաստուած բան, երկդիմի տպաւորելով մեզ զէմմանուէլ». այսինքն երկձայնեայ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
of two years;
biennial;
զ—, lasting two years.
Եւ այս եղեւ զերկեամ մի։ Եւ եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 10։ ՟Ի՟Ը. 30։)
twice;
— անգամ, two times.
Եւ փոխանակ գրելոյ՝ Երկիր, այսինքն երկրորդ. (Մագ. ՟Կ՟Բ։ եւ իբր Երկիցս. Պղատ. օրին. ՟ժբ։)
Այս երկիցս խաբեաց զիս։ Արդ երկիցս իսկ դարձեալ էր այսրէն։ Միանգամ եւ երկիցս։ Եհար զվէմն երկիցս անգամ։ Վասն կրկնելոյ երազոյն փարաւոնի երկիցս անգամ.եւ այլն։
cf. Դաշտանամ.
Այսօր ծով խազացեալ ընդ տիեզերս նաւօք դաշտաւորի. այսօր գետք զիջանեն. (Զքր. կթ.։)
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
Զճշմարիտ դարձն ոչ դարձաւ. այսինքն ճշմարիտ դարձմամբ. (Մխ. երեմ.։)
Ընդ դառնալ աւուրն, այսինքն ի միոյ դարձից աւուրն յերեկս կոյս. (Եփր. ծն.։)
vexatious, offensive, irritating, maddening.
Ազգն դառնացօղ եւ անօրէն ժողովուրդն իսրայէլի (զայս անուն էառ վասն դառնացուցանելոյ զաստուած յանապատի զամս քառասուն. (Ագաթ.։)
παραπικραίνων exacerbans, rebellis Դառնացեալ հոգւով. ժանտ. ստահակ. խեռ. մանաւանդ՝ Դառնացուցիչ աստուծոյ, այսինքն զայրացուցիչ հեստութեամբ.
to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.
Դառնացուցանէին զիսահակ եւ զռեբեկա. Փորձեցին դառնացուցին զաստուած բարձրեալ։ Դառնացուցանել զիս գործովք ձեռաց իւրոց։ Դառնացուցեր զբանն տեառն (այսինքն հեստեցեր ի բանէն). եւ այլն։
Արք սիրեցէ՛ք զկանայս ձեր, եւ մի՛ դառնացուցանէք զնոսա. (Կող. ՟Գ. 19։)
endive;
wild lettuce;
bitter.
Ի հացէ յայսմանէ հանդերձ դառնըճու (կամ դառնճաւ) կերիցէ. (Կլիմաք.։)
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
Եւ էր անուն աստեղն դառնութիւն, եւ բազումք մեռան ի դառնութենէ ջուրցն. (Յայտ. ՟Ը. 11. յն. ափսինդ. այսինքն օշինդր։)
Գոյժ կամ գործ կամ հնարք դառնութեան. այսինքն դառն, չար. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 55։)
Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)
chorister, master of the choir.
Դասագլուխ ունելով զնա՝ զնորայսն ասեմք (երգով) ուղղութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)
ordinal;
classical;
arranged, divided.
Դասական (անուն) է, որ զդաս յայտնէ. առաջին, երկրորդ եւ այլն։ Դասականն (մակբայ). յետ այսորիկ, յառաջագոյն, մի ըստ միոջէ. եւ այլն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)
of the same order or class;
colleague, comrade.
admission, company.
Խաչն է ճշմարիտ հաւատոց դասակցութիւն. (Եպիփ. խչ.) այսինքն միաբանօղ ի ճշմարիտ հաւատս, կամ ի մի զինուորութիւն հոգեւոր։
office of a master of the choir;
hierarchy.
Կայիւք շուրջ զաստուծոյվ տարեալ անընդմիջապէս ասէ զառաջինս դասապետութիւնս զայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
manufactory, edifice, building;
estate, village, country house, villa.
Ամենայն հայոց աշխարհիս ... դաստակերտիցդ կայսերաց. (Ագաթ.։)
exquisite food or cakes.
Ո՞ւր են այսքանք խահից եւ ազգի ազգի հացարարացն դաստապակք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
preceptor, tutor, pedagogue.
Զտղայս դաստիարակն հրահանգէ ի բաց կալ ի վնասակարաց։ Հեզութիւն դաստիարակ է մանկութեան. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
Դաստիարակել պարտ է հրահանգիւք զայսպիսիքս. (Պղատ. տիմ.։)
Որք ոչ այսպէս զանձնէ դաստիարակեսցեն, ոչ իշխեն տիրապէս սաստել (դիւին). (Կիւրղ. ղկ.։)
roll;
fold, contraction, shrink;
wrench, sprain, distortion, twisting, tortuosity.
Պէսպէս գոյնքս գալարմամբս այսուիկ լինելով. (Պղատ. տիմ.։)
arrival, approach, accession.
Բայց թէ յինչ պատճառանաց այսր գալուստ նռցա, ոչ գիտեմ. (Խոր. ՟Բ. 54։)
Վասն երկուցս այսոցիկ գալստեանց ասէ մաղաքիա ժոյժ ունել. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
succession to the throne or to some dignity.
Կայսերական աթոռոյդ, եւ հայրապետական գահակալութեանդ. (Թղթ. գագկայ առ ռոման.։)
critic, review.
erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.
Ոչ բաւականանամ իմով աղքատիմասն բանագիտութեամբ զսորայս բացայայտել զչափ ներբողականին։ Զմեծս զայս բանագիտութեան ընթանալ ասպարեզ։ Երանելին Մաշտոց (երկրորդ) ուսումնական բանագիտութեանն քաջահմտագոյն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2. եւ 8։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
Որպէս կոյրք այսր անդր բանդագուշին. (Լծ. կոչ.։)
feud, quarrel, dispute, wrangling;
cf. Բան.
Զծառայսն Ղովտայ, որ զբանեարսն սիրէին. (Եփր. ծն.։)
well ornamented, rich, superb.
Գերազարդիցդ հանդիսարան. այսինքն՝ իմանալեաց աշխարհ. (Բենիկ.։)
eminent, pre-eminent, supreme.
Վերնատունկ իմն է առաքինութիւն, եւ ի գերակայսն հայի. (Նիւս. երգ.) իմա՛ ըստ յն. ի գեր ի վերոյսն։
Եւ այս ի յամս էր ոչ սակաւ, այլ քառասուն՝ եւ գերակայ. (Շ. եդես.) այսինքն աւելի, զանցեալ։
cf. Թաղեմ.
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
Ո աժիոս ապոստոլոս. ի աժիա թէոդոքոս. իբրու օ այիօս աբօսդօլօս. ի այիա թէոդոգոս. այսինքն սուրբ առաքեալն, սուրբ աստուածածինն։
stink, stench, offensive smell, taint;
mephitism, miasma;
****-*****, to stench, to cause to stink, to taint.
Արեգակնս այս զգալի ճառագայթիւքն իւրովք զաղտեղութիւն մաքրէ, եւ զժահահոտութիւն ցամաքեցուցանէ. (Խոսր.։)
appointed, settled, fixed, assigned;
cf. Ժամագրութիւն;
— առնել՝ լինել, to make an appointment, to appoint, to assign the place, time, or day of meeting, or rendez-vous, cf. Ժամադրեմ, cf. Ժամանակեմ.
Յետ ժամանակեալ ժամադիր ժամուն եկին։ Զմե՛ զժամադիր սաստիկ հրամանի զօրհասաւ անցեալ հրէայք՝ եւ զայս օր կեցեալ գտանին. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)
appointment, time, place of meeting, rendez-vous;
fixed time, term, appointed time, assignation.
Յետ այսմ ժաադրութեան կենացս. (Յհ. կթ.։)
Մերձ է օր տեառն.. . իրաւանց ժամադրութեանց, որ կենցաղականաւ այսր յաւիտենիս զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն. (Նար. ՟Ա։)
canonical hours, divine service, hours.
Մի խափանիցես զժամակարգութիւնս (այսինքն զկարգեալ ժամ աղօթիցն). (Վրք. հց. ՟Բ.)