the dwellers on the slopes, or at the foot of a mountain, lowlanders.
Գընաց զկողմամբք աղուանից պատերազմել ընդ ամենայն լեռնոտեայսն. (Խոր. ՟Բ. 81։)
mountaineers, mountain population, people dwelling in the mountains.
միաբանեաց եւ զմետասան թագաւորս զլեռնորդեայսն. (Եղիշ. ՟Ը։)
like a mountain.
Ի միջոյն եւ այսր լեռնօրէն յորձանօք բարձրացեալ կուտակէ. (Պիտ.։)
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
Առ արուեստգիտութեան մերձ է այս բժշկութիւն՝ քան ար զօրութիւն. (Եփր. համաբ.։)
related, consanguineous.
Մերձաւոր ըստ զաւակի, այսինքն սերնդեամբ, զարմիւ. մերձաւոր արեան. ազգակից. տոհմակից.
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
Մեծ է պատիւ մարգրէիս այսորիկ՝ այսպէս մերձակայ լինել տեառն իւրոյ. (Իգն.։)
Ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
Մերձակայ աստուածաբանութիւնս։ Ի կեանս մերձակայս. (Դիոն. ածայ.։ Խոսր.։)
Զնա ասեմք մեծատուն, որ անտես առնէ զամենայն մերձակայսս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
Ի ձեռն այսպիսւոյ մերձաւորութեան (խնամութեան) սէր հաստատուն առ տիգրան ունել. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Ի ձեռն այսպիսեաց ինչ մերձաւորութեանց ընդ միմեանս հարեալք. (Յհ. կթ.։)
Մանաւանդ ի մերձաւորութիւնդ անուանէ ամենեւին հրաժարիմք. զի չէ բաւական նշանակել զմիութիւնն (այսինքն զֆիզիգական միաւորութիւն). (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
to approach, to draw near, to advance towards;
to apply, to appropriate.
Որք (հերձուածողք) աղանդ մերձեցուցանեն ի գլուխ նորա, այսինքն յաստուածութիւնն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Մերձենամ.
Եթէ ի թեւս նորա՞ մերձիմ, յորմէ օտարացայ։ Մերձիս ի պարիսպն, այսինքն յօրէնսն. (Նար. ՟Ի՟Դ. եւ Նար. երգ.։)
cf. Մեցոտ.
Իսկ Գէորգ մեկնէ այսպէս.
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
եւ չ. ՄԵՔԵՆԱՅԵՄ կամ ՄԵՆՔԵՆԱՅԵՄ. μηχανεύω, μηχανάομαι machinor, excogito, struo, agito, molior. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅԱՆԱԼ. ՄԵՔԱՆԱՆԱԼ. Արուեստակել. հնարել. հայթայթել. ջանալ. ճարտարել. խորհել վնասել. որոգայթ լարել. մեքենայս կազմել.
furnished with machines;
mechanical;
full of contrivances;
industrious, dexterous, handy, adroit;
artful, sharp, sly, intriguing.
Պատերազմօղն՝ այսպիսի մեքենաւոր է եւ պնդակազմ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Խարիսխ.
Բառ եբր. քէն, մէքօնա, այսինքն Խարիսխ. մոյթ. պատուանդան. նեցուկ. ամրութիւն։ (՟Գ. Թագ. ՟Է։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Մէն չորս արձանս սեամս կանգնէր. (այսինքն միոյ միոյ չորս։) Բազմութեան զօրացն մէն սակաւ սատարեալ՝ շինեցին տալ, եւ եզինս իւրաքանչիւր ումեք մէն՝ վեց. (Պտմ. աղեքս.։)
Մէն իբրեւ ոչ զայս եւեթ ասէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
middle, midst;
inside, interior, heart, bosom;
loins, reins;
ցաւք միջաց, lumbago;
—ք or պորտ ընդոց, hilum of beans;
հացի միջաւ, with the crum;
ի — or ի միջի, in the midst or middle of, among, between, in, into, within;
ի միջոյ, through, out of, from;
ընդ —, by halves;
between, among;
in, into;
through the medium of, by means of;
— ընդ —, from time to time, now and then, ever and anon;
ց-ս, down or up to the waist;
ի միջի ձերում, among you, in the midst of you;
— գիշերոյ, midnight, twelve o'clock;
— ի գիշերի, at night, in the night, by night;
ընդ — իւր, upon his loins or side;
միջովք չափ ի վեր or ի միջոյն եւ ի վեր, from the loins upwards;
միջովք չափ ի խոնարհ or ի միջոյն եւ ի խոնարհ, from the loins downwards;
յապականութեան ի միջի, from or in the midst of corruption;
պնդել զ—ս, to gird up one's loins, to put on a belt;
խորտակել զ—ս, to break one's back;
գօտի ածել ընդ — իւր, to wear a belt, girdle or sash;
արկանել քուրձ զմիջովք, to put or gird sackcloth on one's loins;
սուսեր ընդ — ածել, ածել սուր ընդ —, to gird on a sword;
— ընդ — հերձուլ, հատանել, to cut in halves;
to split into two parts;
բառնալ ի միջոյ, to annihilate, to utterly destroy, to exterminate;
անցանել, կալ ի —, to come forward, to show or present oneself;
ի — բերել, to produce, to bring forward or out, to cite, to expose;
ի անկանել, to interpose;
փոյթ ի — առնուլ, to endeavour, to study, to try, to make any effort, to be solicitous;
դաշինս ի միջի հաստատել, to make an alliance;
արի՛, ա՛նց ի —, arise, get up, come here;
քերթացք նորա չեն ի միջի, his poems are lost;
ընդ — բանից մի՛ անկանիր, do not interrupt another's discourse;
cf. Խորհուրդ;
ի մէջ, cf. Մէջ;
ի միջի, in the middle, between, among;
ի միջոյ, from the middle.
Զմէջս գետոցն. այսինքն զմիջագետս. (Բրս. սղ.։)
ՄԷՋ ԳԻՇԵՐՈՅ. μεσονύκτιον media nox. Հասարակածն գիշերի, այսինքն հասարակ գիշեր. կէս գիշեր .... տե՛ս (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 3։ Սաղ. ՟ՃԺԸ. 63։ Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 35։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 5։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 25։ ՟Ի. 7։)
Աննա քանզի զառաջին պտուղն (զսամուէլ) աստուծոյ նուիրեաց, վասն այսորիկ եղեւ բերրի մէջն. (Ոսկ. եփես.։)
Այսպիսեացս է իմն ընդ մէջ։ Ընդ մէջ ասեմ այսոցիկ, որոց իբր պատահումն։ Ոչ միայն զընդմէջսն, այլ եւ ոչ զներհականն ընկալցի ոխ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Այս բան ընդ այս եւ ընդ այն բան ի միջի կայ. (Կիւրղ. ել.։)
ՄԻՋԱՒ որպէս ռմկ. միջուկով. այսինքն Միջին մասամբ.
cf. Միջերկրեայ.
Զհոգս մէջերկրայցն։ Հասեալ ի մէջերկրայս։ Զմէջերկրեայսն ամենայն։ Ասուի եւ կտաւ, զոր զգենուն մէջերկրայքս. (Խոր. ՟Բ. 13. 14։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Լմբ. առակ.։)
midday, noon, noon-day;
of noon.
μεσημβρία, ἠμέρα μέση meridies, media dies. Միջին ժամանակ աւուր, այս տըւնջեան. օր հասարակ. միջօրէ, կէս օր, օր հարսակ. ինքն տըւնջեան. օր հասարակ.
mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
Շտեմարանացն, եւ մթերից սրբութեանցն։ Ի մթերից ընչից։ Ի մթերից իւրեանց արկին յընծայսն աստուծոյ։ Զամենայն մթեր՝ զոր նոքա ոչ կարէին լնուլ, յարքունուստ լիցի։ Բազում մթերս ի վերայ դնէին։ Հասցեն ի մթերս մեղաց իւրեանց. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 15։ ՟Ի՟Ա. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 41։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 26։ Իմ. ՟Դ. 20։)
heap, mass.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
heaped up, amassed, accumulated.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
Եկին ի մթինն. այսինքն ի մթին ժամու՝ ընդ երեկս. (՟Դ. Թագ. ՟Ե. 24։)
obscurity, darkness, dimness.
Օտար մթութեանց (այսինքն ի մթութեանց) սէր։ Մի՛ ընդ ստուերի այսր մթութեան զանճառելիդ լոյս փոխանակեր. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
unanimous, of one mind, agreeing;
conformable, equal, uniform, analogous, similar, identical, the same;
with one accord, in concert, unanimously;
cf. Միաբանակեաց;
— հաւանութիւն, unanimity, concord, consent;
— լինել, to agree, to conform to.
ὀμόλογος, ὀμόνοος, ὀμογνώμων, σύμφωνος consentiens, concors, consonans, -nus. Որոց մի է բան՝ այսինքն խօսք կամ համեմատութիւն. համաձայն, միախոհ. համեմատ.
Որ միանգամ այսմ կաննի միաբան լինին։ Սմին կանոնի միաբան լինել. (Գղ. ՟Զ. 16։ Փիլիպ. ՟Գ. 16։)
monk, friar, coenobite.
κοινόβιος vivens in communitate κοινόβιον coenobium, vitae communis societas. Ի մեզ վարի առաւել յոքնակի. այսինքն Որք միաբան կեան ի վանս. միաբանք. միաբանականք. եւ Վանք նոցա.
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Այլ զքեզ աղաչեմք միաբանել այսմ խորհրդոյ մեզ. (Փարպ.։)
Միաբանի ընդ մեզ յայսմիկ եւ կղեմէս։ Միաբանէ այսոցիկ եւ փիղոստրատոսի պատմութիւնն։ Եւ այն ամենայն միաբանէ (կամ միաբա՛ն է) եբրայակիր գրոցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
Ե՛ւս քան զայս անզատական է միաբանութիւն միասնական երրորդութեանն. (Մամբր.։)
Անցեալ կայր ժողովուրդն սրբեալ ի միաբանութեանց առ կանայս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Համագունդ.
Ի սկզբանն տուան նոքա միագունդ (այսինքն ամենայն իսրայէլ) ընդ իշխանութեամբ սաւուղի. (Լմբ. ովս.։)
paired, conjoined, matched, equal.
Յորոց միախուռն եւ միազոյգ պնդեալ եւ հաստատեալ կայ (այսինքն բաղկացեալ) մեր մարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
cf. Համազօր.
Որդի աստուծոյ միածին, այսինքն է ի զօրութենէ հօր ծնեալ, ոչ եղեալ, միազօր հօր. (որպէս թէ յն. ուսի՛ա, իցէ լծ. ընդ հյ. ոյժ) (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Համագումար.
Բազում վանորայս միաժողով շինէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
assembled, crowded;
in crowds, together, in a mass.
Եւ այսպէս միախուռն ժողովեալք առ միմեանս՝ լինէին իբրեւ արք ութ. (Ղեւոնդ.։)
unity, first number, one;
only one, alone, singular.
Ե՛կ եւ մենամարտեսցո՛ւք ես եւ դու՝ միով միակաւ. (Ուռպ. այսինքն միայն ընդ միայնոյ։)
Եւ գերեզման մին միակին՝ ո՛չ պատահէր, այլ երկակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ. այսինքն ոչ մի մի, այլ երկու երկու թաղեալ լինէնի։)
cf. Համակամութիւն.
Զայն ամենայն բարութիւնսն միակամութիւնն աճեցուցանէ. եւ որք այսպիսի միակամութեամբ կրօնաւորին, հրեշտակքն ցանկան նոցա պատուոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Որէս հպարտութիւնն զատելութիւն եւ զթշնամութիւն ծնանի, այսպէս եւ խոնարհութիւնն զսէր եւ զմիակամութիւն. (Նանայ.։)
only, sole, singular.
Ամենայն թիւ միանայ ի միակն, եւ ըստ որում որքան ի միականէն գայ յառաջ, այսքան որոշակի եւ բազմանայ. (Դիոն. ածայ.։)
one-eyed, monocular.
Միականեաց նմանի այսպիսին. (Շ. ընդհանր.։)
married only once;
monogamist.
Որք միակնիք իցեն, զերկկանայսն մի՛ բամբասեալ խոտիցեն. (Կոչ. ՟Դ։ (հին տպ. միակնիք։))
equal, of the same weight, equipollent.
one side;
դնել, թողուլ ի —, to put aside, to leave.
Զբաժին մասինն, զոր դնէին քահանայք ի միակողմն անդ։ Թողցուք զայս ամենայն ի միակողմն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Զ։)
professing the same religion, conformity in religion;
unanimity;
conformity, uniformity.
Յայս զարմանալի միակրօնութիւնս ածեալ զամենեսեան փակեցին. (Լմբ. ատ.։)
all at once, together, altogether, quite, at once, entirely, collectively.
Միահաղոյն զարս եւ զկանայս հանդերձ մանկամբք հրամայեաց կոտորել. (Խոր. ՟Գ. 31։)
cf. Հասակակից.
Զմիահասակ աղջկունսն եւ զայլ կանայսն ուսուցանէր. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։)
unanimous, of the same opinion;
unanimously.
monarchical, absolute, despotic;
— իշխան, absolute master, monarch;
— իշխանութիւն, absolute power, monarchy;
— ունել, to reign absolutely;
— առնել, to make universal.
μονάρχης, μόναρχος monarcha, qui solus imperat եւ μοναρχικός monarchicus. Ունօղ զմի հեծան՝ այսինքն զգաւազան իշխանութեան ի վերայ բազում վայրաց կամ ազգաց. բացարձակ եւ ընդարձակ տէրութեամբ. ինքնակալ. միապե եւ Միապետական.
Յուղիոս կայսր՝ միահեծան կալաւ զհռոմայեցիս. յն. միապետեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Միայար.
cf. Միայար.
with one voice, unanimously;
one-voweled.
Որ հասարակաց զայս եւ միաձայն՝ մեզ ամենեցուն ուսուցեր աղօթել. (Պտրգ.։)
cf. Ձայնակցութիւն.
Ի ձեռն այսորիկ ցուցանէր առ հայր զմիաձայնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
uniform, equal.
Միաձեւ միանման յամենայնի բարք (այսինքն գոյաւորութիւն) ոգւոց. (Կոչ. ՟Դ։)
cf. Մենամարտ.
Կոստանդիանոս արքայ՝ մօնօմախն անուանեալ, այսինքն միամարտիկ. (Մագ. ՟Խ՟Ե։)
simple-minded, ingenuous, simple, artless, innocent;
good-natured, silly, simple, foolish;
faithful, attached, loyal, true, devoted.
Որդի ասէ իբրեւ տարեւոր, այսինքն է միամիտ եւ անփորձ ի չարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միամիտ եղբարցն մերոց ոչ տան թոյլ խորհել զայն ինչ, որ վերագոյն եւ մեծամեծքն են։ Զարմացուցանէ այսու գործով զանձինս միամիտս. (Եւս. պտմ. ՟Է. 23. 28։)