Definitions containing the research յո : 10000 Results

Ճմլեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճմլեցուցանեմ.


Ճմլեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?

NBHL (1)

Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զաստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)


Ճնճղուկ, ղկաց

See full entry →

s.

sparrow;
— ճճուէ, ճռուողէ, the sparrow chirps, chirrups, pips.

NBHL (1)

Ճնճղուկն ստուգաբանի ի ձայնէն. արդ որպէս նորա ճճուելն։ Ճնճղուկն միշտ ի ճռուողել կայ, յորմէ եւ զանուն ստացաւ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)


Ճշգրտապատում

See full entry →

adj.

cf. Ճշմարտապատում.

NBHL (1)

Զյունական տառ ճշգրտապատում առընթեր ունիմ. (Լմբ. սղ.։)


Ճշգրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to verify, to prove the truth, to certify, to assure;
diligently or exactly to investigate;
to seek with accuracy, to inform oneself minutely;
cf. Ճշգրտեցուցանեմ.

NBHL (1)

Երկոց եւ քրտանց յոլովութիւն, կամ ճշգրտելով ասել՝ անբաւութիւն. (Սարկ. խրատ ուսմ.։)


Ճշդավաճառ, աց

See full entry →

adj.

sold or selling with difficulty, stintedly, with much ado.

NBHL (1)

Զգուշանալ ի ճշդավաճառ ցորենոյ անտի. (Եւագր. ՟Խ՟Է։ յորմէ եւ Մաշկ.։)


Ճշդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.

NBHL (1)

ՃՇԴՈՒԹԻՒՆ. σφιγγία parsimonia, sordes. որպէս Ռշդութիւն. խնայութիւն. կծծութիւն. եւ Խստութիւն.


Ճշմարիտ, րտից, տաց

See full entry →

adj. adv.

true, unquestionable, real, certain, sure;
veridical, faithful, upright, frank, sincere;
in truth, truly, indeed, really, in realty, verily;
— իցէ ? is it true ?

NBHL (1)

Այո՛ ճշմարիտ ես։ Ճշմարիտ էք. (Կլիմաք.։)


Ճշմարտաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truthfulness, veracity.

NBHL (1)

Պարծանս առնուլ ի վերայ ճշմարտաբանութեան նորա. (Վանակ. յոբ.։)


Ճշմարտագոյն

See full entry →

adv.

cf. Ճշմարիտ.

NBHL (2)

Առաւել կամ յոյժ ճշմարիտ. ստուգագոյն.

Մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է (տղայոց), եւ գործիս՝ ճշմարտագունիցն նմանս կազմել. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Ճշմարտատես

See full entry →

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

NBHL (1)

Մովսէս ճշմարտատեսն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)


Ճշմարտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճշմարտեցուցանեմ.

NBHL (1)

Լսելիք ճշմարտեալք զաստուծոյսն։ Ձեռք ճշմարտեալք ի բարի գործս հաւատով։ Ահա մեք եւ մանկունք մեր ճշմարտեալ։ Ճշմարտեալ ի կերպարանս աստուծոյ՝ ժառանգեսցուք զարքայութիւն. (Յճխ. ստէպ։)


Ճշմարտիւ

See full entry →

adv.

truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.


Ճշմարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.


Ճոխաբան

See full entry →

adj.

eloquent, fluent.

NBHL (2)

Ոչ երեւին գրեալ ի յոլովից ճոխաբան պատմութեանց. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)

Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Ճոխաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.

NBHL (1)

Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Ճոխաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s. rhet.

haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.

NBHL (1)

Զծայրագոյն յոքնատեսակ ճոխաբանութեա քո սիրական գովասանական բանս. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)


Ճոխաճեմ

See full entry →

adj.

copious, abundant;
haughty, pompous, stately, lofty.

NBHL (1)

Առատ. յոգնազեղուն, լիուլի.


Ճոխանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

NBHL (1)

ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.


Ճոխացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to enrich, to make wealthy, to endow, to gift, to adorn;
— զոք պարգեւօք, to load with kindness, to heap up benefits, presents, honours upon one, to overwhelm with gifts.


Ճողփիւն

See full entry →

cf. Ճղփիւն.

NBHL (1)

Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)


Ճողփումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ճղփիւն.

NBHL (1)

Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)


Ճոռոմ

See full entry →

adj.

emphatic, declamatory;
—ս խօսիլ, cf. Ճոռոմաբանեմ.

NBHL (1)

Ճոխ եւ յորդ, պերճ եւ սեթեւեթեալ.


Հեծանելիք, լեաց

See full entry →

s.

beast, nag;
vehicle.

NBHL (1)

ὅχημα vehiculum. Այն՝ յորոյ վերայ լինի հեծանել. որպէս կառք, գրաստ, եւ սպասք նորին.


Հեծեալ, ծելոց

See full entry →

adj. s. fig.

mounted;
horseman, rider;
horse-soldier, trooper;
versifier;
—ք, cavalry, horse.

NBHL (1)

Առ ազատսդ եւ առ ռամիկ հեծեալդ հայոց աշխարհիդ. (Ճ. ՟Բ.։)


Հեծելազօր, ու, աց

See full entry →

s.

cavalry, horse-soldiers, horse;
horseman.

NBHL (1)

Եւ էր հեծելազօրն կարի յոյժ։ Եհան զամենայն զհեծելազօրն։ Զհեծելազօրս աղեղնաւորս։ Հեծելազօրքն վառեալք.եւ այլն։


Հեծեծանք

See full entry →

s.

heavy sighs, groaning, complaint.


Հեծեծեմ, եցի

See full entry →

vn.

to groan, to lament, to sigh for, to fill the air with sighing.

NBHL (1)

στενάζω gemo, ingemisco. Հեծել ստէպ, եւ ուժգին. յոգւոց հանել կամ ելանել. հաչել հառաչել. ... Տե՛ս (Ես. ՟Ի՟Ա. 2։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 23։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 6։ Յոբ. ՟Թ. 27։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ի՟Դ. 12։ ՟Լ. 25։)


Հեծեծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հեծեծանք.

NBHL (1)

Հեծեծութեանց եւ յոգւոց հանելոյ պէտք են վասն մեղաց։ Հեծեծութիւն հաստատութիւն է դարձի. (Գէ. ես.։)


Հեծեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Հեծեծեմ.

NBHL (2)

στένω gemo. Հաչել հառաչել. յոգւոց ելանել կամ հանել. որ եւ ՀԵԾԵԾԵԼ. ախուվախ ընել. Տե՛ս (Առակ. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Ի՟Թ. 2։ Յոբ. լա՝. 38։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 15։ Նաւ. ՟Գ. 7։ Ողբ. ՟Ա. 21։ Հռ. ՟Ը. 23։)

Լայ, հեծեայ, յոգւոց հանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա։)


Հեծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

groaning, lamentation, complaint, woes.

NBHL (3)

Ի խորոց սրտին մռնչէ յոգւոց հանութեամբ. եւ ո՛ւր ուրեմն հեծութեամբ սկիզբն արարեալ՝ յայտնէ զամենայն. (Խոր. ՟Ա. 25։)

Տրտմութեամբ եւ հեծութեամբ եւ յոգւոց հանելով միշտ ի վշտի մաշեն զանձինս իւրեանց. (Խոսր.։)

ՀԵԾՈՒԹԻՒՆ στεναγμός emitus. որ եւ ՀԵԾԵԾՈՒԹԻՒՆ. Հեծեծանք. ցաւագին հառաչանք. յոգւոցհանութիւն. Տե՛ս (Ծն. ՟Գ. 16։ Ել. ՟Բ. 24։ Դտ. ՟Բ. 18։ Յոբ. ՟Գ. 24։ ՟Ի՟Գ. 2։ Սղ. ՟Զ. 7։ ՟Լ՟Է. 9. եւ այլն։)


Հեծուկ

See full entry →

s.

the fork, the seat of a horseman.

NBHL (1)

Խոցեաց զյուլիանոս ի հեծուկն. (Մարթին.։)


Հեծուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make mount, to put on.

NBHL (1)

Հեծուցեալ յուղտս՝ առնու գնայ. (Յհ. կթ.։)


Հեղգ, աց

See full entry →

adj.

idle, lazy, slothful, sluggish, tardy, dull, slow, lukewarm, cowardly;
listless, careless.

NBHL (4)

βραδύς, ῤᾴθυμος tardus, segnis, lentus ὁκνηρός piger. (լծ. եղկ, եւ մեղկ) Պղերգ. ծոյլ. վատ. գործատեաց. յոյլ. անհոգ. անփոյթ. դանդաղ. յամր. ծանր.

Մի՛ հեղգ ոք։ Զայլս յորդորեմ, եւ ես հեղգ մնամ. (Ոսկ. յհ.։ Խոսր.։)

Աշակերտք հեղգ առ ի յուսումն, եւ փոյթ առ ի վարդապետել. (Խոր. ՟Գ. 68։ Հեղգ յաղօթս, եւ երկմիտ ի խնդրուածս. Սարգ. յկ. ՟Բ։)

Անարժանս ես եւ հեղգ ապաշաւս յովհաննէս. (Յհ. կթ.։)


Հեղգագնաց

See full entry →

adj. adv.

slow, slothful;
slowly, with tardy steps.

NBHL (1)

Հեղգ ի գնացս. յամրաշարժ. յոյլ դանդաղ.


Հեղգամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղգանամ.

NBHL (1)

ՀԵՂԳԱՄ ῤᾳθυμέω, ἁμελέω, ὐστερέω desideo, segniter ago, negligo եւ այլն. որ եւ ՀԵՂԳԱՆԱԼ. Պղերգանալ. ծուլանալ. դանդաղիլ. յուլանալ. կասիլ. անտես առնել. ծուլնալ, տնտնալ, ծանտր շարժիլ, անհոգ ըլլալ.


Հեղգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.

NBHL (2)

Զհեղգութիւն զեզին եւ զձիոյ ի փոյթ յորդորէ (մարդ)։ Զձեր հեղգութիւնս զարթուցանէ յարիութիւն. (Խոսր.։)

Տեւականութիւն հեղգութեանց. այսինքն յորդորիչ զհեղգս ի տոկութիւն գործոյ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Հեղեղ, աց

See full entry →

s.

torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.

NBHL (2)

Փրկել յութերորդումն ի հրոյ հեղեղէն. (Տօնակ.։)

κατακλυσμός diluvium, inundatio πλημμύρα maris aestuantis accessus χειμάρρους torrens. (իբր Հեղհեղումն. ողողումնն) Զեղումն, մանաւանդ ջուրց. յորդորութիւն անչափ. ուղխ. տես եւ ՋՐՀԵՂԵՂ. ջուր կոխելը.


Հեղեղատ, ից, աց

See full entry →

s.

torrent, ravine.

NBHL (2)

χειμάρρος, -ους torrens. Ջրանցք՝ որոյ հեղեղն է ընդհատեալ, կամ զոր հատանէ անցանէ հեղեղն. տեղի ուղխից, եւ ուղխ. գետ առժամանակեայ ի յորդելոյ անձրեւաց իջելոց ի լերանց ի ձոր անդր. վտակ, եւ ձոր.

Ցամաքեցաւ հեղեղատն։ Առ ամենայն աղբերբք ջուրց, եւ առ հեղեղատօք։ Էջ բնակեցաւ առ հեղեղատաւ։ Խիճք հեղեղատի։ Քարինս ողորկս ի հեղեղատէն։ Իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ։ Եղիցին հեղեղատք յողողանել։ Յուղխաջուր հեղեղատաց.եւ այլն։


Հեղեղատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հեղեղեմ.

NBHL (3)

Որպէս յորդահոսանք բազմութեան ջրոց, որ հեղեղատեն զերկիր եւ անցանեն. (Փարպ.։)

Արտօսր յորդառատս ի վայր հեղեղատելով. (Արծր. ՟Դ. 11։)

κατακλύζω inundo, submergo. որ եւ ՀԵՂԵՂԵԼ. Ողողանել իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ, կամ իբրեւ զուղխս հեղեղատաց. սելի պէս կոխել.


Հեղեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.

NBHL (1)

Գետովք մեղանաց արեան հեղեղիմ։ Զմէջ յատակի յարկին հեղեղեալ (արտասուօք)։ Յուղխիցն հեղեղեցին։ Ցորեանս հեղեղեալ (յանձրեւաց յորդելոց)։ Զաղբերց հեղեղեալ (այսինքն յորդեալ) մշտահոսութիւն. (Նար.։)


Հեղեղումն, ման

See full entry →

s.

effusion.

NBHL (1)

Զեղումն. յոդութիւն. հոսանք. ուղխ. վտակ.


Հեղձամղձուկ

See full entry →

adj.

suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.

NBHL (1)

Կալով յովհաննու մերձ ի խաչն հեղձամղձուկ. (Տօնակ.։)


Հեղձիմ, ձայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղձանիմ.

NBHL (1)

Եւ զի խօսել ոչ կարէին, յոգւոց հանելըն հեղձուին. (Շ. եդես.։)


Հեղձնում, ձայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղձանիմ.

NBHL (1)

Եւ զի խօսել ոչ կարէին, յոգւոց հանելըն հեղձուին. (Շ. եդես.։)


Հեղձում, ձայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղձանիմ.

NBHL (1)

Եւ զի խօսել ոչ կարէին, յոգւոց հանելըն հեղձուին. (Շ. եդես.։)


Հեղձանիմ, ձայ

See full entry →

vn.

to choke, to be suffocated, stifled, drowned.

NBHL (1)

Եւ զի խօսել ոչ կարէին, յոգւոց հանելըն հեղձուին. (Շ. եդես.։)


Հեղձուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.

NBHL (1)

Մովսէս՝ զի կամեցան հեղձուցանել զտղայութիւն նորա ջուրբքն, ի մէջ ջուրց հեղձոյց զհեղձուցիչսն իւր. (Եփր. ծն.։)


Հեղում, ղի

See full entry →

va.

to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.

NBHL (3)

Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։

Զսիրտ իմ անսահման հեղի յուրախութիւն. (Լմբ. ժղ.։)

Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Հեղում, հեղայ

See full entry →

vn.

to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.

NBHL (3)

Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։

Զսիրտ իմ անսահման հեղի յուրախութիւն. (Լմբ. ժղ.։)

Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)