very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.
· Calfa
ԱՄՐԱԾԱԾՈՒԿ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Բարւոք պահել, ծածկել, եւ պահիլ, ծածկիլ. καλύπτω, -ομαι obteg, or եւ այլն.
Պահպանելով յամրածածուկ սենեակս. (Պիտ.։)
Ամրածածուկ ի վնասակարացն յարձակմանց զպտուղսն առնելով. (Պիտ.։)
adj. s. inhabiting a fortified place;
guard of a fortress.
· Calfa
Որպէս ամուր. ա. անքոյթ. անվտանգ. ամրակառոյց. անմարտնչելի, անառիկ. ապահով. էմին. մամուր. միւհքէմ.
Ամրական եւ պահպանական պարիսպ։ Զմեծանունն վկայարան՝ ամրական գրութեամբ նորոգապէս վայելչացուցին. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Որ նենգաւոր գտանիցի անձին տեառն իւրոյ, կամ տեղւոյ ամրականի նորա։ Րոտել ի յայս վայր ամրական. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. առ ապիրատ.։)
Քաջութեամբ ելեալ յարձակէին օգնականութեամբ ամրականացն։ Գերի առնուլ կամէին զամրականսն աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)
extremely strong or solid, very hard;
made hard under the hammer.
· Calfa
Կռեալ ամրութեամբ. անվնասելի. անգծելի.
to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.
· Calfa
ὁχυρόομαι munior, firmor, circumsepior, circumvallor Ամո՛ւր լինել. ամրութիւն զգենուլ. զինիլ. պնդիլ. զգուշանալ. պատիլ. յապահովիլ. ամըրնալ, պատրաստուիլ. գավիլէնմէք. միւհքէմ. եմին օլմագ. գուշանմագ.
ԱՄՐԱՆԱԼ. Ապաստան լինել յամուր տեղիս. յապահովի նստել. ապաւինիլ. որջանալ. բունել. պատսպարիլ. καταφεύγω, συνφεύγω perfugio, confugio, ἑννοσσεύω nidifico ապահով տեղ քաշուիլ նստիլ. սըզընմագ. գարար՝ իսթիհքեամ պուլմագ. իշթիճա էթմէք.
Յամենայն ձեռաց ամրացեալ". յն. ամենեցուն անձեռնարկելի։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23.)
Ամրանայցէք ի քաղաքս ձեր։ Ի մեհեանն դագոնայ ամրանալ անկանէին։ Զմեհեանն ամրացելովքն հանդերձ այրէր։ Բնակեալդ ի Լիբանան, ամրացեալդ ի մէջ մայրից. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 25։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 84։ Երեմ. ԻԲ. 23։)
that guards well;
strongly guarded.
· Calfa
Պահապան ամրոցի. բերդապահ. կամ խումբ արանց պահելոց եւ ամրացելոց ի բերդի.
Ետ ածել զամրապահ միջնաբերդին զակառանց". յն. զորս յակառէն. (՟Բ. Մակ. ԺԷ. 31։)
cf. Ամրապահ.
· Calfa
ԱՄՐԱՊԱՀԵՍՏ ԱՌՆԵԼ, ՄՆԱԼ, ԼԻՆԵԼ. Անքոյթ եւ անվտանգ պահել, պահիլ. ամրացուցանել, ամրանալ.
Եւ եւս զնոսա զգուշաբար իմն ամրապահեստ առնէին։ Ի նմա ամրապահեստ առնէր զնտանիս տան իւրոյ։ Ամրապահեստ զնոսա առնելով ի խորաձորս. (Յհ. կթ.։)
strongly walled.
· Calfa
Եւ ոչ յեբուս ամրապարիսպ կարես մտանել։ Քաղաքք ամրաշէնք ամրապարիսպք անյաղթք. (Եփր. թագ. եւ Յես.։)
to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.
· Calfa
ὁχυρόω, προσοχυρόω, κατισχύω , περιφράσσω, στερεόω, διαφυλάττω, κατακρύπτω munio, fortifico, firmo, roboro, cicumsepio, custodio, abscondo Տալ ամրանալ. ամրութեամբ պնդել՝ զօրացուցանել, պատել, շրջափակել. ծածկել, պահել, պահպանել, յապահովել, պատսպարել. ամըրցնել, ուժովցնել, ապահովցնել. միւհքէմ վէեմին եթմէք. թագվիյէ՝ գուվվէթ՝ իսթիհքեամ վէրմեք.
Կամ ատեալ, ազատ պահել. անքոյթ կացուցանել.
Նորոգել զամրութիւն. հաստատել. սրտապնդել.
Զմիմեանց դաշն զսիրելութեանն ամրացուցանել. (Պիտ.։)
Վարդապետական մեր բանիւն ամրացուցանել զառողջսն. (Յհ. իմ. ատ։)
Եւ յամուր տեղիս գնել ի զգուշութիւն անքոյթ. սագլամագ.
well shut or locked, strongly barred, well fastened.
· Calfa
Քաջ փակեալ՝ պնտեալ՝ պարսպեալ. հաստատո՛ւն. ամուր գոցած, աղէկ մը գոցելով, հաստատ. սըգըսըգը գափանմըշ. մէստուտ.
Ամրափակ խցմամբ համրացոյց արգել հողմ բանսարկուին։ Բեւեռօք սեւեռեալ՝ ամրափակ ուղերձմամբ. (Նար. ԺԸ. եւ խչ։)
Ի մնալն ամրափակ ընդդէմ մրցման խորհրդոց չարաց՝ միտքն եւս առաւել լուսաւորի. (Լմբ. առակ.։)
Զգառինս՝ ամրափակ ի ներքոյ փարախին պարսպել. (Տօնակ.։)
to shut up strongly, to lock well, to preserve;
to fasten, to bar, to close.
· Calfa
Շուրջ ցանկել՝ պատել. περιφράττω circumvallo
Քաջ փակել. ամրացուցանել. աղէկ գոցել. գավիճէ գափամագ. քիլիտլէմէք. սէտա էթմէք.
Պատսպարել. պաշտպանել. ամրապահեստ առնել. աղէկ պահել պահպանել.
Ապաստան առնել իբր յամուր վայր. յանձն առնել պնդագոյնս.
castle;
citadel;
fort, fortress;
redoubt, outwork.
· Calfa
Քանդեսցին ամրոցք ապստամբողացն։ Կոչէ ձեռամբ յամրոցն անմատոյց՝ փախուցելոցն պատսպարան. (Նար.։)
Պահպանին ընդ մաքուր ամրոցաւ ողջախոհութեան։ Երանի՛ թէ յայն ( ի լեառն Թաբոր) եղեալ էր ամրոց դժուարաբուժելի խրամատութեանս. (Պիտ.։)
Որպէս ամուր, (կամ սեռ. յոքն. գ. ) Ամրական. անմարտնչելի. անմատոյց. կամ ամրութեանց.
Զայլս ոմանս արգելեալ ի տեղի ինչ ամրոց. (Փարպ.։)
solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.
· Calfa
Լեառն զեկեղեցի կոչէ, եւ զկրօնիցն ամրութիւնս։ Զհաստատութիւնն եկեղեցւոյ զամրութիւնն. (Ոսկ. ես. (յն. անմարտնչելին գոլ. անձեռնարկելի լինելն։))
to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.
· Calfa
կամ ԱՆՓՈՓԵՄ. συνάγω, ἑπισυνάγω , συστέλλω, περιστέλλω, παραλαμβάνω, κομίζω congrego, colligo, contraho, assumo, apporto, circumtego Ժողովել ի մի. հաւաքել. յինքն ձգել կամ առնուլ. կարճել. զսպել. պատել, եւ թաղել. ժողվել ժողվտել, իրեն քաշել, կծկել. թօփլամագ. տիրմէք. տեվշիւրմէք. չէքմէք.
Զտօն արմտեաց ամփոփելոյ։ Մի՛ առհասարակ զնշխար հնձոց ամփոփեսցես։ Ամփոփիցէ զկալ քո։ Առաքեաց Դաւիթ, եւ ամփոփեաց զնա ի տուն իւր։ Ամփոփեաց զձեռն անդրէն։ Շա՛տ է արդ, ամփոփեա՛ զձեռն քո։ Ընդէ՞ր ամփոփեաց Մողոքոմ զԳադ։ Ամփոփեցին զնա, եւ տարան թաղեցին։ Երթիցես ամփոփիցես զմեռեալն։ Ամփոփել զմարմինս անկելոցն ի պատերազմի. եւ այլն։
Յինքն ամփոփէ զմեղադրութեանն խոշորութիւնն։ Յորժամ մօտ եմք եւ յունկնդրութեանն վայելեմք, ամփոփիմք. իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք. (Ոսկ.։)
Ի մի վայր ամփոփել. (Պորփ.։)
Ամփոփել զմիտս՛ի հայեցուածոց աշխարհիս. (Լմբ.։)
իբր ափով կամ ձեռամբ շօշափել. եւ փայփայել. սփոփել. մեղմել. բռնել. եւ շոյել. իբր յն. ἄπτομαι tango
Զաստեղս երկնից ամփոփել համարէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 10։)
to contain, to be closed or shut up;
to draw closer, to be contracted, concentrated, to assemble;
to fold up;
to fall back;
to reflect.
· Calfa
Ինքն յո՞ մարթ էր ամփոփել, զի չէր ուրեք մարթ ամփոփելոյ։ Քանզի չգոյր ուրեք տեղի ամփոփելոյ. (Եզնիկ.։)
Կամ ծածկիլ. թաքչել. պատկառիլ. գումարիլ. նուաճիլ. պահուիլ, կծկտիլ, քաշուիլ, սըմքիլ. կիզլէնմէք. սինմէք. չէքինմէք.
Ամփոփեսցին, եւ մտցեն երկիւղիւ ընդ Աստուծոյ հնազանդութեամբ։ Առ ամփոփելոյ ընդ երկիւղիւ Արարչին. (Եզնիկ.։)
Կամ դարձ առնել. յեղաշրջիլ. դառնալ. ἁνακάμπτω revertor, deflecto
Գոչումն որոտման յետ հասելոյ զանձրեւ կենաց՝ ամփոփեալ յերկինս՝ առ առաքողն անդրէն դարձան. (Շ. տաղ.։)
Կամ փակիլ. խցանիլ. դադարել. գոցուիլ, բռնըւիլ.
cf. Ամփոփումն.
· Calfa
Վասն լսելեացն ամփոփութեան զյօժարութիւնն կարճեցաք. (Կոչ. ԺԵ։)
restriction, modification, contraction, limitation;
— մտաց, attention.
· Calfa
Ամփոփելն, իլն, ըստ ամենայն նշ.
Գօտիք ամփոփումն (կամ անփոփումն, այս ինքն զսպումն) երեւեցուցանեն եւ ժողով՝ ցանկութեանց եւ այլոց ախտից. (Փիլ. ել. ՟Ա. 19։)
shameful, disgraceful, ignominious, scandalous.
· Calfa
αἱσχρός, τό αἱσχρόν turpis, deformis, inhonestus, probrosus Որ ինչ բերէ զամօթ. ամաչելի. արժանի ամաչելոյ, անվայել. անարժան. յոռի. զազիր. տգեղ. անպարկեշտ. գարշ. եւ գարշելի կամ անարգ ինչ. խպնելու բան. այըպ՝ ութանաճագ շէյ.
Ո՛չ է արժան բարբառել ինչ ամօթալի։ Ծածկել զամօթալին արժան է, քան թէ ի մէջ բերել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ նխ. ՟Բ։)
Ամօթալի ինչ իրս յանձն առցէ կրել, կամ գործել։ Որք զամօթալիսն կամ դժնդակս ինչ կրեն. (Նիւս. բն. ԻԹ։)
Մերկ եւ ամօթալի ելանելոց եմ յերկրէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Այնուհետեւ հանդերձեալ ես ամօթալի ժուժկալել. (Կլիմաք.։)
ԱՄՕԹԱԼԻ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Յամօթ առնել, լինել.
cf. Ամօթալի.
· Calfa
Քան զայս չարչարանս ոչ ինչ այլ ինչ է ամօթալից, անարգ, եւ անօրէն։ Քեզէն առնես զաչսդ ամօթալիցս։ Զամօթալից բարսն յանձին ունել. (Ոսկ.։)
Կողոպտեալ եւ ամօթալից թողոյր։ Ամօթալից առնել զերեսս իւրեանց. (Ագաթ.։)
Ո՞ զամօթալից գիծսն լուասցէ մեզ առ ի լաւագունի եւ գեղեցկի ընդունելութեան գրոյ. (Սարկ. քհ.։)
Արձակ ունելով զխորհուրդս ձեր՝ շրջին յամօթալիցսն. (ՃՃ.։)
Խրատիցես զամօթալից բարսն յանձին ունել. (Ոսկ. եփես.։)
s. pl. shame, confusion, abashment;
bashfulness;
parts of shame.
· Calfa
Ամօթ, եւ իրք ամօթոյ. ամօթալիք. գարշելիք. ծանականք. առականք. անվայելչութիւն. խայտառակութիւն. խպնելիք. այըպ. րէզալէթ. րուսվայլըգ. ἁσχημοσύνη turpitudo, αἱσχύνη pudor, ignomina, dedecus, τὸ αἱσχρόν turpe probrosum
Մինչ մերկ են միտքն յիմանալոյն, եւ զգայութիւնն ի զգալոյ, ոչ ինչ ունին ամօթանս. իսկ յորժամ սկսցին հասանել եւ զգալ, յամօթանս եւ ի թշնամանս լինին։ Որ ըստ ամօթանացն է։ Ոչ ինչ այսպէս ամօթանս վարկանիմ. (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ ամօթանաց ինչ էր գործն, զոր գործէր։ Չասաց, թէ ամօթանք է նոցա պահելն, եւ սոցա ոչ պահելն։ Զամենայն առնել ի փառս, եւ վճարիլ յամենայն ամօթանաց։ Ամօթանա՞ց ինչ իցեն այսպիսի կապանք. (Ոսկ.։)
Զամօթանացն յայտ երեւակի գիտութիւնն աներեւելիս պարտ էր առնել. (Պիտ.։)
Զվերջինն համբուրեցի ամօթանս անպարուրելիս։ Ամօթանաց ցոյցք. (Նար. ԻԴ. ԽԸ։)
abashed, put to the blush, confounded;
shamefaced.
· Calfa
Ամօթերես արձակել զթշնամին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
cf. Ամօթլեած.
· Calfa
Արուեստգիտութիւն (տեռատեսին) բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն". իմա՛ իբր ամօթածու. պատկառելի։ (Եփր. համաբ.)
bashfulness, modesty.
· Calfa
ԱՄՕԹԽԱԾՈՒԹԻՒՆ ԱՄՕԹՂԱԾՈՒԹԻՒՆ. σωφροσύνη, σεμνότης, ἀγνεία temperantia, honestas, pudicitia Ամօթխածն լինել. պարկեշտութիւն. զգաստութիւն. պատկառանք. խիպ, խպընկոտութիւն. ութանզանլըգ. հիճապ. ետեպ.
Անհամարձակելի յաղօթս գովելի ամօթղածութեամբն կացցէ. (Կլիմաք.։)
s. pl. cf. Ամօթալիք.
· Calfa
ԱՄՕԹՈՅ եւ ԱՄՕԹՈՅՔ. Սեռականն բառիս ամօթ. որպէս ա. եւ գ. ամօթալի. ամաչելի. եւ ամօթալիք. ամօթանք. առականք. որ եւ ԱՄՕԹ ասի. խպնելու բան կամ տեղ, ամօթը. այպլը. այըպը. ուտ. ἁσχήμων, τὰ ἁσχήμονα, εὑσχήμονα, τὰ τῆς ἁσχημοσύνης quae sunt pudoris, turpia, pudenda
Որ գարշելոյ եւ ամօթոյ են։ Զի ամօթոյ են. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։ Եփր. տիտ.։)
Այնքան միայնխ մինչեւ զամօթոյսն ծածկել անդամս. (Պիտ.։)
Ամօթոյքն մեր առաւել եւս պարկեշտութիւն ունին. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 13։)
cf. Այբուբենք.
· Calfa
Զհռովմայեցի եւ զհելլենացի ստացայ զխրատ (զուսումն), բայց զայբ եւ բեն (կամ զայբ եւ զբեն) վայրենւոյս այսորիկ (գեղջուկ եգիպտացւոց) ոչ երբէք ուսայ. (Վրք. հց. ձ։)
alphabet.
· Calfa
Զհռովմայեցի եւ զհելլենացի ստացայ զխրատ (զուսումն), բայց զայբ եւ բեն (կամ զայբ եւ զբեն) վայրենւոյս այսորիկ (գեղջուկ եգիպտացւոց) ոչ երբէք ուսայ. (Վրք. հց. ձ։)
to dawn, to grow light, to be light, to be day-light.
· Calfa
ԱՅԳԱՆԱԼ. Այգ լինել. լուսանալ. առւօտ ըլլալ, լուսնալ. սապահ օլմագ.
vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.
· Calfa
Պտուղ նեխեալ անօգուտ է այգէգործի. (Նեղոս.։ Այգէգործս լինելով. Շ. ընդհ.։)
cultivation of the vine.
· Calfa
այգեգործութիւն կամ ԱՅԳԷԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Գործելն զայգի. մշակութիւն այգեաց. էգի բանիլը. պաղճըլըգ. ἁμπελουργία, ἁμπελούργημα. vineae cultura
vintager.
· Calfa
ԱՅԳԵԿԻԹՔ որ եւ ԱՅԳԵԿՈՒԹՔ. Կութք կամ կթումն այգեաց. ժամանակ խաղող քաղելոյ կամ կթելոյ զայգիս. էգի կթողը. պաղպօզուճու, գադդաֆ.
cf. Այգաւէտ.
· Calfa
(Գաւառն Ըռշտունեաց) այգեւէտ բազմութեամբք յոյժ վայելչացեալ զարդարի. (Արծր. ՟Ե. 6։)
at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.
· Calfa
Սովոր էին երկրպագել այգուն այգուն. (Խոր. ՟Բ. 83։)
so, thus, in this manner.
· Calfa
Ա՛ՅԴՊԷՍ Է. Որպէս ի մեզ՝ նոյնպէս եւ յայլ լեզուս, բացատրի երբեմն իբրու այո՛, եւ երբեմն իբրու՝ այդպիսի. յա՛յտ է յեդելոց օրինակացդ։
such, like, similar, so.
· Calfa
Մարդկային բժշկութիւնն՝ այդպիսի գիտէ քամահել զամենայնիւ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եթէ այդպիսի իցէ՝ ասեն, փորձելոյ վասն հաստատեալ է զնա Աստուծոյ. (Եզնիկ.։)
Ո՛Վ ԱՅԴՊԻՍԻԴ, Ո՛Վ ԱՅԴՊԻՍԻՔԴ. Ըստ յն. ո՛վ այդ, ո՛վ այդոքիկ. իբր ո՛վ դու, ո՛վ դուք. ո՛ արք. ո՛վ խելացի կամ անխելք. պէհէյ ագըլլը, եա՛ ագըլսըզլար. o viri, boni viri!
Ո՛չ ամենեցուն, ո՛վ այդպիսիքդ, է յաղագս Աստուծոյ իմաստասիրել. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Այդր.
· Calfa
Այդրէն ի քեզ (յն. ի քեզ ինքն) խորտակեսցին ալիք քո։ Այդրէն ի դոյն աթաթաւել։ Այդրէն ի ձեզ մեծանալոյ. (Յոբ. ԼԸ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 26։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 15։)
adj. adv. cf. Այդչափ.
· Calfa
Զայդքան բազմութիւն հաւատացելոց ջանայք խախտել. (Շ. թղթ.։)
from this moment or time, henceforth, henceforward.
· Calfa
Ո՛չ այժմէն, կամ նորոգ տուաւ այս խորհուրդ։ Ո՛չ եթէ այժմէն եւս բաց ունելով (տէրն զվէրսն). (Շ. բարձր.։)
now, at present.
· Calfa
Այժմիկ սկսեալ է կոչել զձեզ յիւր փառսն. (Ագաթ.։)
Զորս ոչ է ինձ ասել այժմիկ մի ըստ միոջէ. (Յհ. կթ.։)
Առ այժմիկ առէ՛ք դուք շնորհս՝ որչափ կարէք ընդունել. (Կոչ. ԺԵ։)
cf. Այժմեան.
· Calfa
Իսկագոյն ասացեալն է ի վերայ այժմուցս եղելոցս. (Փիլ. լին.։)
Արհամարհել զայժմուսս։ Որք վասն պատուիրանի նորա թողին զի՛նչ եւ իցէ յայժմուցս. (Բրս. հց.։)
Այժմուքս իսկ նախ ի նմանէ նկատեցան։ Այժմուքս ո՛չ այլ ինչ՝ բայց կերակուր ցեցոյ։ Վայելչագոյն քան զայժմուսս. (Ոսկ.։)
Սակաւ ինչ ասացից յայժմուս։ Յայժմուս՝ ակամայ բռնազբօսելով։ Արգելաւ յայժմուս այսու պատճառաւ։ Յանցեալն՝ յայժմուս՝ յապագային, եւ յանըսպառ յաւիտենին. (Շ. թղթ. եւ Յիսուս որդի.։)
Ի յայժմուս եւ ի հանդերձելումն. (Ոսկիփոր.։)
but, yet, still, however;
only, but;
now, then.
· Calfa
Նոյն ձայն է եւ յն. լտ. տճկ. ա՛լլօս, ա՛լիուս, իլ, էլ. ἅλλος, -λη, -λο. alius, -ia, -iud, λοιπός, ἑπίλοιπος. reliquus. Որ որոշեալ կամ զանազանեալ է ի մնացելոցն, որպէս ոմն կամ իմն.
ԱՅԼ, կամ ԱՅ՛Ղ. որպէս յն. ա՛լլ, ալլա՛.. ἁλλά, ἁλλ’. եւ արաբ. իլլա. sed. Ստորասութիւն որոշիչ ի բացասութեանցս ո՛չ, մի՛. իբրու՝ այսպէս յաւէտ. մանաւանդ ասելի՛ է. հապա. եա՛. անճագ. Ո՛չ գրով, այլ՝ հոգւով։ Մի՛ իբրեւ ակամայ, այլ՝ կամաւ։ Ոչ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ՝ ամենայն բանիւ, որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ։ Ո՛չ եկի լուծանել, այլ՝ լնուլ։ Մի՛ կալ հակառակ չարին, այլ՝ եթէ եւ այլն։ Մի՛ յաղթիր ի չարէն, այլ յաղթեա՛ բարեաւն չարին. եւ այլն։
Որպէս որոշիչ ստոյգ գրութեան, յենթագրութենէ իմեմնէ բացատրելոյ բառիւս թէպէտ եւ, կամ թէ եւ, զօրութեամբ կամ ներգործութեամբ. վասն որոյ նոյն լինի ընդ Բայց, սակայն. այսու ամենայնիւ. ամմա. էմմա. լաքին. վէ լաքին. եինէ. δέ, ἁλλ’. sedtamen, autem, vero.
Զայգի քո մի՛ վարեսցես այլ եւ այլ. (Ղեւտ. ԺԹ. 19։ Օր. ԻԲ. 9.) սոյնպէես եւ յն. διάφορον. diverse. կամ δίφορον իբր կրկին բերս քաղել, կամ երկիցս սերմանել.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Անհոլով մնայ երբեմն՝ զօրութեամբ հոլովելի գոյականի.
Այլով օրինակաւ խօսել ընդ մանուկն, եւ ա՛յլ ընդ ծերն. ա՛յլ ընդ յանցաւորն, եւ ա՛յլ ընդ բարեգործն. (Լմբ. պտրգ. եւ Սղ. ՁԵ. ՂԲ։ )
այլայլել. փոփոխել.
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Յարոյց ինձ Աստուած զաւակ այլ փոխանակ Հաբիլի։ Փորեաց այլ ջրհոր։ Զեօթն ամ եւս այլ։ Ի թագաւորութենէ ի ժողովուրդ յայլ։ Զայցելութիւն նորա զայն այլ տարցի։ Այլով կերպարանաւ. եւ այլն։
որ յայսմ ամի օր ծննդեանն, ի միւս այլն ոչ հանդիպի լինել օր ծննդեան. (Լմբ. ատ.։)
Յետոյ գան եւ այլ կուսանքն։ Ձեզ տուեալ է գիտել, բայց այլոցն առակօք։ Որպէս եւ յայլ հեթանոսս։ Եւ այլոցն լուեալ՝ զահի հարկանիցին. եւ այլն։
Որ ոչ մտանէ ընդ դուռն ի գաւիթ ոչխարացն, այլ՝ ընդ այլ ելանէ, նա գող է. (Յհ. Ժ. 1։)
ԱՅԼՈՎՔՆ ՀԱՆԴԵՐՁ. ԵՒ ԱՅԼՆ. իբր մ. որ եւ ասի ԵՒ ԱՅԼՆ՝ ՈՐ ԶԿՆԻ. ԵՒ ՈՐ Ի ԿԱՐԳԻՆ. կամ թողում ասել, թո՛ղ զայլսն. մնացածն ալ ասոր պէս. ստիրլէրի պունտ գըյաս էյլէ, պագըսը պունտան ֆէհմ օլունտ. ἐξῆς, καὶ τὰ λοίπα. et quae sequuntur, et caetera. (Կոչ. ընծ.։) (Յհ. իմ.) եւ յայլ գիրս ստէպ։
Զոմանս ի նոցանէ կարէվէրս առնելով, եւ զայլս այլովք հանդերձ. (Պիտ.։)
Սամոստացի զքեզ գրելովն, եւ այլն եւս. (Շ. թղթ.։)
ԱՅԼ ՅԱՅԼՄԷ ԼԻՆԵԼ. ἅλλος ἑξ ἅλλου γίνομαι. alius ex alio efficior. Այլայլիլ. յայր այլ փոխիլ. այլափոխ իմն լինել. զգածիլ յոյժ ուրախութեամբ կամ երկիւղիւ. ուրիշ մարդ դառնալ, փոխուիլ, եւ շուարիլ. թեպտիլ օլմագ, պիր դարզ օլմագ.
Մի՛ այլ այլում շռայլութեամբ յաղթել փութասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէն այլ առ այլով ի մէջ միմեանց մտեալ (ժամանակ թագաւորելոյն). (Եւս. քր. Ա։)
Ցուցանելով նոցա այլ ընդ այլ (կամ այլ ընդ այլոյ) ստութեամբ. (Եղիշ. Դ։)
Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)
Անսային իսկ ոչ, եւ այլ ընդ այլոյ մեկնելոց էին։ Ոչ գայթակղեցան՝ այլ ընդ այլոյ բանին կատարելոյ։ Ոչ ածին զմտաւ՝ թէ այլ ընդ այլոյ բանն կատարեցաւ (որպէս թէ՝ ստեցաւ). (Ոսկ. մ. Բ. 16։ Ոսկ. յհ. Բ. 16։)
Այլ ընդ այլոյ՝ մեկնել. (ՃՃ.։)
Թերեւս այլ ընդ այլոյ իմն լինել իրացն կասկածէին. (Շ. մտթ.։)
Այլ ընդ այլոյ ի միմեանց մոլորեալք՝ այր յեղբօրէ իւրմէ անջատելով ցրուեցան. (Ագաթ.։)
ԱՅԼ. որպէս ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա, արթըգ, պիր տահա. ἕτι. adhuc, amplius. Ե՛ւս. եւ ե՛ւս. այլ եւս. տակաւին. այսուհետեւ. նշանակ կրկնութեան, եւ առաւելութեան.
Մի՛ անկանիցի ի սիրտս նոցա ասել այլ զայդ. (Արշ.։)
Ո՛չ ներգործէ այլ։ Ո՛չ կարես այլ զլանալ ... Բարձաւ ա՛յլ դասակարգութիւն։ Ի լնուլ եօթն ամի այլ՝ խառնին յարութեան։ Աւելորդ համարեցաւ այլ աշխատ առնել ... Իսկ դու այլ առաւել խելս քան զՔրիստոսին ի քեզ խառնես. (Լմբ. համբ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. ատ.։)
Եւ այլ յաւելից։ Եւ այլ կրկնեցից. (Նար. Ի։)
ԱՅԼ. իբր այլ եւ. այլ գլխովին իսկ, անգամ. հա՛պա, ալ. հէմ. պիլէ. տէ. որպէս եւ ի լտ. փոխանակ ասելոյ sed etiam, առընտիր մտենագիրս երբեմն գրի sed.
Մի՛ զանձանց եւեթ գիտել, այլ (յն. այլ եւ) իւրաքանչիւր ոք զընկերին. (Փիլիպ. Բ. 4։)
Ոչ միայն յոլովիլ (բազմանալով) այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
Այլ ես ոչ երբէք կասեցից դատել։ Այլ ահա ձեզ ասեմ. (Նար.։)
Այլ ինձ ո՞վ տայր հաւասարել։ Այլ աւա՜ղ։ Այլ դու նայեա՛ յիս. (Լմբ.։)
Այլ ի վախճանելն Վաղենտիանոսի՝ թագաւորէ անօրէնն Վաղէս. (Յհ. կթ.։)
Կրկին եւ ի ապացուցանել զբանն.
Միտքն ա՛յլ երբեմն այլապէս յեղլով, եւ հաստատութիւն ոչ առնու. (Փիլ. ել.։)
Ա՛յլ երբեմն դարձեալ ասէ։ Երբեմն ի դաւաճանութենէ ընտանեացն պատրաստին, ա՛յլ երբեմն ի կորուսանելոյ դողան. (Սարգ. յկ.։)
Ա՛ՅԼ, ԵՒ Ա՛ՅԼ. Որպէս կրկին բառ՝ է այլ ոմն, եւ այլ ոմն. կամ այլ իմն, եւ այլ իմն. (զորոյ զզանազանութիւն քաջ պարտ է դիտել համեմատութեամբ յունին.) ἅλλος, καὶ ἅλλος, ἅλλο, καὶ ἅλλο. alius, et alius;
aliud, et aliud.
Սկսան խօսել յայլ եւ այլ լեզուս (կամ յայլ եւ յայլ, կամ յայլ լեզուս). (Գծ. Բ. 4։)
Ցցեա՛ փայտ հոգւոյ զխաչն, եւ զմիտս սալ դարբնաց ի նմա. զի յայլեւայլոյ ուռանց հարկանելն զնա՝ մի՛ դրդուեսցիս. (Կլիմաք.։)
Այլեւայլս քան զարժանաւորն դէպ եղեւ կրել վարուց հետեւմունս. (Պիտ.։)
Զայս հազարամեայ ժամանակս վարդապետք այլ եւ ա՛յլ տեսին։ Այլ եւ այլ զառ նա հայելն ուսուցից առնել. (Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. ատ.։)
Եւ այլ եւս եօթն օր, եւ ածից ես անձրեւ։ Վաստակեսցես ինձ զեօթն ամ եւս այլ։ Այլ եւս երեք աւուրք. եւ այլն։ ԱՅԼ ԵՒՍ. ՄԻ՛ ԵՒՍ ԱՅԼ. ՈՉ ԵՒՍ ԱՅԼ. Ա՛յլ անգամ. միւսանգամ. դարձեալ. աւելի եւս. եւ եւս. այսուհետեւ. կամ մի՛ եւս. ո՛չ եւս. (յորս ա՛յլ, եւ ե՛ւս, զնոյն նշանակեն. իբր ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա. պիր պահա.) cf. Ա՛ՅԼ. մ։
Նա այլ եւս զօրաւորապէս սկսանի մարտնչել. (Ոսկ.։)
Այլ զի սիրեաց զմարդիկ, վասն այնորիկ եղեւ իբրեւ զմեզ։ Ոչ եթէ ի խնդրել ապաստան, այլ զի լուիցեն արարածք. (Ագաթ.։)
Մի՛ այլ ուրեք երթիցես քաղել հասկ. (Հռութ. Բ. 8.) յն. յայլում անդի.
besides, moreover, more.
· Calfa
ԱՅԼՈՎՔՆ ՀԱՆԴԵՐՁ. ԵՒ ԱՅԼՆ. իբր մ. որ եւ ասի ԵՒ ԱՅԼՆ՝ ՈՐ ԶԿՆԻ. ԵՒ ՈՐ Ի ԿԱՐԳԻՆ. կամ թողում ասել, թո՛ղ զայլսն. մնացածն ալ ասոր պէս. ստիրլէրի պունտ գըյաս էյլէ, պագըսը պունտան ֆէհմ օլունտ. ἐξῆς, καὶ τὰ λοίπα. et quae sequuntur, et caetera. (Կոչ. ընծ.։) (Յհ. իմ.) եւ յայլ գիրս ստէպ։
ԱՅԼ, կամ ԱՅ՛Ղ. որպէս յն. ա՛լլ, ալլա՛.. ἁλλά, ἁλλ’. եւ արաբ. իլլա. sed. Ստորասութիւն որոշիչ ի բացասութեանցս ո՛չ, մի՛. իբրու՝ այսպէս յաւէտ. մանաւանդ ասելի՛ է. հապա. եա՛. անճագ. Ո՛չ գրով, այլ՝ հոգւով։ Մի՛ իբրեւ ակամայ, այլ՝ կամաւ։ Ոչ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ՝ ամենայն բանիւ, որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ։ Ո՛չ եկի լուծանել, այլ՝ լնուլ։ Մի՛ կալ հակառակ չարին, այլ՝ եթէ եւ այլն։ Մի՛ յաղթիր ի չարէն, այլ յաղթեա՛ բարեաւն չարին. եւ այլն։
Որպէս որոշիչ ստոյգ գրութեան, յենթագրութենէ իմեմնէ բացատրելոյ բառիւս թէպէտ եւ, կամ թէ եւ, զօրութեամբ կամ ներգործութեամբ. վասն որոյ նոյն լինի ընդ Բայց, սակայն. այսու ամենայնիւ. ամմա. էմմա. լաքին. վէ լաքին. եինէ. δέ, ἁλλ’. sedtamen, autem, vero.
Զայգի քո մի՛ վարեսցես այլ եւ այլ. (Ղեւտ. ԺԹ. 19։ Օր. ԻԲ. 9.) սոյնպէես եւ յն. διάφορον. diverse. կամ δίφορον իբր կրկին բերս քաղել, կամ երկիցս սերմանել.
Նոյն ձայն է եւ յն. լտ. տճկ. ա՛լլօս, ա՛լիուս, իլ, էլ. ἅλλος, -λη, -λο. alius, -ia, -iud, λοιπός, ἑπίλοιπος. reliquus. Որ որոշեալ կամ զանազանեալ է ի մնացելոցն, որպէս ոմն կամ իմն.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Անհոլով մնայ երբեմն՝ զօրութեամբ հոլովելի գոյականի.
Այլով օրինակաւ խօսել ընդ մանուկն, եւ ա՛յլ ընդ ծերն. ա՛յլ ընդ յանցաւորն, եւ ա՛յլ ընդ բարեգործն. (Լմբ. պտրգ. եւ Սղ. ՁԵ. ՂԲ։ )
այլայլել. փոփոխել.
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Յարոյց ինձ Աստուած զաւակ այլ փոխանակ Հաբիլի։ Փորեաց այլ ջրհոր։ Զեօթն ամ եւս այլ։ Ի թագաւորութենէ ի ժողովուրդ յայլ։ Զայցելութիւն նորա զայն այլ տարցի։ Այլով կերպարանաւ. եւ այլն։
որ յայսմ ամի օր ծննդեանն, ի միւս այլն ոչ հանդիպի լինել օր ծննդեան. (Լմբ. ատ.։)
Յետոյ գան եւ այլ կուսանքն։ Ձեզ տուեալ է գիտել, բայց այլոցն առակօք։ Որպէս եւ յայլ հեթանոսս։ Եւ այլոցն լուեալ՝ զահի հարկանիցին. եւ այլն։
Որ ոչ մտանէ ընդ դուռն ի գաւիթ ոչխարացն, այլ՝ ընդ այլ ելանէ, նա գող է. (Յհ. Ժ. 1։)
Զոմանս ի նոցանէ կարէվէրս առնելով, եւ զայլս այլովք հանդերձ. (Պիտ.։)
Սամոստացի զքեզ գրելովն, եւ այլն եւս. (Շ. թղթ.։)
ԱՅԼ ՅԱՅԼՄԷ ԼԻՆԵԼ. ἅλλος ἑξ ἅλλου γίνομαι. alius ex alio efficior. Այլայլիլ. յայր այլ փոխիլ. այլափոխ իմն լինել. զգածիլ յոյժ ուրախութեամբ կամ երկիւղիւ. ուրիշ մարդ դառնալ, փոխուիլ, եւ շուարիլ. թեպտիլ օլմագ, պիր դարզ օլմագ.
Մի՛ այլ այլում շռայլութեամբ յաղթել փութասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէն այլ առ այլով ի մէջ միմեանց մտեալ (ժամանակ թագաւորելոյն). (Եւս. քր. Ա։)
Ցուցանելով նոցա այլ ընդ այլ (կամ այլ ընդ այլոյ) ստութեամբ. (Եղիշ. Դ։)
Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)
Անսային իսկ ոչ, եւ այլ ընդ այլոյ մեկնելոց էին։ Ոչ գայթակղեցան՝ այլ ընդ այլոյ բանին կատարելոյ։ Ոչ ածին զմտաւ՝ թէ այլ ընդ այլոյ բանն կատարեցաւ (որպէս թէ՝ ստեցաւ). (Ոսկ. մ. Բ. 16։ Ոսկ. յհ. Բ. 16։)
Այլ ընդ այլոյ՝ մեկնել. (ՃՃ.։)
Թերեւս այլ ընդ այլոյ իմն լինել իրացն կասկածէին. (Շ. մտթ.։)
Այլ ընդ այլոյ ի միմեանց մոլորեալք՝ այր յեղբօրէ իւրմէ անջատելով ցրուեցան. (Ագաթ.։)
ԱՅԼ. որպէս ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա, արթըգ, պիր տահա. ἕτι. adhuc, amplius. Ե՛ւս. եւ ե՛ւս. այլ եւս. տակաւին. այսուհետեւ. նշանակ կրկնութեան, եւ առաւելութեան.
Մի՛ անկանիցի ի սիրտս նոցա ասել այլ զայդ. (Արշ.։)
Ո՛չ ներգործէ այլ։ Ո՛չ կարես այլ զլանալ ... Բարձաւ ա՛յլ դասակարգութիւն։ Ի լնուլ եօթն ամի այլ՝ խառնին յարութեան։ Աւելորդ համարեցաւ այլ աշխատ առնել ... Իսկ դու այլ առաւել խելս քան զՔրիստոսին ի քեզ խառնես. (Լմբ. համբ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. ատ.։)
Եւ այլ յաւելից։ Եւ այլ կրկնեցից. (Նար. Ի։)
ԱՅԼ. իբր այլ եւ. այլ գլխովին իսկ, անգամ. հա՛պա, ալ. հէմ. պիլէ. տէ. որպէս եւ ի լտ. փոխանակ ասելոյ sed etiam, առընտիր մտենագիրս երբեմն գրի sed.
Մի՛ զանձանց եւեթ գիտել, այլ (յն. այլ եւ) իւրաքանչիւր ոք զընկերին. (Փիլիպ. Բ. 4։)
Ոչ միայն յոլովիլ (բազմանալով) այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
Այլ ես ոչ երբէք կասեցից դատել։ Այլ ահա ձեզ ասեմ. (Նար.։)
Այլ ինձ ո՞վ տայր հաւասարել։ Այլ աւա՜ղ։ Այլ դու նայեա՛ յիս. (Լմբ.։)
Այլ ի վախճանելն Վաղենտիանոսի՝ թագաւորէ անօրէնն Վաղէս. (Յհ. կթ.։)
Կրկին եւ ի ապացուցանել զբանն.
Միտքն ա՛յլ երբեմն այլապէս յեղլով, եւ հաստատութիւն ոչ առնու. (Փիլ. ել.։)
Ա՛յլ երբեմն դարձեալ ասէ։ Երբեմն ի դաւաճանութենէ ընտանեացն պատրաստին, ա՛յլ երբեմն ի կորուսանելոյ դողան. (Սարգ. յկ.։)
Ա՛ՅԼ, ԵՒ Ա՛ՅԼ. Որպէս կրկին բառ՝ է այլ ոմն, եւ այլ ոմն. կամ այլ իմն, եւ այլ իմն. (զորոյ զզանազանութիւն քաջ պարտ է դիտել համեմատութեամբ յունին.) ἅλλος, καὶ ἅλλος, ἅλλο, καὶ ἅλλο. alius, et alius;
aliud, et aliud.
Սկսան խօսել յայլ եւ այլ լեզուս (կամ յայլ եւ յայլ, կամ յայլ լեզուս). (Գծ. Բ. 4։)
Ցցեա՛ փայտ հոգւոյ զխաչն, եւ զմիտս սալ դարբնաց ի նմա. զի յայլեւայլոյ ուռանց հարկանելն զնա՝ մի՛ դրդուեսցիս. (Կլիմաք.։)
Այլեւայլս քան զարժանաւորն դէպ եղեւ կրել վարուց հետեւմունս. (Պիտ.։)
Զայս հազարամեայ ժամանակս վարդապետք այլ եւ ա՛յլ տեսին։ Այլ եւ այլ զառ նա հայելն ուսուցից առնել. (Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. ատ.։)
Եւ այլ եւս եօթն օր, եւ ածից ես անձրեւ։ Վաստակեսցես ինձ զեօթն ամ եւս այլ։ Այլ եւս երեք աւուրք. եւ այլն։ ԱՅԼ ԵՒՍ. ՄԻ՛ ԵՒՍ ԱՅԼ. ՈՉ ԵՒՍ ԱՅԼ. Ա՛յլ անգամ. միւսանգամ. դարձեալ. աւելի եւս. եւ եւս. այսուհետեւ. կամ մի՛ եւս. ո՛չ եւս. (յորս ա՛յլ, եւ ե՛ւս, զնոյն նշանակեն. իբր ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա. պիր պահա.) cf. Ա՛ՅԼ. մ։
Նա այլ եւս զօրաւորապէս սկսանի մարտնչել. (Ոսկ.։)
Այլ զի սիրեաց զմարդիկ, վասն այնորիկ եղեւ իբրեւ զմեզ։ Ոչ եթէ ի խնդրել ապաստան, այլ զի լուիցեն արարածք. (Ագաթ.։)
Մի՛ այլ ուրեք երթիցես քաղել հասկ. (Հռութ. Բ. 8.) յն. յայլում անդի.
adj. s. that says or speaks otherwise;
allegorical.
· Calfa
Անհնա՛ր է ասել, եթէ այլաբանք ինչ՝ եւ ոչ ստուգութեամբ պատմին ասացեալքդ ի ձէնջ. (Փարպ.։)
differently, otherwise;
allegorically, enigmatically.
· Calfa
Զարտաշիսէ եւ զորդւոց նորա յիշելով (երգողաց) այլաբանաբար։ Որք զճշմարտութիւն իրացն այլաբանաբար յինքեանս ունին թաքուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 29. 31։)
to use allegories in speech;
to use the figures of rhetoric;
to allegorise.
· Calfa
ἁλληγορέω. aliud verbis aliud sensu ostendo, allegorice expono, interpretor Նմանութեամբ եւ առակաւ խօսել կամ նշանակել, եւ յառակաւոր միտս մեկնել, թարգմանել. թէմսիլ իլէ անզլաթմագ.
Կամ յօտար միտս մեկնել. խառնակ բարբառել. օտարոտիս եւ այլ ընդ այլոյ խօսել. παρερμηνεύω. male et perverse interpretor եւ այլն. քինայէ անզլամագ. եանլըշ թէէվվիլ էթմէք.
Զերկին եւ զվայր փաղանունաբար կոչեաց՝ այլաբանելով զմիտս։ Զհայրենի օրինադրութիւնն այլաբանելով։ Այլեւ այսոքիկ բանականաբար այլաբանին։ Քանզի զգայութիւնք եւ կիրք՝ հոգւոյ են օգնականք։ Զեկուցեալ է ի ձեռն այլաբանելոցն յայլում տեղիս. (Փիլ.։)
Ոչ ինքն եկեալ այսր, այլ զհրաման նորա եւ զզօրս այլաբանելով. (Խոր. ՟Բ. 51։)
Ի դէմս օրինացն այլաբանեն զայս իբրեւ ծերացելոյ. (Իգն.։)
Ամենայն իրօք այլաբանելի է զասացեալս։ Այլաբանելի է ամենայն իրօք, եւ ոչ զբանս ըստ պարզ տեսութեանն իմանալի. (Լմբ. սղ.։)
Զանուանս նահապետացն կեղակարծութեամբք այլաբանել (քաղդէացւոց). (Արծր. ՟Ա. 2։)
Մի՛ այլաբաներ՝ զքեզ խաբելով. (Ճ. ՟Ա.։)
Կամ յայլ ոճ դարձուցանել զկարգ բանին.
allegory;
symbol, type;
emblem;
figure, metaphor;
enigma, riddle, rebus.
· Calfa
Երեւելի՛ է ոչ միայն յայնմանէ, որ յայլաբանութեան տեսութիւնն է, այլ եւ ի ճառէ գրոյն։ Ըստ մտածութեան այլաբանութեամբ։ Փիլոնի (գիրք) աստուածային օրինացն այլաբանութեան. (Փիլ.։)
Գիտել զդէմս մարգարէութեանն, ընդ նմին եւ զայլաբանութիւն նորա. (Շ. բարձր.։ Իսկ Ածաբ. մկրտ.)
Պօղոս վասն այլաբանութեան եւ չմիաբանութեան ասացելոցն ասաց ա՛յլ աւետարան, այլ ոչ վասն թուոցն. (Ոսկ. գղ.։)
Ես խուժիկն պատճառադրելով խօսէր ընդ նմա այլաբանութիւնս, սուտ պատճառս եւ դիպողս. (Փարպ.։)
Գիտեմ հուր մաքրական՝ զոր Քրիստոս եկն արկանել յերկիր. հո՛ւր եւ ինքն այլաբանութեամբ կոչի. յն. վերածութեան բանիւ. ἁναγωγῆς λόγος. anagoge որ է համեմատութիւն։
of a different nature or kind, heterogeneous.
· Calfa
Այլասերիցն եւ այլաբունիցն զնոյն ներգործութիւն ունել ոչ ոք ներեսցէ յողջախոհիցն. քանզի եւ ոչ ջուր եւ հուր զնոյն ներգործեսցեն։ Ո՞ր բան ունի այլաբուն եւ արարած կարծել զառ ի հօրէ յայտնեալն (յն. բնաւորեալն) Աստուածն բան ... Որ ծնողին էութեան պտուղ ճշմարիտ, զի՞նչ օրինակաւ գտցի այլաբուն։ Այլաբուն է մարմինն առ հոգին, սակայն մի յերկոցունցն մարդն կատարի։ Օտարատեսակ, այս ինքն այլաբուն քան զնոսա. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։ )Սորին հակառակն ասի ՀԱՄԱԲՈՒՆ։
of a different colour;
unlike, different.
· Calfa
Զի՛նչ բնութիւն է մարդոյ փոփոխել ի միում ժամանակի յայլագոյն անդամոց, եւ դարձեալ ի նոյն գոյն հաստատել. իմա՛ ըստ յն. ձեռին մարդոյ փոփոխիլ ի միում ժամու յայլ գոյն (կամ տեսակ)։
to discolour, to tarnish, to stain;
to turn pale.
· Calfa
Այլագոյն առնել. յայլ գոյն կամ ի կերպարան շրջել, եւ այլազգ կացուցանել. այլայլել, փոխել. յեղաշրջել. այլակերպել. ἁλλοιόω. muto, diversum reddo, vario,. μεταβάλλω. transmuto, permuto. գունը կամ բանը փոխել, ուրիշ կերպ ձեւացնել. թէպտիլ էթմէք.
Սիրտ մարդոյ այլագունէ զերեսս մարդոյ։ Ոչ այժմ զերեսս այլագունեսցէ Իսրայէլ։ Այլագունեաց զերեսս իւր առաջի Աբիմելեքայ. (Սիր. ԺԳ. 31։ Ես. ԻԹ. 22։ Սղ. ԼԳ. 1։)
cf. Այլագունեմ.
· Calfa
ԱՅԼԱԳՈՒՆԵՄ ԱՅԼԱԳՈՒՆԻՄ Այլագոյն լինել. յայլ գոյն կամ ի կերպարան փոխիլ. այլակերպիլ. այլայլիլ. փոփոխիլ. յեղաշրջիլ. փոխուիլ, ուրիշ կերպ ըլլալ. թէպտիլ օլմագ. ἁλλοιόομαι, μεταπίπτω. mutor, immutor, degenero
of a different aspect;
different, unlike.
· Calfa
Յարուցանէ յարեւելից կողմանէ թագաւոր այլադէմ. (Մեսր. եր.։)