Definitions containing the research այս : 9492 Results

Շեղջեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Շեղջակուտեմ.

NBHL (1)

Շեղջեցի զչարիս, եւ ձգեցի ընդ իս։ Որ անձամբ անձին շեղջիցէ զցանկութիւն։ Եւ այսուիկ շեղջէ զշեղջս նախանձու. (Սեբեր. ՟Թ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։ Եւագր. ՟Ժ։)


Շեշտոլոր

See full entry →

cf. Շեշտոլորակ.

NBHL (2)

Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)

Ասելով շեշտոլոր բառիւ այսպէս. ո՞չ է պարտ իմանալ. մի՞ է. (Մխ. ապար.։)


Շեշտոլորակ

See full entry →

s.

word accented on the last syllable;
barytone.

NBHL (2)

Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)

Ասելով շեշտոլոր բառիւ այսպէս. ո՞չ է պարտ իմանալ. մի՞ է. (Մխ. ապար.։)


Շեպ

See full entry →

adj. s.

steep, abrupt;
declivity, slope;
անկանել ի —, to fall in one's back, to fall supine.

NBHL (1)

ὔπτιος supinus, resupinus, in dorsum versus ἑπίφορος proclivis ἁπόκρημνον praeceps, decilvitas. (լծ. շեղ, եւ սեպ. ռմկ. շեվ, շիվ, շիպ, շեվգ. եւ լտ. սու՛փինուս ). Զառ ի վայր. յորսայս անկեալ. եւ Սեպացեալ ափափայք. ... եւ այլն.


Շերտեմ, եցի

See full entry →

va. med.

to bark in strips, to streak, to stripe;
to scarify;
to cup.

NBHL (1)

Զգաւազանսն շերտեալ արկանէր յաւազանսն. իբր զի ոչխարացն տեսեալ ի ջուրսն, ի գաւազանացն շերտից (այսինքն շերտելոց կամ շերտուածոց) խորհրդեամբ յղացեալ ծնանէին խայտախարիք. (Շ. բարձր.։)


Շէկ, շիկաց

See full entry →

adj.

of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.

NBHL (2)

Շիկին, կամ դեղնին, կամ այսպիսեացն գունոց ոչինչ ներհական է, թէպէտեւ որակք են. (Արիստ. որակ.։)

Անիծեսցեն զշէկ շունն զլազար. այսինքն զկարմիր կամ զդեղին մօրուօք. (Մագ. ՟Բ։)


Շիկափոկ

See full entry →

adj.

made of red leather.

NBHL (1)

Հանեալ զոսկէօղ շիկափոկ պարանն ... ձգեալ զոսկէշօղ շիկափոկ պարանն։ Մորթ կարմիր, լայքա շատ, եւ ոսկի բազում, այս է ոսկէօղ շիկափոկ պարանն. (Խոր. ՟Բ. 47։)


Շիկերեայ

See full entry →

s.

roe-buck.

NBHL (1)

Չորքոտանեաց վայրենեաց մաքրագունից անուանեալ է սեռաբար երէ. իսկ յատուկ ի նոցունց՝ շիկերեայ (կամ շիկերէ)։ Ընտանի ոչխար, եւ վայրենի՝ շիկերեայ. այսոքիկ օդեաց արական. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Շինած

See full entry →

cf. Շինուած.

NBHL (1)

Որոյ գործ շինած ի ի վերայ հիմանս այսորիկ շինի. (Շիր. զատիկ.։)


Շինականութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

rustic life;
country manners, rusticity, clownishness, boorishness, awkwardness, rudeness;
the peasants, the peasantry.

NBHL (1)

Ինքն իսկ կայսրն ի շինականութեան կերպարանս մտանէր ի բանակն պարոից. (Բուզ. ՟Գ. 21։)


Շիջանուտ

See full entry →

adj.

extinguishable.

NBHL (1)

Զի թէ այսչափ դառն է շիջանուտ հուրն, որչափ ապա անշէջ հուրն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Շիփոր

See full entry →

cf. Շեփոր.

NBHL (2)

Գործն նորա իբրեւ զշիփոր ի վերայ այսր աղաղակէր. (Եփր. համաբ.։)

Որ կենդանացուցանէ զձեզ ի գոչել շիփորային, այսինքն ի գոչել տեառնագալուստ փողոյն. (Ճ. ՟Բ.։)


Ուխտաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.

NBHL (1)

Այն որ ուխտաւորի յայսմանէ (կամ յայսմ ամենայնի), եւ դարձեալ լուծանել սկսնու, անհնարին են մեղք նորա. (Մծբ. ՟Գ։)


Ուխտեմ, եցի

See full entry →

va.

to vow, to make a vow;
to take the vows, to profess;
to make or conclude a treaty, or covenant;
to confederate, to enter into a mutual obligation;
— նուէրս, to promise offerings.

NBHL (2)

Տէր աստուած մեր ուխտեաց մեզ ուխտ ի քորէբ. ոչ եթէ հարցն ձերոց ուխտեաց տէր զուխտն զայն, այլ ձեզ։ Ահա այս արիւն է ուխտին, զոր ուխտեաց տէր ընդ ձեզ։ Ուխտին՝ զոր ուխտեաց աստուած ընդ հարսն մեր։ Զվկայութիւնս նորա՝ զոր ուխտեաց նոցա, ոչ պահեցին։ Դու ինքնին ուխտեցեր մեզ։ Եւ ես ուխտեմ ձեզ, որպէս եւ հայր իմ ուխտեաց ինձ զարքայութիւն. եւ այլն։

Մանուկն սամուէլ ուխտեցաւ յառաջագոյն առաջի տեառն». այսինքն նուիրեցաւ. (Տօնակ.։)


Ուծակեր

See full entry →

adj.

vegetarian.

NBHL (1)

Իբրեւ Հիւծակեր. այսինքն Չորակեր. պահեցող.


Ուծանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.

NBHL (1)

Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Ուղեդարձ

See full entry →

s.

return from a journey or voyage.

NBHL (1)

Առաքէ նմա ընծայս՝ վասն իւրոյ ուղեդարձին. (Մագ. ոտ.։)


Ուղեկից

See full entry →

s.

fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.

NBHL (1)

Ե՛կ գնա՛ ընդ մեզ յերկինս. քանզի այսպիսի ուղեկիցս ոչ երբէք գտանես. (Ճ. ՟Բ.։)


Ուղեղ, ուղղոյ

See full entry →

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

NBHL (3)

Օծումն ուղղոյս սենեկի (այսինքն խելապատակին). (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Զախելով արկանէր ընդ սաղաւարտն եւ ընդ ճակատն ի ներս յուղիղն (այսինքն յուղեղն)։ Ուղիւղ գլխոյ եւ ոսկերաց։ Եօթնեակն՝ աթենա կուսածին յուղւոյն (այսինքն յուղղոյն) արամազդայ. (Պիտ.։ Արիստակ. գրչ.։ Մագ. ՟Ը։)

Սովն տիրեաց յաղիս եւ յուղիղս։ Ուժգին ջերմ իբրեւ ի խոր ուղոյ (այսինքն ուղղոյ) նորա այրէր զնա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ ՟Թ. 11։)


Ուղեւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.

NBHL (1)

Զայսքան տնօրէնութիւնս փրկագործութեան սիրելի որդւոյդ ուղեւորեցեր մեզ. (Լմբ. պտրգ.։)


Ուղեւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.

NBHL (1)

Ոտք իմ զերկնայինն ուղեւորին ճանապարհ։ Կեանք աշխարհիս որպէս ճանապարհ ուղեւորեալ (այսինքն ընդ որ ոք ուղեւորի), արագ եւ առ աչօք անցանեն. (Ճ. ՟Բ.։ Զքր. կթ.։)


Ուղեւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

journey, travels;
itinerary;
— ընդ ցամաք կամ դարձ, the journey there and back;
— ընդ ծով եւ դարձ, the voyage out and home;
ծախք ուղեւորութեան, travelling expenses;
ուղեւորիլ զանդարձն —, to go one's last journey.

NBHL (1)

Զինքն պատրաստել իւրում ուղեւորութեանն (այսինքն փոխման յաշխարհէ). (Կանոն.։)


Ուղէշ, աց, ից

See full entry →

s.

branch, bough;
shoot, slip;
—ք եղջերուաց, tiers of the horns of deer;
յապաւել զ—ս, to prune, to lop, to trim off the superfluous branches.

NBHL (1)

Ամենեքին զնմանէ կախեալ լինին իբրեւ զծառոցն ուղէշքն ի նմանէ ի դուրս բուսեալք։ Աթոռ նորա էր ընդ հովանեաւ, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին։ Եղջերուացն եղջիւրք՝ առատագոյն ուղէշք այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս. (Փիլ.։)


Ուղիղ, ղղոց

See full entry →

adj. fig. adv.

right, straight, direct, vertical, upright;
correct, accurate;
right, just, honest, loyal, equitable;
directly, straightly, vertically;
uprightly, rightly, justly, well;
— գիծ, right line;
— անկիւն, right angle;
— սիրտ, honest, loyal heart;
— միտք, upright mind, just judgment;
— առնել, to smooth, to prepare;
to make ready the way;
cf. Ուղղեմ;
— գնալ ի նպատակն, to come to the point, to aim at;
— վարդապետել, to indoctrinate, to instruct in sound principles;
— դատեցար, thou hast rightly judged.

NBHL (1)

Ճանապարհ բարի եւ ուղիղ։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց։ Ուղիղ են գործք նորա։ Իցէ՞ սիրտ քո ուղիղ իբրեւ զսիրտ իմ։ Որք ուղիղ են սրտիւք։ Ուղղոց վայելէ օրհնութիւն։ Ուղիղ են դատաստանք քո։ Ուղիղ եւ բարի ես դու յաչս իմ։ Տեսանիցէք զլաւ եւ զուղիղ յորդւոց տեառն ձերոյ։ Ուղիղ մտօք։ Ուղիղ առնել (այսինքն ուղղել).եւ այլն։


Ուղիղ

See full entry →

s.

cf. Ուղեղ.

NBHL (1)

Ճանապարհ բարի եւ ուղիղ։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց։ Ուղիղ են գործք նորա։ Իցէ՞ սիրտ քո ուղիղ իբրեւ զսիրտ իմ։ Որք ուղիղ են սրտիւք։ Ուղղոց վայելէ օրհնութիւն։ Ուղիղ են դատաստանք քո։ Ուղիղ եւ բարի ես դու յաչս իմ։ Տեսանիցէք զլաւ եւ զուղիղ յորդւոց տեառն ձերոյ։ Ուղիղ մտօք։ Ուղիղ առնել (այսինքն ուղղել).եւ այլն։


Ուղղաբարոյ

See full entry →

adj.

good, just, upright, honest.

NBHL (1)

Որ ուղղաբարոյն է, քննէ, թէ յայս իրս կռուակիցն է ուղիղ, եւ յայս ես։ Ուղղաբարոյն ո՛չ այսպէս, այլ ընդ պօղոսի ասէ, ոչինչ գիտեմ զանձին իմոյ, եւ այլն. (Լմբ. առակ.։)


Ուղղախոհ

See full entry →

cf. Ողջամիտ.

NBHL (1)

Զայս ձեզ աւանդեալ ուղղախոհ իմացուածիւ. (Յհ. կթ.։)


Ուղղախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

to speak correctly or properly.

NBHL (1)

Զդաստակերտն՝ զոր շինեաց յանուն իւր մշակ կողմնապետն արամայ, անուանէին հինք աշխարհին մաժաք, որպէս ոչ կարելով ուղղախօսել։ Կոչիւր աւագ այր. զայս ոչ կարելով ուղղախօսել յունաց եւ ասորւոց՝ կոչեցին աբգարիոս. (Խոր. ՟Բ. 13. 25։)


Ուղղակի

See full entry →

adj. adv.

right;
rightly, directly;
correctly.

NBHL (2)

ὁρθῶς recte. Ուղի՛ղ, այսինքն ուղղութեամբ. ուղղաբար. ուղղապէս. դէպուղիղ. եւ Յիրաւի.

Եւ զայս ուղղակի ասեմք զաստուծոյ. (Դիոն. ածայ.։)


Ուղղամիտ, մտաց

See full entry →

adj.

sound-minded or rightminded, judicious, sensible, honest, upright.

NBHL (1)

Եւ այս յայտնի ուղղամըտին, որ աստուծոյ է սիրելին. (Վահր. ոտ.։)


Ուղղամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

goodsense, probity, integrity, honesty, sagacity.

NBHL (1)

Ասեմք լինել արդարաբան ի պատմութեանս յայսմիկ ըստ մերոյ յօժարութեան եւ ուղղամտութեան. (Խոր. ՟Ա. 18։)


Ուղղեմ, եցի

See full entry →

va. mar.

to make straight, to trim, to straighten;
to erect, to raise, to hold up;
to address, to direct;
to conduct, to govern, to rule;
to correct, to rectify;
to correct, to reclaim, to improve, to reform, to make better, to amend;
— զգնացս, զվարս, to regulate one's conduct or actions;
to repent, to amend;
— զսխալանս, to confess one's errors, to redeem one's faults;
— զբան, զխնդիր, to address, to direct one's words to, to question;
ատեան —, to assemble or convoke a council;
նիզակ ումեք —, to hurl a javelin at;
— զկայմ, to mast.

NBHL (1)

Ո՛չ զայն ասէ, թէ զամենայն ինչ՝ որ առաջի դնիցեն, ուղղեսցեն, այսինքն զոր ի մտի դիցեն՝ կարասցեն առնել. (Կիւրղ. ծն.։)


Ումպէտ, ում եւ պէտ

See full entry →

adj. adv.

useless, worthless, futile, flimsy;
whatever, whatsoever;
uselessly.

NBHL (1)

Ոչ եթէ վայրապար ինչ ո՛ւմ եւ պէտ մարդոյ հաւատացին զայս առաքեալքն։ Յո՛ւմ եւ պէտ տեղիս աղօթել. (Բրս. ի ստեփ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ունականամ, ացայ

See full entry →

vn.

to habituate, to accustom oneself.

NBHL (1)

Սիրտ մտախոհի առն, այս ինքն գիտութեանց քննողին. զորս մտատարս կոչէ՝ զմեր միտս ունականալով. (Համամ առակ.։)


Ունակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.

NBHL (3)

Ունակութիւն աստանօր ոչ որակութեան իրիք յարամնայի է նշանական, այլ ըստ ունելոյ յարաձգութեան, այս ինքն կալման»։

Ըստ ունակութեան ցաւոցն ի մարդասէր բժշկէն զառողջութեան դեղս ընկալցի (այս ինքն ունողութեան, կամ որպիսութեան)։ Հիւանդութիւն՝ նուազութիւն է ունակութեան մարմնոյ։ Դոյզն ունակութիւն ողջութեան. (Դիոն. ածայ.։)

Յունակութիւն լըսարանին՝ տպաւորեա՛ զբան սուրբ տառին (այս ինքն յընդունարան կամ յըմբռնողութիւն)։ Սակաւ է սա քանակութեամբ, բայց յոքնախումբ ունակութեամբ (պարունակեալ իմաստիւք). (Յիսուս որդի.։)


Ունայն, ից

See full entry →

adj. adv. s.

empty, void;
vain, useless;
in vain, vainly;
vacuum, void, vacuity.

NBHL (1)

Անբաւն ունայն (այս ինքն դատարկութիւն), ասեն ոմանք՝ է. ասեն, ունայն՝ տեղին որ ի մարմնոյ ըմբռնեալ ... ունայնին ... եւ յաղագս ունայնոյն եւ տեղւոյն այսչափ. (Փիլ. նխ.։)


Ունայնախոհ

See full entry →

adj.

given to futile or vain thoughts.

NBHL (1)

Զայսոսիկ ունայնախորհքն կատարեալ։ Եթէ յաւիտեան, զիա՞րդ վախճան ածեն տանջանաց ունայնախորհքն։ Ընդդէմ մարդադաւան նեստորի ունայնախորհ (կամ խոհ) ամպարշտի. (Սիսիան.։ Լմբ. յայտն.։ Ճ. ՟Բ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։)


Ունելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

holding, taking.

NBHL (1)

Ի ձեռին իւրում ունէր կայծակն, զոր առեալ ունելօք ի սեղանոյ անտի՝ եբեր մերձեցոյց ի բերան իմ. (Ես. ՟Զ. 6.) (որ ի Լմբ. պտրգ. գրի ունելովք, այսինքն ունելւովք. եւ ի լուսանցս Գէ. ես. դնի, ակցանօք։)


Ունիմ, կալայ, կալ

See full entry →

vn.

to have;
to take, to hold, to possess, to occupy, to enjoy;
to take, to stop, to retain;
to seize upon, to become master of, to subject, to subdue;
to contain, to enclose;
to carry, to support, to sustain;
to relate to, to refer to;
to be able, to know how;
— առ, իբրեւ, to esteem, to repute, to take for, to look upon as, to regard as;
— զտեղի, to stand instead of, to supply the place of;
— զոք, to stop one, to seize;
— զգուշութիւն, to take care, to watch;
— ի մտի, to form a design or project, to propose to oneself, to think to;
to retain;
զառաջս —, to oppose, to resist, to impede, to hinder;
to stand or go before;
զդէմ —, to make head against, to face, to resist, to oppose, to fight;
— առ իւր զխորհուրդս, to keep another's secret;
— զտունն, to maintain the honour of the house;
պինդ — զխոստովանութիւն, to keep the faith;
ի վայր — զբարկութիւն, to refrain from anger, to control one's anger;
գութ — զմէնջ, to have pity on us;
— զաղանդ, զուսումն, to follow the doctrine, to be of the sect of;
ոչ առ սուտս ունիմ զձեզ, I do not take you for liars;
զանձինս առ իմաստունս ունէին, they thought themselves wise;
իբրեւ զմարգարէ ունէին զնա, they looked on him as a prophet;
սրտմտութիւն կալաւ զնա, he was enraged;
զի՞նչ ունիս առնել, what have you to do ?
կալ զնա զեղջերացն, take it by the horns;
հրամայեցին նմա — զգլուխ բազմականին, they gave him the highest place at the feast;
տենդն կալաւ զնա, the fever has seized him, he has caught a fever;
ունիմ ի վենետիկ քսան եւ չորս ամ, I stayed twenty-four years in Venice;
ահ կալաւ զիս, fear seized me;
ի բանի մի ունիք, never mind, do not care for that;
— ունէին իւղ՝ այլ, they had indeed oil, but;
խօսել կալաւ, he began to speak;
կալարուք զկիրճս ջրոցն, seize the canals;
դիպող պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա, he silences them with opportune replies;
խօսիլ ոչ ունիմ, ոչ ունիմ ասել, I cannot speak, I do not know how to speak.

NBHL (11)

ἕχω habeo. (Արմատն է Ոյն. լծ. ընդ ոյժ. եւ Կալ. լծ ընդ գոլ) Կայ իմ, կամ յիս, գոյ մեր. են իմ սեպհական այս իչն իրք. եւ Ստանալ. ժառանգել. եւ Կրել՝ տանել յինքեան. ունենալ, կա՛յ.

Հրամայեցին նմա ունել զգլուխ բազմականին». այսինքն նստիլ ի վեր. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ուսցուք ի վայր ունել զբարկութիւն». այսինքն նուաճել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)

Դիպօղ պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա». այսինքն ըմբերանէ. (Իգն.։)

Ի բանի մի՛ ունիք. այսինքն մի՛ ծանր թուեսցի. բանի տեղ մի՛ դնէք. (Կիւրիոն առ աբր.։)

Զինչ ունիք առ այս՝ զրպարտութիւն բաջաղել. (Լմբ. համբ.։)

Ընդ մօտոյ ունիմք տեսանել զճշմարիտ վկայսն քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ը.)

Զիս ունին՝ առ որ չեմ (այսինքն բարի համացին, որպիսի չեմ)։ Եթէ ոք ունիցի զինքն վատթար քան զընկերն, ոչ սրամտեսցի այնպիսին. (Նար. ՟Ի՟Է։ Վրք. հց. ՟Բ։)

Միածին՝ այնպէս ունի առ հայր, որպէս առ միտս բան։ Երեւմանն՝ զի այսպէս ասացից (այսինքն ծագման որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ), եւ կամ առ իրեարս ունելոյն զանազանութիւնն՝ զանազան նոցա եւ զկոչմունսն արար. (Առ որս. ՟Ե. եւ ՟Զ։)

Զայսպիսի կարգ եւ զբնութիւն ունելով հոգւոյն առ որդին, որպէս ունի որդի առ հայր. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)

ՈՒՆԵԼ ՈՒՆԻ. այսինքն թէպէտեւ ունի.


Ունծայ, ի

See full entry →

cf. Ունկի.

NBHL (2)

Երկու ունկի հաց. որ է երկու ունծայ ըստ յունաց, եւ ունծայն տասներկու մթխալ է. որ է տասնութ (կամ տասն) դրամակշիռ, եւ ունկին նոյն է ըստ մերս (գուցէ՝ ընդ մերիս. այսինքն մասնիկ, բաժին). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Ունկին վեց դահեկանի (այսինքն դիդրաքմայի) կշռորդ է, եւ տասներկու լիտր մի։ Ունկին դարձեալ երկու սատեր է։ Մնասն ըստ իտալացւոց քառասունչորս ունկեաց կշռորդ է. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)


Ունկնդիր, դրաց

See full entry →

s. adj.

auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.

NBHL (1)

Կոդրատոս՝ առաքելոցն ունկնդիր». այսինքն ականջալուր աշակերտ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Ունկնդրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

listening;
audience;
auscultation;
obedience.

NBHL (1)

Ապա եթէ մինչ յունկնդրութեան էր, հիւանդութիւն հասցէ, տացեն զօրէնս (այսինքն զսուրբ խորհուրդս)։ Մինչդեռ ի դրունս ունկնդրութեան կացցէ. (Կանոն.։)


Ունողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

possession;
power, authority;
շուրջ —, circuit, circumference.

NBHL (1)

Հինգ հարիւր չափուց ասպարիզաց մերձ՝ շուրջ ունողութեամբ (այսինքն շրջապատաւ) (Խոր.աշխարհ.։)


Ունջ, ընջոց, աց

See full entry →

s.

the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.

NBHL (1)

Ապականէին զայգին, եւ բրէին, պատառէին բազում ունջս որթոյ։ Ո՞վ են լերինքն այն, զոր դուն ընդ ունջ տանէիր». այսինքն հիմնայատակ առնէիր. (Բուզ. ՟Դ. 8. 54։)


Ուշաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.


Ուշեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good memory, intelligence.

NBHL (1)

Տրամադրեալ անտրամադրական՝ տառին ի սա ուշեղութեան». այսինքն իմաստութիւն հօր իբրու արձանագրեալ ի խաչի. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Ուշիմ

See full entry →

adj.

witty, intelligent, ingenious, sensible;
judicious, wary, prudent;
— լինել, to be attentive, wise, sagacious, to attend to.

NBHL (1)

Իմաստասէր ուշիմ կազմեմ ... Ուշիմ մանուկ եւ զայս ընկա՛լ ... Այսմ ապացոյց ի՛ր եւ քանոն, զմանուկն ուշիմ զսողոմոն. (Կրպտ. ոտ.։)


Ուռկան, աց

See full entry →

s. fig.

net, netting, trammel-net;
snares.

NBHL (2)

Ի հոգւոյն շարժեալ վէմն հաւատոյ այսօր՝ տարածեաց զուռկանն աստուածային բանին, երրակի անձանց երիս հազար որսաց. (Տաղ.։)

διττύον, ἁμφίβληστρον rete, retia σαγήνη sagena, verriculum. (լծ. թ. ուռղան. օռղան, այսինքն պարան). Ցանց. արձոյլ. գործի որսալոյ զբազմութիւն ձկանց հիւսեալ ի չուանէ. եւ լայնաբար՝ Թակարդ. վարմ. դամ. լար. գործիք ըմբռնելոյ.


Ուռճազարդ

See full entry →

adj.

cf. Ուռճալիր.


Ուռն, ռան, ուռունք, ռանց

See full entry →

s. fig. mar.

hammer;
cf. Սեպ;
oppressor;
հարուած ուռան, hammer blow;
կոփիւն ուռանց, hammering;
— հարկանել, to hammer;
— դարբնոցի, sledgehammer or forge hammer;
— մեծ, sledge;
— ճօճան, tilt hammer, tail hammer;
— ճակատաւոր, front hammer, largest forge hammer;
— վերացման, lift hammer;
— շոգեշարժական, steam hammer;
— ժայռահերձ, pounding hammer;
— ատամնաւոր, claw hammer or fid hammer;
— ձեռաց, hand hammer, up-hand hammer.

NBHL (4)

Որ իցեն ի դարբնոցի, եւ յանդադար ձայնէ կռանին եւ ուռանին (այսինքն ուռանն) անդ դռնչին ականջք նորա. (Վեցօր. ՟Գ։)

Ուռամբք ջարդեալ։ Ուռն մի մեծ ոսկի։ Սենեակս այս դարբնոց է. զմի ուռն դու հարցես, եւ զերկրորդն ես հարից. (Փարպ.։ Ագաթ.։ Վրք. հց. ՟Դ։)

Արկանել կապիճս երկաթի ի ծունկս նորա, եւ վարել ուռունս ստուարս». ըստ հյ. իմա՛, հարկանել ուռամբք. այլ ի յն. գրի՝ սֆինաս. լտ. գո՛ւնէօս, այսինքն սեպս. չիվի. վասն որոյ վերծանելի է արդեօք եւ ի հյ. ուռամբք սեպս կամ բեւեռս ստուարս։

σφύρα malleus. (լծ. հյ. ուրագ. թ. ու՛ռ. վու՛ռ. այսինքն հա՛ր) Գործի երկաթի մեղեխաւոր՝ կոփիչ, տոփիչ, ջախիչ. որ եւ ԿՌԱՆ. տե՛ս եւ ՄՈՒՐՃ, եւ ՈՒՐԱԳ. չէքիճ, չաքուճ. իսկ փայտեղէնն՝ թօգմագ.