indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
· Calfa
Որդի ակնունելով ժառանգել զհայրենիսն՝ ի բանից ծնողին, անվաստակ է յաշխատելն եւ ի շինելն զնոյն. (Լմբ. սղ.։)
Սիրել զվաստակաւորսն, եւ ատել զանվաստակն։ Չընտրել զվաստակաւորն յանվաստակէն. (Փարպ.։) Տե՛ս եւ զյաջորդ նշ։
Խառնափնդորելով զեղբարսն անվաստակ հանէ. (Նեղոս.։)
Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ջանան առնել զքեզ զրաջանս եւ անվաստակս ի վաստակոց արդարութեան. (Մանդ. ՟Զ։)
Առանց վաստակելոյ, այսինքն յոգնելոյ, կամ աշխատելոյ.
Կամիցի անջան եւ անվաստակ կերակրել. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
· Calfa
Ձի անվարժ՝ ելանէ խիստ. (Սիր. լ. 8։)
Յանվարժիցն ձիոց։ Անվարժիցն լսելեաց. (Պիտ.։)
unforeseen, unexpected;
vile, without esteem.
· Calfa
իբր ա. Անսակ, անպայման, անչափ. կամ Անկարծելի.
Զանվարկ դառն պատուհասի չափել հատուցումն. (Պիտ.։)
without salary, unpaid;
without merit or recompense.
· Calfa
Միայնակեաց սնափառ՝ մշակ անվարձ։ Ի զուր ախատիս, եւ անվարձ ելանես. (Նեղոս.։)
Յամենայն կորուստ հաւատարիմ լինել եւ անվարձ։ Անվարձ եւ զայս հրամայէ. (Մխ. դտ.։)
Ողջակիզելին յանկաշառ եւ յանվարձ հօրն պատիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 32։)
Զոմանս անկերակուր եւ անվարձ ծառայեցուցանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.
· Calfa
Անվեհեր ձեռօք զգլուխ երանելոյն ի բաց հատին. (անդ։)
(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.
Առանց յապաղելոյ. արագ արագ. անդանդաղ. փութով. արիաբա, եւ մտադիւր սիրով. համարձակ. աներկբայ.
Անվեհեր մատուցանէ զիւր պատուիրանապահսն յիւր բնութիւնն։ Առաջի ամենեցուն անվեհեր քարոզել. (Ագաթ.։)
exact, precise, perfect;
exactly, precisely.
· Calfa
(լծ. յն. ա՛ֆթօրօս. եւ հյ. անվթարելի. թ. ֆէթհ օլմազ. ἅπτωτος, ἁδιάπτωτος, ἁκέραιος, ἁνέπαφος. illaesus, inconcussus, integer, intactus. Անեղծ. անվնասելի. անաղարտելի. անխախուտ. անքոյթ. աներկեւան. անվտանգ. անարատ. անվրէպ. անսայթաք. անփորձ. անսասան. պօզուլմազ, քետէրսիզ, եմին գարարլը, խադասըզ.
Անվթար միշտ եւ անշարժապէս ունելով զիւրեանց հաստատութիւն։ Յիւրոցն անշարժս եւ անվթարս գոլ. (Դիոն.։)
Եւ քանի՜ վշտաց եւ ի փորձանաց հասելոց ի վերայ իմ՝ անվթար պահեցեր զիս փրկիչ. (Բենիկ.։)
Կարացեալ անվթար զանցիցն առնել գնացս։ Առ ի յանվթար բխել զառատ բերոցն լիաբեր արմտիս. (Պիտ.։)
exactness.
· Calfa
Արքունի պողոտայս առ անվթարութիւն ոգւոց բաղձացեալք (յն. բաղձացելոց) միշտ լաւագոյն գնացիցն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
without pain, that has nothing to suffer.
· Calfa
Ուրախութեամբ եւ անվիշտ ելանէր ի մարմնոյն։ Ոչ կարեն ընդ եղբարսն սիրով անվիշտ կեալ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
Առն անվշտի, եւ յաջողելոյ յամենայնի. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 2։)
ἁνωδηνής, ἁκίνδυνος. doloris expers, liber a periculis, ἁπερίσπαστος, inconcussus, ἁπαθής, impassibilis. Ազատ ի վշտաց. անցաւ. անչարչարելի. եւ Անքոյթ. անվտանգ. տէրտսիզ, գայղըսըզ, թեհլիքէսիզ.
invulnerable
· Calfa
ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. ἅτρωτος. invulneratus, invulnerabilis. Անվէր. անխոցելի.
Եթէ ոչ ընկալցիս, անվիրաւորելի ես. (Բրս. բարկ.։)
Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)
Անվիրաւորելիս պահելով (ի գազանաց). (Խոսրովիկ.։)
firm, determined, steady, resolute, invincible, inexpugnable.
· Calfa
ἁκαταμάχητος. inexpugnabilis. Զոր անմարթ է վկանդել եւ վանել կամ վտանգել. անվանելի. անմարտնչելի. գարշը գօնմազ.
invaluable;
unpaid;
infinite, endless.
· Calfa
Անզեկուցանելի եւ անվճար։ Յաճախ եւ անվճար։ Յանվճար տանջանաց։ Անվճար ախտից եւ չարեաց։ Անվճար զբաղմանց. (Փիլ.։)
Յանվճար զդարմանսն մատուցանելոյ. (Պիտ.։)
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
· Calfa
ἁθῷος, ἁναίτιος. inocens. Որ ոչն ունի զվնաս յանցաւորութեան. անմեղ. անմեղադրելի. անարատ. սուլսուզ.
ἁβλαβή. noxae expers, illaesus. Ոչ վնասեալ ուստեք. առանց կրելոյ զվնաս. անվնասելի. քէտէրսիզ.
Անվնաս դիւրութեանցն յանցուցանել ժամանակ։ Անվնաս ի թշնամեացն դաւոյ. (Պիտ.։)
Անվնաս պահել, դառնալ. եւ այլն. (Փարպ.։)
Անվնաս կոխել զգետն հրեղէն. (Յհ. գառն.։)
out of danger, safe;
unhurt, free from harm.
· Calfa
ἁκίνδυνος, periculo vacans, ἁκινδυνότερος, minus periculosus. Ազատ ի վտանգից. անվնասելի. անվնաս. թէհլիքէսիզ.
Մե՛ծ է վարդապետելն, այլ ուսանելն անվտանգ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
untroubled, tranquil;
peacefully, quietly.
· Calfa
Ազատ ի վրդովմանց. անխռով. անշփոթ. անքոյթ. անդրդուելի.
Քաջ լինել, եւ անվրդով հասանել ի կատարեալ իմաստս. (Իգն.։)
Անվրդով անցանել. (Ճ. ՟Ա.։)
unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.
· Calfa
Անվրէպ նմանութեամբ կարպաւորուի պատշաճաբար նուիրելոցն. (Դիոն. երկն. ՟Գ։) Յորս յն. որպէս չէզոք, τὸ ἁπαράλλακτον, է անվրիպութիւն. իսկ լտ. similitudo կամ identitas նմանութիւն, կամ նոյնութիւն։
ἁνυπερθέτως. sine more, ἁπαραλλάκτως, constanter, prorsus. Առանց վրիպելոյ կամ զանց առնելոյ. անյապաղ. հաւաստեաւ. անշուշտ. նմենայնիւ. շիւպհեսիզ, թահգիգ.
cf. Անտաղտկալի.
· Calfa
Անտաղտուկ արար, կամ առնիցէ, կամ կահիցէ զբանն։ Որ անտաղտուկ էր եւ թեթեւ։ Անտաղտուկ լսելեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 23։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։ Մագ. լ։)
ἁνεπαχθῶς. non moleste, non gravate. Առանց կրելոյ կամ տալոյ զտաղտկութիւն. անձանձիր. հեշտեաւ. մեղմով.
Զամենայն թեթեւ եւ անտաղտուկ կրել. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Ձ՟Ա։)
Խնայելով, եւ անտաղտուկ խօսի ընդ նոսա։ Հեզ կոչի նա, զի զօրէնս հեզութեան անտաղտուկ եդ, եւ ասաց, ուսարո՛ւք յինէն. (Տօնակ.։)
rough, unpolished;
hard.
· Calfa
ἁπελέκητος. indolatus, non complatus. Որ չէ տաշեալ, կամ հարթեալ, կամ կոփեալ. եւ կամ անտաշելի, կարծր. եօնուլմամըշ.
s. adj. strong, tough;
thick;
bushy;
woody.
· Calfa
Անտառախիտ լինել բազմութեամբ որդւոց. (ՃՃ.։)
to become a forest.
· Calfa
ὐλημανέω, ὐλομανέω. silvesco, frondibus ac sarmentis luxurio. Իսկ ԱՆՏԱՌԱՑԵԱԼ, ἁλσώδης. nemorosus, sylvestris. Իբրեւ զանտառ կամ անտառամոլ լինել. ուռճանալ. եւ ծաւալիլ, ոստախիտ կամ տերեւաթափ գտանիլ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
indubitable, certain;
without doubt, without difficulty.
· Calfa
Յանտարակոյսն յարկ հրաւիրեաց։ Անտարակոյս ճանապարհորդութեամբ անարատ առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)
indifferent.
· Calfa
ἁχώρητος. incapax. Անկարօղ ի տանել. անընդունակ. գապիլիյեթսիզ.
Մարմնաւորք էք, եւ կատարելագոյն ուսմանց անտարք. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
ἁφόρητος. intolerabilis. Որ ոչն տարեալ լինի. անտանելի. անըմբռնելի. անհնարին. չէքիլմէզ.
immaterial, incorporeal.
· Calfa
Տարակուսին հրեշտակք՝ անտանելի զայս բնութիւնս գիտելով այնմ անտարր տարողութեան. այսինքն աննիւթական աստուածութեանն, որ կրէ զամենայն եւ այլն. (Նար. երգ.։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
· Calfa
Անտեղութիւն, անպատեհութիւն, յոր լինի ձգել զդիմախօսն. εἱς ἅτοπον ἁπαγωγή. reductio ad absurdum.
Ուր չիք տեղի. անմտանելի. անկոխ. ἅβατος եւ Ոչ տուօղ տեղի. լի. եւ Տեղի մտածեալ անգոյ.
Անտեղի՛ է մեզ ի մեհենիդ ի ներքս լինել՝ վասն ի ներքս ի դմա գրիգորի սքանչելագործի օթելոյ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Հուպ միմեանց, անտեղի թողլով ի նմա մինչեւ ցմիոյ նշմարելոյ ծայրի ասղան. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
Անունդ (որպէս եւ դերանունն) անըմբռնելի է, եւ անտեղի, եւ անժամանակ. (Երզն. քեր.։)
Անպատեհ. անպատշաճ. անյարմար. անդէպ. անվայելուչ. եւ Աւելորդ. եօլսուզ, մինասիպէթսիզ, ույկունսուզ.
Յանտեղեաց չարին է, այն՝ որ գազանսն է, մարդ ի նոցանէ պարծել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Փորձին ի մի յանտեղեացն շրջեցուցանել զմերսս. (Աթ. ՟Բ։)
Ոչ ինչ անտեղւոյ բանի մտածեցելոյ. (Դիոն. երկն.։)
Յանտեղեաց է ասել զայս. (Իգն.։)
Թոյլ տայ անտեղի ինչ գործել։ Ուրեմն անտեղիք են օրէնք, աւելորդ դատաստանք. (Նիւս. բն.։)
Եւ զի՞նչ ինձ առ այս բիւրապատիկս ածել ի դիմի անտեղի. (Մագ. ՟Ժ՟Ե.) իբր մ. յաւելորդս, կամ արտաքոյ տեղւոյս։
Առ անտեղին ածել։ Յանտեղի ածմամբ։ Ի ձեռն յանտեղի տարման. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ եւ զմի յայսցանէ կարասցես ինձ յանտեղեաց տալ. այսինքն անտեղի ցուցանել. (Սարկ. հանգ.։)
hard, inflexible.
· Calfa
ԱՆՏԵՂԻՏԱԼԻ կամ ԱՆ՝ՏԵՂԻ ՏԱԼԻ. ἁνένδοτος. non remissius, rigidus, inexorabilis. Որ ոչ տայ այլում տեղի. դիմակաց. անմեղկելի. խիստ. կարծր. պինդ.
Աննշան առ տիպս է անտեղի տալի. այսինքն կարծրն անգծելի. (Նիւս. կազմ.։)
Անտեղիտալի բարուք, եւ անմիտելի. (Փիլ. իմաստն.։)
absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.
· Calfa
Չունելն զտեղի հաստատուն.
Բայց եթէ գերիս ունիցին (աղջկունս) անտի չտային հրաժեշտ. զի վասն անտեղւութեանն դիւրին լինիցի յաստուածպաշտութիւն դարձուցանել (զնոսա). (Կիւրղ. ծն.։)
Փախչելի յայսպիսի անտեղութենէ։ Ոչ գիտեն, յորպիսի անկանին յանտեղութիւն։ Փախուցեալ ի բանիս անտեղութենէ՝ հարկաւ խոստովանեսցին զմիւսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
invisibly.
· Calfa
Իմանալի օրինակաւ. անհասութեամբ. անյայտաբար եւ թաքնաբար. լռելեայն. առանց տեսութեան.
Ցածուցանել զնոսա կամեցաւ անտեսաբար. (Ոսկ. մտթ.։)
formless, shapeless.
· Calfa
Մի՛ մարդիկ կարծիցես մահկանացուս, այլ անտեսակս յեղանակս ոգւոյ։ Նիւթ՝ անտեսակ սա ճեպի լինել։ Խնդրել (յերկինս) զանտեսակն եւ զանորակն. (Փիլ. լին.։ եւ նխ. ՟Ա. ՟Բ։)
Ի վերայ գեղման տեղալով յոյժ քաղցրութեամբ եւ անտեսակ ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
invisible;
incomprehensible.
· Calfa
Անտես. անտեսանելի. աներեւոյթ. իմանալի.
to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.
· Calfa
Զփոքումբքն զանց առնել եւ անտեսել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անտեսեսցե՞ս զգթասիրելդ։ Չանտեսեցեր։ Ոչ անտեսես. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Ե։)
Զկէսն առնել, եւ զկէսն անտեսել։ Զմարմինս իւրեանց անտեսեն. (Սարգ. յկ. ՟ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.
· Calfa
ἁορασία. coecitas, non videre. Չտեսանելն. պակասութիւն տեսութեան. եւ Շլացութիւն. կուրութիւն. կէօրմէզլիք.
ἁθεωρισία. negligentia in spectando, ὐπεροψία despectus, despicientia. Անտես առնելն. անփոյթ առնել. անխնամութիւն. անհոգութիւն. արհամարհութիւն.
Չտեսանելն. անտեսանելի գոլն. (յոր վերածին եւ նախագրեալ բանք. (Նար. երգ.։ եւ Շ. մտթ.։)
Ընդէ՞ր անտեսութեամբ անմեղ մանկտին կոտորեցան։ Կրթեսցուք ի ժուժկալութիւն, եւ յորովայնի անտեսութիւն։ Դեղ ի վերայ դնել զողորմութիւն, զաղօթս, զընչից անտեսութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 11։ ՟Բ. 16։)
Ամենայն աշխարհի անտեսութիւն առնել. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
· Calfa
Անտերունչ շրջել ըստ իւրում ախորժակացն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Հեծելազօրն անտերունչ շրջել. (Լաստ. ՟Ժ։)
Եւ լինէին անտերունչ մակեդոնացիք։ Եւ այլոյ ժամանակին անտերունչ համարել։ Յանտերունչ ինչ ժամանակացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
which does not last, inconstant.
· Calfa
Հարկ է անտեւականին մեռանել։ Վասն զի անտեւական են մարմինք, յայն սակս մեռանին. (Եզնիկ.։)
young;
childish.
· Calfa
Յորմէ պատուիրեցի քեզ անտի եւեթ չուտել. (Ծն. Գ. 11։)
Երկրաւս զերկինս գործեցեր, եւ շահեցար զաստիսս եւ զանտիսն։ Զիա՞րդ ակն ունիմք զաստիս վայելել, եւ զանտիսն առնուլ. (Խոսր.։)
Արտասուելովն փրկիմք յանտիցն. (Վրդն. սղ.։) Ստէպ եւս ասի.
Զծովու եւ զցամաքի գեղեցկօրէն խառնէին բարեփառութիւն, զանտիսն ի քաղաք տանել, եւ զքաղաքիսն անդրէն ածել. (Պիտ.։) Եւ երբեմն՝ Որ ինչ անտի կամ յայնմ իրէ լինիցի.
Սկսաւ ասել վասն ընչից, եւ չստանալոյ կարասի, յայտ արարեալ զանտի վնասն, եւ զաստի օգուտ. (Ոսկ. մ. Բ. 20։)
Տակաւին յիմումն անտիականն ելով տիս։ Անտիական մտածութիւն. Յանտիական խակութեանն. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Ե։)
joyful, gay.
· Calfa
Դէմք սիրելւոյն յայտնեալ՝ ամենայնիւ փոխէ, եւ ուրախ եւ անտխուր գործէ զմեզ. (Կլիմաք.։)
inseparably.
· Calfa
Անբաժանաբար. կամ գուցէ Անքննաբար. (ի տեղափոխելոյ, կամ ի ռմկ. տնտղելոյ).
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
· Calfa
Անտուն էր, եւ ոչ ուներ հանգիստ։ Այս անտուն ճնճղուկս։ Հայել յանտուն լինելն քրիստոսի. (Լմբ. սղ.։)
Անտուն շրջի անբովանդակելին, եթէ ոչ ի սմին տան տաղաւարեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
that relates to dreams;
visionary.
· Calfa
Զփոխարէնն յաստուծոյ ընդունի յանրջական տեսութիւն առաքելոցն։ Յանրջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Բ. 80. 85։)
cf. Անցաւոր.
· Calfa
Զանցական սէր անմտացն ի կեանս յայս մնացական ուսուեր առնել. (Արշ.։)
passage.
· Calfa
Տեղի անցից, կամ գործի անցանելոյ. կէչիտ.
Զայն՝ որ եբրայեցիքն հայրենի լեզուաւն հրամայեցին անցարան կոչել։ Զենուն զացարանն՝ զբնակութիւն փոփոխեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)
healthy, free from pain;
insensible;
without pain.
· Calfa
Եւ ոչ բժիշկ կարող լինիցի ճանաչել զցաւս՝ անցաւ բնութեամբ. (Սահմ. ՟Ա։)
Անարատ մտօք եւ անցաւ անձամբ (այսինքն հոգւով) ծառայել աստուծոյ ճշմարտի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Վասն զմիտսն յստակ պահելոյ, եւ անցաւ ի խղճէ. (Տօնակ.։)
s. adj. passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.
· Calfa
παραπορευόμενος, φεύγων. transitorius, fugax. Անցական. անցանելի. վաղանցուկ. եղծանելի. կեչիճի.
Անցաւորաւս զանանց բարութիւնսն շահել. (Խոսր.։)
Զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց. այսինքն անցելոց մինչեւ ի գալուստ քրիստոսի. (Շար.։)
Ընդ որ լինի անցանել.
instability, frailty, vanity.
· Calfa
Մերթ՝ փոխանակ գրելոյ ԱՆՑԱՒՈՒԹԻՒՆ.
Անցական եւ եղծանելի գոլն. անհաստատութիւն. փոփոխականութիւն.
Ոչ էութիւնն եւ անցաւորութիւնն՝ միմեանց բաղկակից են։ Գիտելով եւ զանցաւորութիւն ժամանակիս. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս մերն ստոյգ է անցաւորութիւն, այսպէս եւ նորա ցաւքն։ Յայսմ աստիճանէ (երկիւղին) պնդութեամբն փոխեալ՝ յանցաւորութիւն սիրոյն ելանէ։ Հանցէ ի բազմապատիկ նեղութենէս յանցաւորութիւն (կամ յանցաւութիւն) սիրոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
health, freedom from pain;
insensibility;
apathy, inaction;
impassibility.
· Calfa
ἁναλγησία. indolentia. Չառնելն զցաւ. անախտութիւն. առողջութիւն մարմնոյ եւ հոգւոյ. եւ Անցաւակցութիւն.
Ի նշանակ անցաւութեանն, զորոյ ճաշակն առ ի սկզբանն, հասանել. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)