Definitions containing the research ել : 10000 results

Աշակերտօրէն

adv.

cf. Աշակերտաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յառաջնոցն անտի ընդունել զիմաստութեան հեղումն աշակերտօրէն վարժիւք. (Շ. հրեշտ.։)


Աշխատաժիր

adj.

active, diligent.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.

Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) (Հ. կիլիկ.։)


Աշխատախոնջ

cf. Աշխատաժիր.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.

Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) Հ. կիլիկ.։


Աշխատանք

s.

cf. Աշխատութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Որք պահիցեն մինչեւ ցերեկոյ, եւ ճաշակելն ոչ յագին, աշխատանք է. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Աշխատասէր

cf. Աշխատաջան.

· Calfa

NBHL (4)

Զկամս աշխատասիրացն կորզելով. (Փարպ.։)

Փութացելոց եւ աշխատասիրաց. (Աթ. ՟Ը։)

Ի նորին աշխատասէր ոտիցն երկուս աղբիւրս անուշահոտ մեռոնի ելանէր. (Կլիմաք.։)

Աշխատասէր պաղատանօք զաստուած խնդրել. (Բրս. կրօն.։)


Աշխատասիրաբար

adv.

diligently, carefully.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ կարի ինչ ընդ երկնագոյնսն աշխատասիրաբար անցանել պատմութիւնս. (Արծր. ՟Ա. 8։)

Զի եւ ոչ բնութիւնս մեք զբազում արուեստն միանգամայն ուղղել կարող է, եւ զմին աշխատասիրաբար կատարէ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Դ։)


Աշխատասիրեմ, եցի

va.

to labour diligently;
to compose, to write.

· Calfa

NBHL (1)

Ընկալեալ զքո խնդիրդ աշխատասիրեցայց ածել ի կատարումն. (Խոր. ՟Ա. 1։)


Աշխատասիրութիւն, ութեան

s.

diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՇԽԱՏ ԱՌՆԵԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἕγκοπον ποιέω, κοπιάζω , σκύλλω. laboriosum vel laborare facio, fatigo, vexo, molestiam exhibeo, ἑνοχλέω, obturbo. Աշխատեցուցանել. վաստակեցուցանել. նեղել. ճգնել. տալ տաղտկութիւն. աշխատցնել, յոգնեցնել.


Աշխատեմ, եցի

va.

to fatigue, to trouble, to incommode, to disquiet, to disturb.

· Calfa

NBHL (2)

Աւելի աշխատելն ընդ ձեռամբ անկեալն՝ անիրաւութիւն մեծ է. (Մխ. դտ.։)

Աշխատել զմարմինս. (Պիտ.։ Վրք. հց. ձ։)


Աշխատեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Աշխատեմ.

· Calfa


Աշխատիմ, եցայ, եաց

vn.

to work, to take trouble, to toil, to labour.

· Calfa

NBHL (5)

κοπιάω, κάμνω, πονέω. laboro, fatigor. Աշխատ լինել. վաստակիլ. խոնջիլ. տառապիլ. աշխատիլ, յոգնիլ.

Եդ զուս իւր յաշխատել։ Աշխատեցար ի բազում ճանապարհորդութիւնս քո։ Յոր եւ աշխատիմ պատերազմեալ։ Որ ոչն աշխատի, եւ կերիցէ մի՛։ Հողագործին աշխատելոյ (այսինքն աշխատողի) պարտ է նախ ի պտղոյն վայելել։ Էին աշխատեալք եւ ցրուեալք իբրեւ զոչխարս. եւ այլն։

Դու աշխատեա՛ց քեզ, եւ մի՛ զոք ձանձրացուսցես։ Աշխատեա՛ զի կեցցես։ Կեցցես կեցցես աշխատել դու. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Զզօրութիւն բանիցն աշխատեցան յայտ յանդիման կացուցանել. (Կիւրղ. ծն.։)

Աշխատութեամբ ստանալ, եւ ստացեալ լինել. վաստըկիլ, վաստըկուիլ.


Աշխատութիւն, ութեան

s.

fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ եթէ յերկրէ ելանիցէ աշխատութիւն, այլ մարդ աշխատութեամբ ծնանի։ Ընդէ՞ր ցուցեր ինձ աշխատութիւնս եւ վաստակս։ Պատմեաց զամենայն աշխատութիւնս՝ որ եղեւ նոցա ի ճանապարհի։ Աշխատութիւն հասուանել մարդկա, կամ տեառն. եւ այլն։

Բազում աշխատութիւն ի տեղւոջն ցուցանիւր։ Արկանել զանձն յաշխատութիւն հոգեւոր։ Կալեալ է զմեզ բազում անգամ յաշխատութեան (այսինքն աշխատ արարեալ)։ Սաստիկ աշխատութեամբ հաւանեցուցեալ։ Հանգոյց զաշխատութիւնն. (Փարպ.։)


Աշխարեմ, եցի

va.

to complain of, to lament, to mourn, to deplore.

· Calfa

NBHL (4)

Աշխարել զթագաւորն, կամ զվնասս, զթշուառութիւնս, զխորտակեալ տապան, զստինսն՝ որ դիեցուցին. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. ատ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։ եւ ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Թ։)

θρηνέω lamentor, plango Կոծիլ. ողբալ աշխար դնել. սգալ. լալ, լաց ընել. ազլաշմագ. հայգըրմագ.

իբր արմատ Ապաշխարելոյ, կամ ստրջանալ.

Ապա աշխարէր զասացեալսն ... մեծապէս ապաշխարելով զղջմամբ զասացեալսն. (Բուզ. ՟Դ. 54։)


Աշխարհագոյժ առնեմ

sv.

to proclame every where or with a loud voice, to divulge, to noise abroad.

· Calfa

NBHL (4)

Թէպէտ եւ մարմինն ի ծածուկ ուրեք իցէ, բարբառովք ամենեցուն աշխարհագոյժ առնեն։ Ոչ առնու յանձն թաքուցանել, այլ աշխարհագոյժ առնէ զերախտիս երախտաւորին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19. 25։)

Աշխարհագոյժ առնէ նախախնամութիւն զանտեսանելի տարերցն հուր յամպարշտաց դատաստանի ըմբռնեցելոց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ցուցցե՛ս, եթէ զմեղսն արդարեւ ատեցեր, նշանաւակելով զնոսա, եւ աշխարհագոյժ առնելով իբրեւ զարժանաւորս թշնամանաց. (Ածաբ. մկրտ.։)

ԱՇԽԱՐՀԱԳՈՅԺ ԱՌՆԵԼ. καταδήλον ποιέω, ἁνακηρύζω. celebro, divulgo, θριαμβεύω, triumpho. Հրապարակել եւ լսելի առնել ընդ աշխարհս. յայտնի առնել. հռչակել. քարոզել. եւ Ձաղել ի հանդէս յաղթանակի.


Աշխարհագոչ

adj.

published or that publishes throughout the world.

· Calfa

NBHL (1)

Որ գոչէ կամ լսելի առնէ ընդ աշխարհ.


Աշխարհագովութիւն, ութեան

s.

the reception of universal praise;
universal praise.

· Calfa

NBHL (2)

Գովութիւն լսելի յամենայն աշխարհէ կամ ընդ ամենայն աշխարհ. համբաւ կամ անուն բարի. բարեհամբաւութիւն. հռչակ գովութեան.

Զաշխարհագովութեանցն առցեն զպսակ։ Զյաղթութեանցն աշխարհագովութիւնսն տանել։ Միշտ զաշխարհագովութեանցն տանին մրցանակս։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ. (Պիտ. ստէպ։)


Աշխարհագործ

s.

Creator of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Զաշխարհագործն, զայսչափ աշխարհ տեսանելով, ոչ իմացաք. (Փիլ. յովն.։)


Աշխարհագործութիւն, ութեան

s.

creation of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն երեւեցելոյս աշխարհագործութիւն՝ աներեւութիցն աստուծոյ առաջի արկանի. (Դիոն. թղթ. ՟Թ։)


Աշխարհագունդ, գնդոյ, գնգի

s.

geographical globe.

· Calfa

NBHL (1)

Լինել լուսաւորացդ ճառագայթաձիգք՝ աշխարհագունդք. (Ագաթ.։)


Աշխարհագրութիւն, ութեան

s.

geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.

· Calfa

NBHL (2)

Ի լինել աշխարհագրութեան առ օգոստոսիւ։ Յառաջ քան զտէրունական ծնունդն տնօրէնութեամբ իմն եղեւ ազգին աշխարհագրութիւն. (ՃՃ.։)

Վասն նորա աշխարհագրութեանն դու յերկինս գրեացր։ Աշխարհագրութեան աւետարանն, յորում ծնաւ քրիստոս, խորհուրդ է յերկինս գրելոյ զմարդիկ. (Լծ. ածաբ.։ Կամրջ.։)


Աշխարհադիտեմ, եցի

vn.

to observe or spy a country.

· Calfa

NBHL (2)

Պատուիրեաց յեսու արանցն երթելոց աշխարհադիտել զերկիրն, եւ ասէ. անցէ՛ք գնացէ՛ք, եւ աշխարհադիտեցէ՛ք զերկիրն. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 8։)

χωραβατέω. regionem obabulo. Դիտել շրջագայութեամբ զաշխարհ, զերկիր, զգաւառ. երկիր պտըտիլ՝ աչքէ անցընել.


Աշխարհալուր

adj.

heard throughout the world.

· Calfa

NBHL (1)

Լսելի ընդ ամենայն աշխարհ. հռչակեալ առ ամենեսին. տիեզերալոյս. հանդիսացեալ. ալէմէ մէշհուր.


Աշխարհակալ, աց

s.

conqueror;
monarch, emperor, prince.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրոցն ետ քաջալերս իւրով յաղթութեամբն յաղթել աշխարհակալ յաղթողին. (Սկեւռ. յեսայ.։)


Աշխարհակալութիւն, ութեան

s.

conquest.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորք յունաց աշխարհակալութեամբ, եւ այլն։ Կամելով զինքն միայն աշխարհակալութեան ցուցանել սկիզբն։ Աշխարհակալութիւնն ասորեստանի. (Խոր. ՟Ա. 1. 13. 20։)


Աշխարհականացեալ

adj.

secularized married.

· Calfa

NBHL (1)

Լինիցիմ առն աշխարհականացեալ. (Հռութ. ՟Ա. 12. (յն. կողլոկ, լինել առն)։)


Աշխարհակործան

adj.

that destroys the world.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհակործան յեղումն ապականութեան ի վերայ ածել. (Պիսիդ.։)


Աշխարհահայր, հօր

s.

father of the world.

· Calfa

NBHL (2)

Յետ սաստիցն անցելոց՝ զայրն արդար (զնոյ) աշխարհահայր երկրակալ՝ յաւիտենագիր ուխտիւն կացուցեալ. (Ագաթ.։)

Էին ադամայ եւ այլ ուստերք բազումք, այլ ոչ արժանաժառանգ պայազատութիւն աշխարհահայր (կամ աշխարհհայր) լինելոյ. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Աշխարհամար

s. adj.

list or register of the people, census of the population;
that keeps the register of the people;
առնել գիր զ—, to register the number of the people.

· Calfa


Աշխարհահամար

cf. Աշխարհամար.

· Calfa

NBHL (2)

(գրի կարճելով կամ վրիպակաւ եւ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐ). οἱκονόμος, γραμματής τοῦ λαοῦ. oeconomus, scriba populi. Որ առնու գրով զհամար մարդկան աշխարհի. կոնոմոս, դպիր ժողովրդեան. գայտ էտիճի, քեաթիպ.

Աշխարհահամար գրովն զազգատոհմն ամենայն յանուանէ գրել։ Առնել գիր զաշխարհահամար հրէից. ՟(Գ. Մակ. ՟Դ. 10. 14։)


Աշխարհամէջ, միջի

s.

public square or place in a town or country.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ներքս յաշխարհամէջս (կամ յաշխարհամէջ կամ յաշխարհամիջի) անդր արշաւել. յն. տիրել գաւառին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 2։)

Յաշխարհամէջս եւ ի ժողովրդաբնակս համարձակեցան յարձակել տեղիս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Աշխարհանազ

adj.

esteemed or respected by all men.

· Calfa

NBHL (1)

Նազելի եւ արգոյ յաչս ամենայն աշխարհի.


Աշխարհապատում

adj.

that relates from the creation of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Մովսէս աշխարհապատում։ Զաշխարհապատումն լինելն մովսէսի. (Ագաթ.։)


Աշխարհապարունակ

adj.

that surrounds the world, (Ocean).

· Calfa

NBHL (1)

Որ զտիեզերս պարունակէ պատելով. այն է ծով.


Աշխարհասէր

adj.

worldly, attached to the wordly vanities.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ ըստ աշխարհասիրացն ոմանց ծախելով յանարժանս. (Պիտ.։)

Որպէս աշխարհասէրք (կամ աշխատասէրք՝) սատարք ելով շինութեան. (Պիտ.։)

Սիրելի աշխարհի. հաճոյական մարդկան.


Աշխարհասիրութիւն, ութեան

s.

love of the world.

· Calfa

NBHL (2)

Հրաժարել յաշխարհասիրութենէ. (Նանայ.։)

Ոչ բաժանել յաստուածսիրութիւն եւ յաշխարհասիրութիւն. (Երզն. մտթ.։)


Աշխարհավար

adj.

political;
secular.

· Calfa

NBHL (2)

Վաղ եւ առաւօտ զաշխարհավար զկեանս ասէ, որ կրիւք եւ գործովք յաւուր բովանդակի զվախճանաւորացն ել սահմանէ. (Համամ առակ.։)

Այլ է առաքելոցն պատուէր, եւ ա՛յլ մարդկան՝ որ աշխարհավար կենօք կենցաղավարեցին. (Իգն.։)


Աշխարհավարիմ, եցայ

vn.

to live according to the rules of good policy;
to live a secular life.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՇԽԱՐՀԱՎԱՐ ԼԻՆԻՄ ԱՇԽԱՐԱՎԱՐԻՄ Քաղաքավարիլ յաշխարհի օրինօք, կամ ըստ օրինաց աշխարհի. կեալ յաշխարհի, կամ մտանել ի կարգ աշխարհի.

Փոյթ յանձին եդեալ է աշխարհավար լինել ազգին, ընկալեալ զմեծաքաղաքս զայս յաշխարհ, եւ այլն. (Փիլ. ել.։)


Աշխարհավարութիւն, ութեան

s.

policy;
secularlife.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ նոյն ինքն իրս աշխարհավարութեան անցանելով. (Պիտ.։)

Յիւր ճանապարհն ամբիծ լինիցի, աշխարհականն յաշխարհավարութիւնն, ամուսնացեալն յամուսնութիւնն։ Թէ՛ իշխան է, թէ ընդ իշխանութեամբ, թէ ի կարգ աշակերտութեանն, թէ յաշխարհավարութեան։ Արհամարհելով զօրէնսն՝ եւ աշխարհավարութիւնն ոչ յաջողի նոցա. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Աշխարհարար

cf. Աշխարհաստեղծ.

· Calfa

NBHL (2)

Աշխարհարարն յորժամ զկրելի էութիւնն սկսաւ կարգել։ Աշխարհարարն իրաւացոյց, եւ այլն։ Զաշխարհիս զգործս փոխանակ աշխարհարարին աստուծոյ պատուել. (Փիլ.։)

Առ ի միւսանգամ զաշխարհարար գթութեանն զսէր եւ զանունդ ապրեցուցանելոյ. (Կիւրղ. ծն.։)


Աշխարհարարութիւն, ութեան

s.

creation of the world.

· Calfa

NBHL (2)

κοσμοποιία. mudi creatio, opificium. Արարչութիւն աշխարհի. արարչագործութիւն. ստեղծումն աշխարհի. աշխարք ստեղծելը, աշխրքիս ստեղծուիլը.

Աշխարհարարութիւնն կարգեալ յօրինեալ է (ըստ գրոցն ծննդոց)։ Զաշխարհարարութիւնն հաշուելով ասէ, այս գիր արարածոց։ Յաշխարհարարութեանն ասէ, թէ փչեաց ի դէմս նորա. եւ այլն. (Փիլ.։)


Աշխարհացոյց, ցուցի

s.

map;
համատարած —, map of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Տուեալ նմա աստուածագիծ տախտակ՝ հրամայեաց այնու գրել զաշխարհարարութիւնն, եւ զօրինակն երկրի. եւ սկիզբն աշխարհացուցին զտապանակն հրամայեաց գործել յօրինակ վերնոյ աշխարհին. (Տօնակ.։)


Աշխարհաւանդ, ից

s.

public-house;
pot-house;
wine-shop.

· Calfa

NBHL (2)

գրի եւ ԱՇԽԱՐԱՒԱՆԴ. καπηλεῖον. caupona, popina, σκηνή, tabernaculum, taberna, contubernium. Կապելայ. կապելանոց. պանդոկի. տուն եւ կրպակ գինեվաճառաց եւ գուսանաց. իբր աշխարհի հասարակաց կամ աշխարհականաց իջաւան. մէյխանէ, խումխանէ, խումար խանէ.

Յաշխարհաւանդ կապեղանոցսն եւ ի կրպակս անխտիր մտանիցեն։ Զի՞նչ օգուտ իցէ բազում ոսկի յանձին կրել յաշխարհաւանդսն ... ի գուսանաց վանս։ Որ բազում տժգին վաճառականութեանն կրպակաց նման է, եւ շահքն անիրաւութեանն հանգոյն աշխարհաւանդից. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)


Աշխարհաքաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

s.

cosmopolite.

· Calfa

NBHL (1)

Կամի ցուցանել զառաքինին միանգամայն ե՛ւ աշխարհաքաղաքացի, ե՛ւ հանգիտապատիւ ամենայն աշխարհիս։ Աշխարհաքաղաքացիս մարդ, որ իբր փոքր աշխարհ ի մեծ աշխարհի եղեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Աշխարհօրէն

adv.

secularly;
vulgarly;
generally, universally.

· Calfa

NBHL (2)

Զկատակերգութիւնն (վերծանել) աշխարհօրէն. (Թր. քեր.։)

Միաբան խորհեցան աշխարհօրէն խորհուրդ, եթէ ո՛ւմ պարտ իցէ զհայրապետութեանն կաթողիկոսութիւնն ունել։ Միաբան համօրէն աշխարհօրէն ժողովէին առ ներսէս կաթողիկոսն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 17. 51։)


Աշնանային, այնոյ

adj.

autumnal.

· Calfa

NBHL (1)

Զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զաշնանայինն՝ փոխանակ ժողովելոյ ամենայն պտղոց։ Յաշնանային հասարակօրութեան։ Աշնանայնոյն (կամ աշնայնոյն) զուգօրութիւն։ Գարնանայնոյն, եւ աշնայնոյն։ Տերեւթափ լինին եւ ցամաքին տունկք աշնայնովն եւ ձմերայնովն. (Փիլ.։)


Աշտ

cf. Յաշտ.

· Calfa

NBHL (1)

Կանգնել յաշտից տեղիսն. (Խոր. Բ. 13։)


Աշտանակեմ, եցի

vn.

to be on horse-back, to ride, to mount a horse;
to break in a horse.

· Calfa

NBHL (1)

ἑφάλλομαι. insilio, ἑπιβαίνω, conscendo. Ոստնուլ եւ նստել ի վերայ. հեծանել յերիվար. հեծնիլ. պինմէք, սիւվար օլմագ, պէր նիշէսթէն.


Աշտարակագործ

adj.

that builds a tower.

· Calfa

NBHL (1)

Շինօղ աշտարակի (ի բաբելոն, եւ այլն).


Աշտարակագործութիւն, ութեան

s.

construction of a tower.

· Calfa

NBHL (1)

πυργοποιία. turris opificium որ եւ ԱՇՏԱՐԱԿԱՇԻՆՒԹԻՒՆ. Շինութիւն աշտարակի (ի բաբելոն).


Աշտարակաշէն

adj.

cf. Աշտարակագործ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՇՏԱՐԱԿԱՇԷՆ ԱՌՆԵԼ. Շինել զաշտարակ. առնել զշինութիւն ի աշտարակի.

Նեբրովթ սկայն կախարդութեամբ զբոլորս հրապուրէր ազինս աշտարակաշէն առնել. (Կաղանկտ.։) (եթէ իմասցիս, առնել զնոսա, յայնժամ լինի՝ շինօղ աշտարակի։)