the Koran.
cf. ԿՈՒՐԱՆ. ( գուրան. այսինքն ընթերցուած)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
Իբրեւ զծնծղայս՝ որ ղօղանջեն. Նոքա ղօղանջեսցեն բերանօք իւրեանց. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Գ. ՟Ա։ Սղ. ՟Ծ՟Ը. 8։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
ՂՕՂԵՄ. ն. որպէս Լողել. իմա՛ լող քարիւ այսինքն ղուղանաւ կամ գլանաւ ողորկել, հարթել եւ պնդել զհող տանեաց.
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Ղօղեալ (այսինքն թաքուն) խորհուրդ երրորդութեան ի յերկրայնոցս անքննական։ Ղօղեցան ըստուերք մահու, լքեալ լուծան իշխանութիւնք. (Շ. տաղ.։)
turned, formed or fashioned on a turner's wheel, in a lathe;
very well turned or made, well-finished, well formed.
Երկուս քրովբէս ոսկիս ճախարակեայս։ Ճախարակեայ գործեաց զաշտանակն, զբունն, եւ զստեղունս նորա։ Արծաթ ճախարակեայ։ Ձեռք նորա ոսկի ճախարակեայք։ Պորտ քո թակոյկ ճախարակեայ.եւ այլն։
Ճախարակեայս սեթեւեթեալս բանիւք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Առեալ զանմահ սկիզբն հոգւոյ, յետ այսորիկ զմահկանացու զմարմինն սովաւ (յն. սմին) շուրջ ճախարակեցինն. (անդ։)
marshy, fenny, boggy, miry.
(արմատն է Ճակ. այսինքն գէճ) Ուր կայցէ խոնաւութիւն շատ իբրեւ ի ճահիճս.
lecherousness, lasciviousness;
whoredom;
fornication.
Յայս միտեալ վարեցաւ ճակաճանութիւն։ Անխուզ վաւաշոտութիւնք շռայլական ճակաճանութեանց. (Պիտ.։)
to predestine, to destine, to doom, to fate;
յանմահութիւն —գրեալ, born or destined to immortality.
Զյօժարութեան զելսն ճակատագրեն։ Եւ այս ճակատագրեալ է. (Նիւս. բն. ՟Լ՟Զ։)
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Յաշխարահական ի ճակատամարտին. (Ժմ.) այսինքն ի համաշխարհական պատերազմի ընդդէմ կրակապաշտից։
cf. Ճակատեցուցանեմ.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.
ἑφαρμογή, convenientia. Վայելչութիւն. յարմարութիւն. (լծ. կահ. կահաւորութիւն. այսինքն հանդերձանք. բարեձեւութիւն)
Քանզի (ի) ճահ էր եւ ի դէպ՝ տալ զօրէնսն։ Մարդիկ իսկ եթէ ասասցեն զայս, ի ճահ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. 38։)
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Պարտ է առ սմա ի սակս այնմիկ ճահաւորել, եւ ոչ զայնոսիկ ի սակս այսորիկ ուսանել. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
Եթէ՛ օրէնք, եւ եթէ՛ ճահաւորութիւն զայս ինչ պարտ է կոչել. (անդ։)
cf. Ճահեցուցանեմ.
Բարւոք իմն ճահէ զգնացս գարշապարացն։ Եւ զայս հինգ ազգաց ճահիցես. (Ոսկ. եփես.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Զոր եւ այսր ճահեցուցանել՝ ոչինչ քակտիչ լինի բանիդ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Ճահողապէս.
Ճահողակի այս ինչ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Ի ճահ.
Ճահողակի այս ինչ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
ray;
light, glare, brilliancy, splendour;
— սրբութեան, monstrance.
Պէսպէս գոյնք գալարմամբս այսուիկ լինելով՝ ճաճանչ իսկ զկիրս զայս առասասցուք. (Պղատ. տիմ.։)
to darken, to dim, to obscure, to cloud;
— զաչս, to dazzle, to hallucinate, to offuscate, to blind.
Որք զերեսս զհարկաւորագոյն զգայութեանց (այսինքն զաչս) ճայրոտեալք՝ շլացան. (Փիլ. տեսական.։)
bezel or bezil.
Լիցի մատանին (պսակի) անկապ ի ճանակին՝ առանց գրի ... հաւասար բոլոր օղ, զի խորհուրդ է այսպէս լինել. (Մաշտ. ջահկ.։)
to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.
Երասիստրատոս բժիշկ հոյակապ ճանաչէր։ Աթենագորոս փիլիսոփոս ճանաչէր. այսինքն երեւելի էր, փայլէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Անսովոր է ասել իբր ռմկ. Ճանաչեցի. այսինքն ծանեայ.
to travel with another, to be a travelling companion.
Մի՛ ճանապարհակցեսցուք այսմ ամբարիշտ թագաւորի. (Խոր. ՟Գ. 15։)
cf. Ճանապարհակից.
Այսոցիկ մտաց ճանապարհորդակից գտաք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Ը.) այսինքն ձայնակից՝ ըստ յն. ոճոյ։
to travel, to make a journey;
to set off, to start, to take the road, to begin one's journey, to walk, to go.
Ո՞չ այսուիկ հեռի են ի մէնջ հրեշտակք, զի ոչ կարօտին՝ որոց մեքն. ապա ուրեմն որչափ նուազից լինիմք կարօտք, այնքան առ նոսա ճանապարհորդիմք։ Ի մէջ գիշերի ճանապարհորդի, եւ ընդ գետ անցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34. 37։)
journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.
Ո՛չ ի վերայ գետոց ճանապարհորդութիւնք, (այսինքն կամուրջք), եւ ո՛չ գործիք ձկանց որսոց։ Ի ճանապարհորդութիւն ուսանն. (Խոր. ՟Բ. 56։ ՟Գ. 62։)
flay, flies.
ՃԱՆՃԻՌՆ կամ ՃԱՆՃԻՒՌՆ. գրի եւ ՃԱՆՋԻՌՆ. իբրու Ճանճերն, այսինքն Ճանճք՝ (կամ ճանճիւըն. ըստ յն. ճանճիւք)
ՃԱՆՃԻՒՌՆ. Որպէս ռմկ. կանկիռ, կանկեռ. այսինքն Ճանկեր, կամ ճանկք կեռք բարձօղք զսան ի հրոյ.
taste, flavour, savour;
foretaste, prelibation, proof, gustation;
drinking-vessel, cup, mug, glass, tumbler;
measure of gallons;
դուզնաքեայ —, weak or slight effort;
առնուլ զ—, to try, to taste, to relish;
առնուլ զ— քաջասրտութեան նորա, to prove his courage;
—աւ զծով չափել, to empty the sea with a tea-spoon.
(որպէս թէ ճաշիկ իմն) γεῦσις, γευθμός , γεῦμα gustatio, gustus, esca, cibus, edulia, sapor. Տեսութիւն համոյ ճաշուն, այսինքն կերակրոց եւ ըմպելեաց. ճաշակումն. կերակուր, ըմպելի. համ, եւ փորձ. նշանակ. համտես.
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
lucid, fulgid, luminous.
Անթեմս այս բանջար ... շուրջ զիւրեաւ ունի բուսեալ ճառագայթաձեւս զտերեւովն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Ճառագայթափայլ.
belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.
Ճառական պատճառք, արժանաւորք ի զարմանալ։ Ճառական բացատրութեանն հատուցումն այսպէս ասասցի. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Է եւ ի խունկս ինչ կինամոն ղարմացական, որ զնըմանէ են սքանչելի բանք ճառական. այսինքն ճառեալք. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to write or narrate the same thing with another.
Ո՞վ մեզ զայսոսիկ ճառակցէ՝ հաւասարելով պատմութեանս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)
Զայս արդի ճառեալ այրս ասէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
pasture, feed, food, forage, fodder, provender;
pasture ground or land, meadow;
food, pasture, aliment, nourishment, prey;
— հրոյ, fuel, combustible;
— լինել, to be food to, the prey of, a prey to;
հրոյ — լինել, մատնիլ, to be a prey to the flames, to be burnt, devoured, consumed by fire;
սրոյ — լինել, մատնիլ, to perish by the sword;
սրոյ — տալ, to put to the edge of the sword, to slay;
— գտանել, to spread over, to wind or creep about;
— տալ հերձուածոց, to keep up, to foment divisions;
առ — ախտից, for cherishing or caressing the passions;
բազմախողխող երկաթոյն նա տայր ի —, he mowed them down with the murderous steel, or sweeping brand;
գիտութիւնք — են մտաց, knowledge is the food of the mind;
ճար եւ — առնել, to find a remedy;
to repair, to redeem, to retrieve, to make reparation or amends for.
Ճարակն ինձ այսպէս թուի ասել զկերակուրն հոգեւոր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Նմա այսօր կարօտի ճարակ վիրացս մերոց առ ի բժշկել. (Լմբ. պտրգ.։)
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
Երիվարաց, եւ իշոց, եւ այլոց այսպիսեաց ճարակողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
Չար ախտս յայսմանէ առեալ զնիւթ՝ սկսաւ ճարակել. (Լմբ. պտրգ.։)
Քննութիւն մեր աստէն առ մեզ ճարակեսցի։ Բանն կարօտեալ՝ ի պէտս այնորիկ այսր անդր ճարակեցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
to crack, to crackle, to crepitate.
Զճարճատելն նմանեցուցանէ փշոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. զի այս նիւթ ի կիզելն ձայն հանէ. (Լմբ. ՟Ղ՟Զ։)
clasp, hasp, buckle;
hutton;
loop, catch, hook;
— գրոց, clasp;
խառնել զօղսն ընդ ճարմանդսն or ճարմանդեմ, to put the taches into the loops, to clasp, to fasten, to hook.
Արասցես ճարմանդս կապուտակեայս առ եզերբ միոյ փեղկին ի միոջէ կողմանէ ի խառնուածս։ Յիսուն ճարմանդ արասցես միում փեղկի։ Եւ խառնեսցես զօղսն ընդ ճարմանդսն. (Ել. ՟Ի՟Զ. եւ ՟Լ՟Զ։)
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
Եթէ արամազդ ճարտասան է, եւ արհեստ այս է ամենագեղեցիկ. (Պղատ. մինովս.։)
oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.
Տեսակք ճարտասանականին երեք այսոքիկ են. եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
Ճարտասանութիւն՝ հաւանութեան արարչական։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ (իմա՛, իրիաւանց), այսինքն քաղաքականութեան. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
better.
Ճարտարագոյն արուեստաւորաց։ Զայս առադրելով գաղափար՝ ճարտարագոյնս մովսէս քեզ թէոդորի. (Պիտ.։)
to speak with eloquence or art, as an orator.
Ե՛ւս հպագոյն զայս ճարտարախօսէ պօղոս. (Անան. եկեղ։)
Ոչ եկիր այսր ճարտարախօսել, այլ զոհեա՛ աստուածոցն. (Ճ. ՟Գ.։)
speaking well, fluency of speech, eloquence.
to apply oneself to, to study, to think of a device;
to become industrious, ingenious, skilful, dexterous, adroit.
Ճարտարանալ փութացեալ յաղագս այսորիկ աստուածաբանիս մտածութեան. (Դիոն. ածայ.։)
art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.
Արար յերուսաղէմ մենքենայս արուեստից ճարտարութեան լինել ի վերայ պարսպաց. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 15։)
Զչար ճարտարութեան ի ձեռն առեալ. այսինքն ճարտարապետութեան. (Արծր. ՟Ե. 8։)
cf. Ճգնեցուցանեմ.
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
Պարապեալքն այսպիսում ճգնութեանց դիւանագիրք մատենից։ Ի սաստիկ ճգնութեան պահել (զշինօղսն պարսպաց). (Խոր. ՟Ա. 2. 15։)