Definitions containing the research յո : 10000 Results

Նստելի, լւոյ

See full entry →

s.

bench, form, seat, chair.

NBHL (1)

Զքսան ամ ոչ ընկողմնեցաւ, այլ ի նստելումնն՝ յորում գործէր, ի նմին ննջէր. (Վրք. հց. ձ։)


Նստոյ՞՞՞տեղի

See full entry →

sn.

anus, fundament, breech, bottom.

NBHL (2)

Ետ դնել ձագար ի նստոյ տեղին (կամ ի նստատեղոջ նորա), եւ արկանել ջուր տկաւ յորովայն նորա. (Ագաթ.։)

Գաւազանս սրեալս վարէին ընդ նստոյ տեղիս։ Ի յերկայն գաւազան ցցեցին երկսայրի սլաք, եւ արկին ընդ նստոյ տեղին մինչեւ յորովայնն. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)


Նստոց, աց

See full entry →

s.

seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.

NBHL (1)

Որ էր յառաջն տեղին այն նստոց ամարան մեծ թագաւորացն հայոց, այսինքն Արշակունեացն։ ԶՍիս քաղաքն այրեցին, որ էր նստոց թագաւորին հայոց. (Մաղաք. աբեղ.։)


Նստումն, ման

See full entry →

s.

sitting down;
evacuating.

NBHL (1)

Զյարակայութիւն նորին էութեամբ՝ նստմամբն եցոյց. (Վահր. երրդ.։)


Նրբաբայեմ

See full entry →

vn.

to subtilize, to refine, to cavil, to sophisticate.

NBHL (1)

ՆՐԲԱԲԱՅԵԼ. Նուրբ բայիւք այսինքն բառիւք եւ բանիւք խօսել, յուզել, մանրախուզել.


Նրբական, ի, աց

See full entry →

cf. Նուրբ.

NBHL (1)

Են աշտիճանք գնացից նորա (լուսնի) յոյժ նրբական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Նրբաւարտ

See full entry →

adj.

pointed, sharp.

NBHL (1)

Ի մարմնի իսկ զո՞ր ասիցեմք առողջս. զյո՛յրսն եւ զուռուցեալսն եւ զջրագողեա՞լսն, եթէ զնրբաւարտսն (կամ զնրբաւարսն) եւ զկազմսն եւ զձողսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)


Նրբուղի

See full entry →

s.

narrow way, footpath.

NBHL (1)

Ընդ նրբուղի (կամ նուրբուղի) կածանս գնալով՝ չարչարեալք։ Որպէս անձաւք անբաւահայեացք, յորժամ գնայ ոք ընդ նա նրբուղի կածանաւ. (Վրդն. երգ.։ Տօնակ.։)


Նքթեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Նքթիմ.

NBHL (1)

ՆՔԹԵՄ ՆՔԹԻՄ, ἑκλείπω, ἑκλύομαι եւ այլն. deficio, dissolvor. որ եւ ՆՔՈՂԻԼ. Նուազիլ ի սովոյ. սովիլ. քաղցնուլ յոյժ. նօթի լինել. յանսուաղութենէ կթոտիլ, լուծանիլ. խիստ անօթէնալ, անօթութենէ մարմրիլ.


Նքողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.


Նօտար, աց

See full entry →

s.

notary.

NBHL (1)

ՆՕՏԱՐ կամ ՆՈՏԱՐ. Բառ լտ. նօդա՛ռիուս. յորմէ եւ յն. նոդա՛ռիօս . νοτάριος կամ γραμματεύς, ὐπογραφεύς . (որպէս եւ σημαίνων signator. նշանակիչ գրով) Նշանագիր. գրիչ. դպիր արքունի կամ եկեղեցական. գրագիր.


Նօտարեմ, եցի

See full entry →

va.

to write running hand;
to draw up a deed.

NBHL (1)

Նօտարեցաւ գիրս ի համարս հայոց ի թուիս ռծէ. (Յիշատ.։)


Շ (cha)

See full entry →

s.

the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.

NBHL (2)

Գիր բաղաձայն, ի կարգէ կիսաձայնից եւ կրկնակաց, անուանեալ ի մեզ Շա, կամ Շայ. որ ըստ արաբ. եւ եբր. շին. իսկ յայլ լեզուս կա՛մ պակասի այս ձայն, եւ կամ բացատրի կրկին եւերեքկին տառիւք, ոս, ոչ, սչհ, սք, քհ. եւ ըստ յն. քսի՛, եւ ս, որք երբեմն տառադարձութեամբ փոխին ըստ հայումս ի շ. զոր օրինակ Արտաշատ, արտաշէս. ի յն. ասին արդաքսա՛դի, արդաքսէ՛րքսիս. որպէս եւ Շաբաթ, շամրին, շամրտացի, շամիրամ, շիղայ, շմաւոն, շուշան, շօշ, շապուհ. արշակ, վշտասպ, եւ այլն. ի յն. եւ յայլ բազում լեզուս ս տառիւ արտասանին։

Շ. եւ ի հայումս գտանի լծորդ ընդ ս. որպէս եւ ընդ ժ. զի անխտիր ասին աշտիճան, աստիճան. աշտուճ, աստուճ. նժդեհ, նշդեհ. ժլատ. շլատ. ռիժդ, ռիշտ, եւ այլն։ Որպէս եւ վեց, ի բարդիլն լինի վեշտասան, վաթսուն, եւ այլն։


Շաբաթացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to keep the sabbath;
to cause to rest or repose from work, to celebrate the sabbath.

NBHL (1)

Եղեն ի ծառայութիւն, մինչեւհաճեսցի տէր ընդ երկիրն դատարկացեալ. շաբաթացոյց զնա, մինչեւ կատարեաց ամս եօթանասուն. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 58։)


Շահավաճառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

commerce, trade, traffic, business.


Շահաւոր, աց

See full entry →

adj.

profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.

NBHL (1)

Զշահաւոր եւ զօգտակար երախտիսն յորդորեսցէ։ Ի շահաւոր գիւտս եւ ի փրկութիւն մերձաւորին եւ հեռաւորին. (Յճխ. ՟Գ. ՟Ե։)


Շահեմ, եցի

See full entry →

va.

to cause to gain or profit.

NBHL (1)

Գնա՛, եւ ասա՛ ցնա, զի յո՛յժ շահեմ ես զնա. (վաստըկցընել) (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)


Շահընկալ

See full entry →

adj.

profitable, lucrative.

NBHL (1)

Զաստիճան քահանայութեան ուղիղ վարուք եւ անարատ առաքինութեամբ հատուցանել քեզ շահընկալ գոհութեամբ. (Մաշտ.։)


Շաղախեմ, եցի

See full entry →

va.

to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.

NBHL (1)

Ի բերանոց մանկանց յոլով ի բաց թափեալ ործն զկերակուրն եւ զըմպելին շաղախէ. (Բրսղ. մրկ.։)


Շաղակրատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շաղակրատումն.

NBHL (1)

Զդառնութիւն երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան, եւ այլ յոգնապատիկ շաղակրատութեան. (Գր. հր.։)


Շաղակրատումն, ման

See full entry →

s.

charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.

NBHL (1)

Զդառնութիւն երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան, եւ այլ յոգնապատիկ շաղակրատութեան. (Գր. հր.։)


Շաղամաթ, ի

See full entry →

s.

thread;
string, packthread, twine.

NBHL (2)

Անցուցանէ զափան, յորում է շաղամաթ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)

σταρτίον (յորմէ իտ. spago ). filum. Թել. լար. առասան. (որպէս թարգմանի այլուր նոյն բառ յն. սբոռդի՛օն ). դերձան, գայթան, իփլիք, իփ. եբր. խիւթ.


Շաղաշար

See full entry →

adj. s. gr.

entwined, conjoined, united;
syllable.

NBHL (2)

ՇԱՂԱՇԱՐ. գ. Նիւթական թարգմանութիւն յն. ձայնիս συλλαβή syllaba. որ է Փաղառութիւն. վանկ. սիղղոբայ. (օրինակքն իսկ առաւել ի դէպ գան յունին, քան հայումս).

Այլ սակայն բան թրակացւոյն ի յոյնն՝ հայի ի վանկս կազմեալս ի ձայնաւորաց ի եւ բաղաձայնից այլեւայլ առոգանութեամբք։


Շաղաշարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շաղաշարումն.

NBHL (1)

Սոկրատեանք ասելով ասեն (զՍոկրատայ), թէ շաղաշարեցաւ ընդ ամենայնի՝ ոչ ախտաւոր առփմամբ, այլ այլաստւածային. այսինքն զիմաստասիրութիւն ի յոլովս անցուցանել, եւ զայն ասեն շաղաշարութիւն աստւածային. (Նոննոս.։)


Շաղաւաշուրթն, շրթանց

See full entry →

adj.

insinuating, false, double-tongued;
cheating, fraudulent.

NBHL (1)

Զի այնպիսի իմն է յողդողդ ազդ կանանց, եւ շաղաւաշուրթն, եւ փառքուս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Շաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.


Շաղկապեմ, եցի

See full entry →

va.

to join together, to conjoin, to unite.

NBHL (1)

Կամ կապել կաշկանդել. պրկել. շաղել. իլ. շաղապատիլ. պատատիլ. Հեփեստոս յորոգայթս զարէս շաղկապեաց. (Նոննոս.։)


Շաղղակերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sarcophagy, devouring carrion;
voracity.

NBHL (1)

Անյագք որովայնիւ ասացեն, թէ գործակից լինի շաղղակերութիւն առ ի յողջութիւն եւ մարմնոյ զօրութիւն։ Անարգել եւ անժոյժ շաղղակերպութեամբ. (Փիլ. լին.։)


Շամանդաղ, աց, ից

See full entry →

s. ast. med.

fog, haze, mist;
obscurity;
atom, corpuscle;
cosmical matter;
— աչաց, suffusion, cataract.

NBHL (2)

Բազում զսովաւ յառաջագոյն շամանդաղ ի զգայութեանցս հեղեալ։ Զաւելորդ շամանդաղն մաքրելով։ Ոգւոցս աչօք ընդ աղօտ տեսանելով. քանզի զսրատեսն սոցա՝ այլանդակ իրացն շամանդաղ ստուերացուցեալ ծմակեցոյց. (Փիլ.։)

Եղեւ թանձրամած շամանդաղ ի վերայ բլրոյն, եւ ոչ կարացաք տեսանել ինչ. (Հ. յունիս. ՟Լ.։)


Շամբ, ից

See full entry →

s.

cane-brake, cane-field, fen.

NBHL (2)

Յեզեր շամբին կոգայովտի։ Դիպեցաւ ի շամբս կինճս որսալ հրով։ Զեղերբ մօրին շամբք, եւ բազմութիւն եղեգանց. (Խոր. ՟Գ. 37. 55. 59։)

Զպուրակս յոքունց անտառաց շամբից եղեգանց ի հատուածս գոյութեան գրչաց կազմեցից. (Նար. ՟Թ։)


Ուսումնատեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hatred for study;
gross ignorance.

NBHL (1)

Ուսումնատեացն լինել, խորշումն յուսմանէ. կամաւոր տգիտութիւն.


Ուսուցանելի

See full entry →

s.

cf. Ուսուցիչ.

NBHL (1)

Ոչ յուսուցանելեացն միայն համարձակութենէ, այլեւ յառնելեացն արժանաւորութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Ուսուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.


Ուսուցանող

See full entry →

s.

cf. Ուսուցիչ.

NBHL (1)

Ոչ յուսուցանելեացն միայն համարձակութենէ, այլեւ յառնելեացն արժանաւորութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Ուսուցումն, ման

See full entry →

s.

instruction, teaching, precept.

NBHL (1)

Շարժեսցի (լեզուն) յուսումն մոլորելոցն. (Պիտ.։)


Ուստի

See full entry →

adv. conj.

whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ? so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.

NBHL (5)

Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր, յերկնի՞ց, եթէ ի մարդկանէ։ Սմա ուստի՞ իցէ այս իմաստութիւն։ Եւ ուստի՞ է ինձ այս, զի եկեսցէ մայր տեառն մոյ առ իս։ Ուստի՞ ճանաչես զիս։ Ոչ գիտեմ զձեզ, ուստի՛ էք։ Ոչ գիտես, ուստի՛ գայ, կամ յո՛ երթաց.եւ այլն։

Ուստի՞ իսկ է մեզ լինելս, ուստի՞ առաք սկիզբն, կամ յումմէ՞ եղեաք. (Իսիւք.։)

Կայէն (ի պէտս զոհելոյ) ուստի՛ եւ կորզեաց հասկս յոռիս արհամարհանօք. (Եփր. եբր.։)

ՈՒՍՏԻ մ. ὄθεν unde. իբր յարաբերական՝ Յորմէ. յորմէ վայրէ. ի տեղւոջէն՝ յորմէ. յիրաց՝ յորոց, վասն որոց իրաց. անտի՝ ուր. ուսկից որ.

ՈՒՍՏԻ՞. πόθεν;
unde? Յորմէ՞ տեղւոջէ. եւս եւ յումմէ՞. յորո՞ց իրաց. յի՞նչ պատճառաց. ուսկի՞ց, ուսկէ՞


Ուստր, տեր, տերք, տերաց

See full entry →

s.

son, boy, child.

NBHL (1)

Յեսու ուստր յովսեդեկեայ։ Հիւրկանոս ուստր յովսեպեայ։ Դարեհի ուստեր վշտասպեայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ուտեմ, կերի, կերայ, կեր

See full entry →

va. fig.

to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.

NBHL (2)

Իգնատիոս կերաւ ի գազանաց վասն վկայութեանն քրիստոսի. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)

Նման է նա փայտի, որ ուտիցի ի յորդանց։ Ուտին յորդանցն՝ որ անվախճան. (Վրք. հց. ՟Զ։ Շ. թղթ. մխիթ.։)


Ուտեստ, ից

See full entry →

s.

food, nourishment, victuals.

NBHL (2)

Տուեալ էր զնոսա յուտեստ (յն. ի տուրս անտիոքիդեայ հարճի թագաւորին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 30։)

Եւ զգաւառն յուտեստի պատրաստութիւն համբարաց թողոյր բերդին։ Մինչդեռ թագաւորն արշակ ի կողմանսն ստորին գաւառացն յանգեղ տան էր յուտեստ». կարծի լինել տեղի արքունի ռոճկաց՝ իբր յատուկ անուն։


Ուտճահալ

See full entry →

adj.

worm-eaten, rotten.

NBHL (1)

Հալեալ յուտճէ. կերեալ յորդանց, ի փտութենէ, ի ժանկոյ.


Ուրախալիր

See full entry →

cf. Ուրախալից.

NBHL (1)

Երեւեցար խնկաբերից՝ յողջոյն կենաց ուրախալից. (Շար.։)


Ուրախալից

See full entry →

adj.

full of joy, joyful, cheerful, playful, jovial.

NBHL (1)

Երեւեցար խնկաբերից՝ յողջոյն կենաց ուրախալից. (Շար.։)


Ուրախակից

See full entry →

s. adj.

sharer in a person's joy;
congratulating;
— լինել, to rejoice with;
to congratulate, to felicitate, to wish joy to, to compliment;
to feast together, to treat one another.

NBHL (1)

Եւ συνευωχοῦμαι convivor, simul epulor, oblector. Խրախճանակից լինել յուտել եւ յըմպել.


Ուրախարար

See full entry →

adj.

giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ծաղիկք են ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց։ Այգիս ուրախարարս։ Ուրախարար բաժակ։ Գինի ուրախարար է արբեցելոց։ Ուրախարար գինւով։ Ուրախարար զոհագործութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։ Պրոկղ. յոսկ.։ Նար. յովէդ.։ երգ։ Յհ. իմ. ատ.։)


Ուրախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.

NBHL (3)

Դարձաւ սուգ նոցա յուրախութիւն։ Տրտմութիւն ձեր յուրախութիւն եղիցի։ Յաւուրս ուրախութեան ձերոյ։ Ետուր ուրախութիւն սրտից մերոց։ Ծառայեցէ՛ք տեառն ուրախութեամբ։ Զերծ յինէն զքուրձ, եւ ինձ զգեցոյց զուրախութիւն։ Ուրախութեամբ մեծաւ.եւ այլն։

Անսպառ լերուք յուրախութեան։ Ածեր զմոլորեալս զայս յանանց ուրախութիւնսդ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)

Արար աբրամ ուրախութիւն մեծ։ Առնէր ուրախութիւն ամենայն ծառայից իւրոց։ Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան ինքն եւ ամենայն զօրք իւր։ Արար ուրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերացն.եւ այլն։


Ուրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.

NBHL (3)

Ըստ յունական գրոց՝ ուրանամն, ἁρνοῦμαι եօթն տառիւքս) է վեցհարիւր վաթսուն եւ վեց (թիւ անուան նեռին). (Ճ. ՟Գ. ի Հիպողիտայ։)

Ուրացօղն քրիստոսի յուլիանոս։ Յաւուրս յուլիանոսի ուրացողի. (ՃՃ.։)

ՈՒՐԱՑԵԱԼ ցելոյ, ոց. ա. ՈՒՐԱՑՈՂ. παραβάτις, ἁπαρνήτης praevaricator, abnegator ἁποστάτης apostata, religionis christianae desertor. Անկեալն ի սուրբ հաւատոց. անցեալն ի մոլար դեն. առաւել սեպհական անուն յուլիանոսի, եւ վասակայ. մուրթատ.


Ուրանօր

See full entry →

adv.

where;
— եւ կամիցիս, where you like, wherever you please.

NBHL (1)

οugr-SmCi;
, ποῦ, ὄπου ubi, quo. Ուր. յորում վայրի. եւ Յո՛. ուր որ.


Ուրացական, ի, աց

See full entry →

adj.

negative.

NBHL (1)

Երդումն՝ ուրացական կոչի, յորժամ ասէ, զաստուած ուրացեալ եղէց, եթէ չէ այնպէս. (Տօնակ.։)


Ուրացող

See full entry →

cf. Ուրացեալ.

NBHL (2)

Ուրացօղն քրիստոսի յուլիանոս։ Յաւուրս յուլիանոսի ուրացողի. (ՃՃ.։)

ՈՒՐԱՑԵԱԼ. ՈՒՐԱՑՈՂ. παραβάτις, ἁπαρνήτης praevaricator, abnegator ἁποστάτης apostata, religionis christianae desertor. Անկեալն ի սուրբ հաւատոց. անցեալն ի մոլար դեն. առաւել սեպհական անուն յուլիանոսի, եւ վասակայ. մուրթատ.


Ուրացեալ

See full entry →

s.

apostate, renegade;
—ն յուլիանոս, Julian the Apostate.