Definitions containing the research ել : 10000 results

Բաժանակից, կցի, կցաց

adj.

that partakes with another.

· Calfa

NBHL (3)

Արժանի իսկ են բաժանակից նմա լինելոյ. (Իմ. ՟Ա. 16։)

Զաստուած ընկեր եւ բաժանակից ունելով ստացուածոցն. (Վրդն. ղեւտ.։)

բաժանակից եղեաք մեք Քրիստոսի ի սկզբանէ ի ձեռն կոչմանն։ Բաժանակից լինել ընդ հոգւոյն սրբոյ. (Եփր. եբր.։)


Բաժանարար, աց

s.

distributer;
divisor.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր տէրն եկն արկանել յերկիր զբաժանարարն՝ որոշել զհաւատացեալս յանհաւատից. (Վրդն. սղ.։)


Արեւագալ

s.

day-break, dawn, sun rise.

· Calfa

NBHL (1)

Գան ի գերեզմանն ընդ արեւագալն. (Մրկ. ՟Ժ՟Զ 2. յն. ընդ ծագել արեդական.)


Արեւածայրք

cf. Արեւագալ.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն ընդ Արեւագալ. յորդում պահու արեւն ծայրս արձակել սկսանի.


Արեւապաշտ, ից, աց

adj.

who worships the sun.

· Calfa

NBHL (1)

Ժպրհեցան ասել արեւապաշտքն, թէ ի նորա տեսչութենէ է ամենայն. (Վեցօր. ՟Դ։)


Արեւիկ

s.

little or sweet sun (jesting term).

· Calfa

NBHL (1)

Զարեգակն աղաչել կամեցեալ՝ ասեն, արեւիկ լուսիկ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Արեւիշուշտ

adj.

ungrateful.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն է՞ր ի մեծացուցչէն վրիպեալ, եւ զչքաւորն թախանձես. զհատուցիչն խլխլես, եւ զարեւիշուշտն հատուցանել հաշուիս. (Ոսկ. մ. ՟Գ 3։)


Արեւմուտք, մտից

s. pl. West sun set;
the western nations;
յարեւմուտս կոյս, westerly, towards the west.

· Calfa

NBHL (7)

δύσις, δυσμή occasus (solis) Մուտք արեւու, այսինքն մտանելն ի խոնարհելով ի ներքին կիսադունտն. երեկոյ. արեւը մարը մտնալը.

ԱՐԵՒՄՈՒՏՔ. δυσμή occidens Կողմն երկնից, կամ տեղին, յոր մտանէ արեւն, որ եւ ԱՐԵՒՄԱՅՐ՝ յորում լոյսն ադանի, հակակայ արեւելից.

Մինչեւ ցծովն արեւմտից։ Որոյ նիստն ընդ արեւմուտս է։ Որ նստի ընդ արեւմուտս։ Յարեւմտից մովաբու։ Յերկրէ արեւելից, եւ յերկրէ արեւմտից։ Յարեւմուտս կոյս քաղաքին.եւ այլն։

(Արեգակն) յարեւմտից մինչեւ յարեւելս երթայ ի մանկութիւն. դարձեալ յարեւմուտս կամօք քովք ծերացեալ հասանէ. (Ագաթ.։)

Արեւմուտք տապանն (Յիսուսի) եղեւ արեւելք ... ի խաւարէ լոյս մեզ ճառագայթեաց. (Գանձրն.։)

Արեւմուտք յարեւելս ընթացեալք հասին. (Շար.։)

Արեւելք եւ արեւմուտք գիտացին. (Եղիշ. ՟Գ։)


Արեւմտեայ, եայց

s.

west;
—ք, the western nations, cf. Արեւմուտք.

· Calfa

NBHL (2)

Արձակեալ զարեւմտեայ բազմութիւնն։ Վարդապետեցին զկողանսն արեւմտեայ՝ որպէս զարեւելեայն. (Խոր. ՟Բ 6։ ՟Գ 58։)

Ծառայեցուցանել իւր զբոլոր իսկ արեւմտեայսն։ Ըստ արեւմտեայ կուսէ. (Յհ. կթ.։)


Արեւմտեան

adj.

westerly, western, west;
հողմն —, west, westerly wind;
կողմն —, west, western region.

· Calfa

NBHL (1)

Ազդ առնէ յարեւելս արեւմտեանն (ինքնակալ). (Խոր. հռիփս.։)


Արեւշատութիւն, ութեան

s.

health;
toast;
ըմպել յ— ուրուք, to give toast, to drink to the health of some one.

· Calfa


Արթմնի

adv.

awake.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐԹՄՆԻ ՅԱՐԹՄՆԻ Ուղղականն ունի լինել ԱՐԹՈՒՄՆ, թման. իբր Արթնութիւն.


Արթնանամ, ացայ

vn.

to awake.

· Calfa

NBHL (2)

ἁνεγείρομαι expergiscor ռմկ. արթըննալ. Զարթնուլ. սթափիլ ի քնոյ. արթուն լինել.

Զարթո՛, մինչ չեւ ձայնն ահագնալուր արթնացեալ հաւուն ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)


Արթնութիւն, ութեան

s.

watch;
want of sleep;
vigilance, diligence, precaution, care.

· Calfa

NBHL (2)

Ցուցանելով նմա բազում արթնութեամբ շուտութիւնս. (Փարպ.։)

Զնորա սրտին արթնութիւնն ոչ կարացին թմրեցուցանել։ Զմիտսն արթնութեամբ առ Աստուած ամբարձեալ. (Նար. երգ.։)


Արժանագով

adj.

laudable, praise-worthy.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐԺԱՆԱԳՈՎ ԱՐԺԱՆԱԳՈՎԵԼԻ Ըստ արժանւոյն գովելի. արժանաւոր գովութեան.

Արժանագովելի օրէնք. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Թ.։)


Արժանալուր

adj.

that deserves to be heard.

· Calfa

NBHL (1)

ἁξιάκουστος auditu dignus Արժանի լրոյ՝ այսինքն լսելոյ, եւ անսալոյ. մտիկ ընելու.


Արժանահայց

adj.

justly demanded;
that demands worthily.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ արժանւոյն հայցօղ կամ հայցեալ. ուստի եւ Ընդունելութեան արժանի.


Արժանահաս

adj.

that happens deservedly, worthy.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ նիրհեսցուք ծուլութեամբ, զի արժանի լիցուք արժանահաս ողորմութեանն աստուծոյ հասանել, եւ ընդ նմա յարմնալ յաւիտենական ի կեանսն. (Պիտառ.։)


Արժանահաւատ

adj.

credible, wo thy of being believed, faithful, worthy to be trusted or believed.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՐԺԱՆԱՀԱՒԱՏ ԱՐԺԱՆԱՀԱՒԱՏԱԼԻ ἁξιόπτιστος fide dignus, qui fidem meretur Արժանի հաւատալոյ. հաւատարիմ. ընդունելութեան արժանի.

Ո՛չ ես վկայ արժանահաւատ։ արժանահաւատ ձեզ լինել թուիմ։ Արժանահաւատ առնել զանձն, կամ զվարդապետութիւնն։ Եթէ զգոյն ի չգոյից ած յառաջ, արժանահաւատ թերեւս է. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)

Սոքա յոյժ արժանահաւատալիք են։ Վկայ արժանահաւատալի։ Արժանահաւատալի առնել զբանն. (Ոսկ. յհ.։)


Արժանանամ, ացայ

vn.

to be worthy, to deserve, to make one's self worthy.

· Calfa

NBHL (4)

ἁξιόομαι, καταξιόομαι dignus fio, efficior, mereor Արժանի լինել.

Զխորհուրդս աստուածութեան նախնիքն արժանացան գիտել։ Զոր եւ գտանէ արժանացեալ. (Ագաթ.։)

Որդի Աստուծոյ արժանանայ լինել. (Նար. երգ.։)

Ի ձեռն (Սուրբ) հաղորդութեան լինել Աստուած ի մարդկանէ արժանանայ մարդ. (Մաքս. եկեղ.։)


Արժանապէս

adv.

worthily.

· Calfa

NBHL (4)

ἁξίως, ἑπαξίως, προσηκόντως, ἡκότως digne, rite, convenienter, merito Որպէս եւ արժանն է. ըստ արժանեաց. ըստ արժանի. օրինօք. պատուով. ըստ պատշաճի. վայելչապէս. իրաւամբք.

Արժանապէս (կամ արժանաւորապէս ասել. կամ թարգմանեալ, կամ միաբանել, կամ շնորհել, կամ շրջել ընդ հրեշտակս. (Դիոն.։ Աթ.։ Փիլ.։ Կոչ.։)

Արժանապէս առաքել, կամ հանել, մատնել, բարեհամբաւել։ վերաքարողել, գանձել. (Խոր. ՟Գ. 57։ Նար.։)

Հանդերձ խնդրելով.


Արժանացուցանեմ, ուցի

va.

to make worthy.

· Calfa

NBHL (3)

ἁξιόω dignor, dignum existimo Տալ արժանանալ. արժանի առնել կամ կացուցանել կամ համարել. արժանաւորել. եւ Վարձ կամ գին հատանել.

Նախ իսկ յուստերացն զոր արժանացուցանէ (կամ արժանացուցանէ) լինել ժառանգորդ, գրիցէ (զկտակն)։ Որչափ եւ գնոյ արժանացուցանէ զվաճառեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Ես ոչ եմ սովորեալ զանձն իմ արժանացուցանել ոչ եւ միոյ չարի (պատժոյ). (Պղատ. սոկը։)


Արժանաւոր, աց

adj.

that deserves, worthy, just, meritorious.

· Calfa

NBHL (14)

κατήκων, προσήκον. conveniens, congruus եւ այլն. Դիպօղ. դիպան, օրինաւոր. պատշաճաւոր. վայելչական. բարեյարմար. իրաւացի. արդար. կարեւոր. միւնասիպ. ույկուն. ճայիզ. հագգ. եօլլու.

ἁξίως. digne. Արժանաւորապէս. վայելչապէս.

ἅξιος. dignus. Արժանի. որպէս անձն՝ անարատ վարուք, որ ունի արժանիս առաւել վարձուց, պատուոյ, կամ պատժոյ. եւ իր՝ որում անկ է եւ դիպող գովեստ կամ պարսաւ. լայըգլը, էրզանի, լայըգ, միւսթահագգ.

Ինքնին շրջի խնդրել զարժանաւոր իւր. (Իմ. ՟Զ 17։)

Արժանաւոր փոխանորդ։ Արժանաւորս իւրում առնել մերձաւորութեան. (Պիտ.։)

Եւ ոչ ի ծառայական սպասաւորութեան արժաժանաւոր եմ զանձն կացուցանել. (Կիւրղ. ղկ.։)

Արժանաւորք եղիցուք գոհութեամբ փառաւորել զքեզ։ Որում արժանաւորք եղիցուք հանդիպել ամպովք։ (Պտգ։ Ժմ.։)

Արժանաւորա արարեր զմեզ ժառանդորգ լինել կենացն յաւիտենից. (Շար.։)

Գովութեան արժանաւոր։ Թշնամանաց արժանաւոր։ Արժանաւորք ի զարմանալ։ Արժանաւոր գտեալ մեծամեծ սքանչելեաց. (Պիտ.։)

Կարգաւ պատմութեան զհետ անցանելով՝ զարժանաւորսն ասացից. (Փիլ. տեսական.։)

Արժանաւոր պատիւ, կամ ազատութիւն, պաշտպանութիւն, բարեբանութիւն։ Զարժանաւոր պարտ սիրոյհ հատուցանել։ Դարձուցանել ղարժանաւոր դարձուածս աշխատութեանն։ Ոչ արտաքոյ արժանաւորին է այս բան։ Այլ եւ այլս քան զորժանաւորն դէպ եղեւ կրել վարուց հետեւմունս. (Պիտ.։)

Եսիւորդեայ արժանաւոր է առաւել միշտ զհրաշափառագոյն նազաբանութիւն հատուցանել։ Յաղագս որոյ արժանաւոր է միշտ գովաբանել զսոցա անվթար նահատակութիւն. (Պիտ.։)

Խորհել արժանաւոր ըստ բանից ասացելոց. (Իմ. ՟Է 15.)

Յարժանաւոր յառաջելն. (Պիտ.։)


Արժանաւորեմ, եցի

va.

to deserve, to render worthy;
to obtain, to procure.

· Calfa

NBHL (6)

ἁξιόω dignum facio, efficio Արժանաւոր առնել. արժանի կացուցանել. արժանացուցանել.

Եւ ἁξιόω dignum enseo, dignor Արժանաւոր կամ արժան համարել.

Արժանաւորեա՛ զմեզ յամենայն ժամ օրհնել։ Արժանաւորեա՛ զմեզ Տէրն եւ այլն. (Ժմ.։)

Եւ նա ոչ արժանաւորեաց զանձն իւր՝ զխրացս կօշկացն լուծանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 13։)

Զիա՞րդ զարարիչն գոլ ոչ արժանաւորեսցէ, որոց ոչ հրաժարէ ի նախախնամութենէ։ Ասեն, թէ ոչ արժանաւորեաց՝ փոքունց լինել արարիչ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Եւ ոչ ի վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել. (Խոր. ՟Ա 31։)


Արժանաւորիմ, եցայ

vn.

to be worthy, to merit.

· Calfa

NBHL (3)

ἁξιόομαι mereor, mereo Արժանաւոր կամ արժանի լինել, գտանիլ. եւ Ընդունել ըստ արդեանց վաստակոց.

Որք արժանաւորեցայք ի կոչումն փառատրութեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ։ Որք արժանաւորեցայք կոչիլ յաշակերտութիւն առաքելոյն թադէոսի. (Շար.։)

(Վերին դասք) քան զամենայն՝ հրեշտակական մականունութիւնն լաւագո՛յն արժանաւորին՝ վասն նախ ի նոսա լինելոյ աստուծպտականին լուսափայլութեանն. (Դիոն. երկն ՟Դ։)


Արժանաւորութիւն, ութեան

s.

dignity, merit.

· Calfa

NBHL (6)

ὀσιότης sanctitas, sanctimonia, pietas Գործելն զարժանն. լաւութիւն. բարեպաշտութիւն. սրբութիւն. երկիւղածութիւն. անարատ քաղաքավարութիւն. (որոյ հակառակն ասի՝ Գործելզանարժանս).

ἁξίωμα dignitas, auctoritas Աշտիճան պատուոյ. պատիւ եւ բարձ. վայելչութիւն. ճոխութիւն. իշխանութիւն. ռմկ. հեղինակութիւն. մեծութիւն. շքեղութիւն. եւ Սեպհական յարգ իրաց.

Վայելեն անդ ի բարիս ըստ արժանաւորութեան։ Ըստ իւրաքանչիւր արժանաւորութեան հատուջիք. (Յճխ. ՟Է. ՟Ծ՟Գ։ Փարպ.։)

Ամենայնիւ վերջացելագոլով յարժանաւորութենէնն. (Սարգ. յկ. յռջբ։)

Որոշելով եւ բաժանելով զարժանաւորութիւն անդր երանութեանցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Արժանաւորութիւն հակասութեան էր զճշմարիտն եւ զսուտ որոշել. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Արժանափառ

adj.

worthy of glory, that deserves to be glorified.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանի փառաւորելոյ, զարմանալոյ.


Արժանեմ, եցի

va.

— արժան, to coin, to mint;
to stamp, to impress.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐԺԱՆԵԼ ԶԱՐԺԱՆՍՆ. Կնքել զկնիք ի դրամս, եւ զարժողութիւն նոցին որոշել նովին.


Արժանընդունակ

adj.

that is worthy of being received or granted, agreeable.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐԺԱՆԸՆԴՈՒՆԱԿ ԱՐԺԱՆԸՆԿԱԼ. Արժանի ընդունելութեան. հաճոյական. ընդունելի.


Արժանք

s. pl. dignity, merit;
coin, stamp.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յոլովագոյն գին հատանել ջանասցեն, այլ իբրու պարզագոյն ի նոյն արժանսն հրամայիցէ տալ այնմ՝ որ պայմանեալ իցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Արժեմ, եցի

vn.

to cost, to amount, to stand in;
to be worth;
հաւասար —, to be equivalent.

· Calfa

NBHL (3)

ἅξιος, ἁνθάξιος εἱμι valeo, pretium exaequo Ըստ արժանւոյն կամ արժողութեամբ լնուլ զտեղի գնոյն. հաւասարիլ ըստ կամ ըստ յարգի. աժել. պ. էրզիդէն

Ի վայր ջանան արկանել քան զի՞նչ (զոր ինչ) արժէ վաճառն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 14։)

Զոր ոչ երկինք եւ ոչ երկիր արժել ոչ կարեն. (Փարպ.։)


Արժէք, էից, ժեօք

s.

value, price.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել ռմկ. որ եւ ԱՐԺՈՂՈՒԹԻՒՆ ասի. Գին. յարդ.


Արի, րեաց

adj.

valiant, valorous, courageous, manly, strong, bold, intrepid, brave;
Արիք, the Persians.

· Calfa

NBHL (3)

(լծ. ընդ այր, արու, եւ առաքինի. եւ յառնել, արի՛, թ. է՛ր, էրփէկ. եւ յն. ա՛րիս, արէս չԱստուած մարտի. իսկ ա՛րի. ա՛րիստօս. լաւ, ամենալաւ, եւ քաջ). ἁνδρεῖος fortis, ἅριστος optimus vel egregius (sicut Mars), strenuus, γενναῖος generosus Քաջ. հզօր. անմեղկելի. կորովի. իբր կանգուն յոտս, եւ տոկուն իբրեւ զայր. քաջասիրտ.

Այնպիսին ի հարկէ եւ արի գոյ՝ զախտսն ստորադասելով. (Սահմ. ՟Ժ։)

Զարեանց եւ զքաջացն զառաքինութիւնս ճառել. (Մագ. ՟Ի՟Է։)


Արիաբար

adv.

valiantly, valorously, courageously, manly, bravely, strongly, vigorously;
resolutely, generously, magnanimously.

· Calfa

NBHL (1)

Արիաբար ընդդէմ կալ, վարժիլ, կամ յաղթել, շահատակել, ելանել. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ձ՟Բ։)


Արիական, ի, աց

adj.

masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνδρικός, νεανικός virilis, generosus, strenuus Սեպհական եւ մեծ փութով։ Պիտոյ է քաջ եւ արիական անձն ունել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 8։)


Արիանամ, ացայ

vn.

to have courage, energy, to be strong, to be notable for courage.

· Calfa

NBHL (1)

որ գրի եւ ԱՐԻԱՆԱԼ, ԱՐԱՆԱԼ. Արի լինել. զօրանալ. քաջանալ. անվեհեր բուռն հարկանել.


Արիանոս, աց

s.

Arian.

· Calfa

NBHL (1)

Սաբելիանոսացն պարտ էր երիս խոստովանել պատկերս, իսկ արիանոսացն՝ մի աստուածութիւն երրորդութեան. (Լծ. ածաբ.։)


Արիացուցանեմ, ուցի

va.

to encourage, to embolden, to strengthen.

· Calfa

NBHL (4)

Տալ արիանալ. զօրացուցանել. սրտապնդել. քաջալերել. սիրտ տալ.

Փոխանակ արիացուցանելոյ հատեր զյոյս նորա. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Ի գուպարս ատենիցն արիացուցանելով։ Պսակեն զյաղթողս, եւ առաւել արիացուցանեն. (Պիտ.։)

Յանդիմանելովն արիացուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)


Արիւնագոյն

adj.

of a blood colour, red, sanguine.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսեալ զլուսնոյն արիւնագոյն լինելոյ զկերպարանսն. (Եզնիկ.։)


Արիւնակալ, աց

s.

vessel to hold blood, cup of libation.

· Calfa


Արիւնահան

adj. s. sanguinary;
murderous, bloodshedder.

· Calfa

NBHL (1)

Որ հանէ զարիւն յանձնէ՝ կամ յայլոց՝ վիրաւորելով, սպանանելով. արուն հանօղ.


Արիւնահեղ

cf. Արիւնահան.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն որ նենգութիւն ունի առ ընկերն, արիւնահեղ է. (իսկ ոչ եհեղ զարիւնն վասն ոչ լինելոյ ձեռնհաս. Լմբ. սղ.։)


Արիւնահոս

adj.

bleeding, bloody.

· Calfa

NBHL (1)

Յարիւնահոսն յարուցանեն քրտունս։ Ծիւրական ախտիւք պաշարեալ, դեղոց եւ արիւնահոսն օշոտելոց կարօտանայ. (Պիտ.։)


Արիւնացայտ

adj.

who emits blood, bloody.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐԻՒՆԱՑԱՅԹ ԱՐԻՒՆԱՑԱՅՏ. ἠμάγμενος cruore aspersus Որ ցայտէ կամ երեւի ցայտել յիւրմէ զարիւն. արիւնազանգ.

Զվերամբարձ բագնին արիւնացայտ լինել. (Անան. եկեղ։)


Արիւնեմ, եցի

va.

to bleed.

· Calfa

NBHL (3)

Արեամբ շաղախել՝ ներկել. արունոտել.

Զհերն խզել, կամ զճակատն հարկանել, զերեսն արիւնել. (Երզն. խրատ.։)

Ծառայից չարաց վասն ի զրկօղսն յարենալ. (Սիր. ՟Խ՟Բ 6.) ըստ յն. գրելի է, զկողսն արիւնել։


Արիւնռուշտ

adj.

bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.

· Calfa

NBHL (1)

(Աչք ի բարկութե) շառագոյն արիւըռուշտ լինին։ Արիւնըռուշտ աչօք հայելով (շան ի թշնամին՝) փրփրով բերանն լի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լիւս.։)


Արծաթագին

adj. s.

bought for money;
slave.

· Calfa


Արծաթագործութիւն, ութեան

s.

trade of a silversmith.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստ հանելոյ եւ գործելոյ զարծաթ.


Արծաթազօծ

adj.

silvered.

· Calfa

NBHL (1)

Յոսկի գահոյս հրամայիցէ հանգչել, եւ ի սենեակս արծաթազօծս. (Ոսկ. մ. ՟Ա 20։)


Արծաթահանք, հանաց

s. pl. mine of silver.

· Calfa

NBHL (1)

ἁργυροποκεῖον argenti officina Հանք կամ բովք, ուստի արծաթն հատանի կամ ելանէ.