Definitions containing the research պ : 10000 Results

Իմաստալից

See full entry →

cf. Իմաստազեղ.

NBHL (1)

իւրոց սիրելեաց զիմաստալից միտսն առնն ծանուցանէր. (Փարպ.։)


Իմաստախորհուրդ

See full entry →

cf. Իմաստախոհ.

NBHL (2)

Լուեալ զայս ամենայն բան ապստամբութեան զինքենէ իմաստախորհին վահանայ. (Փարպ.։)

Կարծեցեալ անդ լինել զիմաստախորհուրդ մամիկոնեանն յանհոգս. (Փարպ.։)


Իմաստակ, աց

See full entry →

s. adj.

sophist, pedant, sophister;
sophistical, pedantieal;
finespun, subtle.

NBHL (3)

Իմաստակի ումեմն արտաքնոյ բարւոք թուեցաւ չար ասել ըզմահ։ արձագանք ... ըստ իմաստակի ումեմն օտարի զօդ վիրաւորեալ։ Դպիր կշտամբեալ, իմաստակ խելագար. (Նար.։)

Մերթ որպէս իմաստակական. σοφιστικός sophisticus. Բազումք իմաստուն կարծեն զգտակն բանից իմաստակաց։ Կամի յանդիմանել զիմաստակ բարսն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)

Իբր յն. սոփեստէս. σοφιστής sophista. Այն՝ որ համարեալ է որպէս իմաստուն կամ իմաստասէր ոք եւ գրագէտ, ճարտասան, եւ այլն. եթէ իցէ արդեամք, եւ եթէ անուամբ եւեթ.


Իմաստական, ի, աց

See full entry →

adj.

philosophical;
intellectual;
sensible;
sophistical.

NBHL (2)

իմաստական արիականգործովք վաճառականապէս ընդ միոյն զհարիւրապատիկսն փոխանորդէ օգուտ. (Պիտ.։)

կամ որպէս Իմաստական. σοφιστικός.


Իմաստակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to sophisticate, to play the pedant, to subtilize, to quibble.

NBHL (1)

Իմաստակութեամբ յարմարել զիրս. ճառել որպէս զիմաստա. ս.


Իմաստակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sophism, sophistry, pedantry, cavil, chicanery, quibble, paralogism, paralogy.

NBHL (1)

իմաստակն գոլ. իմաստակելն. անհիմն կամ պատիր իմաստութիւն.


Իմաստաճեմ

See full entry →

adj.

that studies the sciences, that cultivates wisdom, lettered, learned;
— հանճար, elevated genius.

NBHL (2)

Որպէս թէ Իմաստազգեաց. Իմաստութեան պարապեալ. բանիբուն. իմաստակիր.

Արհեստապէս ճարտասանելով իմաստաճեմն երամոց. (Պետ.։)


Իմաստայեղց

See full entry →

cf. Իմաստազեղ.

NBHL (1)

Ծնունդ է արդար մտացն, որպէս ասացաք, եւ զաւակ իմաստայիղձ բանքն. (Լմբ. սղ.։)


Իմաստասէր, սիրաց

See full entry →

s.

philosopher;
sage, man of science, of learning.

NBHL (8)

Պիւթագորաս ... որ զինքն ոչ իմաստուն, որպէս առաջինքն, այլ իմաստասէր ասէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Ուստի. կարեն իմաստնանալ՝ որք ոչ ի դպրոցս իմաստասիրացն դեգերին. (Պիտ.։)

Կատարեալ իմաստասէրն զամենայն ինչ խոստանալ գիտել, եւ գիտէ զօգտակարն։ Զորոյ զպատճառն բնական իմաստասէրն (բնախօսն) գիտէ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Բ։)

Ամենայնիւ ջանամբ արտաքին իմաստասիրացն նմանել, որ աղաբողօքն պարծէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Եւ ոչ իմաստասէր քահանայիցն պատկառեցին. (Առ որս. ՟Ը։)

Հեզութեամբ ամնայնի տանել, որպէս վայե՛լ է ըստ աստուծոյ իմաստասիրի։ Իմաստասիրին պարզ եւ արժան է ազատամիտ լինել ի նախանձութենէ եւ ի դառնութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

ԻՄԱՍՏԱՍԷՐ. որպէս Երաժիշտ եկեղեցւոյ կամ դաապետ. որ եւ Փիլիսոփոս ասի.

ԻՄԱՍՏԱՍԷՐ. որպէս Իմաստասիրական, եւ առաքինական.


Իմաստասիրաբար

See full entry →

adj.

philosophically;
wisely, learnedly.

NBHL (3)

Կատարեալ ամենայն եւ բարի, եւ իմաստասիրաբար, եւ արարչագործապէս են եղեալ. (Նիւս. բն.։)

Զպանդխտական կենացն ... Շ. (ատեն.։)

φιλοσόφως sicut philosophus Իբրեւ զիմաստասէր՝ ըստ ամենայն առմանն. որպէս փիլիսոփայ, իմաստութեամբ, եւ առաքինաբար.


Իմաստասիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

philosophical.

NBHL (5)

Իմաստասիրականին եւեթ պարապեալ տեսութեանց բանի. (Պետ.։)

ամենայն իմաստասիրական ձայն հնգիւքս այսքւք գտանի յարդարեալս. (Անյաղթ պորփ.։)

Հմտանալ յամենայն իմաստասիրականս (այսինքն յիրս իմաստասիրութեան) բառից եւ ոլորոկաց, եւ ապա համարձակել ի թարգմանութիւն. (Շ. բարձր.։)

Գօտեաւպնդել ըզմէջսն մերձ է յիմաստասիրականն (հանճար), կազմ ի գործ, եւ անարգել յընթեցս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)

φιλοσοφικός philosophicus. Սեպհական մաստասիրաց, եւ իմաստասիրութեան ըստ ամենայն առման. փիլիսոփայական, իմաստական, եւ առաքինական.


Իմաստասիրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to study the sciences;
to philosophize, to reason philosophically;
to argue, to conclude, to infer;
to live or behave wisely.

NBHL (8)

Թէ ոչ սքանչանայ ոք, եւ ոչ ի խնդիր անկանի, եւ ոչ իմաստասիրէ. ո՛րգոն, յորժամ տեսանելով ոք ըզծիածանդ, եթէ սքանչանայ, ապա եւ ի խնդիր անկանի, ապա եւ իմաստասիրել ձառնարկէ. (Անյաղթ պորփ.։)

Եթէ ապացուցի պէտս ունի, յայտ է թէ իմաստասիրէ. քանզի մայր ապացուցի իմաստասիրութիւն է. եւ եթէ ոք ասէ գոլ զիմաստասիրութիւն, դարձեալ իմաստասիրէ. զի ապացուցի պիտոյանոյ՝ որով ցուցանէ գոլ զնա. ապա ուրեմն ամենայն իրօք իմաստասիրէ, եւ՛ որ բառնայ զնա, եւ՛ որ ոչն բառնայ. (Սահմ. ՟Բ։)

Յետ այնորիկ ա՛յլ իմն պատրանս եւ խորամանկութիւնս իմաստասիրեն. (Նանայ.։)

ԻՄԱՍՏԱՍԻՐԵԼ. որպէս իմաստասէր իմաստութեամբ ճառել, խօսիլ, վարդապետել.

Որպէս ոմն նախ քան զմեզ իմաստասիրեաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Եթէ այլ ումեք բարձրագոյն յայտնեսցի իմաստս, իմաստասիրեսցէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Գեր ի վերոյ զբնութիւնն իմաստասիրեն ի վիշտս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)

φιλοσοφέω philosophor, dissero եւ այլն. Իմաստասիրութեան պարապել. քննել զիրս իմաստասէր մտօք.


Իմաստասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

philosophy;
wisdom.

NBHL (3)

Սահման իմաստասիրութեան ի ստուգաբանութեան, որ ասեն. իմաստասիրութիւն գիտութիւն գոյիցն՝ ըստ որում աստուածայնոց եւ մարդկայնոց իրողութեանց. (Սահմ. ստէպ։)

ԻՄԱՍՏԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Իմաստասիրելն, իմաստուն վարդապետութիւն. իմաստութիւն. իմաստ. հանճար. խրատ.

Վարկանել զաղքատութիւն իմաստասիրութիւն, եւ զչարչարանսն հանգիստ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)


Իմաստնաբար

See full entry →

adv.

wisely, learnedly, skilfully, sensibly, prudently, judiciously, ingeniously;
discreetly;
sentimentally.

NBHL (1)

Զիա՞րդ վայել է իմանալ զպօղոսի ձայնիւ իմաստնաբար ասացեալսն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ.) (ա՛յլ ձ. իմաստաբար. տպ. իմաստասիրաբար)։


Իմաստնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow wise, to learn, to know, to be instructed;
to understand, to comprehend.

NBHL (3)

Եթէ իմաստնութիւն զինքն գոլ ասէ որդի, զիա՞րդ իմաստնանայր. եւ թէ պատահեաց նմա իմաստնանալն, եղիցի երբէք՝ զի ոչ այսպիսի. (Կիւրղ. գանձ.։)

Ուստի. կարեն իմաստնանալ, որք ոչի դպրոցսցասիրացն դեգերին. (Պիտ.։)

Հանդիսանան պահել զպատուիրանս նորա, եւ իմասնանան ի բարիս. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)


Իմաստնարար

See full entry →

adj.

instructive.

NBHL (1)

Եթէ զաստուած պատճառ չարեաց կամիցին ասել, անկանին յիմաստնարար խորհրդոց. (Եզնիկ.։)


Իմաստնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render wise, to improve in wisdom;
to free from infatuation, to disabuse, to undeceive.

NBHL (1)

Միթէ յայնժամ առ չիմանա՞լ ինչ պնդեցաք, եւ այսօր նեղութիւնս ինչ զմեզ իմաստնացոյց. (Եղիշ. է։)


Իմաստնացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

cf. Իմաստնարար.

NBHL (1)

Զայս կրեն մանկունք ի վարդապետաց, եւ անզգամք յիմաստնացուցչաց. (Փիլ. լին.։)


Իմաստնաւոր, աց

See full entry →

adj.

intelligent;
knowing, learned.


Իմաստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.

NBHL (10)

հանապազ յիմաստութեան դեգերին դպրոցս. (Պիտ.։)

Իմաստութիւն ստուգաբանի իմացումն՝ կա՛մ անցելոց իրացն, կամ առաջիկայիցն, յորս կարէ հասանել տեսողական մտացս հանճար։ Իմաստութիւն ստուգաբանի իմացութիւն. եւ այս ծերոցն ի դէպ է՝ քան մանկանցն՝ վասն հնութեան ժամանակին. (Լմբ. սղ.։)

ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ՝ յաստուած է Ծայրագոյն միտք աստուածեղէն, կամ ծնունդ մնաց հօր՝ որդին, որ պարզապէս իմաստութիւն կոչի. որպէս եւ բաշխումն ի մեզ՝ պարգեւ ասի հոգւոյն.

ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ՝ ի մարդիկ, է՛ որ պարգեւ է աստուծոյ, է՛ որ ուսմամբ ստացեալ, եւ է՛ որ պատրանք խաբեութեան. վասն որոյ է՛ զի գովի, եւ է՛ պարսաւի.

Եկն ի ծագաց երկրի լսել զիաստութիւն սողոմոնի։ Վարժեցաւ մովսէս ամենայն իմաստութեամբ եգիպտացւոցն։ Հեթանոսք զիմաստութիւն խնդրեն։ Կորուսից զիմաստութիւն իմաստնոց։ յիմարեցոյց աստուած զիմաստութիւն աշխարհիս այսորիկ։ Ահա աստուած պաշտութիւն է իմաստութիւն.եւ այլն։

Ոչ գոյ ի նոսա իմաստութւն։ իմաստութեամբ նորա տարածեալ է համատարած։ Լուռ եղէ, երկուցեալ պատմել զանձին իմոյ զիմաստութիւն։ Հոգվուեսցեն զձեզ իմաստութեամբ։ Բազմութեամբ իմաստութեան քոյ եւ վաճառաց։ Ի վերայ գեղոյ իմաստութեան քոյ։ Խորհրդակից է աստուծոյ իմաստութեանն։ Զճանապարհս իմաստութեան ոչ ծանեան.եւ այլն։

ի սիրտ ամենայն իմաստոյ ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն վկայութեան եւ այլն։ Իմաստութիւն ի դաւիթ ... Զի ոչգոլ պի նոսա իմաստութիւն։ կրտսեր իմաստութեան (կամ իմաստութեամբ)։ Զարմանային ընդ իմաստութիւն եւ ընդ պատասխանիս նորա։ Ճարտարապետն իմաստութեամբ կազմեաց։ Կանայք մանէին իաստութեամբ։ Խօսեցաւ կինն իմաստութեամբ իւրով.եւ այլն։

Անմիտք ատեցին զիմաստութիւն։ Զիմաստութիւն շրթանց իմոց պատուիրեմ քեզ։ Իմաստութիւն արդարոց յաջողեալ է։ որ սիրէ զխրատ՝ սիրէ զիմաստութիւն։ Խորագէտք զօրանան իմաստութեամբ։ Սէրն ձեր եւս քան զեւս առաւել լիցի ի գիտութեան եւ ամենայն իմաստութեան.եւ այլն։

ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ ἑπιστήμη scientia մակացութիւն, որպէս գիտութիւն, հանճար, խելամտութիւն. իլմ.

ԻՄԱՍՏՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. σοφῶς sapienter συνετῶς intelligenter φρονίμως prudenter. Իմաստնապէս. իմաստնաբար. հանճարով. ճարտարութեամբ. իբրեւ զխոհական. խելքով.


Իմաստուհի, հւոյ

See full entry →

s.

wise, sage, learned woman.

NBHL (2)

զայպիս իմաստուհի (զտիկինն սաբայ) զարմացոյց։ Հոգիք բարեաց, ո՛վ իմաստուհի կին, նմանեալ են աղբերաց բղխման. (Ածազգ. ՟Թ. ՟Ժ։)

տէրն զիմաստուհին զայն պոռնիկն ո՛չ ասաց թէ երկաւ, այլ թէ յոյժ սիրեաց. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Իմաստուն, տնոց

See full entry →

adj. adv.

wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն

NBHL (21)

Մի իբրեւ անիմաստք, այլ իբրեւ իմաստունք։ Իմաստնոց եւ անմտից պարտապան եմ։ Ծածկեցեր զայս յիմաստնոց եւ ի գիտնոց, եւյայտնեցար տղայոց։ Ոչ գոյ ոք իմաստուն ի ձեզ եւ այլն։ Միայնոյ իմաստնոյն աստուծոյ. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 27։)

Այս օձիցն եւ կարճացն է բարք. եւ արդ մի՛ նմանիր նոցա դու, որ բանաւոր ես եւ իմաստուն։ Ո՛չ իբրեւ զանասունս ստեղծ զմեզ աստուած, այլ հոգեւորս եւ իմաստունս. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)

Առաքեաց կոչեաց զամենայն իմաստունս եգիպտոսի։ Եւ դու խօսեսցիս ընդ ամենայն իմաստունս մտօք։ Կանայք իմաստունք իշխանաց նորա։ Եւ տէր իմ իմաստուն է ըստ իմաստութեան հիշատակի աստուծոյ։ Որ հասանէ իմաստունք։ Այր իմաստուն՝ որ գիտիցէ քանդակալ զքանդակս ընդ իմաստունս իմ։ Ու՞ր իմաստուն, ու՞ր դպիր.եւ այլն։

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. որպէս իմաստասէր. փիլիսոփոս. եւ Իմաստակ. սոփեստէս.

Յիմաստնոց եպիկուրոս եւ մալիտինոս. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)

Որդի խրատեալ իմաստուն իլցի. ապրեցաւ ի խորշակէ որդի իմաստուն։ Ծառայ իմաստուն տիրեսցէ տերանց անմտանց. եւ այլն։

Ի սիրտ ամենայն իմաստիոց ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն, եւ այլն։ Կին իմաստուն եւ բարեպաշտօն օրհնեսցի։ Իշխանք տայանու իմաստունք խորհրդականք թագաւորի։ Ո՞վ է այր իմաստուն՝ եւ ի միտ առցէ զայս։ Սերգեայ պօղոսի առն իմաստնոյ։ Կորուսից զիմաստութիւն իմստնոց։ Յաւուրս զաքարիայ իմաստնոյ։ Ամենայն ղեւտացի՝ որ ոք էր իմաստուն նուագարանօք երդոցն։ Որ իմաստունն է՝ ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ ամենայն ինչ ուղիղ է իմաստնոց.եւ այլն։

Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն եւ խորհրդական։ Ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ քան զամենայն իմաստնոց եգիպտոսի։ Որ ետ որդի իմաստուն դաւթի։ Դարձուցանէ զիմաստունս յետս։ Մի՛ լինիր իմաստուն յաչս անձին քո։ Այր իմաստուն զլռութիւն սիրէ։ ծԾառայեսցէ անմիտն իմաստնոյն։ Խնդրեսցեն զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ.եւ այլն։

Կապուտակ եւ ծիրանի հանդերձ նոցա՝ գործ իմաստնոյ ամենայն. (Երեմ. ՟Ժ. 9։)

σοφός sapiens. ունօղ իմաստութեան. մտաւոր. գիտուն. խելացի. ... որպիսի լինի միայն իմացական եւ բանական արարած, յետ աստուծոյ աղբերն իմաստութեան.

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. վարպետ. ուստա.

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. σοφός, συνίων եւ այլն. Ըստ աստուծոյ եւ ճշմարիտ իմաստուն կոչի եւ է արդարն, առաքինին, աստուածապաշտն.

Կեանք իմաստնոց մակագրի գիրք Փիլոնի վասն նահապետաց սրբոց։

Իմաստունք ծագեսցեն իբրեւ զլուսաւորութիւն ի հաստատութեան։ Անօրինեսցին անօրէնք, եւ ոչ առնուցուն ի միտ ամպարիշտք. եւ իմաստունք իմասցին. (Դան. ՟Ժ՟Բ. 3. 10։)

Յայլ աշխարհ գնան, ուր անդ զանազանի պատիւ իմաստնոյն յանզգամին պատուհասէն. (Լմբ. ժղ.։)

ԻՄԱՍՏՈՒՆՆ. սապհականեալ անուն Սողոմոնի. որպէս եւ գիրք իմաստութեան նորա համարեալ, եւ է ի բերանոյ նորա.

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. որպէս Իմաստնական, խոհական, իմաստաւոր.

Երեսք առն հանճարեղի իմաստունք։ Ոսկի խնձոր ընդ սարդիոն յեռեալ, որպէս է խօսել զբանս իմաստունս. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 24։ ՟Ի՟Ե. 11։)

Իմաստուն տենչումն, կամ աջողութիւն, խորհուրդ, կորովութիւն, հարցուած. (Սահմ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. Սարգ.։)

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. մ. σοφῶς sapienter. Իմաստնապէս. իմաստութեամբ.

Իմաստուն առնէ զտղայս։ Զծերս նոցա իմաստուն արասցէ։ Որք կարօղ են իմաստուն առնել զքեզ։ Իմաստուն արարից զքեզ, եւ խելամուտ ի ճանապարհ յոր եւ գնասցես։ Ի ճանապարհս արդարութեանց քոց իմաստուն արա զիս. եւ այլն։ որպէս եւ կր. Իմաստուն լինել՝ նոյն ընդ Իմաստնանալ։


Իմաց

See full entry →

cf. Իմացութիւն;
— առնել տալ, cf. Իմացուցանեմ.

NBHL (2)

Լցեալ զնոսա աստուածայնովք լուսափայլութամբք, եւ կատարեալ ամենասուրբ հանճարով աստուածապետականացն իմացից. (Դիոն. եկեղ.։)

ընդդեմ բազմապիսի իմացիցն մարտնչէր. (Վրք. հց. ձ։)


Իմացական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

intellective, intellectual;
intelligent;
spiritual;
the mind, the intellect, the understanding;
—ք, the spirits of light, the Angels.

NBHL (4)

Իմացական որ մտաց իմանի, այսինքն աստուածախաչ եղեալ գործի սպանման, եւ նոյն գործի կենաց. (Շ. բարձր.։)

Իմացական մաքուրնուիրօք, եւ մտաւորն պատարագօք. (Նար. խչ.։)

Չէ անտեղի զայս իմանալ՝ թէ կարգեցան, զարդ իմ պայծառ, ունել զխորհուրդ իմացական. (Շ. իմ. եղակ.։)

ԻՄԱՑԱԿԱՆՆ. գ. Միտք. իմացօղ զօրութիւն. Հաւատքն իմացականին է ներգործութիւն։ Հաւատամք իմացականիս գիտութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Իմացող

See full entry →

adj.

of quick apprehension, attentive, intelligent, discerning.

NBHL (1)

Յառաջահայեաց եւ իմացող մտաց դիւրին է անաշխատ ճանաչել. (Փարպ.։)


Իմացողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Իմացութիւն.

NBHL (1)

Իմացումն. իմանալն. հասողութիւն. եւ Ըմբռնումն, կամ ըմբռնողութիւն. իմացական կարողութիւն. Վերածելն զմիտս ամենեցուն առ իմացողութիւն լուսոյն։ տեսին զաստուած դասք քահանայիցս իմանալի հայեցողութեամբ ձեռօք. (Լմբ. պտրգ.։)


Իմացուած, ոց

See full entry →

s.

intellect, understanding;
sense, sentiment;
cenception;
meaning, sense, signification;
thought, design.

NBHL (1)

Զանսպառ խաղացմունս աստուածայնոցն ի վերայ իմացուածոզդ շարժմունս ծանեայ. (Խոր. ՟Ա. 1։)


Իմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.

NBHL (5)

Իմացութիւն զանազանապէս ասի. զի ա՛յլ է հաւանել իմանալոյն. (Լմբ. սղ.։)

Ուղիղ իմացութիւն բանիցն պատրաստէ մտացն ի բարձր տեսութիւնս ելանեալ. (Ոսկ. յհ.։)

Ըստ կարի խուզողութեամբ եւս փեռեկել առաջի այնոցիկ, որք խնդրեն զիմացութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)

Զգալեօք պատկերօք զերկնայինսն դրեաց իմացութւնսն։ Յերկնայնոցն իմացութեանց քահանայապետութիւնս, որպէս կարող եմք, ի վեր հայեսցուք. (Դիոն. երկն.։)

Պարք վերնական իմացութեանց հպագոյնք առ աստուած հանդիմանելով. (Անան. եկեղ։)


Իմացումն, ման

See full entry →

s.

cf. Իմացութիւն.

NBHL (2)

Խորհեալ չարաչար իմացմունս առնն ի միտս իւր։ Զայս ամենայն չար իմացմունսիմացեալ սինոյ սեպհին. (Փարպ.։)

Ոչ տագնապի եւ աղօթելոյ. (Աթ. ՟Դ։)


Իմացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to inform, to apprize, to acquaint.

NBHL (4)

Որպէս չարախոսացն մերոց իմացեալ ձեզ զմէջ. (Փարպ.։)

Կամ Ցուցանել՝ որպէս Ի դեմս բերել, եւ յայտ առնել.

Յորժամ ընդ ումէք ասիցէ, ի հարկէ երկուս իմացուցանէ. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)

Կամ ὐποδείκνυμι ostendo, demonstro. Ցուցանել, որպէս ազդ առնել. ծանուցանել. զեկուցել.


Լիաբախտիկ

See full entry →

adj.

full of happiness, very happy, joyful.


Լիաբեր

See full entry →

adj.

copious, abundant, fertile, fruitful.

NBHL (1)

Բղխել զառատ պտղոցն լիաբերարմտիս. (Պիտ.։)


Լիաբերան

See full entry →

adj. adv.

open-mouthed, greedy, zager;
greedily, eagerly.

NBHL (1)

Եկեր լիբերանպատառ մի խորսխոյ. (Եփր. ՟ա. թագ.։)


Լիաբուռն

See full entry →

adj. adv.

with full hands;
bountifully, plentifully, generously;
cf. Բռնալիր.


Լիագիրկ

See full entry →

adj.

well-bent (bow);
—ք, skilful archers.

NBHL (3)

ԼԻԱԳԻՐԿՔ. Լցեալ գրկօք. գրկալիր, որպէս աղյեղն լիով լարեալ, եւ աղեղնաւոր քաջ.

կապարճեալք ... եւ լիագիրկք աղեղամբք ձգէր նետս. (Արիստակ.։)

Լիագիրք եւ պղնդաձիրք նետողաց. (Մեսր. երէց.։)


Լիալիճ

See full entry →

cf. Լայնալիճ.

NBHL (1)

Լիալիճ աղեղն ի նմանէ գեղապարիւր մարդոյն. (Կաղանկտ.։)


Լիախորտիկ

See full entry →

adj.

abundant, plentiful;
sumptuous;
festive, merry;
gluttonous.

NBHL (1)

Ունօղ եւ կերօղ զխորտիկս բազմապատիկս. Յղփացեալ.


Լիակատար

See full entry →

adj. adv.

plenary, full, complete, absolute;
perfectly, entirely, fully;
— իշխանութիւն, absolute power, full authority;
— իշխանաւոր, a plenipotentiary;
— ներողութիւն, plenary indulgence.

NBHL (3)

Ի ձեռն ձեռն լիակատար վարդապետութեան բանից. (Արծր. ՟Ե. 3։ Նանայ.։)

Գտանես ի լիակատար պատմութեան իւրում. (Ճ. ՟Բ.։)

ԼԻԱԿԱՏԱՐ. մ. Լիով. կատարելապէս. տիրապէս. լի բովանդակ.


Լիաձեռն

See full entry →

adj.

with a bountiful hand, liberal, generous.

NBHL (1)

Լիաձեռն զխայրեացն հատուցումն պտղաբերելոյն. (Պիտ.։)


Լիաձիգ

See full entry →

adj.

skilful in archery;
well-bent (bow).

NBHL (2)

Որդիք եփրեմի լիաձիգ եւ պնդաձիգք. (Սղ. ՟Հ՟Է. 9։)

Կապարճեալք եւ իաձիգք ... անկցին ի ներքս. (Եփր. աւետար.։)


Լիացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to fill up, to fill with;
to satiate, to fill to overflowing, to load with;
to satisfy;
to perfect, to finish, to ultimate.

NBHL (1)

Սերմանել զերկիր, եւ զհասարակաց պէտս լիացուցանէ. (Խոսր.։)


Լիաւոր

See full entry →

adj.

full, abounding with;
wealthy, opulent.

NBHL (1)

ապականեցին զերկիր անարժան գործով ի վերայ նորա, եւ այն՝ ոչ պակասաւոր, այլ լիաւոր. (Վրդն. ծն.։)


Լիզանեմ, լիզի

See full entry →

va.

to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.

NBHL (1)

Արդ լիզանէ ժողովուրդս զամենայն՝ որ շուրջ զմեօք են, որպէս լիզանէ արջառ զդեղ դալար ի դաշտի. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 4։)


Լիզաջինջ առնեմ

See full entry →

sv.

to lick up, to devour, to exterminate.

NBHL (2)

ԼԻԶԱՋԻՆՋ ԱՌՆԵԼ. Լիզելով կամ լափելով իմն ջնջել. բնաջինջ առնել. ծախել՝ վատնել. իսպառ կորուսանել՝ սատակել.

Սովովն եւ ախտիւն լիզաջլնջ արար զամենայն ազգս մարդկան. (Եւս. պտմ. 8։)


Լիզեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Լիզանեմ.

NBHL (5)

Ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ ձաղանաց. (Նար. ՟Ի։)

Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)

Կամ Լափել. ծախել. սպառել.

Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.


Լիզում, լիզի

See full entry →

va.

cf. Լիզանեմ.

NBHL (5)

Ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ ձաղանաց. (Նար. ՟Ի։)

Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)

Կամ Լափել. ծախել. սպառել.

Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.


Լինելոց

See full entry →

adj. s.

future, coming, inevitable;
the future, time to come.

NBHL (4)

Այս սովորութիւն իմն է մարգարէիցն, իբրեւ զեղելոց՝ զլինելոցն պատմեն (այսինքն զլինելեաց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

Մի՛, ոչ էիցն եւ ոչ լինելոցն՝ որպէս ի ձեռն գոյիցն զվայելսն դիցես. (Բրս. հայեաց.։)

μέλλων, -οντα futurum, -ra. Ուղղականն ապառնի ընդունելութեան Լինել բային. որպէս Այն՝ Որ հանդերձեալ է լինել. ըլլալու, ըլլալիք.

Եւ μελλόντων, ἑσομένων futurorum. Յոքնակի սեռականն ձայնիս Լինելի. որպէս լինելիք, լինելեաց կամ լինելւոց. այսինքն Հանդերձելոց. ըլլալիքներուն.


Լինելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.

NBHL (7)

Այս գիր լինելութեան երկնի եւ երկրի ... որ զաշխարհարարութիւնն պարունակէ. (Փիլ. ՟Ա. 1.)

Ամենայն իրի անհնար է առանց պատճառի ի լինելութիւն հասանել։ Հոգի է ամենեցուն գերագոյն որչափ լինելութեան հաղորդեալ են, եւ անմահ իսկ, եւ իշխան ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Պատմօղ լինելութեան երկնի եւ երկրի։ Երկին թէպէտեւգեղեցկութեամբ եւ մեծութեամբ առաւելեալ ցուցաւ քան զերկիր, այլ ոչ եթէ լինելութեան սորա է պատճառ. (Պիտ.։)

Իմ է օրն լինելութիւնն յովհաննու (մկրտչի) պատմէ. (Կիւրղ. ղկ.։)

ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ըստ բնախօսաց՝ Ծնունդ կամ եղանութիւն հակակայ ապականութեան.

Եւ լինելութիւնքն լնուն զտեղի ապականելոցն, եւ ապականութիւնքն թեթեւացուցանեն զլինելութիւնսն. (Արիստ. աշխ.։)

Արիստոտելէս զայլոց զլինելութիւնն՝ այլում ապականութիւն գոլ ասէ. եւ զայլոց ապականութիւնն՝ այլում լինելութիւն. (Նիւս. բն.։)


Լիով

See full entry →

adv.

plentifully, abundantly, copiously, fully;
completely;
amply, largely;
diffusely.

NBHL (2)

Եւ եղեն երկու չոկանքն սպանանելոյ, եւ մի չուաննն լիով ապրեցուցանելոյ. (Կիւրղ. թագ.։)

πλήρης, πεπληρώμενος, πληρέστατα plenus, plene, plenissime. Լիապէս. լիութեամբ. առատապէս. լիուլի. լման. պօլ պօլ, պիր թամամ.


Լիութիւն, ութեան

See full entry →

s.

plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.

NBHL (3)

ԼԻՈՒԹԻՒՆ. որպէս Լրումն լուսնի.

Լուսինն, որ յերեսուն օրն լիութիւն եւ պակասութիւն կրէր. (Վրդն. ել.։)

πλήρωμα, πλησμονή plenitudo. Լի գոլն. լիր. բովանդակութիւն. անպակաս լրութիւն. յորդառատ առաւելութիւն. բովանդակութիւն. առատութիւն. ճոխութիւն. լիք ըլլալը.