Entries' title containing պ : 4936 Results

Հրապարականէծ՞՞՞լինիմ

See full entry →

vn.

to be publicly cursed.

NBHL (2)

δημοκαταράτος maledictus in plebe. Հրապարակաւ յամենեցունց անիծեալ.

Որ ճշդէ զցորեան, հրապարականէծ լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)


Հրապարակաշրջող

See full entry →

adj.

street-pacing, roving, vagrant, wandering, tramping.


Հրապարակատես

See full entry →

adj.

seen by all, public;
հրապարակատես առնեմ, cf. Հրապարակեմ, cf. Յայտնեմ, cf. Հանդիսացուցանեմ.

NBHL (8)

Հրապարակաւ յայտ յանդիման տեսանելի. հրապարակեալ. հանդիսական.

Ոչ ուրեմն հնար է ուրանալ կամ սուտ առնել, զի գործք են հրապարակատեսք։ Երթեալ ի հրապարակատես ատեանն. (Նանայ.։)

Մի՛ կացցուք մերկս ի հրապարակատես ատենին. (Մամբր.։)

Պատմեցին առաջի նորա ի մէջ հրապարակատես ատենին. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի թատերցն եւս հրապարակատես տանիցիմք զայնպիսին. իմա՛ ի տես հանդիսական։

ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՏԵՍ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Հրապարակել, իլ. յայտնել, իլ. հանդիսացուցանել.

Հրապարակատես զայն (գործ) արարեալ։ Հրապարակատես առնել զուրախութիւն սրտին, կամ զմարմինն յայտնութեամբ, կամ զծածուկ առաքինութիւնս. (Յհ. կթ.։ Նչ. եզեկ.։ Ածաբ. կիպր.։ Նար. երգ.։)

Հրապարակատես լիցին վէրք արդարք։ Առաքինութիւն նոցա հրապարակատես լիցի։ Առ ի ցոյցս հրապարակատեսք լեալք։ Զի մի՛ հրապարակատեսք լիցին. (Իսիւք.։ Երզն. մտթ.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Կանոն.։)


Հրապարակացոյց՞՞՞առնեմ

See full entry →

sv.

to expose to public view, to show up in public.

NBHL (4)

ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՑՈՅՑ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω publico. Ցուցանել ի հրապարակի. հրապարակատես կամ հրապարակագոյժ առնել.

Հրապարակացոյց առնէ զմեծութիւն իւր սնափառն. (Նեղոս.։)

Հրապարակացոյց առնելով զարուեստն. (Նիւս. կազմ.։)

Մի՛ հրապարակացոյց զինքեանս վասն վաճառուցն լինել. (Բրս. հց.։)


Հրապարակաքարոզ՞՞՞առնեմ

See full entry →

va.

to expose to infamy, to defame, to slander, to lampoon.


Հրապարակեմ, եցի

See full entry →

va.

to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.

NBHL (9)

δημεύω, δημοσιεύω publico, evulgo, divulgo, diffamo եւ այլն. Յայտնել հրապարակի կամ ամբոխի. հրատարակել. յայտնի առնել. հռչակել, հրապարակագոյժ առնել. նշաւակել. մէյտան հանել. լավ ընել.

Գիտացեալ հովուին, եթէ կոնքեղն այնպիսի ներկական բնութիւն ունի, հրապարակեաց զայն։ Այլ աստուած կամեցեալ հրապարակել զսնափառութիւն նորա եւ այլն. (Նոննոս.։)

Զհպարտութիւն նոցա հրապարակէ. (Շ. մտթ.։)

Հրապարակել զգաղտնիսն, կամ զմեղանս։ Ծածկութիւնք գործոցն հրապարակին։ Քեզ հրապարակեալ են աներեւոյթքն. (Նար.։)

Փութա՛ ծածկել զյանցանս նորա՝ որքան ի ձեռսդ է, եւ մի՛ հրապարակեր. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Որքան պատերազմի ընդ քեզ թշնամին, եկ առ իս, եւ հրապարակեա՛ զնա, եւ ինքն փախչի ի քէն շնորհօքն. (Վրք. հց. ՟Զ։)

ՀՐԱՊԱՐԱԿԵԼ. փոխանակ գրելոյ Հրապուրել.

(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)

Զերկոսեանն աստուած խափանեսցէ. (յայտ է՝ զի զանկարգ ցանկութիւնս հրապարակէ սովաւ. Վրք. հց. ՟Ա. ձ։)


Հրապարակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

publicity, divulgation, promulgation, making known.

NBHL (1)

Հրապարակելն, իլն։ Անյաղթ վերլծ.։


Հրապարիսպ

See full entry →

adj.

fire-walled.

NBHL (2)

Որոյ պարիսպն է հրեղէն.

Քաղաքս հրապարիսպ անմահ արքայիդ աւերեալ. (Բենիկ.։)


Հրապարփակ

See full entry →

adj.

surrounded by fire.

NBHL (2)

Հրով պարփակեալ, շրջապատեալ, ամրացեալ.

Պատուար հրապարփակ՝ անմատոյց ընդդիմողացն հինից. (Նար. կուս.։)


Հրապետ

See full entry →

s.

ignipotent.


Հրապոյրք

See full entry →

s. fig.

charms, attractions, allurements;
lure, bait, wheedling, cajolery, flattery, enticement, solicitation, seduction;
instigation, suggestion, impulse, incitement;
— գեղոյ, charms of beauty;
— հաճոյից, հեշտութեան, the allurements of pleasure, of voluptuousness;
պատիր —, deceitful baits;
ի —րս ուրուք ըմբռնիլ, ելանել, հարկանիլ, to be seduced, misled, tempted, led astray, allured, enticed, decoyed;
ի —րս ցոփութեան դարձուցանել զոք, to entice to gluttony;
to allure one to debauchery;
արբուցանել ումեք —րս պղտորս, դժնեայս, to administer poison, to poison;
to seduce, to mislead, to pervert, to corrupt, to debauch, to lead astray, to bring into an error.

NBHL (5)

Զի այն հրապոյրք ոչ յայնմանէ են՝ որ կոչեացն զձեզ։ Որ արբուցանէ ընկերի իւրում հրապոյրս պղտորս։ Զհաստատեալ միտսն ի հրապոյրս ցոփութեան դարձուցանել ջանային. (Գաղ. ՟Ե. 8։ Ամբ. ՟Բ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 21։)

Հրապոյրք սատանայի, կամ ցոփացուցիչք. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։ Ագաթ.։)

Ի հրապոյրս նախարարացն հարեալ։ Հրապոյրս յինքեան կրեալ. (Յհ. կթ.։)

Հրապոյրս դժնեայս արբուսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)

Բանսարկուն յայսպիսի հրապոյրս մոլորեցոյց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)


Հրապուրական, ի, աց

See full entry →

adj.

attractive, enticing, alluring, engaging, seducing, insinuating, tempting, captivating.

NBHL (4)

Հրապուրիչ. պատրողական. ամոք.

Ընկալեալ զհրապուրական թուղթս սուտակասպասաց ոմանց. (Խոր. ՟Գ. 60։)

Հրապուրական քո բանիւքդ ծովացուցեր։ Լուաւ զբանս գայթակղեցուցչացն զհրապուրականս. (Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)

Ճաշակեաց նախահայրն զհրապուրական պտուղն. (Զքր. կթ.։)


Հրապուրանք

See full entry →

s.

cf. Հրապոյրք.

NBHL (4)

Ի բանս հրապուրանաց արկին զբազումս. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 12։)

Ի հրապուրանաց հեշտութեանն քարշեալք։ Հրապուրանօք յուսայ յաղթել. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ի՟Գ։)

Ընդունել եղեւ եւայի զհրապուրանս բանսարկուին. (Խոսր.։)

Որպէս թէ ի նորա հրապուրանաց եղեւ այն։ Ոչ յուրուք հրապուրանաց, այլ միայն յիւր չար բարուցն սովորութենէ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Հրապուրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to overstrain a word or phrase, to pervert the meaning or sense of a passage.

NBHL (2)

ՀՐԱՊՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Որպէս Հրապուրել. եւ Խեղաթիւրել. կամակորել. յեղաշրջել. զի յն. է παρατρέπω distorqueo.

Զաստուածային գրեալս, որպէս իւրեանց թուեսցի, հրապուրացուցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)


Հրապուրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հրապուրեցուցանեմ.

NBHL (8)

Մի՛ հրապուրեսցեն զձեզ սուտ մարգարէքդ ձեր։ Հրապուրեցին արս ոմանս՝ ասել զնմանէ. (Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ Գծ. ՟Զ. 11։)

Հրապուրել հրապուրէ նա, այլ ոչ եթէ բռնութեամբ յաղթահարել կարէ. (Կոչ. ՟Բ. 5։)

Որ հրապուրէ եւ ուսուցանէ զչար, սատանայ է. եւ որ ոչ հրապուրին եւ ուսանին զչար, մարդիկ. (Յճխ. ՟Ի։)

Հրապուրեաց եհան ի տեառնէ իւրեանց. (Եզնիկ.։)

Հրապուրեաց զհայր իւր՝ ցասնուլ արգամայ. (Խոր. ՟Բ. 48։)

Յիւր կորստեան խորխորատն զնա հրապուրէր արկանել. (Յհ. կթ.։)

Հրապուրեցան գործել զայն. (Ագաթ.։)

Ապրեցար ի հաղբից հրապուրողին. (Շար.։ եւ եւս Եզնիկ.։ Յհ. կթ.։)


Հրապուրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to allure, to attract, to entice, to decoy, to inveigle, to induce, to instigate, to seduce, to suggest, to wheedle, to dupe, to coax, to cajole, to flatter;
to suborn.

NBHL (1)

Զի մի՛ ոք ասիցէ, թէ հրապուրելով հրապուրեցոյց զնոսա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Հրապուրիչ, չի, չաց

See full entry →

s. adj.

seducer, deluder;
instigator;
cf. Հրապուրական.

NBHL (5)

πειθάνων, πειθανός, ὐποβολεύς persuasor, suggessor, persuasorius. Որ ոք կամ որ ինչ հրապուրէ. դրդիչ. սադրիչ. պատրանօք հաւանեցուցիչ.

Հրապուրիչ բանսարկուն. (Կոչ. ՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 1։ Պիտ.։)

Սատանայի եւ հրեշտակաց նորա, որ հրապուրիչք են. (Յճխ. ՟Ի։)

Սէր հրապուրիչ արիոսութեան. (Սոկր.։)

Հարուածովք տանջէր զնա իբրեւ զհրապուրիչ ստութեան. (Ղեւոնդ.։)


Հրատապ

See full entry →

adj.

ardent, burning;
— ջերմն, cf. Հրաջերմն.

NBHL (2)

Իբր հրով տապացեալ կամ տապիչ.

Բժշկեա՛ զհրատապ ջերմնական տոչորումն սրտիս։ Հրատապ ջերմութեան սրտին. Նար. ՟Ե։ Լմբ. պտրգ.։


Հրեշտակակերպ

See full entry →

adj.

like an angel, angelic.

NBHL (3)

Ունօղ զկերպարան կամ զնմանութիւն ինչ հրեշտակի.

Հրեշտակակերպ տեսլեամբ։ Հրեշտակակերպ դասուց քահանայական երաստուց։ Հրեշտակակերպս արասցէ. (Շար.։ Ժմ.։ Ղեւոնդ.։ Ագաթ.։)

Հրեշտակակերպ դիւազդեցութիւն (աղանդաւորաց). (Մագ. ՟Ա։)


Հրեշտակապետ, աց

See full entry →

s.

archangel, chief or prince of the angels.

NBHL (2)

Միքայէլ հրեշտակապետն։ Ի ձայն հրեշտակապետի. (Յուդ. 9։ ՟Ա. Թես. ՟Դ. 15։)

Հրեշտակապետք երկնաւորք, եւ հրեշտակաց զինուորութիւնք։ Երրորդ զպետութեանցն, զհրեշտակապետացն, եւ հրեշտակացն դնէ քահանայապետութիւնս. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։)


Հրեշտակապէս

See full entry →

adv.

like an angel, angelically.

NBHL (3)

Ի մարմնի հրեշտակապէս երեւէր. (Ճ. ՟Գ.։)

Հրեշտակապէս՝ որ եմք յաշխարհի, տօնեսցո՛ւք աստուծոյ. (Ժմ. յն.։)

Ունի եւ հրեշտակապէս կենցաղավարութիւն։ Հրեշտակապէս արագահասութեամբ. (Գանձ.։)


Հրեշտակատիպ

See full entry →

adj.

of celestial form, of angelic appearance, or beauty.

NBHL (3)

Որոյ տիպն կամ կերպարանն է ըստ հրեշտակի. հրեշտականման. հրեշտակահանգէտ.

Հրեշտակք, եւ հրեշտակատիպ մարդիկ։ Հրեշտակատիպ գոյութիւն. (Լմբ. յայտն.։ Գանձ.։)

Պատկառեալ ի հրեշտակատիպ փառաց երեսաց նորա. (Ոսկ. գծ.։)


Հրէապետ, աց

See full entry →

s.

chief of the hebrew nation.

NBHL (1)

Հրէապետն եւս առնէր ամբաստանութիւնս. (Ասող. ՟Բ. 2։)


Հրէապէս

See full entry →

adv.

cf. Հրէաբար.

NBHL (1)

Պահել զօրէնս, կամ տրտմիլ հրէապէս. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 17։ Բրս. պհ.։)


Հօտակապուտ

See full entry →

s.

cattle-stealer.


Հօտապետ, աց

See full entry →

s. fig.

pastor, chief of a flock;
bishop.

NBHL (5)

Պետ հօտի. հովիւ. հովուապետ. առաջնորդ եկեղեցւոյ.

Մնասցո՛ւք ընդ ձեռամբ հօտապետին՝ առ նմա կալ միշտ եւ ճարակել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)

Զարթնուլ սրոյն ի վերայ հովուին, եւ հարկանել նոյն ինքն ի վերայ հօտապետին. (Նար. ՟Խ՟Դ։)

Հեղմամբ արեան սրբոց քոց հօտապետաց. (Շար.։)

Զի հօտապետ հօտիցն օծեալ՝ զայն որ փրկանք եղեալ. (Շ. վիպ.։)


Հօտապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

episcopacy;
bishopric.

NBHL (2)

Հովուապետութիւն. առաջնորդութիւն.

Որ կայցէ գլուխ ժողովրդեանն հօտապետութեան. (Բուզ. ՟Գ. 13։)


Ձայնապետ, աց

See full entry →

s.

first singer.


Ձեռակապ, աց, ով

See full entry →

s.

handcuffs, manacles;
—ս արկանել, դնել, to handcuff, to put on handcuffs.

NBHL (3)

χειρόπεδον, χειροπέδη manuum vinculum, manica. Կապանք կամ շղթայ ձեռաց.

Ձեռակապօք երկաթեօք։ Կապեալք ձեռակապօք։ Ձեռակապովք կապեսցին։ Լուծի զքեզ ի ձեռակապացդ. (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Թ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Զ. 8։ Ես. ՟Խ՟Ե. 14։ Նաւ. ՟Գ. 10։ Երեմ. ՟Խ. 1. եւ 4։)

Կապեալք ի ձեռակապս։ Դնել ի շղթայս եւ ի ձեռակապս երկաթից։ Շղթայից եւ ձեռակապաց։ Անողորմ ձեռակապով յարգելանոցս անկանիցին. (Սեբեր. ՟Գ։ Յհ. կթ.։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 38։ Մանդ. ՟Է։)


Ձեռնակապ

See full entry →

cf. Ձեռակապ.

NBHL (4)

Շղթայս եւ ձեռնակապանս ունելով. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)

ՁԵՌՆԱԿԱՊ կամ ՁԵՌՆԱԿԱՊԵԱԼ. Կապեալ ձեռօք կամ ձեռնակապօք.

Իբրեւ անասուն ի թակարդ կարթի. եւ որպէս ձեռնակապ մարդ յառաքինութեան գործոց խափանի. (Լմբ. ժղ.։)

Տե՛ս եւ զսամփսոն ձեռնակապեալ ի կնոջէ. (անդ։)


Ձեռնապետ, աց

See full entry →

s. fig.

chief foreman;
creator.

NBHL (2)

δημιουργός opifex, conditor. Գլուխ ձեռագիտաց. արարչապետ.

Զճարտարապետն ... զանձին քո զձեռնապետն. (Կոչ. ՟Թ։)


Ձեռնպահ լինիմ

See full entry →

sv.

not to touch, to take care, to avoid.

NBHL (1)

Դադարեցին խառնամուխ լինել յամենայն տեղիս անխտրութեամբ, եւ եւս առաւել (սկսան) ձեռնպահ լինել եկեղեցեացն. (Եղիշ. ՟Է։)


Ձեռնպատրաստ

See full entry →

adv.

immediately, forthwith, instantly.


Ձեւակերպեմ, եցի

See full entry →

va.

to form, to figure, to fashion.

NBHL (3)

Կերպարանել ի ձեւ. ձեւացուցանել կերպիւ իւիք, կամ ի նմանութիւն ինչ. յարմարել.

Զանպիտան քարինս զորպիսութիւն ձեւակերպեցին, աստուածացուցին։ Ձեւակերպել զորպիսութիւն էութեան հրեշտակաց։ Զմտացդ ձեռս տարածես, եւ զմարմնոյդ այնր նշանակ ձեւակերպես։ Մարմինս ըստ նմա ձեւակերպեսցի. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)

Թէեւ ի դէմս իմն մեկնութեան ձեւակերպեսցի. (Նար. ՟Հ։)


Ձեւակերպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

configuration, conformation.

NBHL (3)

Ձեւակերպելն, իլն. նմանութիւն. ձեւ.

Յեղանակաւ իմն օրինակի նմանակիր ձեւակերպութիւն։ Երգոցն պահպանարան՝ քառակերպիկ ձեւակերպութիւն եղիցի. (Նար. ՟Ի. ՟Ձ՟Ա։)

Ի նորա զանազան ձեւակերպութեանց։ Ետես ի ձեւակերպութիւն գազանաց։ Մի բանիւք աղօթից, եւ մի ձեւակերպութիւն առ ի նոյն ամենայն ազգաց քրիստոնէից խորհրդածութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Ձիակերպ

See full entry →

adj.

horse-shaped.

NBHL (2)

որ եւ ՁԻԱՁԵՒ, ՁԻԱՆՄԱՆ. Ունօղ զկերպարանս իմն ձիոյ. որպիսի է ձիագետի.

Ի ձիակերպ գետոյ նհանգէ յափշտակեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


*Ձիապան, աց

See full entry →

s.

horse-boy, stable-boy;
ostler.


Ձիասպանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

horse sacrifice or immolation.

NBHL (2)

Սպանդ կամ զոհ ձիոց.

Ձիասպանութիւնս զենլով արամազդայ եւ պիսիդոնի. (Պտմ. աղեքս.) որպէս յն. ἰπποθυτέω equum sacrifico, immolo.


*Ձիատօպրակ

See full entry →

s.

nose-bag;
wallet, saddle-bags, valise.

NBHL (2)

Պարկ կամ քսակ կերոյ ձիոյ. եւ կամ Մախաղ ձիաւորի. ձիու տօպրակ.

Յամենայն տանէ առեալ ՟Դ դրամ, եւ ՟Գ մոթ խորբալ, եւ ձիատօպրակ մի. (Սամ. երէց.։)


Ձիթապտուղ, տղոյ

See full entry →

s. bot.

olive.

NBHL (6)

Եղէա, ձիթապտուղ. (Գաղիան.։)

Ձիթապտուղս, եւ արմաւ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Բեւեկն, ձիթապտուղ, թուզ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)

Ձիթապտուղն ոչ հասանի ի վերայ ծառոյն. (Ի գիրս առաքին.։)

Յաղագս ձիթապտղի շինելոյ։ Կուտ ձիթապտղի. (Վստկ. ՟Մ՟Ժ։ Մարթին.։)

Բարձեալ էր զամբիղ լի հացիւ եւ ձիթապտղով. (Վրք. հց. ձ։)


Ձիւնակերպիկ

See full entry →

adj.

snowlike.

NBHL (1)

Ձիւնակերպիկ իջեալ սփռեալ (եղեամն). (Շիր.։)


Ձիւնապատ

See full entry →

adj.

surrounded, covered with snow.

NBHL (2)

Ձեամբ պատեալ.

Ձիւնապատ սառնասոյզ առ հասարակ պաղեալ էր երկիրն. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Ձիւնապսակ կատարք

See full entry →

sn.

snow-capt, snow-capped, snow-crowned summits.


Ձկնակերպ

See full entry →

adj.

fish-like;
fish-shaped.

NBHL (2)

ἱχθυοειδής pisci similis. Ունօղ զկերպարանս կամ զնմանութիւն ինչ ձկան.

Ձկնակերպ մարդիկ. (Պտմ. աղեքս.։)


Ձորձապատ

See full entry →

adj.

clothed, covered with clothes.

NBHL (2)

Ձորձով պատեալ.

Ձորձապատ (կամ ձորձապատատ) արարեալ կռփահարէին։ Ի ձորձապատ լինել գլխոյն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. սղ.։)


Ձուակերպ

See full entry →

adj.

oval, ovoid.


Ճպիռն, ճպուռն, պռան

See full entry →

cf. Ճպռան.


Ճպուռն

See full entry →

cf. Ճպռան.

Etymologies (2)

, ն հլ. (-ռան, -ռանց) «ճպուռ, ծղրիտ» Վեցօր. 174 (ձեռ. ճեպիռնի, լուս. ճպուռն), 183. Փիլ. տես. գրուած է նաև ճիպուռն Եղիշ. ը. էջ 157. ճպիռն, ճպուռ, ճիպիռն։

Ինճիճեան, Հնախ. Գ. 21 6 բնաձալ-նից։ Հիւնք. ճապուռ «մագիլ» բառից։ Պատահական նմանութիւն ունի եբր. [hebrew word] sippōr «հաւ»։

NBHL (7)

ՃՊՈՒՌՆ τέπτιξ cicada, gryllas. գրի եւ ՃԻՊՈԻՌՆ, ՃՊԻՌՆ, ՃՊՈՒՌ, ՃԻՊԻՌՆ. Միջատ թեւաւոր՝ որպէս խոշոր մեղու, անխոնջ ձայնիւ բախման լանջաց յամարայնի ի վերայ ոստոց ծիրանւոյ, տանձեաց, եւ այլն. ա՛յլ է եւ աշնանայինն գիշերախօս որպէս մարախ փոքրիկ, որ ասի Ծղրիթ, եւ թրթռայ ի մէջ թփոց՝ մանաւանդ վարդենւոյ. ճռեկ.

Ո՞վ ետ ճպռան ի լանջս զմանեկաձեւութիւնն (քնարի). (Առ որս. ՟Է. ուր լիով նկարագրի. որպէս եւ Վեցօր. ՟Ը։)

Իբր ասեն զճպռանցդ ազգի օդով կերակրել. (Փիլ. տեսական.։)

Անարիւն ճիպռանց նմանեցին, որ երգոյն քաղցրութեամբ առանց կերակրանաց ապրին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Համբաւ սքանչելեաց նորա (գր. լուս) իբրեւ զձայն ճպռան յերկինս վերանայր. (Խոսր.։)

Որոյ ճպուռն ի լծակին նստեալ. (Մագ. լ։)

Պօղոս՝ ընտրութեան անօթն, ճպուռն ճշմարտութեան. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)


Ճպռան

See full entry →

s.

cicada;
— ճռճռայ, ճռնչէ, the — chirrups


Ճպուռ

See full entry →

s.

blearedness.


Definitions containing the research պ : 10000 Results

Արուական, ի, աց

See full entry →

adj.

male, masculine.

NBHL (1)

ἁρσενικός masculinus Սեպհական արուաց կամ առն մարդոյ. արական։


Արուամոլ

See full entry →

cf. Արուագէտ.

NBHL (1)

Զպոռնկելոցն եւ զարուամոլացն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Արուարձական, ի, աց

See full entry →

adj.

bordering, frontier, neighbouring.

NBHL (1)

Որեստացւոց թագաւորին պատերազմ էր ընդ իւր արուարձականս, որ կոչին էորդացիք. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Արուարձային

See full entry →

cf. Արուարձական.

NBHL (1)

Յարաբացւոցն՝ որ նոցին արուարձայինք էին, այսինքն խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Ոսկ. ես.։)


Արուարձան, աց

See full entry →

s.

suburb.

NBHL (2)

συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.

որպէս առնապատկեր կռոց.


Արուեստագէտ, գիտաց

See full entry →

adj. s.

artisan, artist, master, author.

NBHL (3)

τεχνίτης, τεχνιτεύων artifiex, opifex Գիտակ արուեստի. ճարտարապեստ. վարպետ.

Վաճառականաց, եւարոեստագիտաց. (Շ. ընդհանր.։ եւ Փիլ. ստէպ։)

Չարեաց արուեստագէտք արժանի այնպիսի յուսոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 6. (ընդ հյ. արուեստ)։)


Արուեստագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.

NBHL (1)

Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)


Արուեստախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճարտարախօսեմ.

NBHL (1)

Ապոզինար զհին գիրսն արուեստախօսեաց. (Վրդն. սղ.։)


Արուեստական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

NBHL (6)

τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.

Արհեստական ձեւք պսակաց. (Նար. առաք.։)

Առ ի յարուեստականաց (միում) այսպիսի շնորհ տացի. (ՃՃ.։)

Հանգոյն արուեստականացն (յն. նոխնզերգուաց) զթեզանիսն ընդ ձեռսն կարեալ պնդիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)

ՁԱՅՆ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. արմօնի՛ա. այսինքն Յարմարութիւն. որ եւ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ἀρμονία. concertus. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 42։)

ԱԶԳ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. սիմֆօնի՛ա. որ եւ ԵՐԳ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. συμφωνία. symphonia. (Դան. ՟Գ. 10։)


Արուեստակեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

NBHL (8)

τεχνάω, ἑπιτεχνίζω, τεκνιτεύω, τεκταίνω artificiosa fabricor, arte molior, commentior որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԵԼ. Ըստ արուեստի շինել, յօրինել, կազմել, ճարտարապետել, յարմարել.

Այլ իմն արուեստակելով դարձեալ իբրու մեծ հմտութեամբ։ Նկարագրութեանցն՝ զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս։ Շինողացն բազմութիւն, որք արուեստակելով երագապէս. (Պիտ.։)

Եւ Ճարտարել. հայթայթել. հնարել. ջանալ. պատճառել. կցկցել. յօդել նենգաւ. մեքենայել.

Ի բացեայ ի պարսպէսն զմարտակցութիւն արուեստակեն. (Լմբ. սղ.։)

Ոչ կարէ յայտնապէս կռապաշտութեամբն խաբել, ի պատճառս որդւոյն արուեստակէ զնոյն առնել. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)

Աստանօր (սատանայ) յայտնապէս արուեստակէ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Աւազակաբար ի խնդիրս անկանէր, թէ որպէս արուեստակեսցէ հանցէ զգանձն պատուական. (Վրք. ոսկ.։)


Արուեստակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

companion, associate in the same art.

NBHL (3)

Զի կարասցեն զարուեստակիցսն ի տագնապէն ապրեցուցանել։ Եթէ արուեստագէտք առ արուեստակիցսն այնչափ խնամակալութիւն ցոցանեն։ Ժողովէին մաքսաւորքն առ արուեստակիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 5։)

Ներկող ոմն մեռաւ, եւ եկեալ արուեստակիցքն նորա բացին զտապանն. (Լմբ. ի գր. պապ.։)

Որպէս հասարակաց յարուեստսն փորձքն՝ նախանձու օինակ առ արուեստակիցսն. (Բրս. հց.։)


Արուեստանոց, աց

See full entry →

s.

workshop, work-room.

NBHL (2)

Զարուեստանոցն, եւ զարուեստս թողեալ, կազմես զայնպիսի արուեստանոցս դիւաց (զթատրոնս)։ Այս արուեստք քան զամենայն արուեսն լաւագոյն է. սորա արուեստանոցն յերկինս շինեալ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 24։)

Զտեղի թատերցն պղծութեան, զժողովն բազմաչար, զարուեստանոցն ամենայն ախտից. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)


Արուեստասէր

See full entry →

adj.

industrious, who works diligently, skilful, ingenious, artful.

NBHL (1)

Զարուեստին ծառոյ պտուղս ներադրէ յարուեստասէրն. (Յհ. կթ.։)


Արուեստաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

NBHL (12)

τεχνίτης artifiex, opifex Ուօղ եւ գործօղ ո՛ր եւ է արուեստի կամ ճարտարութեան. արուեստագէտ. ձեռագէտ. որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ ասի, եւ ՃԱՐՏԱՐ. արհեստի տէր, վարպետ բանօղ.

Ոչինչ է արհեստ, որ ոչ ունի պատճառ, թէպէտեւ արուեստաւորն անգիտանայ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)

Ամենայն արուեստաւոր զիւր արուեստն ինքն գիտէ, եւ օգտեալ է յարուեստէն. (Փարպ.։)

Արուեստաւորացն ճարտարք. (Պրպմ. ՟Ի՟Դ։)

Որպէս ճարտար արհեստաւոր. (Շ. խոստ.։)

Զտասն թիւն պատուեն թուական արուեստաւորք. (Տօնակ.։)

εὕτεχνος, ἅριστος artificiosus, optimus Ճարտար գործօղ ո՛ր եւ է բանի. առաքինի՛ քաջ. ներհուն. ճարտարապետ. արարիչ.

Որպէս ուսուցանէ զմեզ այսմ իմաստի արուեստաւորն պօղոս. (Լմբ. սղ.։)

Արուեստաւոր ի բարեպաշտութեան. (Պրպմ. ՟Լը։)

Արուեստաւո՛ր է ճարտարապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)

Ո՞ զայս ամենայն շարժէ եւ աստուածէ. ո՞չ ապաքէն արուեստաւորն սոցա. եւ ո՞վ է արուեստաւորն սոցա. ո՞չ ապաքէն որ արարն զսոսա. (Առ որս. ՟Է։)

Արուեստաւոր ուսմունք, կամ երկրագործութիւն. (Փարպ.։ Պիտ.։)


Արուեստաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art;
to invent, to find.

NBHL (2)

Անատոլիոս եպիսկոպոս լաւոդիկեայ, սա արուեստաւորեաց իննեւտասներեկաւ տովմար յունաց եւ ասորւոց. (Տօմար.։)

Քար ի տեռանէ արհեստաւորեալ (պետրոս վէմն). (Ճ. ՟Ա.։)


Արուեստաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

artifice.

NBHL (2)

Բազմութիւն դարբնաց գործւովք արուեստաւորութեան իւրեանց. (Փարպ.։)

Հա՛րկ է ամենայնիւ աստուածասէր արուեստաւորութեամբ քննող ունել զմիտս։ Արուեստաւորութեան սրբավայելուչ գործ եղիցի. (Պրպմ. լ. ՟Լ՟Ա։)


Արուեստգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Արուեստագիտութիւն.

NBHL (4)

Հմտութիւն արուեստի. ճարտարութիւն. հնարագիտութիւն. վարպետութիւն, վարպետորդիութիւն.

Ճարտարին համարձակեաց առատութիւն արուեստգիտութաեն. յն. պատուափրութիւն. (Իմ ՟Ժ՟Դ. 18։)

Ոչ կեղծաւորութեամբ, եւ մարդկեղէն արուեստգիութեամբ։ Արուեստգիտութիւն բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն (տեռատեսին) ... Երեւեցաւ թէ ո՛րչափ առաւել են հաւատք քան զարուեստգիտութիւն։ Զի ամաչիցեն կախարդքն այնոքիկ՝ որ կարծեցին կալ ընդդէմ մովսիսի արուեստգիտութեամբն իւրեանց. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)

Ի հնարս արուեստգիտութեան իւրեանց, զոր ի պէտս օժնդակութեան ձմերայնոյն հնարաւորեալ էին. (Արծր. ՟Բ. 7։)


Արուեստեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Արուեստակեմ.

NBHL (3)

Չափ տաղի առեալ եղեւ (ի բանից պառաւոյ առ երիտասարդն), եւ այնպէս արհեստեցաւ ընտրութիւն տաղից. (Նոննոս.։)

Դահեկան յերկուց արհեստեալ (պետր. եւ պօղ) (Ճ. ՟Ա.։)

Զերկաթ եւ զպատուական քարինոս, զոր ընկալեալ արուեստեալ ձեռաց՝ զարդարեն զթագաւորս. (Փարպ.։)


Արութիւն, ութեան

See full entry →

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

NBHL (6)

ԱՐՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՐՒՈՒԹԻՒՆ. (լծ. եւ յն. արէդի) ἁρετή virtus, ἁνδρία virilitas, fortitudo Արիութիւն. կորովութիւն. քաջութիւն. եւ որպէս ընդհանուր կամ մասնաւոր առաքինութիւն. կտրճութիւն.

Զմարտից եւ զպատերազմաց արութիւսն. (Կորիւն.։)

Զտարացոյց արւութեանն ի ձեզ տպաւորելով. (ՃՃ.։)

Զբարիսն անկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւս. (Նար. ՟Ի՟Թ։ որպէս եւ ի հին ձեռ. կամ թարգ. հարանց վարուց ստէպ դնի Արութիւն, իբրու Առաքինութիւն, ըստ հոմաձայնութեան յունին։)

որպէս Այրութիւն, այսինքն այրական կամ արուական եւ կամ արական բնութիւն.

Յանդամս ծածուկս եւ յարւութիւնս նորա տանջանս անողորմս հասուցանէին։ Զծածուկ տրւութիւնս կապեալ սամտեօք. (Յհ. կթ.։)


Արջային

See full entry →

adj.

arctic.

NBHL (1)

Սեպհական արջոյ. եւ Հիւսիսային.


Արջառ, ոց

See full entry →

s.

ox;
—ք, cattle.

NBHL (1)

βοῦς, μόσχος bos, taurus, vacca;
vitulus, -la;
juvencus, -ca Պաճար. անդեայք. եթէ՛ արուն, որպէս եզն, ցուլ զուարակ. եւ եթէ էգն, որպէս կով, երինջ. կամ հասարակ, որպէս որթ. պախրէ, դուար. տավար


Արջառաջիլ, ջլաց

See full entry →

s.

pizzle;
whip.

NBHL (2)

νεῦρον nervus ջիլ արջառոյ. անդամ ցլու՝ չորացեալ խստապինդ, որ է գործի սաստիկ գանից.

Հարկանել արջառաջլօք. (ՃՃ. ստէպ։ եւ Վրք. հց. ՟Ը։)


Արջնազգեստ

See full entry →

adj.

dressed in a black or dark coat.

NBHL (2)

Յորոց պարտ էր նոցա ի վերայ սատակմանն (ազգայնոց) արջնազգեստ լինել, ի սոցայցն զնոսա ստացուածոց զարդարեալ պայծառացոյց. (Փիլ. սամփս.։)

Ուրախութեան պատմուճանն այն յարջնազգեստ խորդ փոխեցաւ. (Լաստ. ՟Ժ։)


Արջնդեղ, ոյ

See full entry →

s. bot.

fennel-flower.

NBHL (1)

(որպէս թէ սեաւ դեղ. կամ արջոյ դեղ) μελάνθιον melanthium, nigella, git, papaver nigrum . Հատ սեաւ՝ կծու եւ ախորժ համեմ հացի. սեւ սոնիճ կամ շոնիզ. սեւուկ հնտիկ, կամ հընտիկ, կամ սեւուգնդիկ .... զոր Մենինսքի շփոթէ ընդ կունճիթ, որ է սուսամ, եւ ընդ շունիզ. եւ փոխանակ արջջնդեղի. որ է յն. մէլանթիօն, լտ. նիճե՛լլա. դնէ սիյահ դանէ, սիյահ պօյա, փէհանէ, փէհնալէ.


Արջտակ, ի

See full entry →

s. bot.

truffle.

NBHL (1)

(իբրու Սեաւ արմատ, կամ սիրելի արջոյ) κυκλάμηνος cyclamen, arthannita, tuber terrae իտ. pan porcino Անուն խոտոյ եւ ծաղկի, եւ պտղոյ նորա՝ որ է որպէս գետնախնձոր. որ յայլ լեզուս կոչի խոզի հաց, նկան գետնոյ, եւ այլն. ... Բժշկարան. ուր կոչի նաեւ որպէս ռմկ. տռնղուզ աղիրշաղի, եւ մեկնի, թանձր փուշ, որով լուանան զբուրդ։


Արտաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to utter, to pronounce.

NBHL (6)

Ի սահեցմանէ հոսանուտ բնութես արտաբերելով ի նպատակ վեհագունիցն. (Աթ. ի ստեփ.։)

Յանքոյթն արտաբերելաց խաղաղութիւն։ Յանակնկնալս կենաց վհէ արտաբերել ի լոյս անձկալի։ Մի՛ արտաբերե զէութիւն պաղոյն. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ը։)

Ձեռնարկութիւն այնոցիկ ըստ այսմ օրինակի արտաբերի։ Եւ այսոքիկ յանբաւս արտաբերին։ Նմանապէս եւ այս յանհունս արտաբերի. (Պիտ.։)

Որ արտաբերեալ լինի բանս (ի չափահասից)։ Երկար տառիւք արտաբերիցի, որպիսի՝ մովսէս՛. (Փիլ. լին. ՟Դ. 108։ Թր. քեր.։)

Ոմն ամենիմաստուն արտաբերեաց բանիւ, զհաւատարիմ բարեկամս դեղ ասելով կենաց։ Արտաբերելով զօրաւորագոյն խրատ։ Արտաբերեալ յայտնեաց։ Վասն զպատշաճն արտաբերելոյ զամբաստանութեանցն բամբասանս. (Պիտ.։)

Զմեկնութիւն այսպիսեաց իւրոց տանջանաց ինքն ի պատասխանիսն արտաբերէ. (Սարկ. լուս.։)


Արտաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pronunciation.

NBHL (3)

այն որ ըստ բանին արտաբերութեան լինի։ Որ յարտաբերութեան բան է արտաքոյ մտաց. (Փիլ. լին. ստէպ. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Որ են եւ սոքա (անուն եւ բայ) մասնկունք արտաբերութեան բանի. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Ըստ յն. ոճոյ, որպէս Յուղարկաւորութիւն, եւ դամբանական հռչակ. ἑκφορά funus, divulgatus


Արտադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce;
to express.

NBHL (9)

ἑκτίθημι expono Որպէս Բացադրել, եւ բացատրել. առաջի դնել, ճառել, մեկնել. վճռել. յայտ առնել.

Արտադրել զքահանայապետութեան որոշմունս, կամ զաստուածաբանական տպաւորութիւնս. (Դիոն.։)

Զպատուական եւ տիեզերական հաւատոյս մեր արտադրեցին սահման. (Կիւրղ. հանգ.։)

Զորոյ պախարականս ոչ կարեմ ըստ արժանւոյն արտադրել. (Պիտ.։)

Գեղեցկապէս Մովսէս զարարչագործութիւն արտադրեալ։ Զնախ եղելոց իրաց ինչ պատմութեան արտադրել. (Նիւս. բն.։ Նանայ.։)

Փախչելն արարածոց ո՛չըթէ զյոչէութիւն դառնալն, այլ զեւս պայծառանալն նոցին արտադրէ մեզ. (Լմբ. յայտն.։)

Եւ որպէս ἑκδίδωμι trado, reddo. Մատնել, տնլ. եւ Թարգմանել.

Կենացաղականացս՝ փութովարտադրեմք զանձինս, եւ մշտանջենաւորապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 58։)

ԱՐՏԱԴՐԵԼ. որպէս Դնել արտաքոյ (պատճառին). ի դուրս տալ. ծնանել. առնել. կր. Լինել.


Արտադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

NBHL (4)

ἕκθεσις expositio, πόνος elaboratio Բացադրութիւն, եւ բացատրութիւն. այսինքն առաջի դնելն զբան ինչ, եւ մեկնել. արտաճառութիւն. ճառ աշխատասիրութիւն բանի. բացայայտութիւն. վարդապետութիւն, յայտարաութիւն մտաց եւ կամաց.

Արտադրութեանն հաւատոյ սահմանեցելոյ առ ի սրբոց հարցն մերոց ի նիկիացւոց քաղաքին։ Հաւատոյ արտադրութիւն՝ սիւնբոլոն (հանգանակ)։ Ընդթերցեալքն զնոցայսն արտադրութիւնս. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ. եւ Կիւրղ. խ.։)

Նախ առաջին սուղ ինչ բամբասանս ասել իրացն ասողին, եւ ապա զնոյն ինքն դնել զիրացն արտադրութիւն. (Պիտ.։)

Այս քեզ իմոյ արտադրութեան բանից պտուղ. (Թէոդոր. խչ.։)


Արտալածեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive out, to banish, to exile.


Արտախուրակ, աց

See full entry →

s.

cover, veil;
cf. Արտախոյր.

NBHL (3)

τιάρα tiara Արտաքին զարդ խուրի. ապարօշ. վիժակ որ պատի զթագիւ որպէս պսակ. եւ խոյր.

Կապեցան պատմուճանօք, արտախուրակօք. (Դան. ՟Գ. 21։)

Արար զարտախուրակսն ի կապուտակէ ի վերոյ կողմանէ. (Ել. ՟Լ՟Զ. 19։ ՟Ե. 17։ Թուոց. ՟Գ. 26։)


Արտախուրեմ, եցի

See full entry →

va.

to crown.

NBHL (1)

Սուրբ եպիսկոպոսն արտախուրեցաւ Քրիստոսեան պսակաւն (մարտիրոսութեան). (Յհ. կթ.։)


Արտահալածեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Արտալածեմ.

NBHL (2)

Ո՞չ իբրեւ զգռեհիկ մի արտահալած խուճապէր (պօղոս զսատանայ). (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)

Անհնազանդութեամբն արտահալածեաց յինքենէ զհոգին սուրբ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)


Արտայայտ

See full entry →

adj. adv.

evident, clear;
evidently.


Արտայայտեմ, եցի

See full entry →

va.

to declare, to express, to utter.

NBHL (2)

Կշռակի չափովք արտայայտեալ բոլորեցուն ընձեռեաց վայելչական վարդապետութիւնս. (Պիտ.։)

Առաջնոց ստեղծուածոյն երկրպագելով՝ սատանայի երկրպագես, որպէս բանդ արտայայտեաց. (Աթ. ՟Ը։)


Արտաշէկ

See full entry →

cf. Ատրաշէկ.

NBHL (1)

Զոր ջեռուցեալ, եւ յոյժ արտաշէկ արարեալ՝ ասէ պսակեմ զքեզ մերուժան. (Խոր. ՟Գ. 37։)


Արտաշիկագոյն

See full entry →

adj.

very or more ardent, much inflamed.

NBHL (1)

Արտաշիկագոյն արիւն. (Նար. յովէդ.։) (Լմբ. պտրգ.։)


Արտաշիկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become ardent or red, to catch fire, to inflame.

NBHL (2)

Ի հրոյն արտաշիկանան, եւ զգոյն եւ զտիպ հրոյն առնուն։ Սեաւ եւ ցուրտ երկաթ, եւ ի քուրայ մտանէ, արտաշիկացեալ ջերմային հրովն. (Զքր. կթ.։)

Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինացն։ Արիւն ոգւոյ կոչէ զջերմն սորա եւ զարտաշիկացեալն առաքինութիւն՝ կանգնութիւն։ Ջեռեալք եւ արտաշիկացեալք ոմանք աստուածային բանք։ ջերմ բանիւք եւ արտաշիկացելովք պատրաստեալք. (Փիլ.։)


Արտաշնչեմ, եցի

See full entry →

va.

to expire, to die;
to exhale;
to exude, to perspire, to transpire.

NBHL (1)

Ղօղակք արտաշնչեն ի ջուրսն, որպէս ցամաքայինքն յօդսն. (Զքր. կթ.։)


Արտաշնչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perspiration, exudation, exhalation;
vapour.

NBHL (3)

ἑκπνοή exspiratio, exhalatio Արտաքս կամ ի դուրս տալն զշունչ կամ զոգի. որպէս Սփռումն շոգեաց կամ գոլորշեաց ի ձեռն բնութեան.

Որպէս Շնչառութիւն եւ շնչատուութիւն, եւ հառաչանաք.

Որպէս Աւանդումն ոգւոյ. անշնչութիւն.


Արտասահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աքսորեմ.

NBHL (2)

Արտասահման եղեն ի մետաղս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)

Սապէս եւ ինքնակալն արտասահմանեաց ի մետաղս։ Բացէ ի բաց արտասահմանել զնա հրամայէ։ Հեղեղաւ զամբարշտութիւն արտասահմանելով. (Խոր. ՟Բ. 87։ ՟Գ. 29. 68։)


Արտասահմանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աքսոր.

NBHL (1)

արտաքոյ սահմանի եւ չափոյ. անպայման. անչափ.


Արտասանեմ, եցի

See full entry →

va.

to pronounce, to utter, to articulate, to sound, to recite.

NBHL (1)

ἑκφωνέω, φθέγγομαι, διαλέγομαι pronuncio, loquor, dissero Արտասել. արտաճառել. պատմել. նկարագրել. մեկնել. խօսել ըստ կարգի.


Արտասանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pronunciation, articulation, recitation.

NBHL (3)

ὐποτύπωσις, διατύπωσις descriptio Ասացուած. բան. ճառ. պատմութիւն. եւ ըստ հռետորաց՝ Նկարագրութիւն, կամ ստորագրութիւն պատմական.

Հագներգութիւնս ըստ իւրաքանչիւր պատմագրաց արտասանութեանց, եւ ոչ յատուկ ի մէնջ շարագրեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 89։)

Արտասանութիւն է բան պատմական՝ ի դէմս ածելով երեւելապէս զյայտնեալն։ Արտասանութեանցս ոմանք են պարզք, եւ ոմանք շարալծեալք։ Արտասանութիւն աբրահամու, յորժամ զչորսն վանեաց զթագաւորս, եւ այլն. (Պիտ.։)


Արտասուաբեր

See full entry →

adj.

that causes, produces tears, that weeps.

NBHL (1)

Զպաղատանս արտասուաբերս. (Ագաթ.։)


Արտասուագոչ

See full entry →

adj.

that cries while weeping.

NBHL (1)

Արտասուագոչ պաղատանք, կամ բարբառ, կամ երգ. (Վրք. հց. ժ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։ Հ. կիլիկ.։)


Արտասուաթոր

See full entry →

adj.

lachrymal, that sheds tears.

NBHL (1)

Արտասուաթոր կականումն, կամ պաղատանք. (Յհ. կթ.։) (Խոսր.։)


Արտասուակից

See full entry →

adj.

that weeps with, that partecipates in the sorrow of another;
— լինիմ, to weep together;
to console.

NBHL (1)

Յորժամ տեսցես յաղագս ապաշաւանաց զեղբայրն սգացեալ արտասուակից լեր նմա. (Բրս. յուդիտ.։)


Արտասուակցորդ

See full entry →

cf. Արտասուակից.

NBHL (1)

Յորժամ տեսցես յաղագս ապաշաւանաց զեղբայրն սգացեալ արտասուակից լեր նմա. (Բրս. յուդիտ.։)


Արտասուայեղց

See full entry →

adj.

melting in tears, weeping.

NBHL (1)

Արտասուայեղձ պաղատանք. (ՃՃ.։)