Entries' title containing պ : 4936 Results

Քարածերպք, պից

See full entry →
NBHL (5)

σπηλαίον spelunca πέτρα petra, rupes. Ծերպ քարանց. քարանձաւ. այր. փապար կամ ծակ վիմաց. (երբ. մէարա եւ այլն).

Օձք ընդ մացառս եւ ընդ քարածերպս մտեալ՝ մերկանան զհնութիւնս իւրեանց։ Բղխէ ականակիտ աղբիւր պղպջակեալ ընդ քարածերպս վիմարդ քարանցն. (Կոչ. ՟Գ։ Յհ. կթ.։)

Յայրս եւ ի քարածերպս զօրէն խոտաճարակ շրջել։ Բնակեցան ի քարածերպս եւ ի բերանս ձորոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 6։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 28։)

Յի՞նչ այրս, կամ յո՞ր ծակս, կամ յի՞նչ քարածերպս մտցեն թաքիցեն. (Բարուք. թղթ.։)

Յայրս եւ ի կատարս լերանց։ Թագուցեալ էին ի կիրճս եւ ի քարածերպս լերինն։ Ի քարածերպս քո քաւութիւն յանցանց հայցեն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Երզն. լս.։)


Ակնակապիճք, պճաց

See full entry →

s. pl.

socket of the eye;
bezel of a ring in which a precious stone is set.

NBHL (4)

Ակնակապ վակասիւ։ Թագ յերկնից ակնակապ զարդարեալ. (Սիւն. ժմ.։ Գանձ.։)

Թէ Յորդանան դիմեսցէ ի վերայ նորա, յակնակապիճս իւր ընկալցի զնա. (Յոբ. ՟Խ. 19։)

Բիբն ակնակապիճքն է. որք արտեւանամբքն միշտ եւ անյապաղ պարսպեն զաչսն. (Լմբ. սղ.։)

ԱԿՆԱԿԱՊԻՃՔ որ եւ ԱԿՆԿԱՊԻՃՔ. ὁφθαλμός oculus (πυελίς, σφενδόνη pala) Կապիճք աչաց. գոգ ական. բիբ. (ծակ՝ որպէս ընդունարան մատանւոյ). աչքին ամանը՝ ծակը՝ մէջը. չէշմխանէ, կէօզ խանէսի, պէպէք. (եիւզիւք գաշը.)


Ակնապարար

See full entry →

adj.

attractive;
charming;
delightful.

NBHL (1)

Ակնապարար ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)


Ահապարանոց

See full entry →

adj.

cf. Ահիպարանոց.

NBHL (3)

Ահա՛պա առաքինիք, եհաս ժամ կատարման մերոյ. (Եղիշ. ՟Ը. (ա՛յլ ձ. հա՛պա)։)

ԱՀԱՊԱՐԱՆՈՑ գրի եւ ԱՀԻՊԱՐԱՆՈՑ Ահաւոր պարանոցաւ. վիզը տնկած. կերտան գըրան. կերտենքեշ.

Երիվարս ահապարանոցս պատրաստեալ։ Ելցեն յերիվարս ահապարանոցս։ Երիվարս սրավարս եւ ահապարանոցս. (Յհ. կթ.։)


Ահաւորապէս

See full entry →

adv.

horribly, fearfully, dreadfully.

NBHL (3)

Ահաւոր օրինակաւ. եւ Ահագին. ահեղ կերպով, սոսկալի.

Տիրեալ համայնից ահաւորապէս։ Ահաւորապէս բնակէ յայնոսիկ՝ որ շուրջ են զնովաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)

Կնքել ամենեցուն ահաւորապէս երդմամբ զսուրբ Աւետարան ուխտին. (Փարպ.։)


Ահեղակերպ

See full entry →

adj.

wonderful, prodigious, formidable, awful.

NBHL (6)

Ահեղ կերպարանօք կամ տեսլեամբ. ահաւոր. մեծավայելուչ. հրաշափառ. ահռելի, եւ փառաւոր, սոսկալի.

Զահեղակերպ զաստուածութիւն քո ցուցեր ի լերին քո ընտրելոց. (Գանձ.։)

Որ յահեղակերպ աթոռ նստիս։ Որ յահեղակերպ հայրենի կառս։ Ահեղակերպ փայլմամբ։ (Շար.։)

Կաճառք հրեղինացն, եւ անճառ բնութիւնք ահեղակերպիցն. (Բենիկ.։)

Զկնի երիցն գազանաց տեսեալ չորրորդ ահեղակերպ եւ զարմանալի. (Համամ առակ.։)

Պարիսպն է հրաշակերտ՝ ահեղակերպ՝ բարձրաբերձ. (Արծր. ՟Ե. 7։)


Ահիպարանոց

See full entry →

adj.

that carries its neck proudly, spirited (applied to horses).

NBHL (1)

Յերիվարս ահիպարանոցս աշտանակեալք. (Յհ. կթ.։)


Ցերապահակք

See full entry →

s.

guards or sentries scattered around.


Ցուպ, ցպոյ

See full entry →

s. fig.

stick, switch, rod;
beams or rays of light;
— ծերութեան իմոյ, the staff of my old age;
— պանդխտաց, Jacob's-staff;
— հովուի, shepherd's crock;
— կտղաց, crutch;
— հնդիկ, ebony;
— եպիսկոպոսական, pastoral staff, crosier;
— ի ձեռին, stick in hand;
շրջիլ ի ցպոյ, to go or walk with crutches.

Etymologies (3)

, ո հլ. «ձեռքի գաւազան» ՍԳր. «մի տեսաև ռաւաղանաձև օդերևոյթ» Արիստ. աշխ. «լեռնային անպտուղ անծանօթ մի ծառ» Դան. ասոր. մեկն. սղմ. լզ (ըստ ՀԲուս. § 3028). որից եղեգնացուպ Յայսմ. ցպիկ, անթացուպ (նոր բառեր)։

ՆՀԲ լծ. թրք. չպուգ, չօփ... արաբ. պրս. շէյպ, շիյպ, իսկ սկիպտոս ձևի տակ լծ. յն. սկիպտոս։ Bottich Arica 74, 203, Lag. Urgesch. 591, Müller

SwAW a8, էջ 578 սանս. kšupa «խը-ռիւ, մացառ» և պրս. čob «փայտ»։ (Յիշում է և մերժում Pokorny 1, 501)։ Տէրվ. Altarm. 46-47 սրանց է աւե-լացնում նաև յն. σϰήπτρον, լտ. scipio, լիթ. szapas «փոքր ճիւղ»։ Müllen SWAW 88 (1877), 9 սանս. kšupa-(փոխառութիւն չէ՛ պրս. čōb բառից)։ Bugge KZ 32, 63 սանս. kšupa-յե-տին ձևի տեղ դնում է վեդ. kšumpa-հոմանիշը։ Հիւբշ. 499 անապահով է գտնում։ Հիւնք. պրս. չօպ, տճկ. չըպըգ ևն։ Karst, Յուշարձան 424 չաղաթ. չուվաշ. sapak, sabak «կոթ», օսմ. sopa «բիր», 426 չաղաթ.. tajak, չու-վաշ. toja «ցուպ»։ Bittner WZKMi 27 (1913), 130 կցում է պրս. [arabic word] čob «գաւազան, բիր, ցուպ, փայտ» և թրք. [arabic word] sopa «բիր» բառերի հետ։ (Բայց իրան. բառի հին ձևն է պհլ. čop «փայտ», որ պիտի տար հյ. *ճոպ և ո՛չ բնաւ ցուպ)։ Petersson, Ar. u Arm Stud. 96 լտ. scōpa «բարակ ոստ» բա-ռի հետ, իբր հնխ. sk'ōbo-։ Պատահա-կան նմանութիւն ունի ճապոն. [hebrew word] = tsuc «ցուպ»։

NBHL (5)

βακτηρία baculus ῤάβδος virga δόρας hasta եւ σκυτάλη scutica. Գաւազան, նեցուկ ձեռաց, եւ վարիչ անասնոց. (լծ. թ. չըպուգ, չօփ. որ եւ քէյէնէկ. եւ ար. պ. չէյպ, չիյպ )

Կօշիկք ձեր յոտս, եւ ցուպ ձեր ի ձեռին։ Ցուպ ի ձեռն (կամ ի ձեռին) անցի ընդ այս յորդանան։ Ցպով եւ քարամբք գաս ի վերայ իմ։ Անցուցից զձեզ ընդ ցպով իմով։ Նստցին ծերք՝ իւրաքանչիւր ցուպ ի ձեռին իւրում ի բազմութենէ աւուրց։ Ո՞չ դա է ցուպ ծերութեան մերոյ։ Մուրող, որ շրջիցի ի ցպոյ (այսինքն ցպով).եւ այլն։

Ցուպ՝ նեցուկ եւ գաւազան, մական տուեալ հաստատութեան. (Մագ. խչ.։)

Պարծեսցի ի ցուպ խթանի. (Սիրաք. ՟Լ՟Ը. 26։)

Երեւմունք ըստ ներերեւութեան, իրիդէս, որ են աղաղունք, եւ ցուպք ... րաւտոսք, եւ իրիսի ներերեւութիւն ուղիղ. որ թարգմանի ցուպ. (Արիստ. աշխ.։)


Ցուցականապէս

See full entry →

adv.

ostentatiously, with vain show.

NBHL (1)

Ոչ ցանկալ զիւր զբանն ցուցանկանապէս առաջի արկանել. (Բրս. թղթ.։)


Ցռկակապ

See full entry →

s.

muzzle;
nose-band.

NBHL (2)

φιμός fraenum. Կապ ցռկի՝ քթի. սանձ. բերանակապ.

Ընծայք եւ կաշառք ... որպէս ցռկակապ ի բերան՝ խոտորեն զյանդիմանութիւն. (Սիր. ՟Ի. 31։)


Ցրտըմպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

catching cold.

NBHL (1)

Ցրտանալն. պաղ առնելը. (Վրդն. երգ.։)


Ցցապատնէշ, նիշի, նշի, նիշաց

See full entry →

s.

palisade, stockade.

NBHL (1)

Զկլայն ցցապատնիշօք ամրացուցանել տայ թագաւորին. (Յհ. պտմ. ՟Դ. առ Լեհ.։)


Ցօղակերպ

See full entry →

adj.

like dew, dewy.

NBHL (2)

δροσόεις, δροσώδης roscidus, rorulentus. որ եւ ՑՕՂԱՏԵՍԱԿ. Որ էր՝ կամ գայ ի կերպ ցօղոյ, իբրեւ զցօղ.

Ուրա՛խ լեր Մարիամ ցօղակերպ իջիւք հոգւոյն արագընթաց պատգամացն. (Ճ. ՟Գ.։)


Ցօղապաճոյճ

See full entry →

adj.

sprinkled with dew.


Փաղակերպ

See full entry →

adj.

cf. Համակերպ.

NBHL (2)

Համակերպ. համատեսակ. (որում հակադրի Այլակերպն. )

Համաբողբոջ եւ համասեռ եւ փաղակերպ ասին. (Դամասկ.։)


Փաղանունապէս

See full entry →

adv.

univocally;
synonymously.

NBHL (3)

Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)

Որ փաղանունաբար ստորոգին, երկակի են. են որք անուան եւ իրի տան, որպէս կենդանին՝ մարդոյն. եւ են՝ որք իրի միայն, որպէս տարբերութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)

Կէտ եւ որոշումն փաղանունաբար զնոյն նշանակեն. տրոհութիւն՝ սակս զիմացուածս զատուցանելոյ ասի փաղանունակի կիտի. արուն փաղանունապէս ինչ ի նմանէ (յիգէն) այլ ինչ կոչմամբ զնոյն նշանակեալ. (Երզն. քեր.։)


Փայլակնակերպ

See full entry →

adj.

like lightning.

NBHL (1)

Փայլակնատեսիլ, եւ փայլակերպ։ (Պիտառ.։)


Փայտապաշտ, ից

See full entry →

s.

tree-worshipper, idolater.

NBHL (5)

Որ պաշտէ զփայտեղէն կուռս, եւ զծառս.

Որպէս եւ առ ձեզդ տեսանէի զքարապաշտս, զփայտապաշտս. (Ագաթ.։)

ՓԱՅՏԱՊԱՇՏ կոչէին եւ հեթանոսք՝ զԽաչապաշտս.

Ծիծաղէին, եւ փայտապաշտք մեզ ասէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)

Փայտապաշտս կոչեն զմեզ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)


Փայտապաշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

tree-worship, idolatry.

NBHL (1)

Ի քարապաշտ ի փայտապաշտութենէդ սրբեալ լիջիք. (Ագաթ.։)


Փանաքապէս

See full entry →

adv.

meanly, poorly.

NBHL (2)

Որպէս փանաքի. աղքատ մտօք. դոյզ տեսութեամբ.

Այսքան իմանամք փանաքապէս յաղագս Աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)


Փապ

See full entry →

cf. Փապար.

Etymologies (2)

«ծակ, խոռոչ, փոս. քարի մէջ այր» Առաթ. Ոսկ. ես. 365. կող. էջ 545. Երզն. լս. էջ 124, 132. որից անփապ Թէոդ. մայր. անփապելի Շիր. նսեմափա՞պ Ճառընտ. փապուղի (նոր բառ), և -ար մասնիկով (հմմտ. տիպար) փապար «ծակ, ծերպ, ճեղք, քարանձաւ» Եբր. ժա. 38. Ես. է. 19. Յովն. բ. 7. Եզն. «ճեղքուած, աւերակ». Յհ. կթ. փապարել «մարմինը՝ մորթը ուռիլ, ծակծկիլ» Օր. ը. 4. Եղիշ.։

Տէրվ. Նախալ. 92 հնխ. pap, pamp արմատից է դնում հյ. փապարել, փամ-փուշտ, փափուկ, լիթ. pámpti «ուռիլ, գիրանալ», pampalas «գէր»։ Հիւնք. պարապ բառից փապար է դնում և փա-պար-ից համառօտուած փապ։

NBHL (4)

cf. ՓԱՊԱՐ. (որպէս եւ տիպ՝ նոյն է ընդ տիպար. )

Ահա դնեմ զքեզ ի փապ վիմիդ։ Ցուցեր զյետոյս քո խորհրդին՝ թաքուցելոյն ի փապ վիմին։ Զարհուրեալ Մովսէսի (ի նշողից՝) ի փապն ապաստանէր։ Պահեալ կան ի փապ վիմին. (Ագաթ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։ Երզն. լս.։)

Այն մարգարէն Մովսէս, որ ի փապ վիմին նուաղէր թաքչէր. (Շ. տաղ.։)

Խո՛ր գբոյն նմանեցուցանէ, զոր ակիւղաս հատոր գբող անուանէ. սիմաքոս, փապ. թէոդիտովն, ծակ՞ (Ոսկ. ես.։)


Փապար, աց

See full entry →

s. adj.

crevice, rift, cleft;
cave, cavity, hollow, hole;
hollow.

NBHL (5)

որ եւ ՓԱՊ. ὁπή foramen, caverna. Ծակ եւ ծերպ վիմաց. խոռոչ. խորշ. քարանձաւ. ծակ, ճեղք.

Ի լերինս եւ յայրս եւ ի փապարս երկրի։ Ի ծերպս վիմաց, եւ յայրս, եւ յամենայն փապարս։ Եմուտ գլուխ իմ ընդ փապարս լերանց. (Եփր. ՟Ժ՟Ա. 38։ Ես. ՟Է. 19։ Յովն. ՟Բ. 7։)

Սողնոցն զխօշիւն միայն զմարդոյն առեալ, է որ ի ծակս, է՛ որ ի սորս, է՛ որ ընդ փապարս երկրի մտեալ ղօղեն. (Եզնիկ.։)

Կամ որպէս ա. Փապարեալ, հերձոտեալ. ճեղք ճեղք, աւերակ.

Որ գրեթէ իբրեւ զփապար վիմուտս դերբկաց սասափելի տեսողացն երեւէր. (Յհ. կթ.։)


Փապարեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Փապարիմ.

NBHL (3)

ՓԱՊԱՐԵՄ կամ ՓԱՊԱՐԻՄ. τυλόομαι occaleo, callo obducor. եբր. պածէք (որ է ուռնալ). Լինել իբր զփապար. ծակոտիլ. խորշ խորշ լինել. խորշոմիլ. այտնուլ եւ հերձոտիլ. կոշկռիլ. նասըր կապել, եազըր բացուիլ, քեղրթիլ.

Հանդերձք քո ոչ մաշեցան ի քէն, եւ ոտք քո ոչ փապարեցին՝ զայն ամս քառասուն. (Օր. ՟Ը. 4։)

Ձեռք մեր փապարեալ են ի կացնի, եւ ողունք մեր տեռեալ են ի փայտակրի. (Եղիշ. ՟Ը։)


Փապարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become callous, to harden.


Փառաւորապէս

See full entry →

adv.

with much honour, gloriously, magnificently, pompously.

NBHL (5)

ա. ἑνδόξως, ἑπιδόξως gloriose, honorifice. Փառաւոր օրինակաւ, շքով, փառօք. հանդիսապէս. եւ Հանդիսական.

Սքանչելի յարութեամբ փառաւորապէս յառնել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Եւ մեք փառաւորապէս օրհնեսցուք զանուն քո ինքնակալ թագաւոր. (Յհ. կթ.։)

Կատարեալ զխորհրդածութիւն աւուրն փառաւորապէս, որպէս եւ վայել էր իսկ. (Լաստ. ՟Ժ։)

Փոխին ի հանգիստ փառաւորապէս ի գերեզմանս մեծամեծացն յունաց։ Չար գոլով մեծատունն՝ այնպիսի փառաւորապէս թաղման արժանացաւ. (Արծր. ՟Բ. 2։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Փաստապատիր

See full entry →

adj.

groundless, causeless, deceitful.

NBHL (2)

Ուր իցեն փաստք պատիրք. խաբէական.

Քարոզէին նոցա քուրմք փաստապատիր բանիւք. (Կաղանկտ.։)


Փարախապետ, աց

See full entry →

cf. Վանահայր.

NBHL (1)

Փարախապետ.. . վանական. (Վրք. հց. ձ։)


Օձակերպ

See full entry →

adj.

serpent-like.

NBHL (3)

Որ ունի զկերպարանս օձի. օձանման.

Կլանէ զառ աչօք օձակերպ գաւազանս։ Գաւազանն մովսէսի օձակերպ եղեւ։ Չար դեւքն օձակերպք։ Յարեւան ի վերայ իմ օձակերպ դեւքն. (Նախ. ել.։ ՃՃ.։ Մեսր. երէց.։ Մարաթ.։)

Օձակերպ բերանովն (երկշուրթն լեզուաւ) համբուրեաց զնա. (Կեչառ. աղեքս.։)


Օձապաշտ, աց

See full entry →

adj.

worshipping serpents, ophialatrous.

NBHL (2)

Որ պաշտէ զօձս.

Եթէ հեթանոս իցէ ... յանդիմանեսցի յիւրոց արուեստակցացն օձապաշտացն. (Եզնիկ.։)


Օձապաշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

serpent-worship, ophialatry.

NBHL (2)

պաշօն օձից, աղանդ օձախաղաց ովփիտեանց, եւ այլոց հեթանոսաց.

Որով եւ օձապաշտութիւնն հնարեցաւ յաշխարհ մուծանել. (Եզնիկ.։)


Օձապատիր

See full entry →

adj.

deceived by the serpent.

NBHL (4)

Պատրեալն յօձէ. եւ Եղեալն պատրանօք օձին, այսինքն բանսարկուին.

Զնոյն եւ յոհան իմաստասէր ասէր, ո՛չ օձապատիր մերկացելոյն ի փառաց տերեւապատն ադամայ համեմատի երկրորդ ադամ, այլ աստուածածին. (Պիտառ.։)

Օձապատիր քաբմանց նախնոյն իմոյ։ Վրիպմամբ օձապատիր խաբէութեանն։ Ճաշակեաց նախահայրն զօձապատիր պտուղն։

Ընդ օձապատիր յանցանաց. (Նար. երգ.։ Ոսկիփոր.։ Ճ. ՟Ե.։ Գանձ.։)


Օձապտոյտ

See full entry →

adj.

serpentine, winding, meandering, sinuous, tortuous, crankling;
cf. Օձաձեւ.


Օձասպան

See full entry →

adj.

serpent killing.

NBHL (2)

Օձասպան արագիլ դու արդար. (Շ. տաղ հռիփս.։)

ὁφιοκτόνος serpentum interfector. Սպանօղ օձի.


Օտարակերպ

See full entry →

adj.

of another form or appearance, diverse, different.

NBHL (3)

Օտար կերպիւ կամ կերպարանօք. աննման. այլատեսակ. այլատարազ.

Մեծ միջոցաւ օտարակերպք էին ի բնաւ ազգեաց։ Միւս եւս ազգք օտարակերպ ի սոցանէ։ Այլեւ իշխանն (հովիւն կենդանեաց) օտարակերպ է յիշխեցելոցն. (Պիտ. Վեցօր. ՟Է։ Վրդն. ծն.։)

Յորոց ծնանել արուեստք (կամ հրէշք) օտարակերպք այլանդակատեսիլք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Օտարակերպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

extravagance.

NBHL (2)

Օտարութիւն կերպի եւ կերպարանաց. այլանդակ կերպարանք.

Պարսաւէր զնա. վասն օտարակերպութեանն. (Հ=Յ. ապր.։)


Օտարապաշտ

See full entry →

adj.

of false religion, unorthodox, heterodox.


Օտարապէս

See full entry →

adv.

cf. Օտարաբար.

NBHL (2)

Որպէս օտարոք. օտար օրինակաւ. օտարաբար. նորօրինակ. հրաշափառապէս.

Ած ի վերուստ էջ ի մերսս անսովորաբար, եւ օտարապէս ծնունդ եղեւ ըստ մարմնոյ. (Պրպմ. ձ։)


Օտարասպան, ից

See full entry →

adj.

murdering strangers, hospitocidal.

NBHL (2)

ξενοκτόνος hospitum occisor, hosticida. Օպանօղ օտարաց կամ հիւրից.

Այս իփիւգենիա ի տաւրոսք գոլով, զի մի՛ ծանիցի ի հիւրոցն եկելոց, հրամայէր զոհել զնոսա արտեմիդեայ. եւ նա էր օտարսպանն։ Զի մի՛ ըստ սովորութեան օտարասպանին այն խողխողեսցի. (Նոննոս.։ Մագ. ՟Լ՟Ե։)


Օտարասպանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stranger-murder, hospitocide.

NBHL (2)

ξενοκτονία hospitum occisio. Օտարասպանն լինել. սպանութիւն հիւրից.

Տաւրացւոց օտարասպանութիւն. (Ածաբ. յայտն.։ Նոննոս.։)


Օրապակաս

See full entry →

adj.

wanting some or a few days.

NBHL (1)

Իմաստնոյն ծնունդ (փոխմամբ յաստեաց՝) ո՛չ է ամսապակաս, եւ ո՛չ օրապակաս, այլ լիք եւ կատարեալք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 158։)


Օրապահակ, աց

See full entry →

s.

day-sentry.

NBHL (2)

ἠμεροφύλαξ custos diurnus. Պահապան ի տուընջեան կամ ցերեկի. ցորեկուան պէտճի.

Օրապահկք, եւ գիշերապահք. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Օրապահիկ

See full entry →

s.

livelihood, daily bread.

NBHL (6)

ՕՐԱՊԱՀԻ ՕՐԱՊԱՀԻԿ. Որ ինչ պիտի ի պահել զկեանս առ օրին. առօրեայ ոգեպահիկ.

Գնացին (ձուկն օրսալ). զի բերցեն զօրապահի աւուրն. (Եփր. յար.։ Ճ. ՟Գ.։)

Ի գարի սերմանեաց պատրաստեալ զօրապահիկ կերակուր. (Լաստ.։)

ՕՐԱՊԱՀԻ ՕՐԱՊԱՀԻԿ. Որ ինչ պիտի ի պահել զկեանս առ օրին. առօրեայ ոգեպահիկ.

Գնացին (ձուկն օրսալ). զի բերցեն զօրապահի աւուրն. (Եփր. յար.։ Ճ. ՟Գ.։)

Ի գարի սերմանեաց պատրաստեալ զօրապահիկ կերակուր. (Լաստ.։)


Օրապարէն, ենի

See full entry →

adj.

living from hand to mouth.

NBHL (2)

Որ զաւուր պարէնսհազիւ գտանէ. որ եւ յն. ոճով ասի Անկեաց. ἅβιος. աւուրչիքով ապրօղ.

միսացւոց ձիակթաց, կաթնակերաց, օրապարենից, արդարոց մարդկան. (Փիլ. ի Հոմերոսէ։)


Օրէնսպահ

See full entry →

cf. Օրինապահ.

NBHL (1)

Եցոյց օրէնապահն. (Եփր. համաբ.։)


Definitions containing the research պ : 10000 Results

Անվիշտ

See full entry →

adj.

without pain, that has nothing to suffer.

NBHL (1)

Որ իւրով բնութեամբն անվիշտ էր, եւ մարմնով իւրով մեռաւ։ Անվիշտ եւ անմահ էր բանն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)


Անվիրաւոր

See full entry →

adj.

invulnerable

NBHL (2)

Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)

Անվիրաւորելիս պահելով (ի գազանաց). (Խոսրովիկ.։)


Անվիրաւորելի

See full entry →

cf. Անվիրաւոր.

NBHL (2)

Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)

Անվիրաւորելիս պահելով (ի գազանաց). (Խոսրովիկ.։)


Անվկայ

See full entry →

adj.

unwitnessed.

NBHL (2)

Եւ ո՛չ անվկայ (է) բանս, որպէս վերագոյնն գրեալ է մեր. (արծր. ՟Գ. 7։)

Դատաւորն անխաբ, եւ դատաստանն՝ անկաշառ, եւ անվկայ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)


Անվճար

See full entry →

adj.

invaluable;
unpaid;
infinite, endless.


Անվնաս

See full entry →

adj. adv.

harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.

NBHL (5)

Զարեգակն անվնաս ետուր առատ ասպնջականութեան. ((յն. իբր մկ) Իմ. ՟Ժ՟Ը. 3։)

Անվնաս է Վահանն յամենայն իւր իրքս, զոր խորհեցաւ եւ գործեաց. (Փարպ.։)

Որոց որդիքն անվնաս պահէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 6։)

Անվնաս պահել, դառնալ. եւ այլն. (Փարպ.։)

Անվնաս ոտից գարշապարօք խրախուսեալք. (Նար. առաք.։)


Անվնասելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

not liable to injury.

NBHL (2)

Անվնասելի պաշտպանեալ։ Անկորուստ եւ անվնասելի ընդ փրկեցելոցն հաղորդեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Լ՟Զ։)

Զտէրունիսն սիրել, եւ անվնասելի պահել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Անվստահ

See full entry →

adj.

distrustful, suspicious;
— լինել, to distrust, to suspect.

NBHL (4)

Այլ եւ դառնալոյ իսկ մեզ անդրէն՝ անվստահ եմ շատ. (Պրպմ.։)

Եւ Չվստահելի. խիթալի. կասկածելի. շիւպհելի, կիւվենիլմէզ.

Մարդիկ սուտք էք, եւ անվստահք. (Փարպ.։)

Գիտացի՝ եթէ լինի հայր, զորս ոչ ծնաւ յաղագս պատուոյ առաքինութեանն, եւ փախեայ յանվստահ որդեծնութենէն. (Եփր. յաւետ.։)


Անվտանգ

See full entry →

adj.

out of danger, safe;
unhurt, free from harm.

NBHL (2)

Որպէս զերկաթ անվտանգ. (Յճխ. ՟Ժ։)

Մե՛ծ է վարդապետելն, այլ ուսանելն անվտանգ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)


Անվրդով

See full entry →

adj. adv.

untroubled, tranquil;
peacefully, quietly.

NBHL (1)

Որպէս զի անվրդով զհաւատսն պահեսցէ. (Խոր. ՟Բ. 87։)


Անտաղտուկ

See full entry →

cf. Անտաղտկալի.

NBHL (1)

Զամենայն թեթեւ եւ անտաղտուկ կրել. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Ձ՟Ա։)


Անտանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.

NBHL (5)

ἁχώρητος, ἁνεκχώρητος. qui capi, comprehendi non potest, immensus. Անըմբռնելի, անպարունակելի, անպարագրելի, անչափ, անհնարին.

intolerabilis, molestus. Անբերելի, այսինքն անըմբռնելի. անկարելի. ծանր. եւ Դժուարին. անհնարին. չէքիլմէզ. թէհամմիւշ օլունմազ. գապիլսիզ.

Անտանելի թշուառութիւնք, կամ պատրանք, վնասակարութիւն. (Պիտ.։)

Անտանելի յիշատակ, կամ ահաւորութիւն, կամ պատուհաս. (Նար.։)

Անմարթ ի տանել ուրեք, կամ դժպատեհ ի տանել մատուցանել.


Անտամուկ

See full entry →

adj.

without moisture, dry.

NBHL (1)

Բերանք (ըմպողաց զգինի) զի իմն է եւ խոնաւագոյն. փոքր ինչ անցեալ՝ ցամաք եւ անտամուկ յանդիմանին. (Բրս. արբեց.։)


Անտառախիտ

See full entry →

s. adj.

strong, tough;
thick;
bushy;
woody.

NBHL (2)

Ապարանս անտառախիտս. (Եզնիկ. ՟Ի՟Է. 6.) յն. անտառուտս։

Մի՛ ոք ի ձէնջ ճանապարհ, մի՛ ոք ի ձէնջ անտառախիտ փշոց. յն. փշովք լցեալ. (Ոսկ. յհ. նախերգ.։)


Անտառամոլ

See full entry →

adj.

become a forest, overgrown with wood.

NBHL (1)

Ապառաժուտ ոք իցէ, եւ փշօք անտառամոլ։ Որ զզանազան տեսակ ախտիցն անտառամոլ առնէ. (Նիւս. երգ.։)


Անտառանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become a forest.

NBHL (3)

Ծառքն յայնպիսի դաշտն անտառանան։ Զանտառացեալ բազմութիւն խորհրդոցն յայտնէ. (Լմբ. սղ.։)

Որպէս հուր զի այրէ զանտառացեալսն մեղօք. (Արշ.։)

Անտառացեալ չարութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Անտառասնունդ

See full entry →

cf. Անտառաբոյծ.


Անտարակոյս

See full entry →

adj. adv.

indubitable, certain;
without doubt, without difficulty.

NBHL (3)

Ուր չկայցէ տարակոյս. անյերկուանալի. աներկբայ. հաւաստի. շիւպհէսիզ.

Եւ Անվտանգ. անքոյթ. ապահով. անկասկած. էմին, թէսքին.

Յանտարակոյսն յարկ հրաւիրեաց։ Անտարակոյս ճանապարհորդութեամբ անարատ առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)


Անտարբեր

See full entry →

adj.

indifferent.

NBHL (1)

ἁχώρητος. incapax. Անկարօղ ի տանել. անընդունակ. գապիլիյեթսիզ.


Անտարր, ի, ից

See full entry →

adj.

immaterial, incorporeal.

NBHL (1)

ἅνυλιος. expersmateriae, incorporeus, ἁσύνθετος, compositine carens. Ոյր չիք տարր կամ նիւթ երկրաւոր. աննիւթ. անմարմին. պարզ. ոչ բաղադրեալ.


Անտարրական, ի, աց

See full entry →

cf. Անտարր.

NBHL (1)

Անտարր. աննիւթական. պարզ. հոգեղէն. հոգեւորական.


Անտեղագոյն

See full entry →

adj.

more or very absurd, more or very extravagant.

NBHL (1)

ἁτοπώτερος. absurdior. Կարի անտեղի. անպատեհագոյն.


Անտեղեակ, ղեկաց

See full entry →

adj.

ignorant, unlearned, unskilful.

NBHL (2)

ἁγνοῶν, ignorans, ἅπειρος, imperitus. Որ չէ տեղեակ. անհմուտ. անգէտ. անփորձ. անմտադիր. պիվուգուֆ, նատան, պէխապէր.

Յորում լինին անտեղեկացն պատրանք. (Նիւս. երգ.։)


Անտեղի, ղեաց

See full entry →

adj.

not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.

NBHL (9)

Անտեղութիւն, անպատեհութիւն, յոր լինի ձգել զդիմախօսն. εἱς ἅτοπον ἁπαγωγή. reductio ad absurdum.

որ եւ ԱՆՏԵՂ.(ἅτοπος q.d. loco carens) Անկարօտ տեղւոյ. անուր. անուրեք. ոչ պարագրեալ տեղեաւ. անսահման. անչափ.

Անտեղւոյն էացեալ՝ զամենայն էակս պարունակեալ լնու. (Քեր. քերթ.։)

Հուպ միմեանց, անտեղի թողլով ի նմա մինչեւ ցմիոյ նշմարելոյ ծայրի ասղան. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)

Անունդ (որպէս եւ դերանունն) անըմբռնելի է, եւ անտեղի, եւ անժամանակ. (Երզն. քեր.։)

Անպատեհ. անպատշաճ. անյարմար. անդէպ. անվայելուչ. եւ Աւելորդ. եօլսուզ, մինասիպէթսիզ, ույկունսուզ.

Յանտեղեաց չարին է, այն՝ որ գազանսն է, մարդ ի նոցանէ պարծել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Եւ զի՞նչ ինձ առ այս բիւրապատիկս ածել ի դիմի անտեղի. (Մագ. ՟Ժ՟Ե.) իբր մ. յաւելորդս, կամ արտաքոյ տեղւոյս։

ԱՆՏԵՂԻ. իբր Անտեղեակ. (եթէ չիցէ վրիպակ գրչի)


Անտեղիտալի

See full entry →

adj.

hard, inflexible.

NBHL (4)

ԱՆՏԵՂԻՏԱԼԻ կամ ԱՆ՝ՏԵՂԻ ՏԱԼԻ. ἁνένδοτος. non remissius, rigidus, inexorabilis. Որ ոչ տայ այլում տեղի. դիմակաց. անմեղկելի. խիստ. կարծր. պինդ.

Նաւահանգիստ անտեղիտալի պնդութեան ալեացն. (Պիտ.։)

Անտեղիտալի ներհական կրից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)

Աննշան առ տիպս է անտեղի տալի. այսինքն կարծրն անգծելի. (Նիւս. կազմ.։)


Անտեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.

NBHL (5)

ἁτοπία, ἁτόπημα. absurditas. Անպատեհութիւն. անպատշաճութիւն. յոռութիւն. եօլսուզլուգ.

Պատկերացոյց ինքեան զեղեալն անտեղութեամբն, (զի) ո՛չ է ի տեղւոջ վերայ, որպէս ինքն աստուած է. (Վրդն. պտմ.։)

Զպանդխտութիւն (ունէի), եւ զանտեղութիւն. (Մխ. դտ.։)

Բայց եթէ գերիս ունիցին (աղջկունս) անտի չտային հրաժեշտ. զի վասն անտեղւութեանն դիւրին լինիցի յաստուածպաշտութիւն դարձուցանել (զնոսա). (Կիւրղ. ծն.։)

Փախչելի յայսպիսի անտեղութենէ։ Ոչ գիտեն, յորպիսի անկանին յանտեղութիւն։ Փախուցեալ ի բանիս անտեղութենէ՝ հարկաւ խոստովանեսցին զմիւսն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Անտես, ից

See full entry →

adj.

invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.

NBHL (7)

որ եւ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ. ἁόρατος, ἁθέατος, ἁθεώρητος. invisibilis, inconspicabilis, incomprehensibilis. Աներեւոյթ. որ ոչն տեսանի զգալի աչօք, կամ ոչ բովանդակի մտօք. անհասանելի. իմանալի, ւե անպարիմանալի. եւ ըստ այսմ ասի զաստուծոյ, զհոգեղինաց, եւ զթաքուն իրաց կամ զխորհրդոց, ըստ այլ եւ այլ տեսութեան. կէօզե կէօրիւնմէզ, ֆեհմ օլունմազ.

ԱՆՏԵՍ ԱՌՆԵԼ. ն., ԱՆՏԵՍ ԼԻՆԵԼ, ՄՆԱԼ. παροράω, παρόπτομαι, παρείδω, ὐπερόπτομαι. եւ այլն. despicio, negligo. եւ այլն. որ եւ ԱՆՏԵՍԵԼ. Ընկենուլ յերեսաց. թողուլ անխնամ. զանց առնել. ապախտ կամ անփոյթ առնել. յոչինչ գրել. ներել. աչքէ՝ երեսէ ձգել, եւ անչ գոցել՝ խփել, չտեսնօղ ըլլալ. եիւզտէն պրագմագ, կեօզ եումմագ.

Արարիչ տեսակաց, եւ անտեսից. (Փարպ.։)

Ի տեսողաց զիս անարգեալ, եւ յանտեսից երկրպագեալ. (Շ. վիպ.։)

Ոչ թողից զքեզ, եւ ոչ անտես արարից զքեզ։ Անտես արարեր ի դէպ նեղութեան ժամանակի։ Զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ։ Տեսի զքեզ, եւ անտես արարի։ Յամենայնի անտես (կամ անփոյթ) արարելոցն։ Տեսեալ զանարժանս՝ ոչ արասցէ անտես։ Անտես առնես զմեղս մարդկան ապաշխարութեամբ. եւ այլն։

Ի՞մ իմիք արժանի լինիցիմք, թէ յինչս զընդայցեմք, եւ զոգիս անտես առնիցեմք։ Չէ՛ պարտ եւ ոչ զմի ժամ՝ անտես առնել զվաճառաշահութիւնս զայս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Անտես լինիմք մեք եւ աղաչանք մեր. (Լմբ. պտրգ.։)


Անտեսաբար

See full entry →

adv.

invisibly.

NBHL (3)

Ի սրովբէից անտեսաբար ահիւ պատուեալ. (Շար.։)

Յոյժ անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար. կուս.։)

Նըմա դշխոյն հարաւային՝ եկն ի տեսիլ ըղձմամբ սրտին, քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհի՝ անտեսաբար երկիր պագին. (Յիսուս որդի.։)


Անտեսակ

See full entry →

adj.

formless, shapeless.

NBHL (5)

ἁνείδεος. forma carens, inforemis եւս եւ deformis Ոյր չիք տեսակ, տեսիլ կամ կերպ զգալի. աննիւթական. անկերպարան.

Մի՛ մարդիկ կարծիցես մահկանացուս, այլ անտեսակս յեղանակս ոգւոյ։ Նիւթ՝ անտեսակ սա ճեպի լինել։ Խնդրել (յերկինս) զանտեսակն եւ զանորակն. (Փիլ. լին.։ եւ նխ. ՟Ա. ՟Բ։)

Անտեսակ նիւթ՝ անմարմին է. Անյաղթ պորփ.։

Անկերպարան, իբր անձեւ, տգեղ, անշուք. պիչիմսիզ.

Որպէս ի ծնէ կոյրն՝ այսմ լուսոյ անտեսակք են. (Խոսր.։)


Անտեսանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անտեսական.

NBHL (2)

Որ է պատկեր աներեւոյթին աստուծոյ. եթէ կերպարան է անտեսանելւոյ, ապա եւ ինքն անտեսանելի է։ Աներեւոյթ է թշնամին, եւ անտեսանելի է հոգին՝ որ առնու զվէրսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 22։)

Ցուցանէր զճառագայթս ճանապարհի առաքինութեան անտեսանելի եւ աղջամղջին երեւեալ. (Լաստ. յիշ.։)


Անտեսեմ, եցի

See full entry →

va.

to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.

NBHL (3)

Զկէսն առնել, եւ զկէսն անտեսել։ Զմարմինս իւրեանց անտեսեն. (Սարգ. յկ. ՟ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)

Յորժամ հայրն անտեսէ զարտասուսդ, եւ լոյս աչացդ պակասէ։ Անարգէ զօրէնսդիրն՝ որ զօրէնսն անտեսէ եւ արհամարհէ. (Մաշկ.։)

Ստորնայնոցս անտեսողն (տպ.արհամարհողն). (Ոսկ. լս.։)


Անտեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.

NBHL (6)

ἁορασία. coecitas, non videre. Չտեսանելն. պակասութիւն տեսութեան. եւ Շլացութիւն. կուրութիւն. կէօրմէզլիք.

Յանտեսութեանն թերահաւատ եղեալ, եւ տեսութեամբն եւ շօշափմամբն հաւատացեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)

Թէպէտ եւ անտես է աստուած, զի մարմնաւորս ունիմք աչս, անտեսութեամբ օրհնեսցուք զնա. (Նար. երգ.։)

Անտեսութեամբ դատապարտեաց զհրէայսն յարտեւան լերինն. (Վրք. ածաբ.։)

Խաւարեալք անգիտութեամբ տգիտանան զբարւոյն ծանօթութիւն՝ որպէս յանտեսութենէ զլոյս։ Ոչ ի հակառակէն լուսոյ հարկանիմ անտեսութեամբ. (Պիտ.։)

Եւ ինքն յաչաց հողեղինի՝ անտեսութեան ամպով ծածկի. (Շ. խոստ.։)


Անտերունչ

See full entry →

adj.

without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.

NBHL (1)

Անտերունչ շրջել ըստ իւրում ախորժակացն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)


Անտէր

See full entry →

adj.

free, independent;
cf. Անտերունչ.

NBHL (1)

Ոգին անտէր է եւ ինքնիշխան՝ ինքեան կամօք եւ ինքնակալութեամբ մատակարարեալ։ Անտէր իրք են առաքինութիւնդ, եւ կամաւոր. Անտէր է առաքինութիւնն, եւ կամաւոր, եւ յամենայն հարկաւորութենէ ազատ. (Նիւս. կազմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ երգ։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)


Անտիական, ի, աց

See full entry →

adj.

young;
childish.

NBHL (10)

Յայնմ բանէ. յայնմ ժամանակէ. վասն այն. քան զայն. եւ այլն. օնտան. օլ սէպէպտէն.

Որդի մարդոյ անտի յարաժամ կոչէ ի վերայ իւր. վասն զի աստուծոյ (որդի) սեպհական է նա. (Զքր. կթ.։)

իբր դերանուն՝ Յայնմանէ՝ պարզապէս.

Յորմէ պատուիրեցի քեզ անտի եւեթ չուտել. (Ծն. Գ. 11։)

Ունիցի ինչ անտի (ի մարմնոյ սրբոցն). (Փարպ.։)

Դաւաճանեալ ի դիւէ անտի։ Յիսկզբանց անտի կալոյ յաթոռ հայրապետութեան. (Յհ. կթ.։)

Արտասուելովն փրկիմք յանտիցն. (Վրդն. սղ.։) Ստէպ եւս ասի.

Կոյսք զանկատար յոյսս աշխարէին, եւ պատանեակք զանտիս հասակսն. (Փիլ. յովն.։)

Եթաց զնետս իւր ի վերայ թշնամեացն, անտի (կամ անտիս) արար զամպարիշտսն բարկութեամբ. (Ճ. Բ.։)

cf. ԱՆՏԻ. որպէս Անկատար տիօք. եւ Մանկական. տղայական. ճահիլ.


Բազմաբուրեան

See full entry →

adj.

that spreads much good scent.

NBHL (1)

Բազումս կամ պէսպէս բուրօղ, բուրեալ.


Բազմագթելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

very slippery, where one slips, stumbles often or very easily.

NBHL (1)

Ճշմարտեսցի բան քո ... ի բազմագթելին դարձաւորութիւն պատկերի զղջման մեղաւորին. (Նար. լ։)


Բազմագին, գնի

See full entry →

adj.

very dear, precious.

NBHL (3)

ԲԱԶՄԱԳԻՆ ԲԱԶՄԱԳՆԻ. πολύτιμος, πολλοῦ ἅξιος magni pretii Որ ինչ ունի զգին եւ զյարդ բազում. մեծագին, ծանրագին. պատուական. սուղ, գնոջ. Զի մի՛ զրկեսցի նա ի բազմագին մարգարտէն. (Վրք. ոսկ.։)

Կազմեաց դեղ ինչ բազմագին, եւ նախ ինքն ճաշակեաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ծ՟Ա։)

ԲԱԶՄԱԳԻՆ. մ. (ի գին սաստկական մասնկանէ). Վարի ի քերթողականս՝ որպէս Ուժգին. սաստկագին. բազմագոյն. սաստիկ. շատ, խիստ.


Բազմագնի

See full entry →

cf. Բազմագին.

NBHL (2)

ԲԱԶՄԱԳԻՆ ԲԱԶՄԱԳՆԻ. πολύτιμος, πολλοῦ ἅξιος magni pretii Որ ինչ ունի զգին եւ զյարդ բազում. մեծագին, ծանրագին. պատուական. սուղ, գնոջ. Զի մի՛ զրկեսցի նա ի բազմագին մարգարտէն. (Վրք. ոսկ.։)

Կազմեաց դեղ ինչ բազմագին, եւ նախ ինքն ճաշակեաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ծ՟Ա։)


Բազմագլուխ

See full entry →

cf. Բազմագլխեան.

NBHL (4)

Գօտի ածել ընդ մէջ. քանզի տեղին այն ի մսուր համարեալ է բազմագլուխ պաճարին՝ ի մեղն ցանկութեան։ Վասն բազմագլուխ գազանին՝ ցանկութեան. (Փիլ. ել.։)

Զոր ոմանք բազմագլուխ գազան կարգեցին զպարարումն մարմնոյն, տե՛ս զի նոքա նախ զնա սպանին. (Եղիշ. երէց.)

Գլխատեսցո՛ւք այսուհետեւ զբազմագլուխ գազանն (զնախանձ). քանզի բազում կերպարանք են չարակնութեանն։ Չա՛ր է փառաց ցանկութիւն, եւ բուռն գազան է զայրացեալ եւ բազմագլուխ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Բազմագլուխ վիշապ. (Ճ. ՟Ա.։)


Բազմագնաց

See full entry →

adj.

very frequented (road).

NBHL (1)

Դատարկասցին ճանապարհք բազմագնացք առ ի չգոյէ մարդկան. (Ճ. ՟Բ.։)


Բազմագոյն, գունից, աց

See full entry →

adj.

of many colours;
more, much, various.

NBHL (7)

ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ, գունի, ից կամ աց. ա. Որպէս բարդութիւն Գոյն բառիս. πολυχρώματος multicolor Բազում գոյնս ունօղ. գունագոյն. բազմերանգ. գունզգուն.

Որպէս բաղդատականն Բազում բառիդ. πλεῖον, -νες plus, plures, -ra Շատագոյն. կարի բազում. բազմապատիկ. աւելի շատ, շատւոր.

Մեծարեաց զբազումս ի մոգուց, եւ զբազմագոյնս ի մոգպետաց։ Հարկք աշխարհին բազմագոյն քան առ հարբն նորա երթայր յարքունիս. (Եղիշ. ՟Ա.՟Բ։)

Թէպէտեւ վկայք բազումք էին ասացելոցն, սակայն եւ թշնամիքն ե՛ւս բազմագոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Լինելով ընդ ձեզ Աստուած՝ բազմագոյնս զձեզ ցուցանէ նոցա. (Փարպ.։)

Յասպիսի բազմագոյն. (Տօնակ.։)

ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ. մ. πολυειδῶς multifariam Բազմատեսակաբար. բազմօրինակ. շատ կերպ.


Բազմագովեստ

See full entry →

cf. Բազմագով.

NBHL (1)

Բազմագովեստ պայծառ յօրինման նոր արարածոց. (Նար. կուս.։)


Բազմագութ

See full entry →

adj.

very mild, merciful, full of fondness, compassionate.

NBHL (1)

Յաղագս այսպիսի բազմագութ մարդասիրութեանդ։ Յհ. (իմ. եկեղ.։)


Բազմագունակ

See full entry →

adj.

that has many colours or shapes, diverse, multifarious.

NBHL (4)

որ եւ ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ ասի. Իբր Գոյնզգոյն. գունագոյն. եւ մանաւանդ՝ որպէս Բազմազան, բազմապիսի. բազմայեղանակ. πολύτροπος multiformis գունզգուն, եւ շատ կերպ.

Ի սնգոյրս եւ ի ծարոյրս, եւ ի բազմագունակ հանդերձս պայծառս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)

Զանազանեալ լինին կերպարանաք, եւ բազմագունակ զարդք փառաց նորա. (Ոսկ. ի նեռն.։)

Բազմագունակ եւ բազմապատիկ է արտաքնոցն վարքն, եւ այլ երբէք այլ առ հաճոյսն հանդիպեցելոցն ստեղծանեն. (Բրս. հց.։)


Բազմագունեան

See full entry →

cf. Բազմագունակ.

NBHL (1)

Ունօղ զբազում գոյնս պէսպէս. գունզգուն.


Բազմագունդ

See full entry →

adj.

very numerous, of many forces.

NBHL (2)

Բազում պաշտօնէիւք, եւ բազմագունդ քահանայիւք. (Եղիշ. ՟Ա։)

Նմանօղք լիցուք այնպիսւոյ բազմագունդ միայնացելոց. (Եղիշ. միանձն.։)


Բազմագունի

See full entry →

adj.

of several colours or shapes, diverse, multifarious;
— ակն, succinum (yellow amber), cf. Սաթ.

NBHL (5)

Որպէս Բազմագունեան, կամ բազմաբիծ եւ բազմագունակ. ազգի ազգի. զանազան.

Զտիպքն եւ զբիծքն եւ զխարանս ... զկտեալ խածուածս բազմագունիս. (Նար. ՟Ձ՟Է։)

Բազմագունի բարեացն՝ որ ի քէն մեզ ընձեռեցաւ, զորպիսի ընծայս նուիրեսցուք. (Երզն. լս.։)

ԲԱԶՄԱԳՈՒՆԻ ԱԿՆ, ական, ականց, Ի սուրբ գիրս վարի որպէս ἥλεκτρον electrum ելեկտռոտ. որ եւ Սաթ անուանեալ քարն պատուական, դեղին գունով եւ դիւրաբեկ, որ ի շփիլն յինքն ձգէ զյարդ եւ զշիւղ.

Սեղան չորեքկուսի ականակապ՝ ի բազմագունի ականց ընդելուզեալ։ Ի սուրբ սեղանն՝ որ էր ընդելուզեալ ի բազմագունի ականց. (Փարպ.։)


Բազմադեւ

See full entry →

adj.

who is possessed by demons;
idolator of many gods.

NBHL (3)

πολυδαίμων, δεισιδαίμων multos habens daemonios, superstitiosus Որ ունի կամ պաշտէ զբազում դեւս.

Բարեպաշտն ոչ անաստուած է, եւ ոչ բազմադեւ. (Նիւս. կուս.։)

Ոչ միայն զբազմադեւ պատանին բժշկեալ տեսանէք, այլեւ զդեւսն ի ծովն հեղձուցեալ. (Եղիշ. մատն.։)


Բազմադէմ

See full entry →

adj. adv.

polyedrical;
equivocal;
multiform, diverse, manifold, multifarious;
of many different manners.

NBHL (5)

πολυπρόσωπος multas habens facies, multiformis Ունօղ զբազում դէմս, կամ զպէսպէս կերպարանս. քառակերպեան. բազմաչեայ. շատ դէմք ունեցօղ.

Բազմադէմ բարբառով նկարագրէին նմա զպատկերս. (Եփր. արմաւ. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)

ԲԱԶՄԱԴԷՄ. որ եւ ԲԱԶՄԱԴԻՄԻ. Բազմատեսակ. բազմապատիկ. բազմազան. զանազան. պէսպէս. կերպ կերպ, շատ կերպ.

Բազմադէմ ձգեմ զմարդիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ձ.) իսկ տպ. բազմադէմ չարեօք։

Չարչարեցայ պէսպէս տեսլեամբք բազմադէմս. (Եփր. ի յհ. մկ.։)