bookishness, bibliomania.
immersed in study or in books, well versed in literature.
told in books;
narrating in books.
librarian.
bibliophilist, book-fancier.
bibliophily.
historical.
cf. Մատենագրեմ.
opuscule, short treatise, pamphlet, tract.
cf. Մածան.
cf. Մածանութիւն.
cf. Մածանիմ.
port-crayon, pencil-case.
• «մի տեսակ բոյս» Գաղիան. Բժշ. (ըստ Տիրացուեան, Contribato § 89 polygonum Bistorta L, որ ըստ Aниeи-ковъ-ի Բուսաբանական բառարանի, էջ 264 Կովկասում հայերն ու թուրքերը (Բորչալու) անուանում են ագիր)։
• Հմմտ. հարսնմատ և մատուտակ բուս-անունները։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მატიტელა մատիտելա բոյ-սը, որ Չուբինով 678. մեկնում է ռուս. гпорымъ, воробьины яаычки, кровавникъ, кровавикъ, кровяика (Анненковъ այս վերջինները համարում է էջ 264 Polygonum Bistorta L, իսկ էջ 277 ptarmica vulgaris DG)։
pencil, lead-pencil.
done by hand.
written or sculptured by hand.
cutting off or amputating another's finger.
thrusting in one's finger;
— զզուանօք փսխել, to provoke vomiting with the finger.
cf. Մատնացոյց.
to write, to compose, to trace.
a finger's width or depth;
inch, digit, finger.
pointing at, indicating with the finger;
— առնել, լինել, to point at, to addict, to indicate;
to betray;
to deride, to scoff, to ridicule, to quiz, to make a laughing-stock of.
to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.
fluting, flutes.
the little finger.
to be betrayed, denounced;
to betray oneself, to give in, to surrender, to abandon oneself to, to be a prey to;
— ի գերութիւն, to be or become a slave to;
— ի փախուստ, to run away, to take to flight;
— ի նախանձ սրտմտութեան ուրուք, to become a victim to the jealousy of;
— ի սուր, to be put to the sword;
cf. Ատեան.
traitor;
felon, scoundrel.
thimble.
treachery.
traitor;
informer, denouncer;
— լինել, to betray, to denounce.
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
access, approach;
ascent, acclivity.
martyr's shrine;
chapel, oratory.
• . ն հլ. (-տրան, -րունք, -րանց) « լկայարան, մարտիրոսի վրայ շինուած փոքրիկ տաճար» Բուզ. Ագաթ. Կիւրղ. թգ կոչ. «համայն մարտիրոսաց տօնի օրը» Կա-նոն. էջ 258. -որից մատրանոց Ճառընտ. աշխարհամատուռն Տօնակ. Տօնաց. Շար. գրուած է նաև մարտուրն Սոկր. 346, մա-տուրն Սոկր. 320-1 (քանիցս)։
• = Յն. μαρτύριον «վկայարան» բառից, որ ծագում է μάρτυρος «վկայ, նահատակ» բառից. սրանից է փոխառեալ նաև լատ. martyrium «վկայարան»։ Յոյն բառը դար-ձել է նախ մարտուռն, որից յետոյ ր ընկ-նելով՝ մատուռն։-Հիւբշ. 363։
• ԳՒՌ.-Երև. Սլմ. մատուռ, Տփ. մատուր, Ալշ. Զթ. Մշ. Ննխ. Սեբ. մադուռ, Սվեդ. մm-դէօռ, Ղզ. մանդուռ.-Երև. և Տփ. նշանակում t «ռեռեցմանի մահարձան»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მატური մատուրի «գերեո-մանատան մէջ մի ընտանիքի մեռելներին յատկացուած հողամասը. թաղ»։ Վրացի բա-ռը թէև նշանակութեան կողմից փոփոխու-թիւն է կրած (միջինը ներկայացնում է Երև. Տփ. «մահարձան»), բայց անշուշտ մեզանից է փոխառեալ՝ ձևի պատճառաւ. յունարէնից փոխառեալ լինելու պարագային սպասելի էր մարտուլի ձևո։
սուտ —, wild, milk-vetch, astragal;
—ի արմատ, peony.
• «մի տեսակ բոյս. լտ. gly. cyrrhiza, ֆրանս. réglisse» (Տիրացուեան. Contributo § 269, Քաջունի, Գ. 159) (նոյնը նաև մատիտակ, մատուտիկ, Քաջունի գիտէ դարձեալ մատնէտակ) Բժշ.։
• Lag. Arm. Stud. § 1438 պրս. ❇. mahk և քրդ. mekuk հոմանիշների հետ։ Հիւբշ. 192 մերժում է թէ՛ պրս. mahk և թէ պրս. bīx mekkeh և motki հոմա-նիշները։-Canini, Et. étym. 166 կցում
• է սանս. madhu «քաղցը» բառին։ (Այս մեկնութիւնը բաւական հրապուրիչ է. որովհետև մատուտակը շատ լեզուների մէջ բացատրւում է «քաղցր» բառով. ինչ. յն. γλυϰύ-ρριζϰ «քաղցր ար-մատ». ռերմ. sussholz «քաղցր փայտ», ֆրանս. règlisse՝ յառաջացած յն. γλυϰύρριζα «քաղցր արմատ» բառից, ռուս. cладкiи корень «քաղցր արմատ», թրք. Ատրպ. širin biyan «քաղցր մա-տուտակ», կալմուք. šiker boya «շաքար մատուտաև» ևն. (տե՛ս Aннeнковъ-ի Բուսաբանական բառարանը, էջ 159բ). ըստ այսմ էլ հյ. մատու-տակ «քաղցր արմատ»։ Բայց այս *մատու «քաղցր» բառը ո՛չ իբրև բնիկ հայերէն է յար-մարւում և ո՛չ իբրև իրանական փոխա-ռութիւն. առաջին դէպքում հնխ. méd. hu-ձևի դէմ (տե՛ս մեղր բառի տակ) պիտի ունենայինք հյ. *մեդու, որից էլ *մեդուտակ, իսկ երկրորդ դէպքում ի-րան. maδu ձևի դէմ պիտի ունենայինք հյ. *մար, որից էլ *մարուտակ)։-ՀԲուս. § 1997 դնում է մատն>մատ բառից, արմատի մատնաձև լինելու պատճա-ռաւ, ինչպէս ունինք լտ. digitalis և հյ. գւռ. մատնոցուկ՝ «մատ» բառից. և ինչ-պէս իրօք էլ գտնում ենք Քաջունու մօտ մատնէտակ՝ փոխանակ մատուտակ. տե՛ս նաև տակը փոխառ. *մատնիկ։
• ԳՒՌ.-Մշ. մադուտագ, Ալշ. Բ. մադուդագ. Կր. Վն. մատուտիկ (այս վերջինը ըստ Ա-մատ. Հալ. բառ ու բան, էջ 466)։
• ՓՈԽ.-Թրք. գւռ. mednig «մատուտաև».-այս բառը գիտէ միայն ՀԲուս. § 1997.-կազմուած է հյ. գւռ. *մատնիկ ձևից՝ տաճ-կերէնի ներդաշնակութեան օրէնքով։-Կապ ունի՞ն արդեօք նաև վրաց. მატოტი մատո-տի, მატუტი մատուտի, მათოთი մա-թոթի «ռուս. болнголовъ, омerъ (բոյսը)» Չուբին.2 էջ 679, որ Aнненковъ 421բ շատ զանազան ձևերով է բացատրում և յայտնի չէ թէ վրացին սրանցից որի՞ն է մամապա-տասխանում։
presentable.
offering, presenting;
cf. Մատուցական.
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
altar, place of offering.
cf. Մատուցող.
offerer;
sacrificer.
presentation, offering, oblation, offer;
celebration.
accessible, accostable.
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
cup-bearer;
butler.
• , ի-ա հլ. «գինի մատուցանող, արբուցիչ, տակառապետ» ՍԳր. Ագաթ. Փարպ. որից մատռուակել «գինի մատուցա-նել կամ ծառայութիւն անել» Ագաթ. Ոսկ. յհ. ա. 21. մատռուակութիւն Ագաթ. մատռու-ակոց «գինու մառա՞ն» (նորագիւտ բառ) Անկ. գիրք առաք. 376։
• ՆՀԲ «մատուցօղ ըմպելեաց, իբր առուաց»։ Տէրվ. Նախալ. էջ 172 հնխ. madhu (իմա՛ médhu) «մեղր, մեղրա-ջուր» բառից, իբր մատու-ռա-կ։ (Իմաս-տի կողմից շատ յարմար է այս բա-ցատրութիւնը, որովհետև հնխ. médhu «մեղրաջուր»-ը գինի կամ արբուցիչ ըն-պելիք էր. հմմտ. սանս. mādhura «ո-գելից ըմպելիք», madya «գինի», mad-ra «ուրախութիւն», յն. μεϑύω «հառ-բիլ», μέϑυσις «հարբեցութիւն». μεϑίοϰω «հարբեցնել», զնդ. maδa-«ոգելից ըմպելիք», պհլ. և պրս. mar «գի-նի»։ Բայց ինչպէ՞ս պէտք է բացատրել ձևը, եթէ բառը լինէր բնիկ հայ. պիտի ունենայինք *մեդ-, իսկ եթէ իրանակա-նից լինէր փոխառեալ (ինչպէս ցոյց են տալիս ա ձայնաւորը և -ակ վերջավո-րութիւնը), պիտի ունենայինք հյ. մար-իրան. maδa-ձևի դէմ։-Աւելի փորձիչ է հնխ. mad-«խոնաւանալ, թաց լինել, mattus «հարբած», սնս. mádati «հար-ռիլ» ևն (Boisacq էջ 598, Pokorny 2, 230), բայց բառիս -ռուակ վերջաւորու-թեան պատճառաւ անյարմար)։ -Յա-կոբեան, Բիւզանդիոն л 743 եբր. միզ-րաք «աման, տաշտ, գաւաթ», արաբ.
• [arabic word] širā «բաժանել, մատակարա-րել»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მატრაკვეլა սատրակվեցա «ստնտուի կամ աղախնի օգնական աղջիկ»։
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.