Definitions containing the research ք : 10000 Results

Աշխարհագումար

See full entry →

cf. Աշխարհախումբ.

NBHL (2)

Ի մէջ տիեզերական աշխարհագումար քում հրապարակին. (Մարաթ.։)

Աշխարհագումար տօն, կամ ամբոխ, կամ ժողովք. (Պիտ.։ Մեսր. երէց.։ Հ. կիլիկ.։)


Աշխարհագունդ, գնդոյ, գնգի

See full entry →

s.

geographical globe.

NBHL (1)

Լինել լուսաւորացդ ճառագայթաձիգք՝ աշխարհագունդք. (Ագաթ.։)


Աշխարհադիտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to observe or spy a country.

NBHL (2)

χωραβατέω. regionem obabulo. Դիտել շրջագայութեամբ զաշխարհ, զերկիր, զգաւառ. երկիր պտըտիլ՝ աչքէ անցընել.

Պատուիրեաց յեսու արանցն երթելոց աշխարհադիտել զերկիրն, եւ ասէ. անցէ՛ք գնացէ՛ք, եւ աշխարհադիտեցէ՛ք զերկիրն. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 8։)


Աշխարհազօր

See full entry →

adj.

composed of all sorts of warriors.

NBHL (1)

Ուր խմբեալ իցեն զօրք աշխարհին. աշխարհաբանակ. աշխարհագումար.


Աշխարհաժողով

See full entry →

adj.

cf. Աշխարհախումբ.

NBHL (1)

Արարին տօն աշխարհաժողով. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Աշխարհալիր

See full entry →

adj.

that fills the universe.

NBHL (2)

ԱՇԽԱՐՀԱԼԻՐ ԱՇԽԱՐՀԱԼԻՑ Որով լրանայ աշխարհ լրիւ իւրով. լցուցիչ երեսաց երկրի. աշխարք լեցնօղ.

Վասն աշխարհալից նահապետացն (ծննդովք իւրեանց). (Արծր. ՟Ա. 1։)


Աշխարհալուր

See full entry →

adj.

heard throughout the world.

NBHL (4)

Հոյակապ եւ աշխարհալուր ի զարմանս համբաւոյ. (Զքր. կթ.։)

Աշխարհալուր բողոքիչ. (Նար. ՟Ձ՟Ը։)

Հրապարակատես եւ աշխարհալուր նշանքն. (Նանայ.։)

Աշխարհալուր թագաւորք. (ՃՃ.։)


Աշխարհախորհ

See full entry →

adj.

thought or done by universal consent.

NBHL (1)

Ամենեցուն միաբանութեամբ եպիսկոպոսացն եւ թագաւորին եւ աշխարհախորհ ձուլիւք հաւանութեամբ ի միասին արձակեցան եւ գնացին. (Բուզ. ՟Դ. 4։)


Աշխարհածուհի, հւոյ

See full entry →

s.

empress, queen, princess.

NBHL (2)

Թագուհի՝ ածող՝ այսինքն առաջնորդ աշխարհի. սուլթան.

Գեղանին տիգրանուհի, ողջամիտ աշխարհածուհի. (Անյաղթ. ի քեր. մագ. եւ երզն։)


Աշխարհածուփ

See full entry →

adj.

that agitates or troubles the world;
agitated or troubled in the world.

NBHL (1)

Աշխարհածուփ խռովութիւնք, զբօսանք, հոգք, վարք. (Պիտ.։ Փարպ.։ Շ. ամենայն չար.։ Զքր. կթ.։)


Աշխարհակալ, աց

See full entry →

s.

conqueror;
monarch, emperor, prince.

NBHL (7)

κοσμοκράτωρ. mundi imperium obtinens. Ինքնակալ. տիեզերակալ, եւ բռնակալ. ճիհանկիր.

Թէպէտ նոյն ինքն դժոխք շարժեսցին, թէպէտ աշխարհակալք խաւարիս. (Աթ. ՟Բ։)

Իւրոցն ետ քաջալերս իւրով յաղթութեամբն յաղթել աշխարհակալ յաղթողին. (Սկեւռ. յեսայ.։)

Աշխարհակալ է ծնունդդ։ Աշխարհակալ աղեքսանդրէ։ Ամենայն շինաւանի աշխարհակալ դշխոյ. (Պտմ. աղեքս.։)

Փառաւորեալք ի յերկրի ճոխութեամբ աշխարհակալք։ Չորից բարբարոսական աշխարհակալացն. (Պիտ.։)

Որ իշխանաց աշխարհակալիս էին զինուորեալք. (Յհ. կթ.։)

Նախարարքն աշխարհակալքն կայցեն առ արքայի։ Մարզպան եւ աշխարհակալ աշխարհին ած. (Բուզ. ՟Գ. 8։ ՟Ե. 38։)


Աշխարհակալութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conquest.

NBHL (2)

Ինքնակալութիւն. տիեզերակալութիւն. թագաւորութիւն.

Թագաւորք յունաց աշխարհակալութեամբ, եւ այլն։ Կամելով զինքն միայն աշխարհակալութեան ցուցանել սկիզբն։ Աշխարհակալութիւնն ասորեստանի. (Խոր. ՟Ա. 1. 13. 20։)


Աշխարհական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.

NBHL (13)

Մեծի վրթանիսի, եւ ամենայն աշխարհականաց քոց խնդալ. այսինքն բնակչաց հայոց աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 5։)

κοσμικός. mundanus, mundi, βροτικός, saecularis. Ստորին աշխարհիս. աշխարհային. երկրաւոր. նիւթական. տարրական. մարդկային. արտաքին. մարմնաւոր. կենցաղական. քաղաքական. եւ Աշխարհասիրական. տիւնեէվի, ալէմի.

Հոգովք աշխարհականօք. (Ղկ. ՟Ի՟Ա. 34։)

Վրդովեալ զաշխարհական տարերս. (Պտմ. աղեքս.։)

Տարրն աշխարհական. եւ են տարերք չորք. (Նիւս. բն.։)

Դուք յաշխարհէ աստի էք, եւ ես չեմ յայսմ աշխարհէ. զաշխարհական մտածութիւնս եւ զմարմնականս ասէ։ Յաշխարհական իսկ օրինակ եկն. եւ զի՞նչ ասէ. կին յորժամ ծնանիցի, եւ այլն։ Կերակուրք, լուացմունք, եւ զինչ եւ իցեն գործք աշխարհականք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7. 33Պ եւ ՟Ա. 17։)

Աշխարհական ալէկոծութիւն, կամ գործք. (Պիտ.։)

λαϊκός, laicus, saecularis. Աշխարհիկ ոք, ժողովրդական, ռամիկ. ամուսնացեալ. եւ Աշխարհասէր. տիւնեեվի, մէճազի.

Քահանայք՝ դաւիթ ի կրօնաւորական կարգէ, եւ սարգիս յաշխարհական. (Յհ. կթ.։)

Ժողով արարեալ եպիսկոպոսաց, եւ համօրէն աշխարհականօք. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Աշխարհակա՞ն ես, մի՛ զպատիւ քահանայիւ արհամարհէր. (Մանդ. ՟Ժ։)

Աշխարհականաց բանք են այդ, եւե մարդոց՝ որ ընդ երկիր բեւեռեալ իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)

Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)


Աշխարհակեաց

See full entry →

adj.

secular, laical, temporal.

NBHL (1)

Որով իւիք լինի կեալ ըստ աշխարհի. աշխարհիկ. յաշխարհական վիճակի.


Աշխարհակեր

See full entry →

adj.

that consumes the universe.

NBHL (3)

Կերօղ աշխարհի. ապականիչ. գիշատիչ. արեանարբու. աշխարք չափօղ.

Բազմացան աշխարհակեր գայլք. (Յհ. կթ.։)

Ազգք աշխարհակերք. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Աշխարհակերպ

See full entry →

adj.

worldly, secular.

NBHL (1)

Զիւր զաշխարհակերպ ձորձսն մեկուսի թաքուցեալ ունէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Աշխարհակեցոյց

See full entry →

adj.

that saves, redeems the world.

NBHL (3)

Կեցուցիչ աշխարհի. փրկարար. կենարար. աշխարքս ապրեցնօղ, փրկօղ, խալըսօղ.

Աշխարհակեցոյց գալուստ քրիստոսի, կամ արիւն աստուածորդւոյն, կամ չարչարանք, կամ փայտ սուրբ. (Զքր. կթ.։)

Աշխարհակեցոյց մահն քրիստոսի. (Համամ առակ.։)


Աշխարհակիր

See full entry →

adj.

that sustains the world.

NBHL (2)

Նաւեալք ընդ մրրկեալ աշխարհակիր մեղացն՝ վերայ խորոցն սահեցան։ Ըստ աշխարհակիր կարգացն առակաբանեալ. (Ագաթ.։)

Աշխարհակիր կեանք, կամ մեծութիւն, զբօսանք, ցանկութիւն. (Սիսիան.։ Ճ. ՟Ա.։ Կորիւն.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)


Աշխարհակործան

See full entry →

adj.

that destroys the world.

NBHL (2)

Աշխարհակործան յայտնութիւն, կամ աւանդութիւն, ժամանակ, ախտ. (Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։ Շ. ատեն. Սկեւռ. աղ.։)

Տէր աստուած յայտնեաց զաշխարհակործան քո ամբարիշտութիւնդ. (Կաղանկտ.։)


Աշխարհակորոյս

See full entry →

cf. Աշխարհակործան.

NBHL (1)

Տիեզերապատիր աշխարհակորոյս խաբեբայ պատրանօք. (Տօնակ.։)


Աշխարհակուլ

See full entry →

adj.

that absorbs or swallows up the world.

NBHL (1)

Որ կլանէ զաշխարհ, կամ զմարդիկ աշխարհիս. աշխարք կըլլօղ.


Աշխարհահայր, հօր

See full entry →

s.

father of the world.

NBHL (1)

Էին ադամայ եւ այլ ուստերք բազումք, այլ ոչ արժանաժառանգ պայազատութիւն աշխարհահայր (կամ աշխարհհայր) լինելոյ. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Աշխարհահամար

See full entry →

cf. Աշխարհամար.

NBHL (3)

(գրի կարճելով կամ վրիպակաւ եւ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐ). οἱκονόμος, γραμματής τοῦ λαοῦ. oeconomus, scriba populi. Որ առնու գրով զհամար մարդկան աշխարհի. կոնոմոս, դպիր ժողովրդեան. գայտ էտիճի, քեաթիպ.

Գրեցաւ, որպէս ետ հրաման աշխարհահամար դպրացն։ Կացուցանէր աշխարհահամար դպիրսն։ Եկին մատուցին աշխարհահամար դպիրքն. (Եսթ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 42։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)

ԱՇԽԱՐԱՀԱՄԱՐ. եւ ԱՇԽԱՐԱՀԱՄԱՐԳԻՐ. ἁπογραφή. descriptio. որպէս Աշխարհագիր. առնուլն զհամար. եւ Մուտն ի համար արքունի դիւանի. գայտ քիւթիւք.


Աշխարհամէջ, միջի

See full entry →

s.

public square or place in a town or country.

NBHL (2)

Միջին վայր աշխարհի, երկրի, քաղաքի. հրապարակ. հրապարակական.

Ի ներքս յաշխարհամէջս (կամ յաշխարհամէջ կամ յաշխարհամիջի) անդր արշաւել. յն. տիրել գաւառին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 2։)


Աշխարհամուտ

See full entry →

adj.

open to public entrance, frequented, resorted to;
— Դուռն, Court.

NBHL (1)

Յոր աշխարհ ամենայն կամ բազմութիւն մարդկան մտանէ. (այն է աքունի դուռն, արքունիք). պապի հիւմայիւն, գափու, տէրի տէվլէթ.


Աշխարհային

See full entry →

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

NBHL (5)

Աշխարհական. իբր կենցաղական, երկրաւոր, մարմնաւոր. տարրական. աշխարհի. աշխրքի. տիւնեեվի.

Հրաման առաք ի բաց կալ յաշխարհայնոցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)

Աշխարհիկ ոք. ժողովրդական, ռամիկ. աշխրքի մարդ, աշխարական.

Զաշխարհայնոցն դիցուք օրէնս. (Շ. ընդհանր.։)

Զհեռաւոր աշխարհայինն (այսինքն զօտարականն) ի փառս բարձրութեան կարգէին. (Նար. խչ.։)


Աշխարհաշէն

See full entry →

adj.

that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.

NBHL (2)

Շինութիւն գործօղ աշխարհի. խնամակալ հայրենի երկրի. աշխարքը՝ երկիրը շէն պահօղ.

Այր քաղցր եւ աշխարհաշէն։ Լաւածանօթս եւ աշխարհաշէնս. (Փարպ.։)


Աշխարհապահ

See full entry →

adj.

that preserves the universe.

NBHL (1)

Աշխարհապահ հրեշտակքն, կամ հրեշտակաց. (Ածաբ. ժղ.։ Նախադր. ժղ։ Ճ. ՟Թ.։)


Աշխարհապատում

See full entry →

adj.

that relates from the creation of the world.

NBHL (1)

Պատմօղ զաշխարհէ (գրօղն, եւ գիրքն).


Աշխարհասէր

See full entry →

adj.

worldly, attached to the wordly vanities.

NBHL (6)

Յորս ուրախանան աշխարհասէրք. (Յճխ. ՟Ի։)

Զքաղցրահամ կերակուրս՝ աշխարհասիրաց թողին. (Լաստ. ՟Զ։)

Աշխարհասէրք գոլով՝ հեղձուցին զհաւատոց բանն. (Կիւրղ. ղկ.։)

Աշխարհասէր պատրանք. (Յճխ. ՟Ի։)

Որպէս աշխարհասէրք (կամ աշխատասէրք՝) սատարք ելով շինութեան. (Պիտ.։)

Ոչ ըստ տեղւոյ գոլով աշխարհասէր շարաբանութեան. (Երզն. քեր.։)


Աշխարհասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of the world.

NBHL (1)

Մի՛ աշխարհասիրութեամբն հրաժարէք ի կոչմանէն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)


Աշխարհաստեղծ, ից

See full entry →

adj.

that created the world.

NBHL (2)

Աշխարհաստեղծն՝ ինքն արդարոյ երեւի. (Փիլ. ՟գ. մանկ.։)

Բազում արարիչս եւ աշխարհաստեղծս ի ներքս մուծանեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)


Աշխարհավար

See full entry →

adj.

political;
secular.

NBHL (3)

Այն ինչ իրք՝ որովք լինի քաղաքավարիլ յաշխարհի. աշխարհային. քաղաքական. աշխարհական. մարդկային.

Վաղ եւ առաւօտ զաշխարհավար զկեանս ասէ, որ կրիւք եւ գործովք յաւուր բովանդակի զվախճանաւորացն ել սահմանէ. (Համամ առակ.։)

Այլ է առաքելոցն պատուէր, եւ ա՛յլ մարդկան՝ որ աշխարհավար կենօք կենցաղավարեցին. (Իգն.։)


Աշխարհավարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to live according to the rules of good policy;
to live a secular life.

NBHL (2)

ԱՇԽԱՐՀԱՎԱՐ ԼԻՆԻՄ ԱՇԽԱՐԱՎԱՐԻՄ Քաղաքավարիլ յաշխարհի օրինօք, կամ ըստ օրինաց աշխարհի. կեալ յաշխարհի, կամ մտանել ի կարգ աշխարհի.

Փոյթ յանձին եդեալ է աշխարհավար լինել ազգին, ընկալեալ զմեծաքաղաքս զայս յաշխարհ, եւ այլն. (Փիլ. ել.։)


Աշխարհավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

policy;
secularlife.

NBHL (3)

Քաղաքավարիլն յաշխարհի. կեանք աշխարհի կամ աշխարհականի. կենցաղ բարեկեցիկ.

Ընդ նոյն ինքն իրս աշխարհավարութեան անցանելով. (Պիտ.։)

Արհամարհեաց զվարս աշխարհիս, եւ որ ի սմա զբօսանք աշխարհավարութեան են. (Ճ. ՟Ա.։)


Աշխարհատարած

See full entry →

adj.

spread throughout the universe.

NBHL (2)

Թաքուցանէ զաշխարհատարած ճառագայթս իւր. (Ագաթ.։ եւ Խոր. հռիփս.։)

Կոհակք ամեհի ծովուն աշխարհատարած. (Բենիկ.։)


Աշխարհատես

See full entry →

adj.

that has seen much of the world;
known by all, notorious, public, manifest;
— ցուցանել, to publish, to make known.

NBHL (2)

Արդեօք ոչ հաւատայ հանդիպել աշխարհատես հրապարակին. (Բրս. ապաշխ.։)

Լսել ի նմանէ զքաղցրալուր բարբառն երանութեան՝ առաջի աշխարհատես հրապարակին. (Եփր. խոստ.։)


Աշխարհատէր

See full entry →

s.

master of the world, conqueror;
prince.

NBHL (1)

Աշխարհատեառք անկանէին ընդ միմեանս։ Գնաց առ մեծ իշխանն աշխարհատէրն. (Բուզ ՟Գ. 4. 10։)


Աշխարհարար

See full entry →

cf. Աշխարհաստեղծ.

NBHL (1)

Արիստոտէլէս զիս ուսուցանէր յաշխարհարար ներտառութեանն. (Ի Պտմ. աղեքս.) իմա՛, ի գիրսն որ յաղագս աշխարհի։


Աշխարհարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation of the world.

NBHL (2)

κοσμοποιία. mudi creatio, opificium. Արարչութիւն աշխարհի. արարչագործութիւն. ստեղծումն աշխարհի. աշխարք ստեղծելը, աշխրքիս ստեղծուիլը.

Նախ քան զաշխարհարարութիւնն քրիստոսիւ նկարեաց հայր զհրաւիրեալսն ի ժառանգութիւն. (Ոսկ. եփես.։)


Աշխարհացոյց, ցուցի

See full entry →

s.

map;
համատարած —, map of the world.

NBHL (1)

Ցոյց եւ ցուցակ աշխարհի. տեսարան տիեզերաց ծրագրեալ իւիք օրինակաւ.


Աշխարհաւանդիկ

See full entry →

s.

publican;
tavern keeper.

NBHL (2)

Զագահսն ի մէջ ածցուք, եւ զաշխարհաւանդիկս, եւ դարձեալ զգինեվաճառսն ամօթալից հանգանակացն։ Զբազումս ի նոցանէ գտանիցես խոհակերս, եւ իշավարս, եւ աշխարհաւանդիկս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։ ՟Գ. 5։)

Իբր զստրուկս ոմանս կամ զաշխարհաւանդիկս կիսիշօք շրջիմք, եւ ի դրունս իշխանաց յաճախեմք. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)


Աշխարհաւեր

See full entry →

adj.

that ruins, destroys the world.

NBHL (4)

Աշխարհակործան. աշխարք աւրօղ, քանդօղ.

Իշխանք աշխարհաւերք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Տիրակորոյսք եւ աշխարհաւերք. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Ազգ աշխարհաւերք ժանդագործք քրմացն. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Աշխարհիկ

See full entry →

adj.

secular;
lay, vulgar, popular;
— լեզու, vulgar tongue.

NBHL (3)

Աշխարհական ոք. վիճակեալն յաշխարհական կարգի. տիւնեէվի.

Չար քան զյանցաւոր աշխարհիկ դատապարտիմք։ Աշխարհիկքն ետուն զբաժինս իւրեանց։ Մարդ աշխարհիկ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)

Որդեա՛կ աշխարհիկ, ասա՛ սոցա բան (հոգեւոր). (Վրք. հց. ձ։) cf. ԱԶԱՏԱՇԽԱՐՀԻԿ։


Աշխարհօրէն

See full entry →

adv.

secularly;
vulgarly;
generally, universally.

NBHL (3)

βιτικῶς. ad vitae rationem եւ ad normam populi, vulgariter. Ըստ կարգի աշխարհիս, կենցաղոյս, աշխարհականաց. կենցաղական եւ քաղաքական. ատէթի տէվրանի իւզրէ.

Զկատակերգութիւնն (վերծանել) աշխարհօրէն. (Թր. քեր.։)

Ըստ աշխարհօրէն կարգաց իմաստնանալ ասիմք. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Աշխարումն, ման

See full entry →

s.

complaint, lamentation.

NBHL (1)

Յաշխարումն նոցա մի՛ մտանիցես. (Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 5.) յն. հաւաքումն, ակումբ. որպէս թէ աշխարհումն կամ աշխարհաժողով բազմութիւն՝ ի խնջոյս կամ ի լալիւն. որպէս եւ յարի զկնի. որպէս եւ յարի զկնի. եւ ի կոծ նոցա մի՛ երթիցես. եւ այլն։


Աշխուժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vivacity, spirit, gaiety, sprightliness;
rapture;
mettle.

NBHL (1)

Քամահեաց զհասակաւն, ոչ գիտացեալ զհոգւոյն աշխոյժութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)


Աշնանային, այնոյ

See full entry →

adj.

autumnal.

NBHL (2)

Զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զաշնանայինն՝ փոխանակ ժողովելոյ ամենայն պտղոց։ Յաշնանային հասարակօրութեան։ Աշնանայնոյն (կամ աշնայնոյն) զուգօրութիւն։ Գարնանայնոյն, եւ աշնայնոյն։ Տերեւթափ լինին եւ ցամաքին տունկք աշնայնովն եւ ձմերայնովն. (Փիլ.։)

Աշնանային զուգաւորութիւն։ Գարնանայինն քան զաշնանայինն գերազանցէ ժամանակ. (Պիտ.։)


Աշնանի, անւոյ

See full entry →

s. adj. adv.

autumn;
of or in the autumn.

NBHL (2)

Ոմանք գարնայնի, եւ ոմանք աշնայնի ըստ զուգաւորութեանցն (բերին). (Փիլ. լիւս.։)

աշնանի քննասէր (կամ քնասէր) լինիս, ամարանի անօսրանաս եւ տարածիս. (Պիտառ.։)


Աշտ

See full entry →

cf. Յաշտ.

NBHL (1)

ԱՇՏ. Որպէս լծ. ընդ հյ. Ոշտ, ոստ. ոստնուլ. նստիլ. եւ թ. իւսթ այսինքն ի վերայ, ի վեր. այսինքն յոտին կալ, կամ նստեալ կալ, է արմատ յաջորդ բառից (=ԱՇՏԱՆԱԿ) ինչ. տե՛ս եւ ՈՍՏԻԿԱՆ (վերակացու)։