Definitions containing the research անէ : 7071 Results

Անվթար

See full entry →

adj. adv.

exact, precise, perfect;
exactly, precisely.

NBHL (1)

Անցանէ անվթար ի վերայ խորոցն. (Ճ. ՟Բ.։)


Անվիշտ

See full entry →

adj.

without pain, that has nothing to suffer.

NBHL (1)

Ուրախութեամբ եւ անվիշտ ելանէր ի մարմնոյն։ Ոչ կարեն ընդ եղբարսն սիրով անվիշտ կեալ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)


Անվնաս

See full entry →

adj. adv.

harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.

NBHL (1)

Ցուցանէր զանվնաս փախուստ անմեղացն. (Եղիշ. ՟Է։)


Անտարր, ի, ից

See full entry →

adj.

immaterial, incorporeal.

NBHL (1)

Տեսանէին զնա աննիւթ անտարր. յն. անշարադիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)


Անտեղի, ղեաց

See full entry →

adj.

not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.

NBHL (2)

Յանտեղեաց չարին է, այն՝ որ գազանսն է, մարդ ի նոցանէ պարծել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Ոչ եւ զմի յայսցանէ կարասցես ինձ յանտեղեաց տալ. այսինքն անտեղի ցուցանել. (Սարկ. հանգ.։)


Անտես, ից

See full entry →

adj.

invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.

NBHL (1)

Պահեցաւ յանահատի անդ անտես բնաւ ի մարդկանէ. (Իգն.։)


Անտեսաբար

See full entry →

adv.

invisibly.

NBHL (1)

Ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարդոյն անտեսաբար կենսացուցանէր. (Յհ. կթ.։)


Անտեսական, ի, աց

See full entry →

adj.

invisible;
incomprehensible.

NBHL (1)

Յանտեսականէն անտեսականք. (Շ. հրեշտ.։)


Անտեսանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անտեսական.

NBHL (1)

Ցուցանէր զճառագայթս ճանապարհի առաքինութեան անտեսանելի եւ աղջամղջին երեւեալ. (Լաստ. յիշ.։)


Անտէր

See full entry →

adj.

free, independent;
cf. Անտերունչ.

NBHL (1)

Իբրեւ զանտէր ոք եւ զազատ ի դատաստանէ։ Անտէր եղեալ ցանկականս. (Լմբ. սղ.։)


Անտիական, ի, աց

See full entry →

adj.

young;
childish.

NBHL (6)

ԱՆՏԻ εὕθεν, ἑντεῦθεν, ἑκεῖθεν. inde. գրի եւ ԱՆԴԻ. Յայնմ տեղւոջէ կամ կողմանէ. անկէ, անկից.անտէն. օնտան.

ԱՆՏԻ ԵՒ ԱՅՍՐ. ԱՆՏԻ ՅԱՌԱՋ. cf. ԱՅՍՐ, cf. ՅԱՌԱՋ։ նխ. ԱՆՏԻ. նխ. Յայնմ կողմանէ. յայնկոյս. անդր քան. եօթետէ. գարշըտա.

Յայնմ բանէ. յայնմ ժամանակէ. վասն այն. քան զայն. եւ այլն. օնտան. օլ սէպէպտէն.

իբր դերանուն՝ Յայնմանէ՝ պարզապէս.

Անտի իսկ (այսինքն յայնմ իւղոյ) օծանէին. (Ագաթ.։)

իբր յօդ, Ն. կամ Յայնմանէ. առընթեր գոյականաց.


Բազմագանձ

See full entry →

adj.

wealthy, opulent, very rich;
precious, very dear.

NBHL (1)

Տեսանէ իմաստունն ի միտս իւր զբազմագանձ աշխարհն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Բազմագին, գնի

See full entry →

adj.

very dear, precious.

NBHL (1)

ԲԱԶՄԱԳԻՆ. մ. (ի գին սաստկական մասնկանէ). Վարի ի քերթողականս՝ որպէս Ուժգին. սաստկագին. բազմագոյն. սաստիկ. շատ, խիստ.


Բազմագոյն, գունից, աց

See full entry →

adj.

of many colours;
more, much, various.

NBHL (1)

Լինելով ընդ ձեզ Աստուած՝ բազմագոյնս զձեզ ցուցանէ նոցա. (Փարպ.։)


Բազմագութ

See full entry →

adj.

very mild, merciful, full of fondness, compassionate.

NBHL (1)

Բազմագութ խնամով սնուցանէին (տարերք բանիւ տեառն) զիմաստիցն զարմն. (Պիտ.։)


Բազմագումար

See full entry →

adj.

of a great assembly.

NBHL (1)

Բազմագումար զօրօք գայր հասանէր յաշխարն հայոց. (Կաղանկտ.։)


Բազմադեւ

See full entry →

adj.

who is possessed by demons;
idolator of many gods.

NBHL (1)

Ոչ միայն զբազմադեւ պատանին բժշկեալ տեսանէք, այլեւ զդեւսն ի ծովն հեղձուցեալ. (Եղիշ. մատն.։)


Բազմաթիւ

See full entry →

adj.

very numerous.

NBHL (1)

Եւ ոչ զառ ի նմանէ չարեացն սահման կարօղ եմք գիտել՝ բազմաթիւ լինելովս. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ զբազումս ի չարեացն թուելով. կամ վասն բազմաթիւ լինելոյ սոցա։


Բազմաժամանակեայ

See full entry →

cf. Բազմաժամանակ.

NBHL (1)

Զբազմաժամանակեայ կրօնս ձեր մի՛ մոռանայք, եւ մի՛ կուրուսանէք. (Աթ. անտ.)


Բազմախաբ

See full entry →

adj.

that deceives or that is much or often deceived.

NBHL (1)

Հրաժարեալք նայապէս ի մարմնական բազմախաբ զբօսանաց։ Շնչաւոր իմաստութիւն, որ խարդախն է եւ բազմախաբ։ Տեսութիւն բազմախաբ է, ի վերին երեսն հայցելով՝ զգունաւորութիւնն տեսանէ։ Բազմախաբ մեքենայիւքն ծառայեցոյց զմարդիկ. (Սարգ.։)


Խոնաւական, ի, աց

See full entry →

adj.

humid, wet, moist.

NBHL (1)

Մերժելով զխոնաւաականն մեր՝ մատուցանէ (ի թանձրութիւն)։ Խոնաւական անօթք օդոյ. (Պղատ. տիմ.։)


Խոնաւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow wet, to become damp or moist.

NBHL (1)

Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջիւնոցին, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Թ։)


Խոնաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

humidity, damp, moisture, wet;
humour, radical moisture.

NBHL (1)

Խոնաւութիւն յարեգականէ է. (Յոբ. ՟Ը. 16։)


Խոշիւն

See full entry →

s.

noise, murmur.

NBHL (1)

Ամենեքին զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խոշիւն առ՝ զնոցա գալոյն՝ մտեալ ի մեծ ամուրն ամրաանայ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Խոշոր, ից

See full entry →

adj.

stout;
great;
thick;
rough, rude, rustic, unpolished;
awkward, ill-shaped, ill-made;
rugged, toilsome, difficult;
— զգեստ, coarse cloth;
— ձայն, rough voice;
harsh sound;
— գոյնք, stiff or unconnected colouring.

NBHL (1)

Խարազանազգեաց զձեզ ի մարդկանէ ոք տեսանիցէ, եկ գծուծս եւ խոշորս. (Յհ. կթ.։)


Խոշորագոյն

See full entry →

adj. adv.

very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.

NBHL (2)

Առաւել ջերանէր սրտմտութեամբ, մինչեւ խոշորագոյն զձայնն հանէր. (Վրք. ոսկ.։)

Խիստ է բանդ այդ։ Զի՞նչ իցէ խիստն. խոշորագոյն, ցաւագին, յոյժ դժուարութիւն ունի։ Բազումք բուռն հարկանեն զտեղւոյս զայսմանէ՝ իբրեւ զկարի իսկ խոշորագունէ, թէ ցարբեցօղն ընդ արուագիտին դնիցէ։ Երեւի պթէ խոշորագոյն եւ դժուարագոյն ինչ ասելոց էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Խոշորանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.

NBHL (2)

Ի լճի քարն ծանրութեամբն ի խորսն իջանէ. բայց շուրջ զնովաւ ալիք խոշորանան խոշորակաձեւք. (Նիւս. կուս.։)

Ծուլութեամբ պարարեալ կենդանւոյն գրեթէ յայլմէ յափշտակիլ կենդանւոյ, յայնցանէ որ խոշորացեալ իցեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Խոշորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to magnify, to increase, to make larger.

NBHL (1)

Քանզի մեծամեծս բարբառեցաւ, եւ զամբաստանութիւնն աճեցոյց՝ կռապաշտութիւն կոչելով (զշուայտութիւն), զի մի՛ թուեսցի խոշորեցուցանել, հանդերձ գովութեամբն նստուցանէ զնոսա դատաւորս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Խոշորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

coarseness, rudeness, want of politeness;
bigness.

NBHL (1)

Որ աստուծոյ գովութիւնն է, ըստ ամենայն խոշորութիւն անցեալ՝ մեծամեծ օգուտս գովեցելոցն մատուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)


Խոշտանգանք, նաց

See full entry →

s.

torture, torment, punishment, rack, pain.

NBHL (1)

առ վտանգի խոշտանգանս արկանէին զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. յն. տագնապ մահու։)


Խոչ, ից

See full entry →

s.

obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.

NBHL (1)

Ոզնին՝ յորժամ ողկոյզն ելանէ այգւոյն. արկանէզպտուղն ի խոնարհ, եւ ինքն թաւալի ի վերոյ, եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ի խոչս՝ ձագուցն. (Եպիփ. բարոյ.։)


Խոպան, ի

See full entry →

adj. s.

uncultivated;
waste land, desert;
ի —ի, waste, fallow.

NBHL (1)

Բուսցի ի նմա փուշ իբրեւ ի խոպանի։ Եղիցի ի խոպանէնեւ իփչոյ յարօտ գառին. (Ես. ՟Ե. 6։ ՟Է. 25։)


Խոպանացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.

NBHL (1)

Թէ ի բարի ուսմանէ անխրատ է միտքն, խոպանի. եւ որպէս խոպան երկիր փուշս եւ անպիտան բերս բուսացանէ. (Երզն. խրատ.։)


Խոպանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խոպանացուցանեմ.

NBHL (1)

Թէ ի բարի ուսմանէ անխրատ է միտքն, խոպանի. եւ որպէս խոպան երկիր փուշս եւ անպիտան բերս բուսացանէ. (Երզն. խրատ.։)


Խոպոպի

See full entry →

adj. s.

curled;
—ք, curl, lock, ringlet of hair;
—ս առնել, to curl, to frizz.

NBHL (1)

Մի՛ ապականէքզտես մօրուաց. ծամս առնել, կա խոպոպիս։ Զծամս, խոպոպիս ի ներս առնուն ներքոյ ականջացն. (Վրդն. ղեւտ. եւ Վրդն. թուոց.։)


Խոստանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.

NBHL (1)

Զիա՞րդ բեէզեբուղ հանէր, եւ խոստանայր նմա գեհեն. (Եփր. համաբ.։)


Խոստովանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խոստովանիմ.

NBHL (5)

Շնորհս խոստովանէր, եւ ասէր, ողորմութիւն մեծ արար ընդ իս տէր աղօթիւք քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Խոստովանեսցեսբերանով քո տէր յիսուս, եւ հաւաստասցես ի սրտի քում։ Զի սրտիւ հաւատայք յարդարութիւն, եւ բերանով խոստովանիք ի փրկութիւն։ Հեծեծութեամբ խոստովանել, զի նա միայն է աստուած։ Ամենայն որ խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցից եւ ես զնմանէ առաջի հօր իմոյ։ Եթէ ոքխոստովանեցէզնա քրիստոս, ի բաց կացցէ ի ժողովրդենէն։ Խոստովանեցայց զանուն նորա ցին զերկոսեան։ Զպտուղ շրթանց խոստովանելոց յանուն նորա.եւ այլն։

Խոստովանէ զճշմարտութիւնն. (Նիւս. կազմ.։)

Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)

Երկոքին կողմանքն զպարտւթիւն խոստովանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)


Խոստովանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.

NBHL (2)

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն մեղաց անձին, կամ ամբաստանութիւն զանձանէ կամաւոր զղջմամբ. որ եւ խորհուրդ ապաշխարութեան.

Մատուցանէ զպատարագս իւր ըստ ամենայն խոստովանութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 18։)


Խոտաբեր

See full entry →

adj.

bearing or producing grass, grassy, herbaceous.

NBHL (1)

որ բերէ կամ բուսացանէ զխոտ պարարտ. Երկիրս խոտաբեր եւ մեղրաբուխ. (Զենոբ.։)


Խոտահամբար, ոյ

See full entry →

s.

hay-cock;
haystack.

NBHL (1)

Տեսանէին, զիխոտահամբար մթնեալ էր. (Ագաթ.։)


Խոտան, աց

See full entry →

adj. adv.

abject, vile, base, mean, worthless, despicable;
—աւ, meanly, basely, shamefully;
in excess;
— առնել, cf. Խոտեմ.

NBHL (2)

Արծաթ խոտան կոչեցէ՛ք զնոսա, զի խոտեաց զնոսա տէր։ Որ ինչ ի նոցանէ անպիտան եւ խոտան էր։ Այլ ուրեմն խոտան են բարք ճշմարտ։ Ժողովեցին զբարի բարին յամանս, եւ զխոտանն ի բաց ընկեցին։ Ամենայն արարածք աստուծոյ բարի են, եւ չիք ինչ ի նոսա խոտան.եւ այլն։

Ի մսոյ հրաժարեցոյց իբրեւ ի պղծոյ եւ խոտանէ իմեքէ. (Եզնիկ.։)


Խոտեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj. s.

grassy;
made of grass;
herbage, vegetables.

NBHL (1)

Ի քունն շատացեալ լինէր խոտեղինօք, եւ բազում անգամ յերկիր անկանէր. (Աթ. անտ։)


Խոտոր

See full entry →

adj.

oblique, crooked;
deluded;
strayed, erroneous, wrong.

NBHL (2)

Ընդե՞ր խոտոր հանէ յայնմ ճանապարհէ. (Լմբ. ժղ.։)

Զհրէիցն ապարասանութիւնս յանդիմանէ, եւ վիրաւորէ խոտորակի (կամ խոտորնակի). (Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)


Խոտորեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to turn aside, to mislead, to lead astray;
to divert, to distract;
to twist, to contort, to bend, to make awry;
to lead astray, to cause to err, to delude, to unsettle.

NBHL (2)

Խոտորեցուցանէ զունկն իւր, զիմի՛լուիցէ օրինաց. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 9։)

Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)


Խոտորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Խոտորեմ.

NBHL (2)

Խոտորեցուցանէ զունկն իւր, զիմի՛լուիցէ օրինաց. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 9։)

Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)


Խոտորեցուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

perverting, turning aside, leading astray.

NBHL (1)

ἁποστέφων avertens. որ խոտորեցուցանէ մոլորեցուցիչ. խանգարիչ.


Խոտորիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to turn aside, to deviate, to swerve;
to go astray, to lose the way;
to decline, to shrink from;
to slope, to slant;
to go astray, to err, to be perverted, to abandon oneself to;
to avoid, to shun.

NBHL (1)

Պատանին ի բանս թագաւորին ոչ խոտորեցաւ։ Ոչ խոտորիցիք զկնի մտաց եւ աչաց ձերոց։ Ազգ թիւր եւ խոտորեալ։ Սիրտ խոտորեալ նիւթէ զչարիս։ Շաւիղք նոցա ընդ որ գնան, խոտորեալք են։ Դարձուսցէ զմեզ առ ի չխոտորելոյ սրտից մերոց ի նմանէ։ Ամենեքին խոտորեցան ի միասին։ Խոտորեցան ի պատուիրանաց քոց.եւ այլն։


Խոտորնակ, աց

See full entry →

adj. s. adv.

oblique, crooked, aslant, aslope, athwart, across, transverse;
out of the way, indirect;
ill-turned, ill-made;
bad, perverse, wicked, froward;
cross beam, traverse;
—, —ս, obliquely, crossly, transversely.

NBHL (2)

Խոտորնակ ի խաչթեւացեալ։ Բուն խաչին որ ի վերուստ ի խոնարհ իջանէ, աստուածութեանն ասի օրինակ. իսկ խոտորնակն մարդկութեան. (Շ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)

Ամենայն ուրեք խոտորնակ ուսուցանէ, եւ քակէ զկրօնս հայրենականս. (Կիւրղ. ղկ.։)


Խոր, ոց

See full entry →

adj. fig. adv.

deep, hollow, excavated;
profound, deep;
ի —, deeply, profoundly;
thoroughly;
grievously;
— տգիտութիւն՝ վէրք, profound ignorance;
deep wound;
խաւար —, thick, dreadful darkness;
— աղքատութիւն, profound misery, abject poverty;
ի — ձմերան, in the depth of winter;
ի — ամարան, in the middle of summer;
պեղել ի —, to excavate deeply.

NBHL (1)

Խորւոջ կայ եգիպտոս, եւ ծովն ի վերոյ կողմանէ գեր ի վերոյ. (Վեցօր. Դ։)


Խորամանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.

NBHL (1)

Այպն առնելով երկիր պագանէին նմա, եւ բազում խորամանկութիւնս ցուցանէին։ Ի միտս եւ ի խորհուրդս մեր բերցուք զպսակն փշեղէն, զթուքն, եւ զխորամանկութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 38։)