pyramid;
cf. Հրակերպ.
· Calfa
Որ զսիրտս մեր հրաձեւ առնէ եւ ջեռուցանէ. (Նիւս. երգ.։)
to deliver the oracle.
· Calfa
Ուսաւ ի նմանէ զդիւթութիւն եւ զհրամանաբանելն։ Հրամանաբանելով յելլադա. (Նոննոս.։)
commanding, permitting.
· Calfa
Ետես զինքն զօրութեամբ հրամանատուին ի գազանացն յայնցանէ ազատեալ. (Նիւս. երգ.։)
igneous, fiery, pyric, ardent.
· Calfa
Հրային մասամբ ջեռուցանէ զամենայն գոյացեալս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Լուսինն խոնաւ է, եւ արեգակն ջերմ. ոմն զօդ գիճին որպէս զառէջս մանէ նուրբ, եւ այլ ոմն հրային ազբամբ զնոյն յարմարեալ՝ պատմուճան զգեցուցանեն կենդանեաց որպէս որդեկաց զտուրեւառ շնչոցն կենդանութեան. (Լմբ. սղ.։)
exciting admiration, charming, enchanting.
· Calfa
Արդարեւ հրաշազնին զօրութիւն բանս ցուցանէ. (Նար. խչ.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
· Calfa
Նշան հրաշալի ի դէմս առաքելոյն արքայն տեսանէր. (Յհ. կթ.։)
Որ ի մէջ երկնի եւ երկրի են հրաշալիք։ Համակ ի հրաշալեացն ցուցաւ պատերազմականս իրագործութիւն։ Անդէն իսկ ի ծնանելն՝ հրաշալեօք իմն գոգցես յինքեան զեկուցանէր համօրէն զփրկութիւն եւ զազատութիւն ազգին. (Պիտ.։)
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
· Calfa
Ուրեմն ոչ ընդունիցի ունկն իմ հրաշակերտս ի նմանէ։ Որ առնէ զմեծամեծս եւ զհրաշակերտս։ Հասանէ փառաւորաց եւ հրաշակերտաց. (Յոբ. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 9։ ՟Լ՟Դ. 24։)
to make, build or construct wonderfully well.
· Calfa
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկինն հրեղէն, եւ ի նմա հրաշակերտեաց զհրեշտակս տասնեակ դասուք. (Մխ. այրիվ.։)
cf. Սքանչելացուցանեմ.
· Calfa
Զվկայիցն հրաշացուցանէ հանդէս, կամ զանյաղթ վկայիս զկացուրդս, կամ զպսակաւորացն զյիշատակս. (Խոր. հռիփս.։ Աթ. ի ստեփ.։ Սկեւռ. ի լմբ.։)
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
· Calfa
Տեսանէ հրաշափառապէս ընդ օդս գնացեալ. (Ոսկ. համբ.։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
· Calfa
Պետրոս զանօթն կտաւի լի հրաշիւք իջեալ տեսանէր. (Խոսր.։)
cf. Ատենաբանեմ.
· Calfa
Հրապարակաբանէր յատենին։ Ընդէ՞ր սա այնուհետեւ հրապարակաբանէ կրկին. (Ոսկ. գծ.։)
made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.
· Calfa
Հրապարակագոյժ արարեալ յանդիմանէ. (Ճ. ՟Բ.։)
charms, attractions, allurements;
lure, bait, wheedling, cajolery, flattery, enticement, solicitation, seduction;
instigation, suggestion, impulse, incitement;
— գեղոյ, charms of beauty;
— հաճոյից, հեշտութեան, the allurements of pleasure, of voluptuousness;
պատիր —, deceitful baits;
ի —րս ուրուք ըմբռնիլ, ելանել, հարկանիլ, to be seduced, misled, tempted, led astray, allured, enticed, decoyed;
ի —րս ցոփութեան դարձուցանել զոք, to entice to gluttony;
to allure one to debauchery;
արբուցանել ումեք —րս պղտորս, դժնեայս, to administer poison, to poison;
to seduce, to mislead, to pervert, to corrupt, to debauch, to lead astray, to bring into an error.
· Calfa
Զի այն հրապոյրք ոչ յայնմանէ են՝ որ կոչեացն զձեզ։ Որ արբուցանէ ընկերի իւրում հրապոյրս պղտորս։ Զհաստատեալ միտսն ի հրապոյրս ցոփութեան դարձուցանել ջանային. (Գաղ. ՟Ե. 8։ Ամբ. ՟Բ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 21։)
cf. Հրապուրեցուցանեմ.
· Calfa
Մի՛ հրապուրեսցեն զձեզ սուտ մարգարէքդ ձեր։ Հրապուրեցին արս ոմանս՝ ասել զնմանէ. (Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ Գծ. ՟Զ. 11։)
Որ հրապուրէ եւ ուսուցանէ զչար, սատանայ է. եւ որ ոչ հրապուրին եւ ուսանին զչար, մարդիկ. (Յճխ. ՟Ի։)
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
· Calfa
πυροβόλος ignes jaculans κεραυνόων fulminans Որ ցանէ յիւրմէ զհուր, կամ արձակէ շանթս. շանթառաք.
to inflame, to set on fire, to burn;
to make red hot, to ignite.
· Calfa
Կայծակունս արծարծանէ, այսինքն հրացուցանէ. (Գէ. ես.։)
inviter, host, hostess.
· Calfa
Երկնային հրաւիրակօք կոչեցեալք ի սկզբանէ։ Շնորհելով մեզ հրաւիրակ զերանելին զսուրբ գրիգոր. (Շար.։)
ἁπαγγελτήρ, παραγγελλεύς nuncius, denunciator, invitator. որ եւ ՀՐԱՒԻՐԱՏՈՒ. Պաշտօնեայ հրաւիրօղ ի կողմանէ տանուտեառն կամ հանդիսադրի.
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
· Calfa
Հասանէին ինքնակամ՝ իբրեւ յաստուածառաք ձայնէ հրաւիրեալք. (Խոր. ՟Գ. 58։)
Հրաւիրեալք ի սկզբանէ։ Որ ընտրեցեր յորովայնէ զհրաւիրեալսն ի սկզբանէ։ Որ հրաւիրեցեր զյառաջագոյն ընտրեալսն, կամ զորդիս մարդկան յորդեգրութիւն։ Ի մայրութիւն քո հրաւիրեալ. (եւ այլն. Շար. եւ յայլ գիրս։)
invitation.
· Calfa
Հրաւիրմամբ հոգւոյն սրբոյ։ Փրկեա՛ զմեզ ի մահառիթ հրաւիրմանէս. (Շար.։)
angel;
deputy;
messenger, envoy, ambassador, legate;
courier, express;
indication, sign, token;
—ք, the angels, heavenly spirits;
— հայրապետին հռովմայ, nuncio, the Pope's -;
— մարտի կամ հաշտութեան, herald;
պահապան —, tutelary or guardian-angel;
— տեառն, angelus;
բարի —ք, the good angels;
չար —ք, the evil spirits;
—դ իմ ! my angel ! my darling !
—ս առնել, առաքել, արձակել, յղել, to send a messenger or ambassador.
· Calfa
Հրեշտակ՝ պաշտաման է նշանակ, եւ զծառայական մեզ ցուցանէ չափ. (Պրպմ. ՟Լ։)
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
· Calfa
ՀՐԷԱՅ ἱουδαῖος judaeus. ըստ եբր. եէհուտի. այսինքն Յուդայեան. վր. եւս՝ հուրիա, եւ հուրիաստանէլի. գրի եւ յուղղականն ՀՐԵԱՅ, որպէս եւ հնչի ռմկ.։ Ազգն յուդայի երբեմն ի սահմանս երուսաղէմի. այլ յետոյ ամենայն եբրայեցիք կոչեցան հրէայ՝ որպէս յուդայեան. տե՛ս բռ. յտկ. ան. իպրանի, ըպրան, ըմրան . մանաւանդ եահուտի, ջըֆուտ. Ձայնդ հրէայ՝ իբր հեբրա՛յ. ըստ յն. է՝ էվրէ՛օս, եւ լտ. հէպրէ՛ուս. այսինքն եբրայեցի. այլ ի թարգմանութիւնս հրէայ դնի ի մեզ անդ միայն՝ ուր ըստ այլոց է եուտէ՛ոս, այսինքն յուդայեան.
Judea.
· Calfa
Ի բեթղեհէմ հրէաստանի։ Լուաւ, եթէ յիսուս եկեալ է ի հրէաստանէ ի գալիլեա.եւ այլն։
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
· Calfa
Ուսուցանէր նոցա հրէերէն (մոլորութիւն). (Շիր. քրոն.։)
cf. Հրկէզ առնեմ.
· Calfa
Աստուած տեսանէ զայն, եւ ոչ հրկիզէ զնա։ Զարտորայս նոցա հրաբորբոք հրկիզեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
burning, conflagration, fire.
· Calfa
Լցաւ ՟Հ ամ ի հրկիզմանէ տաճարին. (Նախ. ՟ա. եզր.։)
to rejoice, to divert, to amuse;
— զլսելիս, to delight the ears, to charm, to please.
· Calfa
Գրեթէ զայն ասեմք գոլ գեղեցիկ երաժիշտ, որ զվեհագոյնսն եւ զբաւականապէս խրատեալսն հրճուեցուցանէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Փոխանակ երգոյ, որ հրճուեցուցանէ զլսելիս. (Աթ. ՟Թ։)
the falling sick together;
compassion, fellow feeling.
· Calfa
Պօղոս ի հիւանդանալն ուրուք՝ հիւանդակցութեամբն առողջացուցանէր. (Լմբ. պտրգ.։)
visiting the sick;
— գալ, to visit the sick.
· Calfa
Որ գայ ի տես հիւանդաց. եւ Որ դարմանէ զհիւանդս առընթերակայութեամբ.
to cause to fall sick, to make ill or infirm.
· Calfa
Կոչեցեր զիս ի դրաց մահուանէն, ի մեղացն՝ որ հիւանդացոյց զիս, եւ ի մահն մերձեցոյց. (Լմբ. սղ.։)
weakly, sickly, of unsound constitution, infirm, valetudinary.
· Calfa
Զի ողջացուսցէ, կամ առողջացուցանէ զադամ հիւանդոտ. (Եփր. համաբ.։ Բրսղ. մրկ.։)
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
· Calfa
Գուցէ պատահիցէ նմա հիւանդութիւն։ Զամենայն անկողինս նորա դարձուցանէ ի հիւանդութեան նորա։ Եթէ կեցցե՞մ ի հիւանդութենէ աստի իմմէ յայսմանէ։ Յանհնարին հիւանդութեան։ Անկայ ի հիւանդութիւն դժուարին։ Բժշկէ զամենայն հիւանդութիւնս քո։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն.եւ այլն։
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
materiality.
· Calfa
Նովին հիւթականութեամբ անպակաս յարուցանէ. (Նար. ղ։)
material;
material-things, matter;
root.
· Calfa
Ընդդէմ այնոցիկ կայր, որ զհիւթանիւթսն մուծանէին. (Կիւրղ. ծն.։)
ichneumon.
· Calfa
Իբրեւ զհիւղոսն փոքրիկ, որ գտեալ ի քուն զկոկորդիլոս գազանն, եւ մտանէ եւ ուտէ զամենայն փորոտին։ Հաւն տրոքոս կերակրի ի մսոյ՝ որ մնաց յատամունսն հիւղոսի. (Վրդն. ծն.։)
the north, septentrion;
north-wind, aquilon, Boreas;
գոռ, ամեհի —, the bleak north-wind, the lowering boreal winds.
· Calfa
Ի կողմանէ հիւսիսոյ։ Ընդ հիւսիսի եւ ընդ հարաւ։ Բանակեցան ի հիւսիսոյ գայեայ։ Պատի ընդ հիւսիսիւ.եւ այլն։
ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։
north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.
· Calfa
Իջանէ ի լերանցն՝ որ ի հիւսիսակողմանս դաշտին է. (Լաստ. ՟Ժ։)
cf. Հիւսուած.
· Calfa
Ի յօրինուած հիւսման պսակի։ Ի հիւսմանէ չուանի։ Կապարայօդ հիւսմամբ շարադրեալ (վիմաց). (Երզն. ՟Ժ։ խորան։ Վրդն. սղ.։ Արծր. ՟Ե. 2։)
hospitable reception, hospitality.
· Calfa
Բազում հիւրամեծարութեամբ առ ի նմանէն պատուասիրեցայ. (Յհ. կթ.։)
very inhospitable.
· Calfa
Զհիւրամերժս եւ զօտարատեացս յանդիմանէ. (Մխ. առակ.։)
hospice;
guest's apartment.
· Calfa
Տեսանէր զվանորայսն, եւ զհագիստ հիւրանոցացն. (Պտմ. վր.։)
to whisper;
to murmur;
— ումեք յունկանէ or յունկն, to whisper in a person's ear.
· Calfa
divination, augury, prognostication, witchcraft, sorcery, conjuration, enchantment;
— յանուանէ, onomancy, nomancy;
չարագոյժ —, evil presage;
հմայութիւնս առնել, հմայս հմայել, to seek a sign or augury;
to believe in divination;
cf. Հմայեմ;
հմայից անսալ, to have faith in diviners;
լուծան հմայք, the charm is broken.
· Calfa
to be well instructed, informed, versed, experienced.
· Calfa
Հմտանայր բղխելոց ի նմանէ իմաստիցն. (Արծր. ՟Ե. 3։ Հմտանալ յամենայն իմաստասիրականս. Շ. բարձր.։)
old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.
· Calfa
Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
· Calfa
Ուսանէր ի նոցանէ զհնարագիտութիւն յաղթութեանն. (Եղիշ. ՟Զ։)
teaching, informing, instructing, suggesting.
· Calfa
Որ ցուցանէ զհնարս ճարտարութեան. առաջնորդ, ուսուցիչ.
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
· Calfa
Որ հնացուցանէ զլերինս։ Հնացուցին յինքեանս զբանս։ Ասելովն նոր՝ հնացոյց զառաջինն. (Յոբ. ՟Թ. 5։ ՟Լ՟Բ. 15։ Եբր. ՟Ը. 13։)
chief of five soldiers.
· Calfa
Զինուոր հնգապետ զիւր հնազանդեալսն իմաստնացուցանէ սաստիւ. այսպէս եւ տասնապետն. (Մխ. դտ.։)