to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Որոշեալ մարմին յիմացականէն ոչ վերաբերի ի գերակայն, այլ վայրիջի յերկիր ծնող իւր. (Եղիշ. հոգ.։)
elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.
· Calfa
Ոգիք մարդկան ... իմացական բնութիւն ... վերաբերութիւն, անմահ տեւողութիւն. (Եղիշ. հոգ.։)
meditating, contemplating.
· Calfa
Ոչ մարմնական աչօք, այլ իմացօղ եւ վերահայեաց մտօք զնա նկատեալ տեսէ՛ք. (Լմբ. պտրգ.։)
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
· Calfa
Յիմացուածս գրոցն իբր յերիվար ոչ վերացաւ. (Վահր. յար.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
· Calfa
Ի դիմաց մարգարէին դնէ զվերնագիրս, թէ պատմեցից զաստուծոյ իմոյ. (Գէ. ես.։)
six;
sixth.
· Calfa
Ծնունդ վեցերեկին ըստ վեց դիմաց աշխարհի ծնունդ է ի հողոյ. (Տօնակ.։)
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
· Calfa
Հարցե՛ս զվէմն, եւ ելցէ ի նմանէ ջուր։ Բարբարռեսջիք ի վերայ վիմին. եւ հանջի՛ք նոցա ջուր ի վիմէ անտի։ Ոմն վէմս, ոմն վիրգս։ Գործէր ի վերայ վիմաց։ Իբրեւ զվէմ շափիղայական։ Ի միջոյ վիմաց տացեն զձայնս իւրեանց, եւ այլն։
cf. Վէճ.
· Calfa
Դնէ վիճմամբ ի դիմաց մարմնասիրաց, թէ ոչ գոյ շհ յառաքինութեանց, եւ առնէ ինքն պատասխանի. (Նախ. ՟Ժ՟Զ։)
to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.
· Calfa
Երբեմն վիմացեալ՝ հոսէր նոցա վտակ անոյշ ջուրցն. (Ագաթ.։)
Զոր տեսի վիմացեալ ի վիշտս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ոչինչ յայսցէ ասաց սիմոն. զի վէմ էր ամենեւին, եւ հաւատովքն էր վիմացեալ։ Եւ այն յառաջ քան զվիմանալն, եւ յառաջ քան զհոգւոյն ունելն. (Ոսկ. ղկ.։ Սեբեր. ՟Ժ՟Դ։)
shut in, enclosed or surrounded by rocks.
· Calfa
Արգելեալ ի մէջ վիմաց. յն. շրջափակեալ վիմով.
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
· Calfa
Մակպետական հեղումն ի ստորակայեալսն առ ի ծայրագոյն արփւոյն փեռեկի.. . Փանաքիմաց մտածութեամբ փեռեկեցի զզգայարանս հանճարոյ։ Փեռեկեաց ընդարձակեաց զհուրն ի վեր եւ ի խոնարհ. (Մագ.։)
cf. Փլումն.
· Calfa
Զփլումն լերին։ Մեծապէս ունի զփլումն։ Ի փլմանէ պարսպացն։ Ի փլմանէ վիմացն փոշին յօդս ծառացեալ. (Իսիւք.։ Նչ. եզեկ.։ Տօնակ.։)
destruction, ruin, waste.
· Calfa
Զփլումն լերին։ Մեծապէս ունի զփլումն։ Ի փլմանէ պարսպացն։ Ի փլմանէ վիմացն փոշին յօդս ծառացեալ. (Իսիւք.։ Նչ. եզեկ.։ Տօնակ.։)
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Ասէ Երեմիա փոխանակ (այսինքն ի դիմաց ) ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ե։)
ՓՈԽԱՆԱԿ. նխ. ἁντί, ἁντ’, ἁνθ’ vice, pro. Ընդ. փոխան. ի տեղի այլոյ. ի փոխարէնս. ի սակս. վասն. ըստ. ի դիմաց. տեղը, համար.
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Ասէ Երեմիա փոխանակ (այսինքն ի դիմաց ) ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ե։)
ՓՈԽԱՆԱԿ. նխ. ἁντί, ἁντ’, ἁνθ’ vice, pro. Ընդ. փոխան. ի տեղի այլոյ. ի փոխարէնս. ի սակս. վասն. ըստ. ի դիմաց. տեղը, համար.
to exchange, to make an exchange, to barter;
to substitute for, to fill the place of;
to succeed;
to permute, to alternate;
to compensate, to counterbalance;
— զտեղի, to take the place of, to substitute for;
— զանձն ի վերայ ճշմարտութեան, to give oneself for the truth;
— զոք ի վերայ ապահովութեան հասարակաց, to sacrifice a person for the public safety;
— զկեանս իւր ի վերայ ուրուք, to hazard one's life in defence of a person;
զմահ ընդ կենաց — քան, t o die rather than yield.
· Calfa
ἁλλάσσω, ἁνταλλάσσω, -ττω, μεταλλάττω, -σσω muto, commuto, transmuto. Փոխանակ տալ կամ առնուլ կամ գնել. փոխել զիմն ընդ իրիք կամ յայլ ինչ. տեղը կամ դիմացը ուրիշ բան տալ, կամ առնել, իրարու հետ փոխել.
to transmit, to hand down;
to be converted, turned, changed or transformed;
cf. Փոխանագիր.
· Calfa
Յաղագս էի.. . փոխանցելի է մեզ այժմյարդարեւ գոյ՛ն արդարեւ էին Աստուածաբանականն գոյանունութիւն։ Փոխանցելի է մեզ այժմ իմիջին զարդ երկնայնոցն իմացութեանց. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. երկն.։)
to bend forward.
· Calfa
Գնեաց կտաւս ասուեայ. եդեալ ի ներքոյ իւր՝ նստաւ ի վերայ նորա. եւ ոմն մի կամէր դողանալ զասուին, եւ սպասէր յետուստ. եւ ծերոյն իմացեալ՝ փորացոյցլ զինքն, որպէս թէ ի կողմն առն՝ որում տայր զդրամն, եւ առեալ դողն գնաց. (Վրք. հց. ձ. հին.) (ի նորս եւ ի տպ. Կորացաւ)։
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
· Calfa
Ի տարակարծ դիմաց վնասու եւ ի վտանգէ մահու. (Պիտ.։)
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
· Calfa
Իբրեւ զտարափս անձրեւաց տեղայր ի վերայ նորա կարկառք վիմաց. (Տօնակ.։)
to divide, to sort.
· Calfa
Մի՛ տրոհեսցես ի բազմականացդ։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից տրոհես եւ ժողովես։ Տրոհեալ ի դիմաց՝ ուրոյն զատուցմամբ։ Թէ ընդ հրեշտակսն պարակցութեան, յորմէ տրոհեցայ. (Նար.։)
cf. Տրոհումն.
· Calfa
Կա՛մ ի մինն ասելով՝ խառնակութիւն գոլ դիմացն, եւ կամ յերիցն տրոհումն՝ ուրոյնութիւն ել կամացն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.
· Calfa
Կա՛մ ի մինն ասելով՝ խառնակութիւն գոլ դիմացն, եւ կամ յերիցն տրոհումն՝ ուրոյնութիւն ել կամացն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
to degenerate, to become abject, vile, mean, base.
· Calfa
Յոյժ աղօտ՝ ասէ. զի ամենայն միտ յաղագս աստուծոյ տրպանայ յիմացուածս. (Լծ. ածաբ.։)
to spout, to cause to gush out, to spirt out;
to shine, to beam, to emit rays;
տիղմ —, to splash, to bespatter.
· Calfa
Ցայտեա՛ այժմ աղաչեմ զքեզ, կրկին շնորհ լուսափայլութեան։ Իմանալի արեգակն է յիմացական աչս ցայտեալ յերկնից. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
· Calfa
concupiscible;
—ն, concupiscence.
· Calfa
Ցանկական մասն երիկամացն։ Որ յոգիսն հարեալ լինէին ի ցանկական օձէն։ Աչօք նայիմ ցանկականին, ի գեղ դիմաց իգականին։ Ի ցանկական աղտեղութիւնս։ Ոչ զցանկականն խրոխտականութիւն սանձեցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Եղիշ. խաչել.։ Յիսուս որդի.։ Յճխ. ՟Բ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
· Calfa
Զրուանն եւ տիտանն եւ յապետոսթէ, սեմ, քամ, եւ յաբեթ։ Ի բռնանալն ասէ զրուանայ՝ ընդդիմացան նմա տիտանն եւ յապետոսթէ։ Արս հզօրս ի տիտանացն։ Այլ զտիտանսն եւ զըռափայիմսն յիշեն աստուածային գիրք. (Խոր. ՟Ա. 5։)
pronoun.
· Calfa
Ունօղ զանուն տիրական։ Իսկ ըստ քերականաց՝ դերանուն տիրապէս լցօղ զտեղի անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց.
Իսկ գերանունդ՝ թերանուն ասի, կամ տիրանուն, կամ (լաւ եւս՝) փոխանուն։ Վասն այսորիկ տիրանունք ասին այսոքիկ. վասն որոյ եւ ասէ, թէ որոշեալ դիմաց յայտնօղ։ Եւ հետեւին տիրանուանն յեղանակք վեց. (Երզն. քեր.։)
sadness, grief, sorrow, chagrin, dejection, melancholy.
· Calfa
Պատմիցին տխրութեամբ՝ արտասուօք եւ հառաչանօք։ Հոսմամբ արտասուացն, տուայտանօք տխրութեան դիմացն. (Խոսր.։ Նար. ՟Ժ՟Ը։)
childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.
· Calfa
Զտղայական եւ զմանկաւոր իմացուածսն։ Ի տղայական անգիտութեանն կալով։ Առակացն գիրք զտղայական հասակն նախակրթէ յառաքինութիւն։ Ի տղայական հասակէ կամ տիոցն։ Ի տիոց տղայականաց։ Տղայական տիօք. (Նախ. ժող.։ Արծր.։ ՃՃ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։)
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
· Calfa
Զանազանք կերակրոց՝ յատկականաց մարմնոցն պատշաճեալք՝ յամենեցուն տնօրինէն (յաստուծոյ) իմացեալք եղեն։ Ի բարերար եւ յիմաստուն տնօրինէ կենացս մերոց յստուծոյ ընկալեալ զվէրս. (Բրս. թղթ. եւ Բրս. հց.։)
to corroborate, to strengthen, to fortify, to consolidate.
· Calfa
Տալ տոկալ. տոկուն առնել. դիմացնել. տայանտրմագ. յն. τονόω intendo. ձգտել.
cf. Տոհմային.
· Calfa
Աստուած այնոցն արանց ... որպէս տոհմակցաց իմացականիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
to put in a straight line.
· Calfa
Տողադրէ զհաստակառոյցն վիմաց կարգս. (Արծր. ՟Ե. 7։)
cf. Տառապանք.
· Calfa
Հոսմամբ արտասուացն, տուայտանօք տխրութեան դիմացն եւ ես պաղատիմ։ Նար. (՟Ժ՟Ը։)
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
· Calfa
Ի շուք շնորհի՝ զարդու անմարմնոցն տեսաւորեցաւ։ Կայսերական դիմաց ահագին տեսաւորեցաւ. (Նար. մծբ.։)
very perspicacious, of subtle intelligence.
· Calfa
Առ ի յայլոց թերեւս տեսողագունից իմացութեանց եղեն տեսեալ։ Կամ տեսողագոյն քան զնա, կամ աստուածագոյն վարկանիլ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
ὁπτικώτερος perspicacior. Սրատես. նրբիմաց.
visual;
contemplative, ascetic, intellectual.
· Calfa
ՏԵՍՈՂԱԿԱՆ. որպէս Հայեցողական. տեսական. խորիմաց եւ յայտնի.
intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
· Calfa
Զսոցայցն օրէնս հաստատըունս եւ տեսուածս։ Ընզդ միտ ածից զառ ի յինէն ասացեալ տեսուած։ Աներկբայ տեսուած։ Բարի եւ պատուական տեսուածս եւ իմացուածս։ Հանճարոյ խրատու տեսուածք. (Փիլ.։)
θέα, θεώρημα visio, theoria, contemplatio, sententia, placitum. Տեսութիւն՝ մանաւանդ մտաւոր. կարծիք. իմացուած. իմաստ. վճիռ.
durable, permanent, stable, persisting, lasting.
· Calfa
μόνιμος stabilis, durabilis. Տեւող. տոկուն. մնայուն. որ յերկկար կայ մնայ. դիմացկուն.
cf. Տեւակութիւն.
· Calfa
μονή, διαμονή permansio, duratio, stabiitas. Տեւողութիւն. տոկունութիւն. եւ Անձնաձիր աշխատութիւն կամ երկայնամտութիւն. դիմացկունութիւն.
cf. Տեւականութիւն.
· Calfa
Գործէ զսննդական տեւողութիւն ... Ոգիք մարդկան, իմացական բնութիւն, անմահ տեւողութիւն. (Եղիշ. հոգ.։)
διαμονή, ἑπιμονή, ὐπομονή duratio, perpetuitas, tenacitas, sufferentia. Տեւականութիւն. հանապազորդութիւն. յերկարաձգութիւն. տոկունութիւն. համբերատար ժուժկալութիւն. դիմացկունութիւն.
lieutenancy;
cf. Տեղակալութիւն.
· Calfa
Եւ Կուսակալութիւն. վերակացութիւն ի դիմաց այլոյ.
sight, view;
spectacle, scene;
aspect, look, figure, face;
vision, apparition;
visit;
ի — երթալ, to go to see, to call upon, to pay a visit to;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
— առնել ի բանակն, to send forth spies;
ակն ունիմք — ոյն աստուծոյ, we desire to see God;
եկն ի — իմ, he came to see me, he called upon me.
· Calfa
ՏԵՍ. Դէմ յանդիման տեսութիւն. տեսիլ դիմաց դէմ առ դէմ.
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
· Calfa
εὕτονος validus, tenax, firmus εὑθαλής bene instructus. Կարի պինդ. հաստապինդ. պնդակազմ. արի. արիական. տոկուն. կարկամ. ամուր, դիմացկուն, հաստուն, պիրկ.