Definitions containing the research իմաց : 708 Results

Արարուած

s.

action;
work, deed;
an act of theatre.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստս այս իմ, եւ ջանս, եւ արարուած։ Լուեալ մեր զայդ ամենայն նենգաւոր իրս քո եւ զարարուածս։ Ընդդիմացեալ արեացարարուածի։ Կամք ձեր եւ արարուած կարի մեծ է. (Փարպ.։)


Առոյգ

adj.

young, blithe, lively, gay, brisk.

· Calfa

NBHL (1)

Սակս շնորհալից դիմացն, եւ առոյգ գեղեցկակերպ բնութեանն։ Առոյգ (հոգւով) եւ ողջամիտ ծերունին. (Պիտ.։)


Աստիճանեմ, եցի

va.

to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստունն եւ աստին. աստին, եւ վատթարն։ Աստի իմաստունն ողորմութեամբ վարի առ ամենեսին։ Առաքինութիւնն ազգակից է աստւոյ եւ իմաստնոյ բարուց։ Ընդ աստուածպաշտութիւն, եւ ընդ այլ եւս ընդ աստի առաքինութիւնս։ Անորդութիւն աստի իմացուածոց կարգաց։ Առաքաինութեան, զոր գաւառ ոդւոցն աստեաց եւ առաքինեաց կարծելի է. (Փիլ. ստէպ։)


Աստուած, տուծոյ

s.

God, the Supreme Being.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւեցաւ նմա աստուած առ կաղնեաւն մամբրէի. (Ծն. ՟Ժ՟Ը 1.) որ եւ զկնի կոչին Երեք արք, եւ ապա Երկու հրեշտակք եւ այլն. որպէս եւ (Ել. ՟Գ 2.) նախ կոչի Հրեշտակ, եւ ապա տէր, աստուած, եւ այլն. զի ի դիմաց Ատուածոյ երեւէին հրեշտակք։


Ապտակ, աց

s.

slap, box, tap;
— ածել՝ հանել՝ մատուցանել, to slap, cf. Ապտակեմ;
— առնուլ՝ ըմպել՝ ուտօլ, to receive a box on the ear.

· Calfa

NBHL (1)

Ապտակն դիմաց հզօրին. (Նար. ՟Կ՟Զ։)


Աջողակ

cf. Յաջողակ.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπιτυγχάνων, δεξιός, ἑλαφρός. fortunatus, commodus, agilis. որ եւ ԱՋՈՂ, եւ ՅԱՋՈՂԱԿ. Աջողաձեռն. ճարտար. քաջ. քաջայարմար ի գործ. հնարիմաց. արագ եւ հմուտ. բարեբախտ. ճարպիկ, բանուկ, վարպետ, չուստ. իշկիւզար. եէթիկ. չէվիք.


Առականեմ, եցի

va.

to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.

· Calfa

NBHL (2)

տր. խնդրով. Մերձ. առընթեր. քովը. Առ որում գտանիւր։ Մի՛ ագցին առ քեզ։ Առ նմա ագան։ Կային առ խաչին. Մտեալ է առ սիմոնի ումեմն։ Եղեն առ նմա. առ մեզ են։ Ծածկեալ էր առ աստուծոյ։ Առ դրան. եւ այլն։ Կամ Յանդիման, զառաջեաւ. առջեւը, դիմացը.

Կամ Առաջի, այսինքն համեմատութեամբ. առջեւը, քովը, դիմացը.


Առանձնաւորութիւն, ութեան

s.

singularity;
propriety.

· Calfa

NBHL (2)

Ես եւ հայր իմ մի եմք, ոչ ըստ դիմաց եւ առանձնաւորութեան զմին ասէր գոլ, այլ ըստ բնութեան։ Զերիս դէմսն եւ զերիս առանձնաւորութիւնսն, զհայր եւ զորդի եւ զսուրբ հոգի։ Հօր ծնօղ գոլ, որդւոյ՝ ծնունդ, իսկ հոգւոյ ելումն. եւ նոյն սա է առանձնաւորութիւն. զի որով իւիք նշանակեսցի դէմն, նոյն եւ առանձնաւորութիւն (այսինքն ծանօթական յատկութիւն) նմին եղիցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Յերիսն ըստ անձնաւորութեան եւ դիմաց, եւ ի մին ըստ բնութեան եւ առանձնաւորութեան. (Շ. հրեշտ.։)


Առաջակայ

s.

joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.

· Calfa

NBHL (1)

Թեւոցն սլացմամբ զառաջակայս բոցեղէն դիմացն ծածկելով. (Անան. եկեղ։)


Առաջի

prep. adv. before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, v. imp. which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.

· Calfa

NBHL (3)

Ընդդէմ. հակառակ. դէմը, դիմացը.

Նոյն ընդ վ. ըստ ամենայն առման. որպէս թէ խնդիրն ըայցէ զօրութեամբ. առջեւը, առաջը, առջեւէն, առաջ, դիմացը, դիմացէն. եւ այլն.

ἑνώπιον, ἕμπροσθεν, ἕναντι, κατενώπιον coram, ante, in conspectu եւ այլն. Յանդիման աչաց. հանդէպ երեսաց. զառաջեաւ. առաջեւը, առջեւը, դիմացը.


Առաջին, ջնում, ջնոց, ջնմէ, ջնոց

adj. s. adv.

first;
prior, antecedent;
ancient, primitive, chief;
previous, original;
precocious;
in the first place;
—ք, ancestors, predecessors, the ancients;
cf. Նախնիք;
յառաջնմէ, յառանջնում, before, at first.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն երկուց պատճառաց։ Առաջին՝ զի մի՛ եւ այլն։ Նշանագրեցի յայսմ յեօթն յեղանակի. առաջին՝ զժամանակն. երկրորդ եւ այլն։ Խորհեալ չարաչար իմացմունս. առաջին՝ յզայս եւ այլն. (Խմր։ Եղիշ.։) (Փարպ.։)


Առաջոյ

adv. prep.

forward, before;
— կողմանէ, in front of, in presence of;
յառաջոյ քան, before.

· Calfa

NBHL (1)

ἕμπροσθεν, κατὰ πρόσωπον, ἑκ πρώρας եւ այլն. ante, coram, ex prora. եւ այլն. Որ ինչ կայցէ առաջի, կամ յառաջ կոյս յանդիման աչաց, հանդէպ երեսաց. առջեւի, դիմացի. ուստի ԱՌԱՋՈՅ ԿՈՂՄԱՆԷ. առջեւի դիէն, առջեւէն.


Առասպել, աց

s.

fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Յարմարական յօդուած պատմութեան ի դիմաց կենդանեաց եւ տնկոց, որ եւ Առակք ասին. եւ Բանաստեղծական կեղծիք ի վերայ դից. որ եւ դիցաբանութիւնք. եւ Վիպասանութիւնք նուագեալք առ հինս.


Բայ

cf. Բա;
cf. Բամ.

· Calfa

NBHL (3)

Բայ է բառ անհոլով՝ ընդունական ամանակաց, դիմաց, եւ թուոց, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ. (Թր. քեր.։ )

Փանաքիմաց բայիւք՝ մերոյ փրկութեանս գովասանութիւն հատուսցուք. (Անյաղթ բարձր.։ )

Մի՛, որպէս մեքս իմանամք եւ ասեմք փանաքիմաց բայիւք մերովք. (Սարգ. բ. պ. Զ։)


Բայ, ից

s. gr. verb;
word, speech, discours;
cf. Բայոց.

· Calfa

NBHL (3)

Բայ է բառ անհոլով՝ ընդունական ամանակաց, դիմաց, եւ թուոց, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ. (Թր. քեր.։ )

Փանաքիմաց բայիւք՝ մերոյ փրկութեանս գովասանութիւն հատուսցուք. (Անյաղթ բարձր.։ )

Մի՛, որպէս մեքս իմանամք եւ ասեմք փանաքիմաց բայիւք մերովք. (Սարգ. բ. պ. Զ։)


Բան, ներ, նեար

s.

thing;
cf. Բան.

· Calfa

NBHL (2)

Արարէ՛ք բան առ բան նամակիդ պատասխանի։ Բան առ բան ելոյծ, եւ իմացոյց ձեզ զօրէնս ձեր. (Եղիշ. Բ։)

Ամենայն մարդ սուտ է. եւ այս է, որպէս իմ բանս է, թէ ամենայն մարդ տկարանայ յանդիման կացուցանել՝ զոր իմացաւն զԱստուծոյ. (Նիւս. կուս.։)


Բան, ից

s. bot.

"speech, word, term, saying, dictate, expression, oration, discourse, language, history;
proposal, treaty, promise;
thing;
reason, intellect;
understanding, intelligence;
oracle;
the Word;
ի —ի առնել, to interpose, to employ;
ընդ բանիւ առնել, to excommunicate, cf. Բանադրեմ;
— առ —, word for word;
միով —իւ, in a word;
զբանիւք առնել, to converse, to speak;
ի բանս արկանել, ի —ի առնել to persuade, to convince, to gain;
զ—իւք անկանել, to converse with, to hold a conversation;
ի բանս հրապուրանաց արկանել, ի —ս ելու առնել, to charm or to allure with one's words;
—ս ընդ իրեարս դնել, ի բանի լինել ուրուք, —ունել ընդ ումեք, — կապել առ ոք, to understand, to be understood, to come to an understanding;
ըստ իմունս —ի, որպէս իմ —ս է, according to me;
ի — տանել, արկանել, to employ, to serve one's self;
—ել, կալաւ, it is said;
զոյզ ընդ —իցս, at these words;
ասել — չարութեան զումեքէ, —ս բարեաց խօսել վասն, to speak ill or well of some one;
զի՞նչ է —ս այս, what is this ?
— տալ, to promise, to give one's word, cf. Խոստանամ;
թողէք ի բաց զ—երդ, leave these things;
—ի գործ առնել, to begin to speak;
վախճանել զբանս իւր, to finish one's discourse;
— վճարել, to do some thing;
ոչ եւս ընդ —ս ինչ ածեալ, without any hesitation;
— ինչ է ինձ ընդ քեզ, I have a word to say to you;
ըստ —ի ամենեցուն, according to every body;
վասն քո բանիդ, upon your word;
ըստ —ի քո, according to what you have said;
գիտես ընդ ում է —դ, you know well with whom you have to do;
մինչգեռ —քն ի բերան նորա կային, hardly had he spoken;
—ք ինչ են իմ ընդ ունեք, I have a suspicion of some one;
I have intrigues or connections with some one;
—ք ինչ ոչ էին, ոչ գոյին նոցա ընդ ումեք ի մարդկանէ, they have neither society nor commerce with other men;
առանց —ի պոռնըկութեան, except for cause of adultery;
բան առնել՝ կապել՝ ունել, cf. Ուխտ դնել." myrobalan (fruit, tree and oil);
acorn (fruit).

· Calfa

NBHL (2)

Արարէ՛ք բան առ բան նամակիդ պատասխանի։ Բան առ բան ելոյծ, եւ իմացոյց ձեզ զօրէնս ձեր. (Եղիշ. Բ։)

Ամենայն մարդ սուտ է. եւ այս է, որպէս իմ բանս է, թէ ամենայն մարդ տկարանայ յանդիման կացուցանել՝ զոր իմացաւն զԱստուծոյ. (Նիւս. կուս.։)


Բանական, ի, աց

adj.

reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.

· Calfa

NBHL (1)

λογικός rationalis, ratione et oratione praeditus Ունանկ ներքին եւ արտաքին բանի, այսինքն բանականութեան եւ խօսողութեան. բանաւոր. տրտմաբան. մտաւոր. իմացական. ասուն. խօսուն.


Բանականութիւն, ութեան

s.

reason, under-standing.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր թանձրացեալ, Բանաւոր, իմացական.


Բազմահնար

adj.

very ingenious, dexterous;
several, diverse, in several ways.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶՄԱՀՆԱՐ. Բազում ճարտարութեամբ հնարեալ. քաջարուեստ. եւ Չարարուեստ. չարիմաց. վարպետ բան, վարպետորդի գիւտ.


Բազմատես

cf. Բազմաչեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնելով նմա զգերագունիցն իմացութեանց բազմաբերձ եւ զբազմատես զօրութիւնն. (Դիոն. երկն.։)


Բազմոտանի

adj. s.

having many fect;
polypous

· Calfa

NBHL (1)

Բազմոտանիդ յորժամ յորս կերակրոյ է, զիւր մարմինն վիմաց նմանեցուցանէ առ ի պատրել զձկունս. զի թւեցեալ՝ թէ առ քարամբք լողին, բուռն հարեալ ըմբռնէ. (Փիլ. լիւս.։)


Բազմագիր

adj.

written in many manners;
polygraph.

· Calfa

NBHL (1)

Առակս խորիմացս, դիւալուրս, բազմագիրս, շնորհագիրս. (Ագաթ.։ Կորիւն դնէ՝ բազմադիմիս։)


Բազմաժամանակեայ

cf. Բազմաժամանակ.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ որ եւ ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿ. πολυχρόνιος longaevus, longum tempus durans, diuturnus Որ կեայ կամ կայ տեւէ ընդ ժամանակս բազումս. երկայնակեաց, եւ յերկարատեւ. շատ տարեր, շատ ատեուան, հին, երկան ապրօղ կամ դիմացօղ.


Բազմական, ի, աց

s.

guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.

· Calfa

NBHL (1)

Ադոնիա, եւ ամենայն բազմականք նորա, Հերովդի, եւ բազմականացն, Լցան հարսանիքն բազմականօք։ Ոմն ի բազմականացն։ Ոչ ոք իմացաւ ի բազմականաց անտի։ Մտեալ թագաւորն հայել զբազմականօքն.եւ այլն։


Աղաջուր

s. adj.

brine;
flagitious, wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Դուքսն ասէ, ո՛վ աղաջուր դու։ Ասա՛ ինձ ո՛վ աղաջուր դու։ Չարիմաց հոգւով, եւ աղաջուր բարուք. (ՃՃ.։)


Աղեղնաւոր, աց

s.

archer;
Sagittarius.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս իմացեալ աղեղնաւորին Հայկայ. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Աղճատիմ, եցայ

vn.

to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.

· Calfa

NBHL (1)

Աղճատեալ չարիմաց խորհրդով ագահութեան. (Յհ. կթ.։)


Աղտեղեմ, եցի

va.

cf. Աղտեղացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զգիրս հայհոյեցին, եւ զճշմարիտն ոչ իմացեալք՝ աղտեղեցին զգիրն. (Փիլ. սամփս.։)


Ամաչեմ, եցի

vn.

to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.

· Calfa

NBHL (1)

Ամաչեսցէ սատանայ ի գործս չարեաց։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Ամաչեցելոց դիմաց. (Նար.։)


Ամենասուրբ

adj.

holiest, very sacred, very holy;
— Կոյս, the very holy Virgin.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենասուրբ անդրանիկքն զօրութիւնք ... Ամենասուրբ աչօք մտաց վերամբարձեալս։ Ամենասուրբք են եւ անմարմինք իմացութիւնք ... Ամենասուրբք են եւ անարատք, եւ ոչ է նոցա պէտք մաքրութեան. (Դիոն.։) (Մաքս.։)


Ամենեքեան, նեսեան, նեցունց, եքումբք

adj.

all men, all persons, every body, as many as, whoever.

· Calfa

NBHL (1)

Զերծո՛ զիս յամենեցունց ընդդիմացողաց։ Յամենեցունց մասանց։ Զամենեսին զսրբոցն պարս. (Նար.։)


Ամիս, մսոյ, ամսեան, մնոց

s.

month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ է ամիս. տեսանելով ուրումն յառաջնոցն զլուսինն լցեալ եւ մաշեալ՝ իմացաւ զանցաւորութիւն կենաց իւրոց, ասաց, թէ իմ ես (օրինակ). (Տօմար.։ Վանակ. տարեմտ.։ Յակ. ղր.։)


Անգիծ

adj.

not described, not marked, not written;
that cannot be marked, hard.

· Calfa

NBHL (1)

Անգիծ եւ լպրծոտ լակոնացի վիմաց. (Մագ. լ։)


Աներեւոյթ, ութի, ից

gr. adv.

adj. adv. invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր էր աներեւոյթ։ Աներեւոյթ ընթացք, կամ տեսիլ, հարուածք, կամ աւանդք։ Եւ նա եղեւ ի նոցանէ աներեւոյթ։ Հետախաղաղ ծածկէին, զի ամենայն (կամ ամենեւին) տեղին աներեւոյթ լիցի։ Աներեւոյթք նորա ի սկզբանէ աշխարհի՝ արարածովքս իմացեալ տեսանին։ Յաներեւութից զերեւելիսս եղեալ։ Զաներեւոյթսն իբրեւ զտեսեալ համբերութեամբ համարեցաւ։ Որ է պատկեր աներեւութին Աստուծոյ. եւ այլն։


Աներկեւան

adj. adv.

safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տեսլենէ անտի դիմացն յաներկեւա՛ն քարոզեսցէ զճշմարտութիւնն. (Սկեւռ. յար.։)


Անզբաղութիւն, ութեան

s.

leisure, tranquillity.

· Calfa

NBHL (1)

Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Անզգոյշ, գուշի, ից

adj.

incautious, uncircumspect, inconsiderate, imprudent, unwary, heedless.

· Calfa

NBHL (1)

Մեռանի անդ անզգուշաբար ի յաւակնայեղց դիմացուածոցն. (Արծր. ՟Ա. ։)


Անզգոյշ

adv.

without precaution, inadvertently, imprudently.

· Calfa

NBHL (1)

Մեռանի անդ անզգուշաբար ի յաւակնայեղց դիմացուածոցն. (Արծր. ՟Ա. ։)


Անընդունակ

adj.

incapable, unqualified, insufficient.

· Calfa

NBHL (2)

Գնաց ի կողմանս մարաց եւ եղիմացւոց, եւ անընդունակ եղեալ ի նոցանէ՝ ոչ կարաց կատարել անդ զօրութիւնս. (ՃՃ.։)

Զանընդունակն լայնատարած դիմաց երկրիս՝ առ իւր պարփակել. (Նար. խչ.։)


Անժամանակաբար

adv.

unsonably;
eternally.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)


Անժպիտ

adj.

sorrowful, grave, serious (in countenance).

· Calfa

NBHL (1)

Ցնորք անժպիտք խոժոռադիմացն երեւէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։) Անժմիտ. խոժոռ, կամ անծաղր. (Հին բռ.։)


Անիմանալի, լւոյ, լեաց

adj.

unintelligible, inconceivable, incomprehensible.

· Calfa

NBHL (2)

Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.

Զոր լուեալ մարդկան՝ անիմանալեօք մտօք՝ յայլ եւ այլ իրս իմանային, (Նար. երգ.) կա՛մ է անիմայ, չիմացօղ. եւ կամ մթին եւ անյայտ մտօք։


Անիմաստ, ից

adj.

foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ճշմարտութիւնն հաւատացեալք, զի անհաս է եւ անիմաստ (թերեւս՝ անիմաց). (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)


Անուանակիր

adj.

that bears the name of another.

· Calfa

NBHL (1)

(Լուսինն) անուանակիր եղեալ անորակին ըստ իմացագունին պատուով զհուր եւ զլոյս (յերեւիլն արիւնագոյն). (Անյաղթ բարձր.։)


Անուղղայ, ից

adj.

incorrigible, perverse.

· Calfa

NBHL (1)

Անուղղայ իմացուածք. (Սամ. երէց.։)


Անուտելի, լւոյ, լեաց

adj.

uneatable, unfit for food.

· Calfa

NBHL (1)

Ոսկրուտ եւ անուտելի (բան. այսինքն դժուարիմաց). (Ածաբ. պասեք. յորմէ եւ Մագ. ՟Կ՟Գ. եւ Շ. թղթ.։)


Անպատերազմասէր

adj.

that loves not war, peaceable.

· Calfa

NBHL (1)

Տիւ (կոչէ) զանպատերազմ առաքինութիւնն։ Անպատերազմ կանխէ յիմացուածս աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)


Անպատուութիւն, ութեան

s.

irreverence;
dishonour.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ իմացաւ զպատիւն, գոնեա զանպատուութիւն զգասցի. (Ճ. ՟Ա.։)


Անպարիմանալի

adj.

incomprehensible.

· Calfa